From the Lives of Three Saints

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We have celebrated a feast for so many years; we ought to receive some spiritual benefit from the saint whom we honor. And in the lives of certain saints there is much teaching—indeed, I would venture to call some of it doctrinal—if we pay attention to their lives and conduct. The saints are the ones who demonstrate the authenticity of our faith. Their holy relics, their miracles, and their intercessions all bear witness to the truth of our faith. Ours is the only religion that has saints. No other religion has saints. Even if the Papists have certain saints, they are saints from before the Schism. After the Schism, they have no saints. And as for Saint Nicholas, who...

was grieved by the Schism and ceased to stream myrrh, they sold him to the Russians. They claim to possess him, but theirs is a cenotaph—an empty tomb. They do not have him. For Saint Nicholas streamed myrrh whenever the Liturgy was celebrated in his church by Orthodox clergy. But after the Schism, when Papist clergy served there, he ceased to stream myrrh for them and did so only when the Orthodox celebrated the Liturgy. Later they sold even this very thing to the Russians. So this evening I wanted to say a few words—to glean, as it were, a small selection from the lives and teachings of these few saints: Saint Barbara,

Saint John of Damascus, whose feast is today; Saint Sabbas the Sanctified, whose feast is tomorrow; and Saint Nicholas, whose feast is on Saturday. By their grace, then, let us glean a few moral lessons. What do we learn from Saint Barbara? If you read her life in full, you will discover that she was a young woman kept under especially strict confinement by her father. His reason was not simply to preserve her moral purity; his purpose was to prevent her from being defiled by Christianity, as he regarded it. Yet her father did not succeed in protecting her from it. Although he had shut her away and confined her inside a glass tower,

the grace of God nevertheless reached even there. It reached even there. The young woman later proved this, not only through the teaching she gave her father concerning the Divinity as threefold Light—for he was in darkness—but also by holding so firmly to this faith that she endured martyrdom for it.

You have read, and so you will understand what I mean, that once, when her father was away on a journey, he had instructed a certain man—what we would call an engineer—to build him a tower with a specified number of windows and doors. The young woman later managed to have the plan changed, so that the tower was built with three windows, though her father had given no such instruction.

When he returned and demanded an explanation from the craftsmen, they told him, “This was your daughter’s wish, and we did not want to disappoint her, so we followed this plan.” Then he demanded an explanation from her: “What prompted you to do this?” She replied, “You seek light? The one true light comes through three windows—from the Holy Trinity—and there are three suns, three suns.” That is how she presented it to him. Of course, this was a teaching connected with Christianity. It caused her father to fly into a rage and to search for those who had penetrated even into that innermost sanctuary and instructed her in the Christian faith. But no one had reached her there.

Someone may ask, “Where did she learn these things about Christ?” Well, that is the mystery, and this is where I would like to pause for a moment. When a person has a sincere and willing heart, that person can be taught by God. There are, of course, those who are taught by men, but there are also those who are taught by God. When there is receptiveness within a person, God sees into the human heart and gives accordingly. He grants illumination concerning wondrous things that even the educated do not know. And you may hear such things from someone who is uneducated but full of grace, as we would say. We heard many such things from Saint Anthony the Great, who was not educated but was full of grace. And this gives us an answer: when a person truly desires Christ, no one can stand in the way.

No matter where they hide a person from Christ or what they do to him, Christ will find a way to instruct him in the things that concern salvation. All this enraged her father. He had great reverence for his gods, and together with his superiors he tried to change her mind, sometimes with threats and sometimes with flattering words. Neither approach succeeded. So, lest their idolatry and his gods be blasphemed, the case was brought before the court. Because she refused to deny her faith, the court sentenced her to death. You understand how terrible the situation was. And her father himself asked to execute his daughter. The judge pronounced the sentence, and the father asked...

to carry it out. And indeed, he did carry it out. But there is a brief episode in the story. The young woman, being quick and youthful, escaped from him for a moment and fled toward the wilderness, out into the fields. The elder ran after her, but he could not keep up. In any event, she had gone far ahead and hid from him somewhere. Nearby, her Life tells us, there was a shepherd tending his sheep. The elder reached the place and asked, “Have you seen anyone here?” With his mouth the shepherd said, “No, I have not,” but with his hand he pointed. “I did not see her, I did not see her,” he kept saying, while pointing with his hand to where she was. Her father seized her and, according to the account, cut off her head.

That shepherd was a double-minded man. To say one thing and do another is evil. At once all his sheep were turned into hedgehogs and gathered around the saint. Later, when the Christians buried her, all that man’s sheep again gathered around her tomb, as though joining in the lamentation. From this comes a lesson that should be understood by all women named Barbara, by those who offer them feast-day greetings, and by the rest of us who stand outside that circle and do not share the saint’s name. If we should find ourselves compelled to give our lives for our faith, would we do it? Do we possess that strength? Some people, of course, say, “We will resist to the point of shedding blood.” Such talk is laughable.

They say it jokingly. Things become very difficult when you actually stand face-to-face with martyrdom. For a person to attain martyrdom, he must be a person of great virtue. Martyrdom is a gift. Martyrdom is a gift; martyrdom is a crown. And Christ does not grant martyrdom to everyone. You must be a person of great virtue for Him to give you this gift. To die for Christ is a great thing; it is a gift. That is why not everyone can attain it. Yet this young woman, though she was wealthy and had every reason to live, to enjoy her youth, as people say, and so many other things, cared nothing for all those supposed delights of the world and the flesh. She offered her head; she drank the cup. Have you seen how folk iconographers depict her? She too offered her blood upon the altar. As Christ offered Himself, so did she offer herself.

May we too receive from her strength and right faith. Divine Justice then acted in this present life, while reserving, of course, its full action for the life to come. When this man returned from executing his daughter and reached the outskirts of the city, a thunderbolt struck him and utterly consumed him. It is probably for this reason that the artillery has taken her as its patron saint. Just as the thunderbolt struck the enemy of the faith with good effect and unerring aim, so may every projectile fired by the artillery strike the enemies of the faith and the homeland. I do not know exactly how...

those who went to church today, those celebrating their name day, or those who will offer their good wishes understand this. In any case, the story of this young woman must not pass unnoticed. Let us ask her for grace. We do not possess it, but Scripture says that to the one who knocks it will be opened, and the one who seeks will find. Yet we have not asked. We said nothing to her today. Some mothers were content, out of superstition, to take their little children to receive Holy Communion today “for their good.” The mothers themselves did not receive; they had their children receive “for their good.” Why do we say, “for their good”? What does that have to do with it? Is not the Holy Communion celebrated yesterday, or that which will be celebrated tomorrow, the very same? So I would not want this...

young woman’s life and its lesson to pass unnoticed. The second person on whom we should dwell today is Saint John of Damascus, a great figure. He ought to be known throughout the entire Christian flock, because the hymnography in honor of the Most Holy Theotokos (All-Holy) comes preeminently from Saint John—from this very hand of his. He was a man of the seventh century. The name “Damascene” naturally means that he came from Damascus. Yet we do not know very much about him either. He is first presented as the secretary of a prominent and powerful man of his time. On one occasion, he was accused of...

handing secret documents to an enemy of his master, and this cost him his hand. His master cut off his hand and hung it in the public square, both to disgrace him and to teach others that anyone who did the same would suffer the same fate. Yet the accusation was slanderous. This is why a person must be careful. His master repented afterward and kissed his feet. We too sometimes fall into this trap. We are not careful; we lend both ears to an accusation, though we should not. It is told that a certain lady once went to Napoleon and accused her husband.

At that moment Napoleon the Great was seated at a table, resting his head on one hand and covering one ear. At one point she asked him, “Your Majesty, does your ear hurt?” “No,” he replied. “But I see you holding it,” she said. “I am keeping this ear closed,” he answered, “so that I may hear your husband with it. With one ear I am listening to you, but I must also listen to your husband with the other before I reach a judgment and conclusion.” This is something we often fail to do. Carried away by the malice or weakness of other people, we take sides, say things, or act in ways that are not right. And so this ruler went so far as to cut off the man’s hand immediately.

Tradition says that the hand remained hanging in the public square for a day, as a means of humiliation and warning. That evening, Saint John asked some of his friends to go and request it from the ruler. Enough had already been done; he only wished to bury it. Indeed, perhaps God granted the ruler illumination, for he yielded and gave him the hand. When the ruler gave him the hand,

Saint John took it and went to a small church dedicated to the Most Holy Theotokos (All-Holy). He went to a small church dedicated to the Most Holy Theotokos. There he fell prostrate and began to entreat her, trusting that she could work a miracle for him.

The prayer he offered to the Most Holy Theotokos was this:

“O Lady, All-Pure Mother who gave birth to my God, my right hand was cut off because of the divine icon. You know well the reason for which Leo, my master, raged against me. Come swiftly, therefore, and heal my hand. The right hand of the Most High, which took flesh from you,”

works many miracles through your intercession. May He now heal this right hand of mine, so that I may compose for you, with rhythm and harmony, the hymns given by Him who became incarnate from you, O Theotokos, and so that my hand may serve as a fellow-worker in Orthodox worship. For you can do whatever you will, since you are the Mother of God.” This is what he said to her.

At that moment, amid his pain and tears, he fell asleep. And there he had a brief dream, something like a vision—whether awake or asleep, I do not know how to describe it. He saw the Most Holy Theotokos approaching him and saying, “I have heard your supplication. Your hand has been restored. See that you keep your promise.” Now, you understand, he took this as a dream; after all, what does a hungry man dream of? But shortly afterward he awoke. It all seemed unreal to him. He thought about the dream, but not about his hand; he no longer thought about his pain, only about the dream. Then he tried to feel the pain in his hand, but there was none. And to his amazement, he saw that his hand had been restored to its place. What he had seen was no illusion.

It was not merely a dream or a fantasy. You can imagine the state that man was in. This event then led to something else. Having received this blessing from the Most Holy Theotokos, he made an icon of her, about one meter high—and this icon still exists today—and approximately eighty centimeters wide. He added a third hand to the image of the Most Holy Theotokos, and it became known as the Three-Handed Icon. It was Saint John’s testimony and acknowledgment that he owed his hand to the Most Holy Theotokos and that, consequently, it belonged to her. This, as I have told you, is the icon known today as the Three-Handed Theotokos. He also prophesied that this icon

would be given to a king after many years had passed. And indeed, about three hundred years later, Michael, a ruler of Serbia, came to Damascus and was given this icon as a gift. The Serbs later took the icon with them into battle, carrying it on a mule, just as the Ark accompanied the Israelites in their struggles. But I will tell you the rest shortly. Meanwhile, word spread that John had his hand again. This enraged the ruler even more. He now considered John a common fraud who had somehow arranged for another person’s hand to be given to him instead of his own. The matter went to court, and John was summoned before the presiding judge to answer this charge of fraud, for which he now faced the ultimate penalty.

He said, “I committed no fraud; I did nothing of the kind. My ruler unjustly cut off this hand, but the Most Holy Theotokos, in whom I believe and whom I venerate, gave it back to me. And I have suffered... To prove this to you,” he raised his sleeve and showed them where the hand had been severed. The Most Holy Theotokos had wisely left a deep red ring around his wrist, clearly showing that the hand had been cut off and then restored. At once, everyone raised their hands in amazement. Above all, the ruler fell down before him in reverence. He understood that this was no ordinary man and no ordinary servant standing before him, and that he should not have accepted the accusations so readily. He should first have investigated them. He showered John with gifts and set him free to go and fulfill his vow.

From that point onward, the Saint began a new life and composed the hymns to the Most Holy Theotokos; all these are attributed to Saint John of Damascus. Concerning this icon, I would also like to tell you that it remained in Serbia for many years, and they always took it with them. But once, during a war, both the icon and the mule disappeared. They could not be found anywhere. One night on the Holy Mountain, when the fathers had risen for their customary service—at one o’clock, when everyone on the Holy Mountain rises in the monasteries, the huts, the sketes, and the caves—a monk at the Holy Monastery of Docheiariou—or rather, forgive me, at Hilandar Monastery, the Serbian monastery—

went outside and saw a pillar of light some four or five hundred meters from the monastery. Though the pillar rested upon the earth, it reached up toward heaven. He understood that something supernatural was taking place. A similar thing happened at Iviron Monastery when, in Constantinople, that widow placed the icon of the Most Holy Theotokos, the Portaitissa, into the sea so that it might preserve itself. There too, a pillar joined earth to heaven, and the fathers discovered the icon and brought it ashore. The monk ran back and alerted the fathers. The abbot came out, a group gathered, and in the darkness they went to the place where the pillar stood. There they saw an exhausted mule lying on the ground, carrying an icon. Those of you gentlemen who have visited Hilandar Monastery will have seen

—as we ascend from Esphigmenou, coming up from the arsanas, on our left, some four or five hundred meters before reaching the monastery—a small pavilion. Painted on its wall is this scene: the fallen mule, the icon upon its back, and the pillar of fire rising to heaven. But the story of this icon continues, and I would like those who do not know it to hear it. They received the icon as was fitting, with lanterns and candles, processional fans, incense, and psalms, and carried it into the church. They placed it behind the Holy Altar, in what we call the synthronon, just as the Axion Estin icon has been placed in the Protaton. It remained there for many years. But then, one day, the abbot of the monastery reposed, and for six months...

they were unable to agree on a successor—as so often happens in such matters. “No, this man should be chosen.” “No, they should choose the other one,” and so forth. Early one morning, when the sacristan went down during the night to light the church before the fathers gathered for the service, he was astonished to find the icon of the Most Holy Theotokos standing in the abbot’s place. I would also like you to know that this icon is two-sided. On its reverse is a magnificent Byzantine icon of Saint Nicholas. The abbot’s place is always beside the bishop’s throne: immediately to the right of that throne is the abbot’s stall. They assumed that someone had placed the icon there for some unknown reason. With reverence, they took it and returned it to its former place. But, astonishingly, the following night it was found once again in the same place.

They were perplexed and returned it once more, but for a third time the icon appeared in the same place. Then they gave up trying to move it. In the morning, someone knocked at the monastery gate. A monk of recognized holiness and reputation came from the desert and said to them, “I come on behalf of the Most Holy Theotokos. Do not move her or cause her any further trouble. Since you have not chosen an abbot, from now on she herself will be the abbess of the monastery.” And indeed, to this day the icon remains in that place. Before her they make their prostration; from her they receive a blessing before going to bake bread, ring the bell, carry out their obedience, and so forth. To this day there is no abbot at the Holy Monastery, and her holy icon stands there. Another person whose feast we celebrate...

is Saint Sabbas the Sanctified, a great figure in our Orthodox faith. This is not chiefly because he was the abbot of a lavra with many thousands of monks in the desert, but because through his life he was counted worthy to receive the seal of Christ, and his whole body remains incorrupt to this day. He too is among the many wonders found in our Orthodox faith. For many years, because of our own failings, he remained in exile. The Catholics had stolen him and taken him away from us, but more recently he returned home in a forceful way. I say “forcefully” because he appeared to the previous pope, John XXIII, and warned him: “Send me home quickly, or I will bring great harm upon you.” The pope was frightened.

He telephoned Benedict, the Patriarch of Jerusalem, who sent a delegation to receive the Saint. Today he is in the lavra where he lived his ascetic life and poured out his sweat; there he remains to this day. Something beautiful also happened when they went to receive him, and those who witnessed it were filled with awe. They wanted to remove the Catholic vestments and other garments he had worn for so many years and clothe him in Orthodox vestments. He raised his arms by himself and helped them dress him in the new garments so that they could take him home. When he was a small child, his Christian mother set him upon the path of God.

What a remarkable act that was. And what is especially striking is this: events later unfolded so that, after becoming a monk, he tonsured his own mother as a nun and brought her there, though not inside the monastery, but outside it. Those of you who have visited the place will know that, when we go around to the back, where the so-called river of fire flows down from Jerusalem, her cell can be seen on the rock to the left. He kept his mother there, outside the monastery. The cell is still visible. But later he sent her away—even his own mother. He showed no partiality toward her or toward anyone else, because one of the fathers saw her in a dream, radiant in a wondrous state...

and as soon as that father told him, “Geronta, last night I saw your mother in such-and-such a state,” he immediately silenced him and sent her away. In any case, although thousands have been laid to rest there, and those who die there are placed in the crypt without being buried and remain incorrupt, he removed his mother from that place. Because she was a woman, he did not bury her there. Instead, as those of you who have visited will confirm, he buried her in the cave where the Magi spent the first night while fleeing from Herod. The angel had told them to return to their own country, so they avoided Herod and went home without returning to tell him that they had found Christ.

They spent one night—that is, they were given shelter—in an underground cave within the enclosure of the Holy Monastery of Saint Theodosios the Cenobiarch. We pass this monastery on the way to the Great Lavra of Saint Sabbas; the road runs right alongside its outer wall. Once inside the enclosure, below ground, in what we might call the lower depths, there is a cave where the Magi spent that night. There you will also find the mother of Saint Theodosios the Cenobiarch and the mother from farther down, from the Great Lavra of Saint Sabbas the Sanctified. That is where she was buried. There are others as well: the tomb of the Holy Unmercenaries and the tomb of a spiritual writer, John Moschos. I do not remember the other tombs. I have...

all of them on slides, and one Sunday evening, as we show them in sequence, I will present them to you. If you visit the monastery of Saint Sabbas, you feel as though you are entering the Jerusalem above. Everything is arranged so beautifully, and such peace reigns within those walls, that I believe God has something special to accomplish there. The tomb of Saint John of Damascus is also there. He too was a monk of Saint Sabbas; his tomb is there, and there he lived. The skulls preserved there are countless, all bearing the marks of sanctity. There are also thousands who were slaughtered under a certain Khosrow, in the sixth century, I believe, though I do not remember exactly. I have those on slides as well. A person truly shudders...

when he considers what exists there in the desert, all arising from an orphaned little boy whom a good woman had the kindness to fill with Christ. These are not human powers. This is the seal with which a person is sealed in Christ, giving him endurance into eternity—not only for this age, but also for the age to come, because his presence there is a testimony. Above all, there is his relic, which in every respect, I would say, resembles that of Saint Gerasimos. I have seen both, and they are alike in every way. You know, I have told you that another complete and incorrupt holy relic appeared at the Holy Monastery of Hozeva after twenty-six years. It is astonishing. It is as though we were burying the man today. His body is soft to the touch; you can touch his beard and comb it, and so forth, as though we were burying him now.

And yet twenty-six years had passed since his burial. You will have seen him in the many slides I showed you one Sunday evening. So this great treasure remains largely unused and unappreciated from every point of view: in relation to young people, mothers, the faith, and everything else. Saint Sabbas also has a continuing miracle, apart from the miracle of his own body. There is a holy spring, reached by descending about one hundred and fifty steps outside the monastery. If you stand there and examine that holy spring—where the water could possibly come from and how the basin contains it—you will see that no matter how much water is drawn, its level does not fall, and no matter how much flows into it, the level does not rise or overflow anywhere. It is a mystery. If you look at where the water ought to come from, you will see that there is empty space outside; there is no natural explanation, and yet the holy water is there. Women can also reach this place, approaching from outside the wall.

There is a small gate through which they descend, and from there they can go down to see the holy spring, venerate it, and drink. The monastery itself, however, is inaccessible to women; they cannot enter. The fathers come outside and bring holy relics from the monastery for the women to venerate and receive a blessing, together with whatever other sacred objects they have there. Saint Sabbas, whose feast we celebrate, is a great presence in the desert of the Jordan. Yet he passes almost unnoticed, as though nothing extraordinary were there, even though he is a powerful testimony to Orthodox Christianity. For complete, incorrupt relics stand wholly opposed to Satan, and he tries to obscure such things, wanting them to decay and cease to exist. Now, what is brought before us? Another great figure is Saint Nicholas, Archbishop of Myra in Lycia, the Wonderworker. Many bear the name of Saint Nicholas; many will celebrate his feast, and many will offer their good wishes...

to all those named Nicholas, saying, “Many years!” Our Church has much to teach us about this Saint. For the most part, the Church sums up the life and whole manner of living of the saints in the apolytikion and the kontakion. When a priest reads these hymns attentively and looks deeply into them, he can grasp the Saint’s entire life. Saint Nicholas is presented through three qualities. The hymn says, “A Canon of faith, an image of meekness, and a teacher of self-control, you were revealed to your flock,” and so forth. It presents three fundamental virtues: faith, meekness, and self-control. These are essential for every person. This applies to all of us, of course—but what about those who bear his name...

Do those who bear his name have these virtues? Do we who will greet them and offer them good wishes have them? Do we have any of these things? Let us consider each one. The hymn calls him “a rule of faith.” Indeed, he proved in practice that he was, and remains, a rule of faith. Do you know what “rule” means, at least in this context? It means a standard, a measuring tape, a ruler. In other words, a faith that is measured precisely, turning neither to the right nor to the left.

At home. This is the essence of the faith. You must not fashion a faith of your own, nor may I fashion one of my own that excuses everything I do. No—a faith formed according to a definite mold. This should concern us, because many people believe, but each in their own way.

People say they believe in God. Does that save them? It does not. Others believe in some supreme being. Does anything come of that? Nothing. Others believe in a higher power. Are they benefited? Not at all. Others believe in Christ. But in which Christ? In the Christ they imagine for themselves. Many believe in Christ, but they see Him as a great man, a reformer; some call Him a socialist, and others a communist. They bring Christ down to a level that fits their own standards, claiming that this is what Christ was. In which Jesus do we believe? That is the question, because there are many opinions. It is good to believe in Christ, but there are many opinions. Our Christ...

came to earth, and, as we read in Matthew 16:16, He asked His disciples, “Who do men say that I, the Son of Man, am? You who go out among them—who do they take Me to be?” “Some say You are Elijah, others Jeremiah, others one of the prophets, and others Saint John the Forerunner,” and so on. “Various opinions are circulating out there in the marketplace. But you—what do you say?” Then Peter, with his simplicity and childlike heart, answered, “You are the Christ, the Son of the living God.” Not of some god, but of the living God. “You are the Christ, the Son of the living God.” “Blessed are you, Simon Bar-Jonah”—Simon, son of Jonah. “You are blessed.” “Why am I blessed, Lord?”

“Flesh and blood did not reveal to you what you have said; it is not even your own. My Father revealed it to you concerning Jesus.” So faith in God does not mean believing in just any Christ. There were many men named Jesus. If we believe in Christ, we believe in the One proclaimed by the angel to the Myrrh-bearing Women: “Why do you seek Him here? Jesus the Crucified, the Nazarene; He is not here.” And He is the only founder of a religion who is also God and whose tomb is empty. This is the assurance of our true faith. All the so-called founders of religions remain bound in their burial shrouds: Muhammad in Mecca, Confucius, Buddha, and here the Popes...

the Protestants, all of them—Calvin and the rest—and over there the Russians, and so forth. Only Jesus, the Crucified, the Nazarene, and His Mother, the Most Holy Theotokos, have an empty tomb. This assures us that they rose and that we too shall rise, and that we possess the true faith. Yet regarding this Jesus, the Crucified, the Nazarene, merely believing is not enough. Someone may say, “I believe in this Christ, the Christ of Orthodoxy, the Crucified, the Nazarene.” We agree, but allow me to continue. You believe in Christ and prove it to me: you have an oil lamp at home, an icon at home, incense at home; you go to Church; you bring one child to Holy Communion, while you have killed the others, and so on.

Now, do you believe in this Christ? “I do.” Any better than the devil does? Concerning the devil, James, the Brother of the Lord, says: “The demons believe—and tremble.” I think you have read this; I am not telling you anything new. Is this how we believe? “Yes, I will offer You incense, but You will not come into my bedroom and tell me to have children. I will offer You incense, but You will not tell me what to cook today. I will offer You incense, but You will not tell me how to dress as a man, or prevent me from becoming a woman if I am a man.” These things condemn us. So, do we truly believe? This is not true faith. “He who believes in Me keeps My commandments.” He who believes in Me will obey My law.

We do not do what He says. So when we claim to believe, in what manner do we believe? Our faith, then, has been stretched out of shape; it has not been kept to the rule. Merely believing is not enough, because Satan too has correct belief concerning our Christ and His divinity. He said, “What have You to do with me, Jesus, Son of God, Son of the Most High God? Have You come to torment me before the appointed time?” Satan confesses Him to be the Son of God. Yet Arius tells you that He is not the Son of God—that the devil was mistaken—but that He stands by Himself, apart from God. It was for the true faith that Saint Nicholas raised his hand and struck Arius. He did not care whether his hand would be cut off. He is the one through whom the fourth miracle took place at the First Ecumenical Council.

On the following day at the First Ecumenical Council—although I think you know the circumstances—there came a moment when no one could silence the unbridled mouth of Arius. Saint Nicholas could restrain himself no longer and struck him in the presence of the emperor. According to the law, his hand had to be cut off. But someone proposed another course, and that opinion prevailed: “Let us not interrupt the Council to cut off his hand. We will strip him of his episcopal vestments, depose him, and put him in prison. Once the Council’s work is finished, they can cut off his hand.” And so Saint Nicholas, stripped of his rank and imprisoned, received a visit from our Lord and from the Most Holy Theotokos.

Look!

“Why are you here? Why are you in this place?” the Lord asked him. “For love of You, Lord.” The Lord placed a Gospel book in his hands, and the Most Holy Theotokos gave him an omophorion. The Most Holy Theotokos made three garments: one for our Christ, the Seamless Robe; one for Lazarus in Cyprus, who became Bishop of Kition; and one for Saint Nicholas. This is why you usually see Saint Nicholas depicted in episcopal vestments, holding the Gospel and wearing the omophorion. Above Saint Nicholas, on either side, are the Most Holy Theotokos and our Christ. This depicts his restoration in the prison during the events of the First Ecumenical Council. The next morning, a friend who had heard that he had been stripped of his rank and imprisoned brought him food and found him fully vested, reading the Gospel.

What a man! This is the kind of faith we need. Let us test our faith by our deeds; that is where we will understand. Then I will see that I do not truly believe, that I am fainthearted, that I am not acting rightly. “My Christ, increase my faith, so that the moment may come when I do what is right, even when they are about to cut off my head.” This is what Heaven desires, and this is what Christ taught.

Meekness. What is meekness? People desire it—and who does not? We call the meek blessed. In the Beatitudes there is a blessing especially for them: “Blessed are the meek.” Are we meek? We would certainly like to be. But what are we doing to acquire this meekness?

Does no one ever want to learn where this meekness is sold, and how much it costs? Let me tell you plainly: meekness is neither sold nor bought; it is given as a gift. Open to Galatians 5:22 and find the fruits of the Holy Spirit. There you will find a tree called the Holy Spirit, which bears many virtues: “But the fruit of the Spirit is love, joy, goodness, kindness, meekness, self-control.” Meekness is a fruit of the Holy Spirit. But how can you have the Holy Spirit to produce these virtues within you if you do not receive Holy Communion? How is it possible if you do not attend Church and do not go to Holy Confession? Where will you find it? It is a fruit of the Holy Spirit.

A person says, “I am a Christian; I believe in God. Of course I fear God.” But where are the qualities of God in you and in me? Christ said, “Learn from Me, for I am meek and humble in heart.” Learn this and live it: I am meek and humble in heart. But we are not meek, because we do not possess the grace of the Holy Spirit. We are not humble in heart, and so we do not have meekness, which is evidence that we truly believe rightly. This is why we so often hear people go so far as blasphemy, saying, “I was angry; I lost my temper.” Really?

Blasphemies, curses—“Damn the one who made you,” “may the raven take you”—meaning the devil. Then come slamming doors, blaming our luck, pulling one another’s hair, and all the rest. You know that the Holy Spirit does not remain there. He departs. We drive Him away. And afterward we cannot simply go and say to Him, “Come back; quietly now, come back.” As though He were saying, “Am I to leave whenever you wish and return whenever you wish?” If a person could understand this, he would tremble. He should bite his tongue—I do not know what he must do or endure—in order to attain this virtue, which this Saint possessed. Those who bear his name, and the rest of us as well, will go and offer good wishes, saying, “Many years, and may we celebrate again next year.” But we do not say, “May you correct yourselves; may you not be next year exactly as we find you now.” I do not know; I wonder whether I should speak about the Saint...

It belongs to him. It is part of the threefold portrait of his virtues. It is his own. If you think it is necessary, then strive for it—with sacrifice of the ego. It is true, as I have said before, that people often demand satisfaction. “I could not help shouting; I could not help becoming angry. He offended my dignity.” Yes—and now you have secured your dignity and defended it. But you have lost your Christian dignity. What happens now? You put him in his place, but you stepped out of your own place in order to put the other person in his. It would have been better for him to remain out of place while you remained in yours. So much for that. The third part is “a teacher of self-control.” Do you know what this means—something people have not even begun to understand? The Saint...

would not take his mother’s breast for milk on Wednesdays and Fridays. Yet we chase after our pampered children to feed them, even on Great and Holy Friday, because we do not believe. The Saint would wait until the sun had set, so that, in a sense, the day had changed. For the Church prays “evening, morning, and noon,” and the events of the next day begin. Only then would the Saint take milk. What will all the men named Nicholas say the day after tomorrow when they serve lamb? And what will those say who go to offer them good wishes and sit down at a Paschal feast? Woe to them on the Day of Judgment. They blaspheme the Saint. They do not honor the Saint. This year they have some leeway, because his feast falls on a Saturday.

They can put fish on the table. But last year, when it fell on a Friday—tell me, were they truly celebrating? Are you celebrating with this Saint while mocking him? This Saint became holy along this path. But you...

how will he make you holy? And how will you bring him here? Even if he comes, can you command him? He will not come. We have another great Saint here in this region. Athens knew him well in earlier times: Saint Seraphim of Domvois. His feast is on May 6, together with the Much-Suffering Job. A monastery bearing his name stands outside Thebes, a monastery where women are not permitted to enter. He is a great Saint. In every difficult period Athens would bring his holy skull here. All the outlying districts, the orchards, and the surrounding areas invoked him in times of hardship. And he too would not take his mother’s breast for milk on Wednesdays and Fridays.

Well now! I do not know whether these things ought to be brought to light. Some people do not want them known, but how long must they remain hidden? They do not want the Saints. All they want is a dry, lifeless text.

Μια εορτή την εορτάζουμε τόσα χρόνια, κάτι να ωφελούμεθα από αυτόν τον Άγιο. Και υπάρχει πολλή διδασκαλία, τολμώ να πω και δογματική, σε ορισμένους Αγίους, εάν προσέχουμε τη ζωή τους και το βίο τους. Οι Άγιοι είναι αυτοί οι οποίοι αποδεικνύουν τη γνησιότητα της πίστεώς μας. Τα Άγια Λείψανά τους, τα θαύματά τους, οι πρεσβείες τους γενικά αποδεικνύουν την ορθότητα της πίστεώς μας. Είναι η μόνη θρησκεία μας που έχει Αγίους. Κανένας άλλος δεν έχει Αγίους. Και οι παπικοί, αν έχουνε ορισμένους Αγίους, τους έχουνε προ του σχίσματος. Μετά το σχίσμα δεν έχουνε Αγίους. Και αυτόν τον Άγιο Νικόλαο, ο οποίος

δυσαρεστήθη από το σχίσμα και έπαυσε να βγάζει μύρο, τον επούλησαν στους Ρώσους. Διατείνονται ότι τον έχουν, αλλά είναι κενοτάφιο, δεν τον έχουν. Διότι ο Άγιος Νικόλαος έβγαζε μύρο, εφόσον έγινε στο ναό του λειτουργία από κληρικούς. Όταν όμως έγινε το σχίσμα και λειτουργούσαν παπικοί, εσταμάτησε να βγάζει σε αυτούς και έβγαζε μόνο όταν λειτουργούσαν Ορθόδοξοι. Μετά και αυτό ακριβώς το επώλησαν στους Ρώσους. Λέγω, λοιπόν, ότι ήθελα απόψε το βράδυ να πω λίγα λόγια, να σταχυολογήσω, να κάνω ένα απάνθισμα, ούτως ειπείν, από τη ζωή και από τα διδάγματα των Αγίων, για αυτούς τους λίγους: από την Αγία Βαρβάρα,

τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, που εορτάζουν σήμερα, από τον Άγιο Σάββα τον Ηγιασμένο, που εορτάζει αύριο, από τον Άγιο Νικόλαο, που εορτάζει το Σάββατο. Να σταχυολογήσουμε, λοιπόν, με τη χάρη τους λίγα ηθικά διδάγματα. Τι βγαίνει από την Αγία Βαρβάρα; Εάν διαβάσετε εν πλάτει το βίο της, θα συναγάγετε, δηλαδή θα βρείτε, ότι είναι μια κόρη περιορισμένη κατ’ εξοχήν από τον πατέρα της και όχι για κανέναν άλλο λόγο, να τη φυλάξει ηθικά, αλλά ο σκοπός ήτανε να μην μιανθεί από το χριστιανισμό, γιατί έτσι θεωρείτο. Όμως αυτό δεν κατόρθωσε ο πατέρας να το φυλάξει. Παρότι την είχε σε γυάλινο πύργο μέσα κλείσει και περιορίσει,

εντούτοις η χάρις του Θεού έφτασε μέχρι εκεί. Έφτασε μέχρι εκεί. Και το απέδειξε αυτή η κόρη εκ των υστέρων, εκτός από τη διδασκαλία που έκανε στον πατέρα της περί Τρισήλιου Θεότητος, που αυτός είχε σκοτάδι, αλλά εκράτησε τόσο σφιχτά, ώστε ανέχθηκε μαρτύριο για αυτή την πίστη.

Έχετε διαβάσει, θα με δικαιολογείτε αυτό που λέγω, ότι κάποτε που ο πατέρας της εταξίδευσε και είχε αφήσει εντολή σε κάποιο λεγόμενο μηχανικό να του χτίσει έναν πύργο με ορισμένα παράθυρα και πόρτες, η κόρη κατόρθωσε εκ των υστέρων να μετατρέψει το σχέδιο και να γίνει ένας πύργος με τρία παράθυρα, πράγμα που δεν είχε δώσει εντολή ο πατέρας.

Όταν επέστρεψε και ζήτησε το λόγο από τους τεχνικούς, είπανε ότι αυτή ήταν η γνώμη της κόρης και, για να μην της χαλάσουμε το χατίρι, έκαμαμε αυτό το σχέδιο. Και ζήτησε το λόγο: «Πόθεν αυτή ορμωμένη;» Και τότε είπε ότι «Ζητάς», του λέει, «φως; Το μοναδικό φως έρχεται από τρία παράθυρα, από την Αγία Τριάδα, και είναι τρεις ήλιοι, είναι τρεις ήλιοι». Έτσι τα παρουσίασε αυτή. Βέβαια ήταν μια θεωρία που ήταν συσχετισμένη με τον χριστιανισμό. Αυτό υπήρξε αιτία να γίνει εκτός εαυτού ο πατέρας, να αναζητήσει να βρει ποιοι ήταν εκείνοι που φτάσανε μέχρι το άδυτον και κατήχησαν στη χριστιανική πίστη. Αλλά κανένας δεν είχε φτάσει μέχρι εκεί.

Θα πει κανείς: «Πού τα έμαθε περί Χριστού;» Ε, αυτό είναι το μυστήριο και εδώ θα ήθελα να σταθώ λίγο. Ότι, όταν ο άνθρωπος είναι καλοπροαίρετος, είναι και θεοδίδακτος. Βέβαια υπάρχουν και ανθρωποδίδακτοι, αλλά υπάρχουν και θεοδίδακτοι όμως. Και όταν υπάρχει μέσα στον άνθρωπο δεκτικότης, ο Θεός βλέπει στην καρδία του ανθρώπου και δίδει κατά αναλογίαν. Και τον φωτίζει για πράγματα παράξενα, που δεν τα ξέρουν κι αυτοί οι μορφωμένοι ακόμη. Και μπορεί να τα ακούσεις από έναν άνθρωπο ο οποίος δεν είναι μορφωμένος, αλλά είναι χαριτωμένος, όπως θα λέγαμε. Όπως ακούσαμε πολλά πράγματα από το Μέγα Αντώνιο, που δεν ήταν μορφωμένος, αλλά ήταν όμως χαριτωμένος. Και αυτό είναι μια απάντηση: όταν ο άνθρωπος θέλει, κανένας δεν μπορεί να τον δυσκολεύσει.

Ο Χριστός, όπου να τον κρύψουνε και ό,τι να του κάνουνε, θα βρει τον τρόπο να τον πληροφορήσει τα θέματα που έχουν σχέση με τη σωτηρία. Η υπόθεση αυτή εξενεύρισε πολύ τον πατέρα. Είχε μεγάλο σεβασμό στους θεούς του και φρόντισε με τους μεγαλυτέρους του να την μεταπείσει, πότε με απειλές και πότε με κολακευτικά λόγια. Ούτε το ένα έπιασε ούτε το άλλο έπιασε και, για να μην βλασφημηθεί η ειδωλολατρία τους, να μην βλασφημηθούν οι θεοί του, έφτασε η υπόθεση στο δικαστήριο. Το δικαστήριο έβγαλε θάνατον, εφόσον αρνείται. Καταλαβαίνετε, δύσκολη η κατάσταση. Και ο πατέρας ζητάει αυτός να εκτελέσει την κόρη. Ο μεν δικαστής έβγαλε την απόφαση, ο δε πατέρας ζήτησε...

να κάνει την εκτέλεση της αποφάσεως. Και πράγματι αυτός την εξετέλεσε. Αλλά έχει μια μικρή παρένθεση. Η κόρη, σαν νέα κοπέλα που ήτανε, του έφυγε σε μια στιγμή και έφυγε προς την έρημο, έξω, προς τα χωράφια. Έτρεξε ο γέρων, αλλά δεν μπορούσε. Εν πάση περιπτώσει, αυτή είχε προχωρήσει πολύ μπροστά και του εκρύβη κάπου σε ένα μέρος. Εκεί κοντά ήταν ένας βοσκός, λέγει ο Βίος, ο οποίος έβοσκε τα πρόβατά του. Έφτασε ο γέρων εκεί πέρα, ρώτησε: «Μήπως είδες κανέναν εδώ;» Αυτός είπε με το στόμα: «Όχι, δεν είδα», αλλά με το χέρι έδειξε. «Δεν είδα, δεν είδα», αλλά με το χέρι έδειχνε πού ήταν. Τη συνέλαβε και της έκοψε το κεφάλι, κατά τα λεγόμενα.

Δίψυχος άνθρωπος αυτός. Άλλα να λες κι άλλα να πράττεις είναι κακό πράγμα. Αυτομάτως όλα τα πρόβατα έγιναν σκατζοχοίρια και πήγανε γύρω γύρω από την Αγία. Και έπειτα, που την έθαψαν οι χριστιανοί, πάλιν σαν να αντιμοιρολογούσαν γύρω γύρω από τον τάφο της όλα αυτά τα πρόβατα του ανθρώπου αυτού. Από αυτό βγαίνει ένα δίδαγμα και θα πρέπει να το ξέρουν και οι Βαρβάρες και αυτοί που χαιρετούν τις Βαρβάρες, αλλά και οι άλλοι εμείς απ’ έξω που δεν φέρουμε, δεν είμαστε συνώνυμοι της Αγίας. Αν βρεθούμε στην ανάγκη να δώσουμε το κεφάλι μας για την πίστη μας, θα το δώσουμε; Έχουμε τη δύναμη αυτή; Λένε ορισμένοι, βέβαια, «Θα φτάσουν μέχρι αίματος». Είναι αστείο αυτό το πράγμα.

Το λένε, αστείζονται. Είναι δύσκολα τα πράγματα όταν φτάσεις εκεί μπροστά. Για να φτάσει ο άνθρωπος στο μαρτύριο, πρέπει να είναι μεγάλης αρετής άνθρωπος. Γιατί το μαρτύριο είναι δώρο. Είναι δώρο το μαρτύριο. Είναι στεφάνι το μαρτύριο. Και δεν το δίνει σε καθέναν ο Χριστός το μαρτύριο. Να είσαι μεγάλης αρετής άνθρωπος, να σου κάνει αυτό το δώρο. Γιατί, για να πεθάνεις για τον Χριστό, μεγάλο πράγμα, είναι δώρον αυτό. Γι’ αυτό δεν μπορεί να το φτάσει ο καθένας. Αυτή η κοπελίτσα όμως, παρότι ήταν πλουσία και είχε λόγους να ζήσει και τα νιάτα της, όπως λένε, να τα γλεντήσει και τόσα άλλα πράγματα, αδιαφόρησε για όλα αυτά τα καλούδια, τα λεγόμενα του κόσμου και της σαρκός, και έδωσε την κεφαλή της, έδωσε το ποτήριον. Είδες πώς την έχουν οι λαϊκοί αγιογράφοι; Το αίμα της προσέφερε και αυτή στο βωμόν. Όπως προσέφερε ο Χριστός, έτσι προσέφερε.

Να λάβουμε κι εμείς δύναμη από αυτήν και ορθήν πίστην. Συνέχεια όμως εργάστηκε η Θεία Δίκη προσωρινώς, επιφυλασσομένη να εργαστεί βέβαια και μελλοντικώς. Όταν επέστρεψε ο άνθρωπος αυτός από την εκτέλεση της θυγατέρας, έφτασε στα όρια της πόλεως, έπεσε ένας κεραυνός και τον ηφάνισε τελείως. Από εκεί ορμώμενο μάλλον, το πυροβολικό την έχει ως προστάτιδα. Όπως δηλαδή είχε αγαθά αποτελέσματα και ευστοχία ο κεραυνός επί της κεφαλής του εχθρού της πίστεως, έτσι να έχει και κάθε βλήμα το οποίο θα πέφτει από τα πυροβόλα στους εχθρούς της πίστεως και της πατρίδος. Δεν ξέρω τώρα πώς ακριβώς...

παίρνουνε και αυτοί που εκκλησιάστηκαν σήμερα και αυτοί που εορτάζουν ή αυτοί που θα ευχηθούν. Πάντως, δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη η υπόθεση της κόρης αυτής. Να της ζητήσουμε τη χάρη. Δεν την έχουμε εμείς, αλλά όποιος κρούει, λέει, του ανοίγει και όποιος ζητάει βρίσκει. Αλλά δεν ζητήσαμε. Δεν της είπαμε τίποτα σήμερα. Ηρκέσθησαν μερικές μανάδες να πάνε από δεισιδαιμονία να κοινωνήσουν τα παιδάκια τους σήμερα για το καλό. Αυτές δεν κοινώνησαν. Κοινώνησαν τα παιδάκια τους για το καλό. Γιατί, είπαμε, για το καλό; Τι δουλειά έχει; Η χθεσινή Θεία Κοινωνία ή αυτή που θα γίνει αύριο δεν είναι η ίδια; Αλλά θα ήθελα, λοιπόν, να μην περάσει απαρατήρητη αυτή

η ζωή της κόρης αυτής και το δίδαγμα αυτό. Το δεύτερο πρόσωπο που πρέπει να σταθεί κανείς σήμερα είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Μεγάλο πρόσωπο. Έπρεπε να είναι γνωστό σε όλο το χριστεπώνυμο πλήρωμα, διότι έχουμε κατ’ εξοχήν την υμνολογία της Παναγίας μας από τον Άγιο Ιωάννη, από το χέρι αυτό. Αυτός είναι άνθρωπος του 7ου αιώνα. Δαμασκηνός προϋποθέτει Δαμασκηνό. Έτσι. Εντούτοις δεν ξέρουμε πολλά πράγματα και περί αυτού. Αυτός φέρεται καταρχάς να είναι γραμματεύς ενός προύχοντος, ενός μεγάλου ανθρώπου της εποχής του, και κάποτε κατηγορήθη αυτός ότι

ενεχείρισε μυστικά έγγραφα σε κάποιον εχθρό του αφέντη του και αυτό του κόστισε το χέρι του. Του έκοψε το χέρι, το οποίο το κρέμασε στην πλατεία, να τον διαπομπεύσουν και να μάθουν και οι άλλοι: όσοι μπορεί να πράξουν το ίδιο θα έχουν τα ίδια αποτελέσματα. Εντούτοις, επρόκειτο περί συκοφαντίας. Γι’ αυτό ο άνθρωπος πρέπει να είναι προσεκτικός. Μετενόησε εκ των υστέρων, του φίλησε τα πόδια εκ των υστέρων. Και εμείς την παθαίνουμε καμιά φορά αυτή τη δουλειά. Δεν προσέχουμε, δίδουμε και τα δυο μας αυτιά σε κάποια κατηγορία, ενώ δεν πρέπει έτσι. Αναφέρεται ότι κάποτε μία κυρία πήγε στον Ναπολέοντα και κατηγορούσε τον άντρα της.

Την ώραν εκείνην εκάθητο ο Μέγας Ναπολέων, με το ένα του χέρι να κρατάει το ένα του αυτί, ακουμπισμένος στο τραπέζι. Και σε μια στιγμή του λέγει αυτή: «Μεγαλειότατε, σας πονάει το αυτί σας;» Λέει: «Όχι». «Βλέπω», λέει, «που το κρατάτε». «Το κρατώ», λέει, «κλειστό αυτό, για να ακούσω από αυτό το αυτί τον άντρα σου. Από το ένα ακούω εσένα, αλλά να ακούσω και από το άλλο τον άντρα σου, για να βγάλω», λέει, «την απόφαση, το συμπέρασμα». Αυτό είναι κάτι που εμείς πολλές φορές, παρασυρόμενοι από την κακία ή από την αδυναμία ορισμένων άλλων ανθρώπων, παίρνουμε θέση ή λέμε λόγια ή, δεν ξέρω, ενεργούμε κάπως που δεν είναι σωστό. Αυτός, λοιπόν, έφτασε στο σημείο αμέσως να του κόψει το χέρι του ανθρώπου.

Μία ημέρα, αναφέρει η παράδοση, το χέρι κρεμασμένο στην πλατεία, διαπομπεύσεως και παραδειγματισμού. Το απόγευμα, το βράδυ, παρακάλεσε μερικούς του φίλους να πάνε να το ζητήσουν από τον άρχοντα. Αρκετά ό,τι έγινε, να το θάψει. Πράγματι, ίσως και ο Θεός φώτισε και ενέδωσε ο άρχων και του το έδωσε το χέρι. Όταν του το έδωσε το χέρι ο άρχων,

του το έδωσε το χέρι, το πήρε ο Άγιος και πήγε σε ένα εκκλησάκι της Παναγίας μας. Πήγε σε ένα εκκλησάκι της Παναγίας μας. Και έπεσε πρηνής κάτω και άρχισε να παρακαλεί την Παναγία μας γι’ αυτό, ότι μπορεί να του κάνει θαύμα.

Η προσευχή που έκανε στην Παναγία μας είναι η εξής:

«Δέσποινα Πάναγνε, Μήτερ η τον Θεόν μου τεκούσα, διά της θείας εικόνος η δεξιά μου εκόπη. Ουκ αγνοείς την αιτίαν δι’ ην εμήν ο Λέων, ο αφέντης. Πρόφθασον τοίνυν ως τάχος και ίασαί μου την χείρα. Η δεξιά του Υψίστου, η από σου σαρκωθείσα,

πολλάς ποιεί τας δυνάμεις διά της σης μεσιτείας. Την δεξιάν μου ταύτην και νυν ιασάτω, ίνα σοι ύμνους, ους δίδωσιν εκ σου σαρκωθείς, ευρύθμως, αρμονίως συγγράψη, Θεοτόκε, και συνεργός χρηματίση της Ορθοδόξου λατρείας. Δύνασαι γαρ όσα αν θέλης, ως του Θεού Μήτηρ ούσα». Αυτά της είπε.

Τη στιγμή, μέσα στους πόνους, μέσα στα δάκρυα και λοιπά, απεκοιμήθη. Και μέσα εκεί είδε ένα σύντομο όνειρο, σαν όραμα, εν εγρηγόρσει, κοιμώμενος, δεν ξέρω πώς. Είδε την Παναγία μας, η οποία πηγαίνει και του λέγει: «Ήκουσα της δεήσεώς σου. Το χέρι σου ετακτοποιήθη. Πρόσεξε την υπόσχεσή σου». Καταλαβαίνετε τώρα, αυτός το βλέπει αυτό σαν όνειρο, γιατί ο πεινασμένος τι θέλει; Όμως σε λίγο ξύπνησε. Του φαίνεται ψέματα. Σκέφτεται το όνειρο, δεν σκέφτεται το χέρι του, δεν σκέφτεται τους πόνους του πλέον, σκέφτεται το όνειρο. Όμως μέσα εκεί έπειτα αναζητεί τον πόνο από το χέρι, αλλά πόνος δεν υπήρχε στο χέρι και παραδόξως βλέπει ότι το χέρι του, βαλμένο στη θέση του, δεν ήταν ψέμα αυτό που έβλεπε.

Δεν ήταν απλώς ένα όνειρο, δεν ήταν απλώς μια φαντασία. Καταλαβαίνετε σε ποια κατάσταση βρέθηκε τώρα ο άνθρωπος αυτός. Αυτή η αιτία είναι που παρουσιάζει εκ των υστέρων κάτι τι άλλο. Ο άνθρωπος αυτός, ευεργετηθείς από την Παναγία μας, έφτιαξε μία εικόνα της Παναγίας μας, η οποία είναι ένα μέτρο περίπου ύψος — υπάρχει μέχρι σήμερα αυτή η εικόνα — και 80 εκατοστά πλάτος περίπου. Και στην Παναγία μας προσέθεσε και ένα τρίτο χέρι και είναι η λεγομένη Παναγία η Τριχερούσα. Δηλαδή είναι μια απόδειξη, μια ένδειξη του Αγίου Ιωάννου ότι το οφείλει το χέρι στην Παναγία και, κατά συνέπεια, σε αυτή ανήκει. Και είναι, όπως σας λέγω, σήμερα η Παναγία η Τριχερούσα. Έκανε μάλιστα και μια προφητεία ότι αυτή η εικόνα

θα δοθεί σε ένα βασιλέα μετά παρέλευση ετών. Και πράγματι, μετά παρέλευση τριακοσίων περίπου ετών, ήρθε ένας βασιλεύς Σερβίας, Μιχαήλ, εκεί στη Δαμασκό και του εδόθη ως δώρον αυτή η εικόνα, η οποία, η εικόνα αυτή, έχει χρησιμοποιηθεί από τους Σέρβους στους πολέμους. Την παίρνανε μαζί τους, ένα μουλάρι επάνω φορτωμένη, όπως ήταν η κιβωτός για τους αγώνες των Ισραηλιτών. Θα σας πω όμως τη συνέχεια. Τότε όμως κυκλοφόρησε η φήμη ότι ο Ιωάννης έχει το χέρι του. Αυτό ήταν κάτι που αγρίεψε περισσότερο τον άρχοντα εκείνον, ο οποίος τον εθεώρησε για κοινόν απατεώνα πλέον και ότι κατόρθωσε κάποιου άλλου χέρι να του δώσει και όχι το δικό του. Η υπόθεση έφτασε στο δικαστήριο και καλείται τώρα για την εσχάτη των ποινών, για αυτή τη δουλειά, από τον πρόεδρο, από το δικαστή, να

απολογηθεί πώς έκανε την απατεωνιά. Και λέει ότι «Δεν την έκανα εγώ, δεν έκανα τέτοιο πράγμα. Αυτό μου το έκοψε ο άρχοντάς μου κακώς, αλλά η Παναγία μου μού το έδωσε, αυτή την οποία πιστεύω και προσκυνώ. Και έχω υποστεί... Και για να σας αποδείξω αυτό το πράγμα», σηκώνει το μανίκι του και δείχνει εδώ που ήταν κομμένο το χέρι. Η Παναγία μας είχε προλάβει και είχε αφήσει ένα δαχτυλίδι βαθύ κόκκινο, που φαινόταν ότι ήταν κομμένο και ξαναβαλμένο. Τότε σηκώθηκαν τα χέρια ψηλά από όλους. Κατ’ εξοχήν ο άρχων έπεσε και τον προσκύνησε. Κατάλαβε ότι δεν είχε μπροστά του έναν κοινό άνθρωπο, δεν είχε έναν κοινό υπάλληλο, και δεν έπρεπε να ακούσει τόσο εύκολα τις κατηγορίες. Έπρεπε να τις ελέγξει. Τον εγέμισε με δώρα, τον άφησε ελεύθερον να πάει να κάνει το τάμα του.

Από εκεί ο Άγιος ξεκινάει με μια καινούρια ζωή και γράφει τα της Παναγίας μας, και όλα αναφέρονται στον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό. Αναφορικώς με την εικόνα αυτή, θα ήθελα να σας πω ότι έμενε πολλά χρόνια στη Σερβία και πάντοτε την παίρνανε μαζί τους. Σε κάποια στιγμή όμως, σε έναν πόλεμο, χάθηκε και η εικόνα και το μουλάρι μαζί. Δεν τη βρήκαν πουθενά. Στο Άγιον Όρος, ένα βράδυ, όπου οι πατέρες είχαν σηκωθεί για την καθιερωμένη ακολουθία τους, στη μία η ώρα που σηκώνονται όλοι οι άνθρωποι του Αγίου Όρους, τα μοναστήρια, από τις Καλύβες, από τις Σκήτες, από τα Σπήλαια, ένας μοναχός στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου που είναι — συγγνώμη — στη Μονή Χιλανδαρίου, που είναι η σερβική μονή,

βγήκε έξω και είδε μία στήλη σε απόσταση 400 μέτρων, περίπου 500 θα είναι, από το μοναστήρι. Μια στήλη η οποία πατούσε μεν στη γη, αλλά είχε σχέση με τον ουρανό. Κατάλαβε ότι πρόκειται για κάποιο γεγονός υπερφυσικό. Ένα τέτοιο πράγμα έχει γίνει και στη Μονή Ιβήρων, όταν από την Πόλη η χήρα εκείνη άφησε στη θάλασσα, για να φυλάξει τον εαυτό της μόνη της, την Παναγία μας, την Πορταΐτισσα, που στήλη πάλι από εκεί ένωνε τον ουρανό, και την ανακάλυψαν και την έβγαλαν. Έτρεξε, ειδοποίησε μέσα τους πατέρες, βγήκε ο ηγούμενος έξω, έγινε μια συντροφιά, μες στο σκοτάδι επήγαν εκεί που ήταν η στήλη και βλέπουν κάτω ένα μουλάρι αποκαμωμένο από την κούραση, φορτωμένο με μία εικόνα. Όσοι εκ των κυρίων θα έχουν πάει στη Μονή Χιλανδαρίου, θα έχουν συναντήσει

— ανεβαίνουμε από την Εσφιγμένου απάνω, από τον αρσανά, στο αριστερό μας χέρι, 400-500 μέτρα πριν φτάσουμε στο μοναστήρι — υπάρχει ένα κιόσκι και υπάρχει στον τοίχο ζωγραφισμένη αυτή η σκηνή: το μουλάρι πεσμένο, η εικόνα επάνω και η πύρινη στήλη που πηγαίνει στον ουρανό. Έχει όμως μια συνέχεια αυτή η εικόνα και θα ήθελα, όσοι δεν τη γνωρίζουν, να το μάθουν. Την επήραν την εικόνα ως έπρεπε, με φανούς και λαμπάδες, με εξαπτέρυγα, με θυμιάματα και με ψαλμούς, και την πήγαν στην εκκλησία. Την ετοποθέτησαν, όπως έχουν τοποθετήσει και το Άξιον Εστί στο Πρωτάτο, πίσω από την Αγία Τράπεζα, στο Σύνθρονο το λέγομε, πίσω από την Αγία Τράπεζα. Και έμεινε εκεί για πολλά χρόνια. Όμως κάποτε εκοιμήθη ο ηγούμενος του μοναστηριού και για έξι μήνες...

Δεν είχαν κατορθώσει, δεν ομονοούσαν, όπως συμβαίνει ως επί το πλείστον σ’ αυτά τα πράγματα. «Όχι, θα βγει εκείνος», «όχι, θα βγάλουν τον άλλον», τούτο, τ’ άλλο. Το πρωί που κατέβη ο εκκλησάρης τη νύχτα να ανάψει την εκκλησία, για να κατέβουν οι πατέρες για την ακολουθία, είδε παραδόξως την εικόνα της Παναγίας μας —αυτή η οποία θα ήθελα ακόμη να ξέρετε είναι διπλής όψεως. Το πίσω μέρος έχει το πρόσωπο του Αγίου Νικολάου, εικόνα του Αγίου Νικολάου, ωραιοτάτη και βυζαντινή— τη βρήκε όρθια στη θέση του ηγουμένου. Η θέση του ηγουμένου είναι δίπλα από το δεσποτικό πάντοτε. Είναι το δεσποτικό, αμέσως δεξιά στο δεσπότη είναι η θέση του ηγουμένου. Νόμισαν ότι κάποιος, δεν ξέρω για ποιο λόγο, την έβαλε εκεί. Την πήρανε με δέος και την βάλαν στη θέση. Παραδόξως όμως, την άλλη μέρα το βράδυ ξανά ευρέθη στο ίδιο μέρος.

Απόρησαν, ξανά την τοποθέτησαν, αλλά ξανά, για άλλη φορά, τρίτη, η εικόνα ξανά εκεί. Τότε σήκωσαν τα χέρια. Το πρωί κτύπησε η πόρτα του μοναστηριού και ένας ανεγνωρισμένης φήμης και αξίας μοναχός από την έρημο έρχεται και τους λέει: «Έρχομαι εκ μέρους της Παναγίας μας. Μην την πειράζετε, μην της δημιουργείτε κόπο. Εφόσον δεν θελήσατε να φτιάξετε ηγούμενο, θα είναι αυτή η ηγουμένη του λοιπού στο μοναστήρι». Και πράγματι μέχρι σήμερα είναι στη θέση εκείνη. Εκεί της βάζουν μετάνοια, εκεί παίρνουν ευλογία να πάνε να ζυμώσουν, να πάνε να χτυπήσουν την καμπάνα, να πάνε στη διακονία και ούτω καθεξής. Και δεν υπάρχει ηγούμενος μέχρι σήμερα στην Ιερά Μονή και υπάρχει η αγία της εικόνα εκεί. Ένα άλλο πρόσωπο το οποίο εορτάζει...

ο Άγιος Σάββας ο Ηγιασμένος, ένα μεγάλο πρόσωπο της Ορθοδοξίας μας, και κατεξοχήν όχι γιατί υπήρξε ηγούμενος σε μια λαύρα με πολλούς, με χιλιάδες καλογήρους, μοναχούς εκεί στην έρημο, αλλά διότι ηξιώθη από τη ζωή του να πάρει τη σφραγίδα του Χριστού και να είναι ολόσωμος μέχρι σήμερα. Είναι κι αυτό ένα πρόσωπο μέσα στα πολλά θαύματα που έχει η Ορθοδοξία μας. Και έμεινε εξόριστος πολλά χρόνια από την κακία τη δικιά μας. Μας τον είχαν κλέψει, μας τον είχαν πάρει οι καθολικοί και τελευταίως δυναμικά επέστρεψε στο σπίτι του. Λέγω «δυναμικά», διότι στον προηγούμενον Πάπα, τον Ιωάννη τον 23ον, παρουσιάστηκε και τον απείλησε: «Να με στείλεις γρήγορα στο σπίτι μου, γιατί θα σου κάνω μεγάλο κακό». Φοβήθηκε ο Πάπας.

Πήρε τηλέφωνο τον Βενέδικτο, τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων, και έστειλε αντιπροσωπεία και τον πήρε τον Άγιο, και σήμερα βρίσκεται στη Λαύρα, εκεί που ασκήτεψε, εκεί που έχυνε τον ιδρώτα του, εκεί βρίσκεται σήμερα. Μάλιστα υπάρχει ένα ωραίο που έλαβε χώραν, το αντιμετώπισαν με δέος αυτοί που πήγαν να τον παραλάβουν. Λοιπόν, θέλησαν να του βγάλουν τα ρούχα τα καθολικά και λοιπά, που φορούσε τόσα χρόνια, και να του βάλουν άμφια ορθόδοξα και λοιπά. Και σήκωσε τα χέρια μόνος του και τους βοήθησε για να τον ντύσουν τα καινούργια, για να τον πάνε κάτω. Μικρό παιδί, μια χριστιανή μητέρα, γυναίκα, το έβαλε στο δρόμο του Θεού.

Χειρονομία αυτή. Κι όπου το χαρακτηριστικό είναι... Τα πράγματα ήρθαν έτσι εκ των υστέρων, ώστε αυτός, γενόμενος μοναχός, να χειροτονήσει τη μητέρα του μοναχή και να την πάρει εκεί, όχι όμως μέσα στο μοναστήρι, έξω της μονής. Όσοι έχετε πάει εκεί, όταν βγούμε στο πίσω μέρος που περνάει ο πύρινος ποταμός ο λεγόμενος, που έρχεται από τα Ιεροσόλυμα, αριστερά στο βράχο επάνω φαίνεται το κελί της μητέρας του, που την είχε έξω εκεί. Φαίνεται. Όμως την έδιωξε εκ των υστέρων, και αυτή τη μητέρα του την έδιωξε. Δεν εφείδετο αυτής και των άλλων, διότι ένας από τους πατέρες την είδε στον ύπνο του απαστράπτουσαν σε μια κατάσταση...

ανθρώπου, και αμέσως του έκλεισε το στόμα όταν το διηγήθηκε: «Γέροντα, έτσι κι έτσι είδα τη μητέρα σου απόψε» κλπ. Και την έδιωξε αμέσως. Εν πάση περιπτώσει, το αποτέλεσμα είναι ότι, παρότι εκεί έχουν ενταφιαστεί χιλιάδες και όσοι αποθνήσκουν εκεί μπαίνουν στο υπόγειο χωρίς να θάπτονται και υπάρχουν αδιάλυτοι, τη μητέρα του την έδιωξε από εκεί, δεν την έθαψε καθό γυναίκα. Και την έχει ενταφιάσει —κι όσοι έχετε πάει θα με δικαιολογείτε— την έχει ενταφιάσει στο σπήλαιο όπου εφιλοξενήθησαν το πρώτο βράδυ οι Μάγοι, που έφευγαν από προσώπου Ηρώδου. Ο άγγελος επήγε και τους είπε να πάνε στην πατρίδα τους και άφησαν τον Ηρώδη και επέστρεψαν και πήγαν στην πατρίδα τους, χωρίς να γυρίσουν να πουν ότι τον βρήκαν τον Χριστό.

Φιλοξενήθησαν ένα βράδυ, δηλαδή εξονοδοχήθησαν σε ένα σπήλαιο που είναι υπό την γην, που είναι μέσα στον περίβολο της Ιεράς Μονής του Αγίου Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου. Αυτή τη μονή, πηγαίνοντας για τη Λαύρα του Αγίου Σάββα, την βρίσκουμε στον δρόμο μας, ακουμπάμε πάνω στον τοίχο, περνάμε απ’ έξω. Όταν μπεις μέσα στον περίβολο, υπάρχει στο υπόγειο, στα ύφαλα όπως τα λέγαμε, σπήλαιον, που εκεί εφιλοξενήθησαν το βράδυ εκείνοι οι Μάγοι, και εκεί πέρα υπάρχει και η μητέρα του Αγίου Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου και η μητέρα από παρακάτω, από τη Λαύρα του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου. Εκεί έχει ενταφιαστεί. Υπάρχουν και άλλοι. Υπάρχει ο τάφος των Αγίων Αναργύρων, υπάρχει ο τάφος ενός θρησκευτικού ανθρώπου, Μόσχου Ιωάννου, δεν θυμούμαι τους άλλους τάφους τους. Έχω...

όλους σε σλάιντ και, στη σειρά που προβάλλουμε, θα σας τους δείξω κάποια βραδιά, τις Κυριακές που κάνουμε εδώ. Αν πάτε στο μοναστήρι του Αγίου Σάββα, νομίζετε ότι μπαίνετε μέσα στην Άνω Ιερουσαλήμ. Είναι τόσο όμορφα ταξινομημένα τα πράγματα και τόση γαλήνη επικρατεί εκεί πέρα μέσα στα ντουβάρια αυτά, που νομίζω ότι έχει ο Θεός να κάνει. Μέσα εκεί υπάρχει και ο τάφος του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού. Σαββαΐτης ήταν κι αυτός, εκεί είναι ο τάφος του, εκεί έζησε. Οι κάρες δε που υπάρχουν μέσα είναι αναρίθμητες, σε κατάσταση όλων των Αγίων. Έχουν επίσης χιλιάδες σφαγείς επί ενός Χοσρόη ονόματι, τον έκτον νομίζω αιώνα, δεν θυμάμαι πού. Τα έχω κι αυτά σε σλάιντς, που ο άνθρωπος πράγματι ανατριχιάζει...

να σκεφτεί τι είναι εκεί πέρα στην έρημο, από ένα παιδάκι ορφανό που κάποια γυναίκα είχε την καλοσύνη να το εμβολιάσει με Χριστό. Δεν είναι δυνάμεις ανθρώπινες αυτές, είναι η σφραγίδα που σφραγίζεται ο άνθρωπος με Χριστό και έχει αντοχή στην αιωνιότητα. Όχι για τον αιώνα, αλλά και για τον άλλον αιώνα, διότι είναι μια μαρτυρία εκεί. Κατεξοχήν το λείψανό του, το οποίο ομοιάζει κατά πάντα, θα μπορούσα να πω, με τον Άγιο Γεράσιμο. Έχω δει και το ένα και το άλλο, κατά πάντα. Ξέρετε, σας έχω πει ότι προσετέθη έτερον Άγιο Λείψανο ολόσωμο στην Ιερά Μονή Χοζεβά, έπειτα από 26 χρόνια. Αυτό είναι παράξενο. Είναι σαν να κηδεύουμε έναν άνθρωπο τώρα. Τον πιάνεις μαλακόν, τον πιάνεις στα γένια, τα χτενίζεις και λοιπά, σαν να τον κηδεύουμε τώρα.

Κι όμως πέρασαν 26 χρόνια επάνω από τον τάφο. Θα τον είδατε πολύ σε σλάιντς που σας τον έδειξα κάποια Κυριακή βράδυ. Το λοιπόν, το μεγάλο κεφάλαιο μένει ανεκμετάλλευτο από όλες τις πλευρές. Και προς τους νέους και προς τις μητέρες και προς την πίστη και προς τα πάντα. Έχει δε ένα μόνιμο θαύμα, εκτός του θαύματος του ιδίου επί του σώματός του. Είναι και ένα αγίασμα, το οποίο πρέπει να κατέβεις περίπου 150 σκαλιά κάτω απ’ έξω και λοιπά, για να φτάσεις σε ένα αγίασμα. Αν σταθείς να κοιτάξεις αυτό το αγίασμα, πού θα βγαίνει και πώς είναι εκεί πέρα η λεκάνη που βγαίνει το αγίασμα, που όσο κι αν πάρεις δεν κατεβαίνει και όσο να πέσει δεν ανεβαίνει, ούτε χύνεται πουθενά, αυτό το μυστήριο. Αν δεις πού θα βγαίνει αυτό, θα δεις απ’ έξω είναι κενό, δεν δικαιολογείται, και εντούτοις έχει αγίασμα εκεί. Εκεί μπορούν να φτάσουν και οι γυναίκες. Έρχονται από το έξω μέρος του τείχους.

Υπάρχει μια πορτούλα, κατεβαίνουν από εκεί και μπορούν να πάνε από κάτω να δούνε το αγίασμα, να προσκυνήσουν και να πιούνε. Μέσα όμως έχει το άβατο, δεν μπορείς. Βγαίνουν οι πατέρες έξω, φέρνουν άγια λείψανα μέσα από το μοναστήρι, δίδουνε στους να ασπαστούν, να πάρουν ευλογία και ό,τι άλλο έχουν εκεί πέρα από αυτά τα αγιωτικά. Είναι μια μεγάλη υπόθεση στην έρημο του Ιορδάνου, το πρόσωπο αυτό που εορτάζει, που περνάει απαρατήρητο σαν να μην συμβαίνει τίποτα, που είναι μια μαρτυρία μεγάλη για την Ορθοδοξία. Γιατί λείψανα ολόσωμα, κατά πάντα κατά του σατανά, και αυτός φροντίζει να συσκοτίζει τόσα πράγματα και θέλει να διαλύονται, να μην υπάρχουν. Τώρα, τι προβάλλεται; Ένα άλλο μεγάλο πρόσωπο είναι ο Άγιος Νικόλαος, ο Μύρων της Λυκίας, ο Θαυματουργός. Το όνομα του Αγίου Νικολάου το φέρουν πολλοί, θα το εορτάσουν πολλοί και πολλοί θα ευχηθούν...

τους Νικολήδες «χρόνια πολλά». Η Εκκλησία μας έχει πολλά πράγματα για τον Άγιο αυτόν. Τη ζωή, ως επί το πλείστον, και γενικά την πολιτεία των Αγίων την κλείνει συνοπτικά στο απολυτίκιο, στο κοντάκιο. Εκεί μέσα, όταν διαβάζει κανείς και προσέχει στο βάθος ο πρεσβύτερος, πιάνει ολόκληρη τη ζωή του Αγίου. Τον Άγιο Νικόλαο τον παρουσιάζει με ένα τρίπτυχο. Λέγει: «Κανόνα πίστεως, εικόνα πραότητος, εγκρατείας διδάσκαλον, ανέδειξέ σε τη ποίμνη σου» κλπ. Του παρουσιάζει τρεις βασικές αρετές: πίστη, πραότητα και εγκράτεια. Απαραίτητα στοιχεία για κάθε άνθρωπο. Λέγω, καλά, εμείς οι άλλοι, αλλά οι φερώνυμοι...

έχουν αυτά ή εμείς που θα τους χαιρετήσουμε και να τους ευχηθούμε; Έχουμε τίποτα από αυτά; Ας συζητήσουμε για το καθένα. Τον λέγει «κανόνα πίστεως». Πράγματι, το απέδειξε εμπράκτως ότι είναι κανόνας πίστεως και στέκεται. Ξέρετε τι θα πει κανόνας, για αυτή τη σκέψη τουλάχιστον; Ένα μέτρο, μια μεζούρα, ένα υποδεκάμετρο, αυτό λέγεται κανόνας. Δηλαδή μια πίστη μετρημένη, ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά.

σπίτι. Αυτή είναι η ουσία της πίστης. Μην να φτιάχνει μια πίστη δικιά σου ή να φτιάχνει μια πίστη δικιά μου, που να μου τα δικαιολογεί όλα. Όχι, μια πίστη καλουπωμένη πίστη. Αυτό πρέπει να μας απασχολεί, διότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που πιστεύουν, αλλά με τον τρόπο τους.

Οι άνθρωποι στον Θεό. Σώζει; Δεν σώζει. Άλλοι πιστεύουν σε έναν ανώτερο. Βγαίνει τίποτα; Δεν βγαίνει τίποτα. Άλλοι πιστεύουν σε μια ανώτερη δύναμη. Ωφελούνται; Τίποτα. Άλλοι πιστεύουν στον Χριστό. Σε ποιον Χριστό όμως; Στον όπως τον φαντάζεται τον Χριστό. Γιατί πολλοί πιστεύουν στον Χριστό, αλλά: ένας ψηλός άνθρωπος, ένας αναμορφωτής, άλλοι λένε ένας σοσιαλιστής και άλλοι λένε ένας κομμουνιστής. Του κατεβάζουν κάπου τον Χριστό που να τους τακτοποιεί τα μέτρα τους, γιατί ο Χριστός έτσι ήταν. Σε ποιον Ιησού πιστεύουμε; Αυτό είναι το θέμα, διότι υπάρχουν πολλές γνώμες. Καλά είναι να πιστεύεις στον Χριστό, αλλά υπάρχουν πολλές γνώμες: ο Χριστός μας...

ήρθε στη γη, όπως διαβάζουμε στο 16:16 του Ματθαίου. Φέρεται να ερώτησε τους μαθητάς του: «Τίνα με λέγουσιν οι άνθρωποι είναι τον Υιόν του ανθρώπου; Εσείς», λέει, «που γυρίζετε έξω, για ποιον», λέει, «με έχουνε;» «Άλλοι», λέει, «σε έχουν για τον Ηλία, άλλοι για τον Ιερεμία, άλλοι για έναν προφήτη, άλλοι για τον Αϊ-Γιάννη τον Πρόδρομο», και, και, και. «Διάφορες γνώμες», λέει, «κυκλοφορούν έξω στο καφενείο. Εσείς», λέει, «τι γνώμη έχετε εσείς;» Παρουσιάζεται ο Πέτρος με την αφέλεια και την παιδιάτικη καρδιά και είπε ότι: «Συ ει ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Όχι κάποιου Θεού, του ζώντος Θεού. «Είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». «Μακάριος ει, Σίμων Βαριωνά», Ιωνά, παιδί του Ιωνά. «Είσαι μακάριος». «Γιατί είμαι μακάριος, Κύριε;»

«Σαρξ και αίμα ουκ απεκάλυψέ σοι αυτό που είπες, δεν είναι καν δικό σου. Ο Πατέρας μου το είπε για Ιησού». Ο Θεός, λοιπόν, δεν είναι να πιστεύω σε κάποιο Χριστό. Οι Ιησούδες υπήρχαν πολλοί. Αν πιστεύουμε στον Χριστό, εκείνον που εδογμάτισε ο άγγελος στις Μυροφόρες: «Τι ζητείτε ώδε; Ιησούν τον Εσταυρωμένον, τον Ναζαρηνόν· ουκ έστιν ώδε». Και είναι ο μόνος, ο μοναδικός αρχηγός θρησκείας που είναι και Θεός, που έχει κενόν μνημείον. Αυτή είναι η ασφάλεια της ορθής πίστεώς μας. Όλοι οι λεγόμενοι αρχηγοί θρησκειών είναι καθηλωμένοι στα σάβανά τους. Ο Μωάμεθ στη Μέκκα, ο Κομφούκιος, ο Βούδας, εδώ οι Πάπες...

οι προτεσταντικοί, όλοι αυτοί, Καλβίνος και λοιπά, από δω οι Ρώσοι και λοιπά. Μόνο ο Ιησούς, ο Εσταυρωμένος, ο Ναζαρηνός, και η Παναγία Μητέρα του έχουνε κενό μνήμα. Και αυτή είναι εγγύηση για μας ότι ανέστησαν και ότι εμείς θα αναστηθούμε και έχουμε τη σωστή πίστη. Περί αυτού λοιπόν του Ιησού, του Εσταυρωμένου, του Ναζαρηνού, δεν είναι αρκετό να πιστεύω. Θα πει κανείς: «Εγώ αυτό το Χριστό πιστεύω, το Χριστό της Ορθοδοξίας, τον Εσταυρωμένον, τον Ναζαρηνόν». Συμφωνούμε, αλλά μου επιτρέπετε να συνεχίσω. Πιστεύεις στο Χριστό και μου το αποδεικνύεις, που έχεις και καντήλι στο σπίτι και εικόνα στο σπίτι και θυμίαμα στο σπίτι και στην εκκλησία πας και το παιδί το ένα το κοινωνάς και τα άλλα τα έχεις σκοτωμένα και λοιπά.

Τώρα, το πιστεύεις σε αυτόν τον Χριστό; «Το πιστεύω». Καλύτερα από τον διάβολο; Για τον διάβολο λέγει ο αδελφόθεος Ιάκωβος: «Πιστεύει και φρίττει· τα δαιμόνια», λέει, «πιστεύουσι και φρίττουσι». Νομίζω θα το έχετε διαβάσει, δεν κομίζω γλαύκα εις Αθήνας. Πιστεύουμε έτσι εμείς; «Ναι, θα σε λιβανίσω, αλλά στο κρεβάτι δεν θα έρθεις να μου πεις να κάνω παιδιά εγώ. Θα σε λιβανίσω, αλλά δεν θα μου πεις να μαγειρέψω σήμερα εγώ. Θα σε λιβανίσω, αλλά δεν θα μου πεις να βάλω αντρικά παντελόνια ή θα γίνω γυναίκα αν είμαι άντρας». Αυτά μας δικάζουν. Κατά συνέπεια πιστεύουμε; Δεν είναι ορθή η πίστη. «Ο πιστεύων εις εμέ τας εντολάς μου ποιεί». Ο πιστεύων εις εμέ το νόμο μου θα κάνει.

Δεν κάνουμε αυτό που λέει. Αυτό που λέμε ότι πιστεύουμε, πώς το πιστεύουμε; Η πίστη μας λοιπόν είναι ξεχειλωμένη, δεν είναι σε κανόνα βαλμένη. Δεν είναι αρκετό να πιστεύω, γιατί, λέγω, και ορθή πίστη για το Χριστό μας και για τη θεότητά του έχει ο σατανάς. Και το είπε: «Τι εμοί και σοι, Ιησού, Υιέ του Θεού, του Υψίστου Θεού; Ήρθες να με βασανίσεις προ της ώρας μου;» Ο σατανάς τον ομολογεί Υιόν του Θεού. Και εσύ, σου λέει, δεν είναι Υιός του Θεού, όπως έκαμε λάθος ο διάβολος, αλλά είναι μόνος του πάνω από τον Θεό. Για αυτή την πίστη σήκωσε το χέρι του και ράπισε τον Άρειο. Αδιαφόρησε αν του κοπεί το χέρι. Είναι ένας επί του οποίου έγινε το τέταρτο θαύμα στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο.

Την επομένη της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου, ο Άγιος Νικόλαος —γνωρίζετε τα περιστατικά από την υπόθεση εκεί, νομίζω— ότι σε μια στιγμή που δεν μπορούσαν να κλείσουν το απύλωτο στόμα του Αρείου, αυτός δεν εκρατήθη και τον εράπισε ενώπιον του βασιλέως. Σύμφωνα με τον κανονισμό πρέπει να αποκοπεί το χέρι. Όμως δεν ξέρω ποιος εξέφερε γνώμη και επεκράτησε αυτή η γνώμη: να μην διακόψουμε για να κόψουμε το χέρι· θα τον αποσχηματίσουμε, θα τον καθαιρέσουμε, θα τον βάλουμε στη φυλακή. Θα τελειώσουν οι εργασίες της Συνόδου και έπειτα θα του κόψουν το χέρι. Πράγματι, αποσχηματισμένος τώρα στη φυλακή ο Άγιος Νικόλαος, δέχεται την επίσκεψη του Κυρίου μας και της Παναγίας μας.

λε!

«Γιατί βρίσκεσαι εδώ; Γιατί είσαι εδώ;» λέει ο Κύριος. «Για την αγάπη σου, Κύριε». Και του ενεχείρισε ένα Ευαγγέλιο και η Παναγία μας του έδωσε ένα ωμοφόριο. Η Παναγία μας έχει κάνει τρία ωμοφόρια: ένα του Χριστού μας, τον Άραφο Χιτώνα, ένα του Λαζάρου στην Κύπρο, που έγινε επίσκοπος Κιτίου, και ένα του Αγίου Νικολάου. Γι’ αυτό και βλέπετε τον Άγιο Νικόλαο επί το πλείστον παρουσιάζουν να έχει άμφια, να κρατάει το Ευαγγέλιο και το ωμοφόριο. Και στο επάνω μέρος του Αγίου Νικολάου, στο ένα μέρος και το άλλο, είναι η Παναγία μας και ο Χριστός μας. Είναι από τη σκηνή αυτή της αποκατάστασής του μέσα στη φυλακή, τα περιστατικά της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου. Την άλλη μέρα το πρωί, κάποιος φίλος του που έμαθε ότι τον βάλαν φυλακή, τον αποσχημάτισαν κλπ., του πήγε φαγητό και τον βρήκε ενδεδυμένο και με αυτά να διαβάζει.

Τι είναι αυτός! Τέτοια πίστη χρειάζεται. Ας ελέγξουμε την πίστη μας από τα έργα μας. Εκεί θα καταλάβουμε. Άρα δεν πιστεύω, άρα είμαι λιπόψυχος, άρα δεν το κάνω σωστό. «Χριστέ μου, πρόσθεσέ μου πίστη, να έρθω σε στιγμή να τα κάνω σωστά, έτσι όταν μου πάρουν το κεφάλι». Αυτό είναι που θέλει ο Ουρανός και αυτό είναι που δίδαξε ο Χριστός.

Πραότητα. Πραότης τι είναι; Τη θέλουν οι άνθρωποι και ποιος δεν τη θέλει; Μακαρίζουμε τους πράους. «Μακάριοι οι πραείς», στους Μακαρισμούς, ειδικός μακαρισμός: «Μακάριοι οι πραείς». Εμείς είμαστε πραείς; Θα θέλαμε βέβαια. Και τι κάνουμε για να αποκτήσουμε αυτή την πραότητα;

Δεν θέλει κανείς να μάθει ποτέ πού πουλιέται και... πόσο πουλιέται αυτή η πραότης; Βράστε με τις ευκαιρίες να σας πω: πραότης δεν πουλιέται ούτε αγοράζεται, δωρίζεται. Ανοίξετε το 5ο Γαλάτας, εδάφιο 22, να βρείτε τους καρπούς του Πνεύματος του Αγίου. Θα βρείτε ένα δένδρο εκεί πέρα που λέγεται Πνεύμα Άγιο, που κάνει πολλές αρετές. «Ο δε καρπός του Πνεύματος εστί αγάπη, χαρά, αγαθοσύνη, χρηστότης, πραότης, εγκράτεια». Είναι καρπός Πνεύματος Αγίου. Αλλά πώς είναι δυνατό να έχεις το Πνεύμα το Άγιον, εφόσον δεν κοινωνείς, για να σου κάνει τις αρετές; Πώς είναι δυνατόν, εφόσον δεν εκκλησιάζεσαι, εφόσον δεν εξομολογείσαι; Πού θα το βρεις; Είναι καρπός Πνεύματος Αγίου.

Λέει: «Χριστιανός, πιστεύω στο Θεό, αλλοίμονο, δεν είμαι θεοφοβούμενος». Πού είναι οι ιδιότητες του Θεού επάνω σου και επάνω μου; Ο Χριστός είπε: «Μάθετε απ’ εμού ότι πράος ειμι και ταπεινός τη καρδία». Μάθετέ το και ζήσετέ το, ότι είμαι πράος και ταπεινός τη καρδία. Αλλά εμείς δεν είμαστε πράοι και δεν είμαστε πράοι διότι δεν έχουμε την χάρη του Πνεύματος του Αγίου. Δεν είμαστε ταπεινοί στην καρδία, για να έχουμε και την πραότητα, που είναι μια απόδειξη ότι πράγματι πιστεύουμε σωστά. Γι’ αυτό πολλές φορές ακούμε και σε βλασφημίες ακόμη να φτάσει ο άνθρωπος, στα νεύρα του, λέει, επάνω. Σοβαρά;

Βλασφημίες, κατάρες, «ανάθεμα που σε έκανε», «τον κόρακα», ναι, δηλαδή τον διάβολο. Και εκεί δηλαδή το άλλο, η πόρτα, η τύχη μας. Μαλλιοτραβήγματα, πράγματα. Ε, γνωρίζετε ότι το Πνεύμα το Άγιο δεν κάθεται. Φεύγει. Το διώχνουμε εμείς. Και δεν μπορούμε έπειτα να πάμε και να του πούμε: «Έλα πίσω, έλα ήσυχα, έλα πίσω». Δηλαδή, ό,τι ώρα θέλεις θα φεύγω και όποτε θέλεις θα γυρίζω, ε; Αν μπορούσε να το καταλάβει ο άνθρωπος, θα πρέπει να τρέμει. Πρέπει να δαγκωθεί, δεν ξέρω τι πρέπει να κάνει, τι πρέπει να υποστεί, για να επιτύχει αυτή την αρετή, την οποίαν την είχε ο Άγιος, ο άνθρωπος αυτός. Τούτη, και αυτοί οι φερώνυμοι, όπως λέμε, και οι άλλοι, θα πάμε να ευχηθούμε και ας πούμε «χρόνια πολλά και του χρόνου». Όχι να διορθωθείτε, να είστε έτσι του χρόνου όπως σας βρίσκουμε τώρα. Δεν ξέρω, απορώ εγώ, να πω, τον Άγιο

του είναι. Στο τρίπτυχό του μέσα είναι. Δικό του είναι. Αν νομίζετε ότι είναι απαραίτητο, φροντίστε το. Με θυσία του εγώ. Είναι αλήθεια πολλές φορές, όπως έχω πει και μια άλλη φορά, ότι ορισμένοι άνθρωποι ζητούν ικανοποίηση. «Δεν μπορούσα να μη φωνάξω, δεν μπορούσα να μη νευριάσω. Μου έθιξε την αξιοπρέπεια». Ναι. Και τώρα απέκτησες την αξιοπρέπεια, τη φρούρησες. Έχασες όμως τη χριστιανοπρέπεια. Τι γίνεται τώρα; Μα τον έβαλες στη θέση του. Βγήκες εσύ όμως από τη θέση σου, για να βάλεις τον άλλο στη θέση του. Καλύτερα να έμενε αυτός έξω της θέσεώς του και να έμενες εσύ στη δική σου τη θέση. Αυτά δηλαδή. Το τρίτο μέρος είναι «ἐγκρατείας διδάσκαλον». Τι θα πει αυτό, ξέρετε, που δεν το έχουν πάρει και το χαμπάρι; Ο Άγιος

δεν έπιανε το στήθος της μάνας του να φάει γάλα Τετάρτη και Παρασκευή. Εκεί που τους κυνηγάμε εμείς τους κανακάρηδες από κοντά να τους ταΐσουμε και τη Μεγάλη Παρασκευή ακόμα. Γιατί δεν πιστεύουμε. Έπρεπε να πέσει ο ήλιος, να δύσει ο ήλιος, δηλαδή να αλλάξει κατά κάποιον τρόπο η ημέρα. Διότι η Εκκλησία δέεται «ἑσπέρας, πρωί καὶ μεσημβρίας». Έχουμε τα γεγονότα της άλλης ημέρας. Και τότε έπαιρνε ο Άγιος. Τι θα πούνε οι Νικολήδες μεθαύριο, που θα έχουν αρνάκι; Και τι θα πούνε εκείνοι οι οποίοι πάνε να τους χαιρετήσουν και θα παρακαθίσουν σε τράπεζα πασχαλινή; Αλλοίμονό τους εν ημέρα κρίσεως. Τον βλασφημούν τον Άγιο. Δεν τον σέβονται τον Άγιο. Και φέτος έχουν μια ευχέρεια, διότι πέφτει Σάββατο.

Μπορούν να βάλουν ψάρι στην τράπεζα. Αλλά πέρσι που ήταν Παρασκευή, βλέπετε, εορτάζουν σοβαρά; Με τον Άγιο αυτό εορτάζετε, που τον εμπαίζετε; Ο Άγιος αυτός αγίασε σ' αυτήν την οδό. Εσάς

πώς θα αγιάσει; Και πώς θα τον φέρεις εδώ; Και να έρθει αυτός, τον διατάξεις; Δεν έρχεται. Εμείς έχουμε και έναν άλλον μεγάλο Άγιο εδώ στην περιοχή. Η Αθήνα τον ήξερε παλιότερα. Είναι ο Όσιος Σεραφείμ ο Δομβοΐτης. Εορτάζει στις 6 Μαΐου μαζί με τον Πολύαθλο Ιώβ. Έχει φερώνυμον μονήν έξω εκεί στη Θήβα, έξω, μοναστήρι με άβατο. Μεγάλος Άγιος, που έφερναν εδώ την αγία του κάρα σε όλες τις δύσκολες στιγμές των Αθηνών. Όλες οι περιοχές έξω, τα περιβόλια και λοιπά, τον επικαλούντο σε στιγμές δύσκολες. Και αυτός δεν έπιανε το στήθος της μάνας του Τετάρτη, Παρασκευή, να φάει γάλα.

Γεια ρω! Δεν ξέρω εάν πρέπει αυτά τα πράγματα να βγαίνουν στην επιφάνεια. Ορισμένοι δεν τα θέλουν, αλλά μέχρι πότε πρέπει να κρύβονται; Τους Αγίους δεν τους θέλουν. Μια ξερή γραφή. Αμήν.