A Mother's Anguish

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Tonight’s subject will be drawn from the Gospel reading of the day. You know, every Sunday our Holy Church brings forward, one after another, certain incidents and events, to remind people of them. People are called to pay attention to them, to live them, and, as we might say, to make them part of their lives. Today the Church presented us with a family tragedy.

It unfolded, in a certain sense, there near the borders of Tyre and Sidon, in a pagan region. It took place between Christ and a grief-stricken mother whose daughter was severely possessed by a demon.

If you read the texts concerning that time, you will find that Christ had entered into a dispute with the Pharisees, specifically about something that even we have not interpreted very well: whether what enters a person causes defilement, or what comes out. We have generally connected this passage with fasting, although it has nothing to do with that. It is not about fasting; it is about evil logismoi—intrusive thoughts—evil deeds, and so forth, and about the disciples eating with unwashed hands, which were considered unclean. It has nothing to do with fasting. So, when Christ silenced them there, He said: “Are you also still without understanding? Do you not yet understand that whatever enters the mouth passes into the stomach and is expelled into the drain? But those things which proceed out of the mouth come from the heart, and they defile a man.” Those are the things that pollute a person. “For out of the heart proceed evil thoughts, murders, adulteries, fornications, thefts, false witness, and blasphemies. These are the things which defile a man.” These things, He says, pollute a person. “But to eat with unwashed hands does not defile a man.”

He silenced them. Because of this answer from Christ, they became enraged and began persecuting Him. And Christ took the lesser course, as we were saying: He left that place and went for a short time into the pagan regions of Tyre and Sidon, where He met this pagan woman. Christ thus demonstrates what He had said on another occasion: “Be wise as serpents and innocent as doves.” Do not expose yourselves needlessly; do not engage in displays of bravado or put your life in danger unless there is a serious reason. And indeed, Christ departed. That is how He came to be there.

Earlier He had told His disciples: “Do not enter a city of the Samaritans or of the Gentiles, but go rather to the lost sheep of the House of Israel.” So how is it that You Yourself now go into these pagan regions? Necessity required it. He was compelled to leave by that route. Besides, He had not told them never to preach there at all. Rather, He told them that, since they had two groups before them—the pagans and the Jews—they should prefer speaking to the Jews rather than to the pagans. Someone may now ask, “Were the Jews better, so that they should be the ones receiving the preaching?” No. The Jews had the sacred books, they had the Law, and they had teaching about the Messiah. The message would therefore find a response among them.

One believer would become two, two would become five, and five would become ten. The pagans had nothing of this kind at that time. That is precisely why He urges them—or rather, tells them—to go to the lost sheep of the House of Israel. In any case, I have said all this to connect the events for you, so that you may understand how He came to be there and exactly what took place. While He was there, as the Evangelist Matthew says in the fifteenth chapter: “Jesus went out from there”—from His encounter with the Pharisees, whom He had silenced—“and withdrew to the region of Tyre and Sidon. And behold, a Canaanite woman came out from that region and cried out to Him, saying, ‘Have mercy on me, O Lord, Son of David! My daughter is severely possessed by a demon.’” She asks for mercy.

She asks on behalf of her daughter. The girl may be possessed by a demon and unable to ask for herself, because she is under the influence of Satan. Satan does not ask for mercy. One thing Satan cannot do is say, “Have mercy on us.” He cannot say that. He may say, “Holy God”; he may say, “Holy Mighty”; he may say, “Holy Immortal”; but “Have mercy on us”—that he does not say. He has never said it, nor will he ever say it. The same is true of every person who is under the influence of the evil one. Such a person can never ask God for mercy. Someone may therefore ask: what happens in this case? If there are people around him who ask on his behalf,

can they benefit that person? In other words, does one person’s prayer for another have power? Certainly it does. And if it has power for another person, all the more does it have power for one’s own family: for one’s child, husband, wife, brother, or parent. Prayer has power. Yet most of us Orthodox Christians do not know this kind of prayer. Of course, we arrange for prayers to be offered: we give the priest a slip of paper with names so that he may pray for them, or so that they may be commemorated during the Paraklesis, the supplicatory canon. But we ourselves do not pray. We treat the matter as someone else’s individual concern.

When a person regards the matter as his own, it is different. He feels the pain and lives through it; the intensity of his prayer is different, and the results are different. Here a mother is praying, and today she leaves us a classic example that every mother with demonically afflicted children ought to know. They should make use of this weapon called prayer—a prayer which, of course, presupposes humility and faith. I used the phrase “demonically afflicted children,” and perhaps some who heard it, or who will hear it, were shocked. Without paying attention to what they were saying, they might tell me: “What? Glory to God, everyone in our household is

well. No one is possessed by a demon; no one is foaming at the mouth or bound in chains.” Allow me to respond, if such a thought has crossed or should cross anyone’s mind. It is preferable for someone to be bound in chains, falling to the ground and convulsing with foam at the mouth, than to walk about freely in a necktie while being possessed by a demon. Those found in psychiatric institutions and similar places are not necessarily the truly demon-possessed ones. It is said that once a thoughtless man approached the psychiatric hospital on Corfu. I do not know whether you have ever been there or passed outside it, but there is a fence around it.

Those patients who are doing better and are recovering come outside to enjoy the sunshine and fresh air. One of our clever fellows approached and naively asked one of the patients, an inmate of the hospital, whether there were many people inside. And do you know what the patient answered? “There are more of you outside,” he said. This is true, because we judge sickness by the illness of the body, not by the illness of the soul, and so we imagine that we are well. It is like the message on a note that was handed out here the other day. We ask, “How are you?” and answer, “Glory to God.” Why are you glorifying God? Are you truly well? Certainly, no one in the household is confined to bed—but neither is anyone in Church on Sunday morning.

No one receives Holy Communion, no one goes to confession, no one fasts, and no one practices self-restraint. With all that absent, what goodness do you possess, and under whose influence are you—an angel’s or the evil one’s? If we measure ourselves by the standard we ought to use, we will find that, more or less, all of us need to follow this woman’s example. We all need it. As you know, psychiatrists have multiplied today, along with everything else concerned with the soul, and yet they heal no one. Healing is found only in God. He alone has the power to command. You can therefore set this process in motion,

so that Christ may intervene and reveal the truth of the matter. For it is true that conditions like the one in that woman’s home exist among us as well. Many of our children do not follow us; many do not listen to us; many act against their own best interests. Indeed, some set themselves up as punishers of society, and so forth. They are under the influence of Satan, not under the influence of Christ. What, then, does the mother do in such a case? She kneels and prays. Woe to the children who have no mothers to pray for them. Woe to those children! Their mothers love them, care about them, tend to them, stay awake over them, sacrifice themselves, and would give their own blood for them,

yet they do not benefit their children’s souls through prayer. A mother can change the course of events. Things can be set right miraculously. I was once told about a mother whose son said to her: “I’m going to tell you something, but you must not pray about it.” “What? Why, my child, do you say that you will tell me something, but I must not pray?” “Just what I said, Mother. I know that your prayers thwart my plans.” And indeed, through her prayer she did thwart her child’s plans and helped him until he passed through those difficult moments and difficult years, came to his senses, and understood what was really happening. This prayer of the mother is missing from the family today. That is why today’s family does not produce human beings;

it produces beasts. They have a human outward appearance, but a beastly mentality. They are supposedly modern and sophisticated; they have learned many foreign terms and replaced our own words with foreign expressions, and so on. And this is considered success, while in reality Christ is absent. And where Christ is absent, there can be no progress at all. Instead, we have someone who is demonically influenced. Many times we hear such things, even openly anti-Christian things, yet they pin us, as the saying goes, against the wall. The door is slammed in our face. I will not even tell you what goes on there. We cannot restrain them, speak to them, or do anything at all. Why? Because this one thing is missing: prayer. Some people will respond to what I am saying: “I pray, but I see no results.”

But are you praying as you should? Have you failed to notice that you ought first to have prayed for yourself? Many people pray; many grieve and show concern for both the physical and the spiritual life of their child. Yet they have not first attended to their own life. They themselves are not spiritual people; they do not have this relationship with God. And when a person has no relationship with God, his prayer is not heard by God. Our Fathers, the Saints of the Orthodox Church, have left us a few words that say this: “Hearing in return for hearing.” Do you want God to hear you? Do you want the Most Holy Theotokos to hear you? Do you want the Saints to hear you, hasten to you, and help you? Then you too must listen to them. Since you do not listen to them, neither will they listen to you. Do not expect otherwise. And if you would like me to mention another saying, which you will also remember,

there are the words of the man who had formerly been blind: “Now we know that God does not hear sinners; but if anyone is a worshipper of God”—not merely someone who believes—“and does His will, He hears him.” Since we parents are not such people, God deals with our children according to our own state and the disposition of our hearts. A mother comes in anguish over her sick child and cries, “Most Holy Theotokos, hasten to help!” Yet the Theotokos does not hasten. Why? Because she has killed her other children through abortion, or has prevented the others from being born. Very well—but the little faith you do have carries no cost. You do not believe in me; you do not acknowledge that I can preserve your children or guide you concerning them. How, then, can I come and help you in this matter? This is only a simple example I am giving you.

There are many such cases. Because we have not first set ourselves right, we make requests for others. Many, for example, hold memorial services for their loved ones, their parents, and their blood relatives, when they themselves need a memorial service. They are already dead, yet they hold memorials for others. Does God accept this? God says: “Go and set yourself right. Otherwise, hold a memorial service for yourself. You are a living corpse.” And you know that there are many walking cemeteries around us. “You have a name that you are alive, but you are dead.” This is precisely why we receive no answers. Moreover, we begin a work—it is a struggle, a real undertaking—but in the end we abandon it halfway. When someone leaves a work half-finished, naturally it produces no result.

I will give you a very simple example. The doctor says: “You must take these tablets every four hours,” or every six hours, or every eight hours. You will get results if you do what you have been told, because the doctor knows scientifically that when the antibiotic enters your system, it will raise the required concentration in your bloodstream and begin to act. Its effect will last for a certain number of hours. If, after four hours, you do not take the dose he prescribed, the level will fall. Then you take another dose and it rises again, works for a little while, and falls once more. But if you follow his instructions, the level will remain steady, and you will get the positive result you need. The very same thing happens with prayer in our homes. Some of us still do not know how to pray.

We think prayer is a matter of finding clever words, as though we could talk God around. But can God be talked around? God does not look merely at what you say. He looks at why you say it and how you say it. And when a person perseveres, he will prevail with God. Bear in mind that God does not always answer immediately. There are occasions when a mother cries, “Most Holy Theotokos, my child!” and although the child falls into a fire, he is not burned, or although he falls from a window, he is not killed. In such cases the response is immediate. But for the most part, you should know that God’s clock runs slow. It is not simply on the old calendar; it is four times further behind. We want an immediate answer. For what purpose? So that we can simply carry on with our life as before.

Do we want this sickbed removed from the house? Yes. But you might ask, why do you want it removed? Is there a feast coming, a celebration, so that you can open up the house, clear away the bed, and make room for dancing, food, and everything else? Then perhaps the bed will not be removed. Why? Because how will you live after receiving what you asked for? God sees what comes afterward as well. He does not see only up to this moment; He also sees how you will live afterward. Something comes to mind, and I want to tell you, because there are many things we do not understand. Many people say, and often rejoice, that they made an effort. Someone was passing away, and at the last moment they persuaded him to...

go to Confession and receive Holy Communion, and so he departed with everything in order. But what are you saying? Was he saved? What does it mean to say that he departed with everything in order? You cannot be certain. Granted, he departed after confessing. But you are not taking into account what he had done, or what he would have done if he had not died. If he had lived, God knows what would have happened. Would he have remained faithful? Would he have struggled spiritually from then on? He was not yet in Paradise. He confessed out of necessity, faced with the prospect of death, saying, as it were, “Let me hold on to this as well.” God does not count that confession if He sees that, upon returning home, the man would do the same things again. He does not count it. There are strange things, and we shall see strange things; we need to understand this.

God answers according to the disposition of each person. So I would like us to learn how to wrestle with God in prayer, as this woman did today, and to prevail with God. In the Gospel of Luke, chapter 18—perhaps you have read it—there is a parable told by Christ. It concerns a widow who had suffered an injustice. The judge would not grant her justice, seeking to take advantage of her and so forth. But every day she went outside his house and cried, “Grant me justice!” In the end, simply to rid himself...

of the widow’s continual harassment, he granted her justice—the unjust judge. It is a parable; read it plainly for yourselves. I shall repeat it to you as it is written: “Then He spoke a parable to them, that men always ought to pray and not lose heart.” Always pray, persevere, do not grow weary, and do not abandon prayer. He said: “There was in a certain city a judge who did not fear God nor regard man”—a hard-hearted man. “Now there was a widow in that city; and she came to him, saying, ‘Grant me justice against my adversary.’” Give me justice; you can see that right is on my side.

“And he would not for a while.” He tormented the woman and refused to grant her justice. “But afterward he said within himself”—he thought—“Though I do not fear God,” though I do not care what God says, “nor regard man, yet because this widow troubles me, I will grant her justice.” I will do it simply to be rid of her voice, to be rid of her coming every day and complaining to me. And so he granted her justice. Now, the Lord...

She did not give up and say, “I am dealing with a hard man; there is nothing I can do; the case is lost.” She did not sink into despair, lose her composure, take her own life, as we sometimes hear, or commit some crime. No. She kept going back to him. And if even the unjust judge yielded, what will God do? So it depends on us: how we pray and what we ask for. As we said, many people ask God to have mercy on their children. That is not the right way. Many ask Him to have mercy on the husband, the wife, the brother, and so forth. No. We must include ourselves. We must make the matter personal and take it upon ourselves as our own. When the woman says, “Have mercy on me,” she implies that she herself bears responsibility for the condition of her household.

This is happening because of my sins. But we do not approach things this way. We do not search for the cause, for the root. Most of the time we talk only about the branches. I shall give you a current example. It is not exactly our subject, but it is related. How many people today oppose the government because it seeks to make civil marriage compulsory, as the matter is being presented? We accuse those who intervene forcefully to impose something that is not right. But ask yourselves: are they the ones responsible? I take the matter further: we are responsible. Because of our sins, they have become instruments carrying out...

God’s justice, and we are being chastened. When I accuse that man, I let myself off the hook. I must first accuse myself, because otherwise he would not have been able to do such things. God has the power to change his mind and prevent him. But for what reason should He do so? Let me take this further. We say we want a religious wedding—but why? So that afterward you can kill your children or refuse to have children? If that is what you intend, then do not have such a wedding; do not marry at all. Think about it and take this into account as well. Do we truly honor the Mystery? Do we want a partnership with God? Holy Matrimony means a partnership with God. What a great honor—to become God’s fellow worker and bring forth human persons who will live eternally. You are not constructing aircraft, bridges, or sewers; you are bringing forth human beings. Why does man disdain this? If he does not want it, then he will not have it at all. He will be reduced by force to the level of an animal. Now try to answer that.

We have learned to shift responsibility onto others, even though we ourselves are to blame. So the woman says, “My daughter is severely demon-possessed; have mercy on me.” For if I had been a better person, I would not have had this tyrant in my home; I would not have had Satan in my home, and my heart would not have been torn apart. But I did not live as I should. In any case, let us continue. I repeat, this is something we must grasp. When God sees our repentance, when He sees that we truly admit that we too did not act rightly, that we should have lived differently, and that now we are striving to put things right—because there is metanoia, repentance—then nothing is impossible; everything can be set right. As long as a person is breathing, that is God’s assurance that He is waiting to set our affairs...

in order. Always. There is no matter that God cannot set right. Let others arrange everything for evil. Let them seal it and double-lock it. Christ will open it. It is enough for sins to be removed from the way through our repentance, so that we may free His hands, as it were. For His hands are open. What happens to individuals, families, society, our country, and the world happens because of our sins. For there is One who is not working today, One who has no work to do, and that is Christ. We could even say the devil is out of work. Today we ourselves have replaced the devil. He does not need to intervene. We have become so wicked, so ruthless, and so hard-hearted that he no longer needs to work. Do you remember what the devil said to Saint Anthony the Great? Have you read it?

Saint Anthony the Great went down to Alexandria to help in the struggle against the Arians. He succeeded, and the Church vindicated the truth. He then withdrew to return to his own place. One day Satan appeared to him and said, “Why are you praying, Anthony? What have I done to you?” After Saint Anthony the Great had left Alexandria, the Arian heresy flared up again. When he heard about it, he began praying from his cell, and his prayer burned Satan. So Satan confronted him face to face and said, “Why are you praying?” Anthony replied, “Because of the harm you are doing in Alexandria.” Satan said, “Anthony, I am not doing it. Ever since you came down and prayed, I have withdrawn.” “Then how is it happening?” “They are doing it themselves,” he said. “They are responsible.” And so it was.

Let us continue. Before leaving this point, I want to remind you that all of us have problems of this kind, whether we wish to admit it or not. And if we repent through our deeds by changing our way of life—not repentance in words, but in action—things can change. Many people say they repent, but they do nothing; they do not change their lives. Repentance means a change of direction. If I was traveling toward Patras, I turn around and head toward Thessaloniki. I do not continue along the same road, claiming that I repent while doing the same things. No, that counts for nothing. Otherwise you make a mockery of God. Some repent only seasonally and do the same thing the next day. They go to Confession for Pascha, and on Bright Monday they return to the same sins. Such repentance and confession count for nothing. Repentance means a change: I take another road. Then Christ takes upon Himself...

our difficulties, all our filth and weaknesses, and from that point onward He helps us live a new life. We shall fall again as we travel along that road, but we shall be struggling. We shall always remain under God, and we shall continually see miraculous results like those we saw today. In any case, as the Gospel tells us, Christ’s attitude toward this woman did not seem very encouraging. She kept crying out to God, to Christ; she was not merely pleading, but shouting, “Have mercy on me.” “But He answered her not a word.” It was as though nothing were happening, as though He heard nothing and felt nothing, as though He did not share in or even acknowledge the pain and cries of this woman. But there were others there as well...

the Apostles, who were walking with Him. Christ had the patient endurance to hear her voice and her pleading without answering. But the Apostles could not endure it, so they intervened with Christ. “And His disciples came and urged Him, saying, ‘Send her away, for she cries out after us.’” They pleaded with Him: “Please, send her away.” But had He detained her? Of course He had. How? She believed that He had the power to help her, yet she had not heard that He was unwilling. He was drawing her close. Tell her plainly. This refusal compels a person to draw nearer, to cry out and weep. Christ wants the human person close to Him. But man does not want to remain close to Christ. He wants to go elsewhere—to satisfy the flesh, follow fashion and the world, and serve his own ego. He wants to receive what he needs from Christ and then go off and do Satan’s work. This is why Christ often does not answer. Let him remain there, struggling and crying out. It benefits him to stay close to Me. And indeed we are often benefited because we do not receive an immediate answer. We are compelled to pray more, attend to our faults, and examine ourselves, so that we may appease God’s justice and receive what we ask for. That is why the Apostles said, “Send her away.” In other words, tell her yes or no, so that she knows where she stands, because we cannot bear to hear her pleading any longer.

The Apostles intervened. Christ stopped and said, “I was not sent except to the lost sheep of the house of Israel.” In other words, “I have not come for her; she has no connection with the Israelites.” She heard this. Yet not only did she refuse to turn back, but “she came and worshiped Him, saying, ‘Lord, help me.’” This was the second obstacle. “But He answered and said, ‘It is not good to take the children’s bread and throw it to the little dogs.’” Not only did He refuse her request and offer her no consolation; He even called her a dog.

Endure it!

You can endure it—if you are not ruled by pride, you can endure it. But if you are ruled by pride, you cannot.

He knows what lies within this woman, and He wants to draw it all out of her so that nothing harmful remains and she may be benefited. But I would like to dwell on one point that often passes unnoticed, though it is necessary. When did Christ begin the dialogue which, as we know, afterward benefited the one making the request? When the Apostles intervened. Protestants say, “You go directly to Christ.” This woman went directly to Christ, but received no answer. They exclude everyone else. Certainly, Christ says, “Come to Me.” Yes—but Christ did not answer her. Do you not see that? Is that not in your Bible? Do you not see that Christ stopped when...

the Apostles spoke to Him? The Apostles stopped Christ, and then He halted. Therefore Christ accepts intercessions; Christ accepts mediation. As I said earlier: woe to children who have no mothers to pray for them, and woe to people who do not have the Most Holy Theotokos as their mother to pray for them. For the Theotokos is the one who can change the course of events. Yet Protestants, and much of the non-Orthodox world, do not want her. We, of course, ask for her help as though she were providing a service: “Most Holy Theotokos, help me,” and “Most Holy Theotokos, come quickly.” We want her as a servant, as a nurse, but allow her no place beyond that.

We do not allow her to have anything more than that. We do not need her presence in our home—not in our bedroom, to see what we are doing and whether or not we are having children; not by our cooking pot, to see whether or not we are fasting; not in our sitting room; not when we sew; not when we receive guests. We want her only when we call out to her. Of course, her icon is found in every home. The icon of Christ may be absent, but the icon of the Most Holy Theotokos is there, whether large or small—yet merely as a decoration, not as someone who has a say or plays a role in our lives. Here, I repeat, Christ stopped. Christ opened a dialogue—a beneficial dialogue—which brought results for the person making the request, when the Apostles intervened. Therefore, I repeat, Christ accepts people speaking to Him on behalf of others.

Indeed, our Church says, “The supplication of a mother has great power to win the Master’s favor.” These careless people have a verse from the First Epistle to Timothy—I do not know whether you have ever considered it. It is in 1 Timothy, chapter 2, verse 5. They constantly invoke this verse and put it before us in order to exclude the Most Holy Theotokos, to exclude our Saints—the friends of Christ—and, in general, every other person. Yet they often say to us, “Brother, pray for me; I have a request.” So I am able to pray, but Saint Nicholas cannot pray—is that it?

Saint Spyridon cannot pray, the Most Holy Theotokos cannot pray, the Apostle Paul cannot pray—but I can pray! And where do they take their stand? I repeat, they rely on this verse, 1 Timothy 2:5, which says that God “desires all men to be saved and to come to the knowledge of the truth.” We agree. “For there is one God and one Mediator between God and men, the Man Christ Jesus.” This is where they take their stand. “It says ‘one.’ So how can you put the Theotokos in the middle? How can you put the Saints in the middle? How can you put the Apostles in the middle?” Very well. There is one God. But where is the Mediator? Here is God, and here is the believer. Between the believer and God—

—the Mediator is Christ. Christ, then, is the Mediator who presents us to the Father, for He says plainly in John, “No one comes to the Father except through Me.” No believer can come to God otherwise, no matter how much the Jehovah’s Witnesses protest and claim that they will go to God. They will not, because they have cut themselves off from the bridge called Christ. Christ is the One who brings man to the Father. “As many as received Him, to them He gave the right to become children of God.” You reject Christ and say that He is not God. How, then, will He present you to the Father if He is merely a man, an angel, or a servant, as you claim, and not God? How will He present you, when He says plainly here, “No one comes to the Father except through Me”? Everyone must pass through Me.

So this verse says that between man and God there is one Mediator: Christ. Indeed, that is what we also say. They then ask, “In that case, where does the Most Holy Theotokos fit?” She fits where your own head and mind should tell you. The intercession of the Most Holy Theotokos is not between the believer and God. Do you think we place Christ here and then put the Most Holy Theotokos in His place? No! She stands between the believer and Christ. Christ remains in His proper place. The Most Holy Theotokos stands between the believer and Christ. What does the Orthodox Christian say? “Intercede with Him who was born of you, O Lady, Mother of the world.” That is where we place the Most Holy Theotokos: between the believer and Christ.

Do we remove Christ and place the Most Holy Theotokos between the believer and God? No. The Most Holy Theotokos stands between man and Christ, and Christ intercedes with the Father. Christ prepares man to be brought to the Father. For Christ is the One in whose name and blood we are baptized; He is the One whom we receive in Holy Communion; He is the One who will raise us from the dead; and He is the One who will bring us to God the Father. Yet they seize upon this verse and struggle desperately to shut everyone else out, insisting that we must have no other intercessor. My beloved, I urge you always to follow our Church. Do nothing that the Church does not affirm. In this matter, the Church gives the Most Holy Theotokos a place everywhere.

Does the Church say nothing about her? Does it not continually say, “Commemorating our Most Holy, immaculate, most blessed Lady,” and so forth? Every petition remembers the immaculate and Most Holy Theotokos. Woe, I repeat, to the Orthodox Christian who does not have the Most Holy Theotokos as a mother praying for him. Woe to him! And, as I said on the human level, woe to children who have no mothers praying for them. John also writes in his epistle. I want to encourage you not to rely presumptuously on approaching Christ by yourselves. Pride can enter into this. Do not say, “I am worthy, Lord.” Instead say, “For the sake of Your Mother, for the sake of the blood of the Saints.” Put this forward in your prayer, and you will receive a great response. You have many who will help you with your request. Suppose, for example, that you have a serious court case.

The more supporters you have, the better. Here in the Makrygianni district there was a young woman who lived alone and had a small atelier. She was a believer, and because she had so much work, on many evenings she could not return to her home, which was some distance away, so she stayed there. She had a small icon corner with a few icons of Saints, and she would pray late at night—at eleven, midnight, or one in the morning. One evening, as she was praying, she said, “My Lord, through the intercessions of Your Saint Anthony, Your holy Prophet Elijah the Tishbite, Your Saint James,” and she continued naming those whose icons she had in her little icon corner. Then, terrified, she saw one elder coming down from one side—

—another elder coming down from the other side, and yet another appearing from elsewhere. She was frightened, made the sign of the Cross, and cried out, “My Christ, what is this? What are you? Are you evil spirits, or are you good?” One elder replied, “Are we not a group? Did you not call us to come and help you? Did you not say, ‘Through the intercessions of Saint Anthony the Great’? I am he. Did you not say, ‘Through the intercessions of Saint James’? This is he. Did you not say, ‘Through the intercessions of the Prophet Elijah’? This is he.” What does this teach us? Is this reality or not? “We have come to help you.” But we do not understand this; we do not know it. We have our Angel, but we treat him as though he were there only for feast days while we commit sins. Yet he is beside us in our needs and difficulties, especially our spiritual difficulties. We have our Angel, given to us at Baptism by the Church and by Christ—unless we shut him outside and say, “Go out, because of what we are about to do in here.”

What happens there is not fit for any person to hear or see. No one else is to blame. So there is always someone who can intercede, and you should always make use of that intercession. It is not that you cannot say, “My Christ, help me.” But you may also add, “Through the love of the Most Holy Theotokos, who held You in her arms for so long, I beg You, act.” For when she kneels and prays to Christ for the needs of a person and of the whole world, she presents such pleas as these: “I carried You for nine months, I gave You my milk, I did this for You,” and so forth. “Now You also show mercy.” Do you understand? She makes use of this bond. God desires this because humility is present in it. We see it plainly here. Christ continues along the road while the woman cries out behind Him, and nothing happens. But when the Apostles stepped in, Christ stopped and everything changed.

Thank you very much. Here is another passage that may be useful to you someday, written by John in his catholic epistle. You know that John wrote five books: the Gospel according to John, three catholic epistles, and the Apocalypse. In his First Catholic Epistle, chapter 2, verse 1, he gives a general exhortation and says, “My little children, these things I write to you, so that you may not sin.” In other words: I am writing these things to help you take care not to sin. “And if anyone sins”—if, being human, he slips, as we say; if he is careless, gets carried away, or falls for whatever reason—do not be afraid. “And if anyone sins”—

—“we have an Advocate with the Father.” Here we are, human beings; there is the Father; and between us, he says, we have an Advocate. Do you know what “Advocate” means? A comforter, one who undertakes to pay what is owed. And who is He? “Jesus Christ the righteous.” As long as Christ stands between us and the Father, we will cling to Christ, and He will set our affairs in order. We cannot present ourselves before the Kingdom; we cannot stand before His justice on our own. Do not listen to certain people who pray, saying, “Present yourself before the justice of God,” and so forth. We would be lost. We are presented through Christ. Unless Christ, the Mediator between man and God, speaks for us, it cannot be done. And Paul, when exhorting people to pray—

—says something beautiful, which you yourselves can find. It is in the fourth chapter of Hebrews, where he comforts man by pointing to the Person he has beside him in the difficult moments of sin, when his sins oppose and collide with the justice of God. For the justice of God demands satisfaction. Who will pay? Who among men can do so? Christ will step in. Christ mediates; Christ intercedes; Christ is the Mediator in this case. And Paul says, “Seeing then that we have a great High Priest who has passed through the heavens, Jesus the Son of God, let us hold fast our confession.” I have this great advantage: even if I fall, I will run to Christ. I will run to metanoia, to repentance; I will run to His Mystery, to His Church, and I will set things right. Then I will not fear the Father or His justice.

“For we do not have a High Priest who cannot sympathize with our weaknesses.” It is not as though He were someone who does not know that we are dust and that we fall into sin. He “was in all points tempted as we are, yet without sin.” He became man. He experienced hunger, poverty, persecution, pain, tribulation, and fear—everything that we experience—yet without sin. As it says, He was “tempted in all points as we are.”

“Let us therefore come boldly!”

“To the throne of grace”—not the throne of glory, but of grace, which is Christ—“that we may obtain mercy and find grace to help in time of need.” So there is always someone who stands between, and in this instance, as I have just shown you, those intermediaries were the Apostles. Unfortunately, the Protestant world—

—the Jehovah’s Witnesses, and others like them, exclude all these intercessors. They do not accept them; they do not even want to hear of them. We Orthodox Christians, however, call upon them and ask them to intervene. Of course, they present us with arguments that seem logical. They ask: “How can the Most Holy Theotokos be here every moment when I call upon her, while someone elsewhere is calling upon her, and someone else elsewhere is doing the same? Since she is not omnipresent, but is a created being subject to place and time, how can she be present in all these places? Therefore, these things cannot be true.” One person calls upon Saint Nicholas, another calls upon Saint Nicholas, another does the same—one hundred or five hundred people all calling upon Saint Nicholas. How can Saint Nicholas be present in all these situations? This question troubled many people long ago, and they put it to Saint Athanasius the Great—

—the pillar of Orthodoxy. Saint Athanasius the Great explained it and gave this answer: Saint Nicholas may be occupied with one person, while an angel of God goes to another in Saint Nicholas’s place. Read the Life of Saint Nicholas. You will see that two men were imprisoned and were to be unjustly executed in the morning, and they prayed to Saint Nicholas. Saint Nicholas knew nothing of it, even though they were praying to him. He was occupied elsewhere, helping someone else. Then Christ said to him, “Hurry! Leave that place, because people in the prison are calling for you, before they are killed.” Christ notified him. The Saints are not omnipresent, nor is the Most Holy Theotokos. Only the Holy Trinity is omnipresent, and from the Holy Trinity everyone receives word.

Think of a telephone exchange. I want to call from here to somewhere else, dialing a number from this telephone, even if the other telephone is only a few feet away. The call will first go to the exchange, and the exchange will notify the other telephone. I call the exchange, and the exchange connects the call, even though the telephones are side by side. It still goes through the exchange. And if my account with the exchange is not in order, the call will not go through; the line will have been disconnected. That is exactly how it is. So take courage and ask. Read the Life of Saint Nicholas and you will see precisely how it happens. The result was that this woman humbled herself. Christ called her a little dog, and the blessed woman found the courage to give that wise answer, that truly wise answer: “Yes, Lord, yet even the little dogs eat from the crumbs which fall—”

—“from their masters’ table.” She disarmed Him; she overcame Christ. Therefore Christ answered her, “O woman, great is your faith! Let it be to you as you desire.” It was as though He said, “Bring Me a sheet of paper to sign, and then write above My signature whatever you wish.” You know that we never sign blank sheets of paper, because someone could write something above our signature that would send us to prison. Yet Christ signed such a paper and gave it to her, saying, in effect, “Go.” When He says, “Let it be to you as you desire,” this includes the child being healed, marrying, and doing whatever else the child might desire. And indeed, the child was healed, as it says here: “Her daughter was healed from that very hour.” The mother was struggling in prayer outside, in the field where she met Christ, while the demon departed from her home. She returned home and found her child safe and in her right mind. Such miracles still happen today.

There are no people willing to struggle in prayer and prevail over Christ—not over His omnipotence, but over His love and mercy. And, as I told you, this requires humility, especially when we ask the Most Holy Theotokos, our Mother, to intercede. We must understand that the more we humble ourselves and acknowledge that we are nothing—that we possess neither righteousness nor boldness before God or before men—the more God responds. If Abraham himself, when he spoke to God, said, “Now I have begun to speak to my Lord, though I am but earth and ashes,” then if Abraham was but earth and ashes, what are we?

Θέμα της απόψινής βραδιάς θα είναι παρμένο από την ημέρα. Ξέρετε, η Αγία μας Εκκλησία κάθε Κυριακή επιστρατεύει με τη σειρά ορισμένα περιστατικά και γεγονότα για να τα υπενθυμίζει στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι καλούνται να τα προσέξουνε και να τα ζήσουνε, να τα κάνουνε ζωή τους, όπως θα λέγαμε. Σήμερα η Εκκλησία παρουσίασε ένα οικογενειακό δράμα.

Το οποίο συνετελέσθη, κατά κάποιον τρόπο, εκεί στα σύνορα της Τύρου και της Σιδώνος, σε ένα ειδωλολατρικό μέρος. Ευρέθη ο Χριστός μας, μεταξύ του Χριστού μας και μιας πονεμένης μητέρας, που η θυγάτηρ της κακώς εδαιμονίζετο.

Μια εποχή, αν διαβάσετε τα κείμενα, που θα βρείτε ότι ο Χριστός μας έχει έρθει σε λόγια με τους Φαρισαίους και συγκεκριμένως για εκείνο που και εμείς ακόμη δεν έχουμε ερμηνεύσει πολύ, αν τα εισερχόμενα βλάπτουν ή τα εξερχόμενα. Και μάλλον εμείς τα έχουμε προσκολλήσει σε θέμα νηστείας, εφόσον δεν έχει κανένα λόγο αυτό. Δεν πρόκειται περί νηστείας, πρόκειται περί πονηρών λογισμών, ενεργειών κλπ. και περί ακαθάρτων, που έφαγαν οι μαθηταί με ακάθαρτα χέρια. Δεν έχει μια σχέση με τη νηστεία. Όταν λοιπόν τους καθήλωσε εκεί ο Χριστός μας και τους είπε ότι «ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε; Δεν καταλαβαίνετε, λέει, και εσείς; Οὔπω νοεῖτε ὅτι πᾶν τὸ εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται; Τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τοῦ στόματος ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχεται, κἀκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον». Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο. «Ἐκ γὰρ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοὶ πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι. Ταῦτά ἐστι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον», αυτά, λέει, μολύνουν τον άνθρωπο. «Τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶ φαγεῖν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον».

Καθήλωσε. Εξ αφορμής, λοιπόν, αυτής της απαντήσεως του Χριστού μας, αυτοί εξοργίστησαν και τον εδίωκον. Και ο Χριστός μας έκαμε το μικρότερο, όπως τα λέγαμε, έφυγε από το μέρος εκείνο και πέρασε στα ειδωλολατρικά μέρη για λίγο καιρό, στην Τύρο και τη Σιδώνα, εκεί που συνήντησε την ειδωλολάτριδα αυτή γυναίκα. Και δείχνει ο Χριστός μας, όπως έχει πει και σε άλλη στιγμή, «Γίνεσθε φρόνιμοι ως οι όφεις και ακέραιοι ως αι περιστεραί». Μην εκτίθεστε, μην κάνετε παλικαριές, μην εκθέτετε τη ζωή σας εάν δεν υπάρχει λόγος σοβαρός. Και πράγματι ο Χριστός έφυγε. Έτσι ευρέθηκε εκεί.

Γρηγορότερα είχε πει στους μαθητάς του ότι «εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν καὶ ἐθνῶν μὴ εἰσέλθητε. Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ». Πώς εσύ τώρα πηγαίνεις στα ειδωλολατρικά μέρη αυτά; Αυτή ήταν η ανάγκη. Τον ανάγκασε να πάει από εκεί. Άλλωστε δεν τους είπε να μην κηρύξουν καθόλου προς τα εκεί. Μάλλον τους είπε, εφόσον έχετε δύο καταστάσεις, ειδωλολάτρες και Εβραίους, να προτιμείτε στους Εβραίους να ομιλείτε παρά στους ειδωλολάτρες. Τώρα θα πει κανείς, είναι καλύτεροι οι Εβραίοι και να κηρύττεις αυτούς; Όχι. Οι Εβραίοι είχαν βιβλία, είχαν νόμο, είχαν διδασκαλία περί του Μεσσία. Και έτσι σε αυτούς θα βρει απήχηση.

Ο ένας θα γινόσαστε δύο, οι δύο πέντε, οι πέντε δέκα. Οι ειδωλολάτρες δεν είχαν τίποτα τέτοιο για την ώρα, γι’ αυτό ακριβώς τους προτρέπει, μάλλον λέει, να πορεύεσθε στα απολωλότα του οίκου Ισραήλ. Εν πάση περιπτώσει, έπειτα από αυτά, για να σας συνδέσω, να εννοήσετε πώς ευρέθη εκεί και το τι ακριβώς έλαβε χώρα. Εν πάση περιπτώσει, εκεί ευρισκόμενος, όπως λέγει εδώ ο Ευαγγελιστής Ματθαίος στο 15ο κεφάλαιο, «ἐξελθὼν ἐκεῖθεν», από τους Φαρισαίους που τους καθήλωσε, «ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος. Καὶ ἰδοὺ γυνὴ Χαναναία ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἐκραύγασεν αὐτῷ λέγουσα· Ἐλέησόν με, Κύριε, υἱὲ Δαβίδ· ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται». Ζητάει έλεος αυτή.

Για λογαριασμό της κόρης. Μπορεί να είναι δαιμονισμένη, δεν μπορεί να ζητήσει, είναι υπό την επήρεια του σατανά. Ο σατανάς δεν ζητάει έλεος. Ένα που δεν κάνει ο σατανάς είναι ότι δεν μπορεί να πει το «ελέησον ημάς», αυτό δεν μπορεί να το πει. Μπορεί να πει «Άγιος ο Θεός», μπορεί να πει «Άγιος Ισχυρός», να πει «Άγιος Αθάνατος»· «ελέησον ημάς», αυτό δεν το λέει. Ούτε το είπε ούτε πρόκειται να το πει. Έτσι και κάθε άνθρωπος ο οποίος είναι υπό την επήρεια του πονηρού. Είναι αδύνατο ποτέ να ζητήσει από τον Θεό έλεος. Και τι γίνεται εν προκειμένω, ίσως πει κανείς; Αν υπάρχουν στο περιβάλλον του άνθρωποι και ζητήσουν για λογαριασμό αυτού,

έχουν να τον ωφελήσουν αυτόν τον άνθρωπο; Ώστε ισχύει, να πει κανείς, μια προσευχή κάποιου για έναν άλλον; Ασφαλώς ισχύει. Πολύ μάλλον, αν ισχύει για κάποιον άλλον, ισχύει για τον δικό του, ισχύει για το παιδί, ισχύει για τον σύζυγο, για τη σύζυγο, για τον αδελφό, ισχύει για τον γονιό, ισχύει η προσευχή. Αλλά αυτή την προσευχή και το είδος της προσευχής εμείς οι περισσότεροι Χριστιανοί, οι Ορθόδοξοι, δεν το ξέρουμε αυτό το είδος προσευχής. Προσευχόμεθα βέβαια, δίνουμε κάποιο χαρτάκι στον παπά να προσευχηθεί, στην παράκληση να προσευχηθεί εκεί. Αλλά εμείς δεν προσευχόμεθα. Το θεωρούμε το θέμα ατομικό.

Ο άνθρωπος το θέμα το θεωρεί ατομικό, διαφορετικά. Το πονάει, το ζει και η ένταση της προσευχής είναι διαφορετική και τα αποτελέσματα είναι διαφορετικά. Εδώ προσεύχεται μάνα και αφήνει σήμερα ένα κλασικό παράδειγμα που έπρεπε να το ξέρουν όλες οι μανάδες που έχουν δαιμονισμένα παιδιά. Να κάνουν χρήση αυτού του όπλου που λέγεται προσευχή, η οποία βέβαια προσευχή προϋποθέτει ταπείνωση και πίστη. Έβαλα μια λέξη, «δαιμονισμένα παιδιά», και ίσως να σοκαρίστηκαν ορισμένοι που την άκουσαν ή που θα την ακούσουν. Γιατί θα μπορούσαν να μου πούνε, χωρίς να προσέξουν τι λένε, «Τι; Δόξα τω Θεώ, εμείς είμαστε

καλά όλοι στο σπίτι. Κανένας δεν είναι δαιμονισμένος, κανένας δεν είναι με αφρούς και με αλυσίδες». Να μου επιτρέψετε να δευτερολογήσω, εάν αυτή η σκέψη πέρασε ή θα περάσει από κανενός το μυαλό. Είναι προτιμότερο ο άνθρωπος να είναι δεμένος με αλυσίδες και να πέφτει κάτω, να χτυπιέται με αφρούς, παρά να είναι ελεύθερος, με γραβάτα, και να είναι δαιμονισμένος. Δεν είναι δαιμονισμένοι εκείνοι οι οποίοι υπάρχουν στα ψυχολογικά κέντρα κλπ. Κάποτε λέγεται ότι κάποιος απρόσεκτος επλησίασε το φρενοκομείο της Κερκύρας. Δεν ξέρω αν έχετε πάει, περάσει απ’ έξω, υπάρχει ένα φράγμα εκεί.

Βγαίνουν οι άνθρωποι που στέκονται καλύτερα, που είναι στην αποθεραπεία τους και λοιπά, και παίρνουν τον ήλιο τους και τον αέρα τους. Και πλησίασε κάποιος δικός μας έξυπνος εκεί και έθεσε ένα ερώτημα σε κάποιον ασθενή, έναν τρόφιμο εκεί του φρενοκομείου, και τον ερώτησε με αφέλεια αν είναι πολλοί μέσα εκεί. Και ξέρετε τι του απήντησε ο ασθενής; «Περισσότεροι», του λέει, «είστε έξω». Είναι αλήθεια αυτό, διότι εμείς μετράμε με την αρρώστια του σώματος, όχι με την αρρώστια της ψυχής, και έχουμε τη γνώμη ότι είμαστε καλά. Και γίνεται εκείνο που βγάλανε ένα σημείωμα προχθές εδώ, που λέμε «Τι κάνετε; Δόξα τω Θεώ». Γιατί δοξάζεις τον Θεό; Είσαστε πράγματι καλά; Βέβαια δεν είναι κανείς στο κρεβάτι, αλλά δεν είναι και κανείς στην εκκλησία όμως την Κυριακή το πρωί.

Δεν είναι κανείς στη Θεία Κοινωνία, δεν είναι κανείς στην εξομολόγηση, δεν είναι κανείς στη νηστεία, δεν είναι κανείς στην εγκράτεια. Από εκεί και κάτω τι καλοσύνη έχετε και υπό την επήρειαν τίνος είστε, αγγέλου ή πονηρού; Αν λοιπόν μετρήσουμε με αυτό το μέτρο που πρέπει να μετράμε, θα βρούμε ότι λίγο πολύ όλοι μας έχουμε ανάγκη της υποδείξεως αυτής της γυναικός. Όλοι έχουμε ανάγκη. Οι ψυχίατροι σήμερα, όπως ξέρετε, πολλαπλασιάστηκαν και γενικά όλα αυτά που έχουν σχέση με την ψυχήν, και εν τούτοις κανέναν δεν θεραπεύουν. Μόνο στον Θεόν υπάρχει η θεραπεία. Αυτός έχει τη δύναμη να διατάξει. Μπορείς λοιπόν να κινήσεις αυτήν τη διαδικασία,

να επέμβει ο Χριστός στο θέμα της αληθείας. Διότι είναι αλήθεια ότι έχουμε τέτοιες καταστάσεις που συνέβησαν, που συνέβη στο σπίτι εκείνης της γυναικός. Πολλά παιδιά μας δεν μας ακολουθούν, πολλά παιδιά μας δεν μας ακούν, πολλά παιδιά μας ενεργούν αντίθετα με το συμφέρον τους. Είναι μάλιστα της κοινωνίας τιμωροί και ούτω καθεξής. Αυτά είναι υπό την επήρεια του σατανά, δεν είναι υπό την επήρεια του Χριστού. Τι κάνει λοιπόν η μητέρα εν προκειμένω; Γονατίζει, προσεύχεται. Αλίμονο από τα παιδιά που δεν έχουνε μητέρες να προσεύχονται. Αλίμονο από τα παιδιά. Τα αγαπούν, ενδιαφέρονται, τα περιποιούνται, νυχτούν απάνω τους, θυσιάζονται, το αίμα τους δίδουν,

δεν τα ευεργετούν στην ψυχή με την προσευχή τους. Η μητέρα μπορεί να αλλάξει τον ρουν των υποθέσεων. Θαυματουργικώς ρυθμίζονται τα πράγματα. Μου έλεγαν κάποτε για μια μητέρα η οποία άκουσε από τον γιο της: «Μα θα σου πω κάτι, αλλά να μην προσευχηθείς». «Τι; Γιατί, παιδί μου, μου λες “θα μου πεις κάτι, αλλά να μην προσευχηθώ”;» «Αυτό που σου λέω εγώ, μαμά. Ξέρω ότι με την προσευχή σου μου ματαιώνεις τα σχέδιά μου». Πράγματι, αυτή με την προσευχή της εματαίωνε τα σχέδια του παιδιού και το βοήθησε το παιδί μέχρι που πέρασε τις δύσκολες στιγμές, τα δύσκολα χρόνια, και ήρθε στον εαυτό του και κατάλαβε περί τίνος πρόκειται. Αυτή η προσευχή της μητέρας λείπει σήμερα από την οικογένεια. Γι’ αυτό η οικογένεια σήμερα δεν έχει ανθρώπους,

έχει θηρία. Έχουν εξωτερική όψη, αλλά νοοτροπίαν θηριώδη. Νευγενείς, φερειπίνοι, μάθανε πολλά ξένα, αντικατέστησαν τις δικές μας λέξεις κλπ. με ξενογλώσσα πράγματα και τα τοιαύτα. Και αυτό θεωρείται επιτυχία. Εφόσον στην ουσία λείπει Χριστός. Και εφόσον λείπει Χριστός, δεν υπάρχει καμία πρόοδος. Έχουμε κάποιον δαιμονισμένο, κάποιον που επηρεάζεται. Και τα ακούμε πολλές φορές, αν δεν ακούμε αντίχριστα πράγματα. Εν τούτοις όμως μας κολλούν, κατά το δη λεγόμενον, στον τοίχο. Η πόρτα έρχεται στο πρόσωπο. Να μην σας πω τίποτα τα οποία γίνονται εκεί. Δεν μπορούμε να μαζέψουμε, να μιλήσουμε, να κάνουμε τίποτα. Γιατί; Διότι λείπει αυτό το θέμα, η προσευχή. Θέλουν να πουν μερικοί σε αυτά τα οποία λέγω ότι «εγώ προσεύχομαι, αλλά δεν έχω αποτελέσματα».

Προσεύχεσαι κανονικά; Δεν έχεις προσέξει ότι θα έπρεπε να είχες προσευχηθεί πρώτα για τον εαυτό σου; Πολλοί προσεύχονται, πολλοί κόπτονται και ενδιαφέρονται και για τη φυσική ζωή και για την πνευματική ζωή του παιδιού. Αλλά δεν έχουν ενδιαφερθεί για τη δικιά τους ζωή πρώτα, δεν είναι αυτοί πνευματικοί άνθρωποι, δεν έχουν αυτή τη σχέση με τον Θεό. Και όταν ο άνθρωπος δεν έχει σχέση με τον Θεό, δεν γίνεται εισακουστός εις τον Θεό. Οι Πατέρες μας, οι Άγιοι στην Ορθόδοξη Εκκλησία, μας έχουν αφήσει δύο-τρεις λέξεις, οι οποίες λένε το εξής: «ακοή αντί ακοής». Θέλεις να σε ακούσει ο Θεός, θέλεις να σε ακούσει η Παναγιά, θέλουν να σε ακούσουν οι Άγιοι, να σπεύσουν, να σε βοηθήσουν; Θα τους ακούς κι εσύ. Εφόσον εσύ δεν τους ακούς αυτούς, δεν θα σε ακούσουν ούτε αυτοί. Και μην περιμένεις. Αν θέλετε και ένα άλλο να σας αναφέρω, που κι εσείς θα το θυμόσαστε,

εκείνο που είπε ο ποτέ τυφλός: «Οἴδαμεν δὲ ὅτι ὁ Θεὸς ἁμαρτωλῶν οὐκ ἀκούει, ἀλλ’ ἐάν τις θεοσεβὴς ᾖ», όχι απλώς πιστεύει, «καὶ τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιῇ, τούτου ἀκούει». Εφόσον εμείς οι γονείς δεν είμεθα, και ο Θεός δίδει κατ’ αναλογίαν ημών, των καρδιών των δικών μας, και στα παιδιά τα δικά μας. Έρχεται η μητέρα και κόπτεται για το παιδάκι της που είναι άρρωστο. «Παναγία μου, σπεύσε», και η Παναγία δεν σπεύδει. Γιατί; Γιατί έχει σκοτώσει τα άλλα, διότι έχει αποφύγει τα άλλα. Εντάξει, αλλά με το όσο πιστεύει, με κόστος δεν πιστεύεις εμένα, δεν με παραδέχεσαι ότι εγώ μπορώ να στα διατηρήσω, μπορώ να σου πω και λοιπά. Πώς είναι δυνατόν να έρθω να σε βοηθήσω σε αυτό το θέμα; Είναι απλό παράδειγμα αυτό που σας λέγω.

Πολλές τέτοιες περιπτώσεις, που εφόσον εμείς δεν έχουμε φτιάξει τους εαυτούς μας, ζητούμε, όπως είναι πολλοί οι οποίοι κάνουν μνημόσυνα για τους προσφιλείς των, για τους γονείς των, για τους εξ αίματός των. Εφόσον έχουν ανάγκη οι ίδιοι από μνημόσυνο, είναι ήδη νεκροί και κάνουν μνημόσυνο για τους άλλους. Το δέχεται ο Θεός αυτό; Ο Θεός λέει: «Πήγαινε να φτιάξεις τον εαυτό σου. Διαφορετικά, να κάνεις εσύ μνημόσυνο του εαυτού σου. Είσαι ζωντανός νεκρός εσύ». Και ξέρετε ότι υπάρχουν πολλά κινητά νεκροταφεία γύρω μας. «Ὄνομα ἔχεις ὅτι ζῇς, καὶ νεκρὸς εἶ». Γι’ αυτό ακριβώς δεν έχουμε εμείς απαντήσεις. Επίσης αρχίζουμε ένα έργο, είναι μια πάλη, είναι ένα έργο, και το αποτέλεσμα είναι ότι το αφήνουμε στη μέση. Όταν το αφήνει κανείς στη μέση το έργο, είναι φυσικό να μην αποδίδει.

Θα σου πω ένα πολύ απλό παράδειγμα. Λέγει ο γιατρός: «Θα πάρεις αυτά τα χάπια, όμως θα τα παίρνεις κάθε τέσσερις ώρες ή θα τα παίρνεις κάθε έξι, θα τα παίρνεις κάθε οχτώ». Θα έχεις αποτελέσματα, γιατί εφόσον κάνεις το δικό σου, εφόσον πρέπει να διατηρήσεις μια κατάσταση, αυτός ξέρει σαν επιστήμων ότι εφόσον θα εισέλθει το αντιβιοτικό μέσα, θα σου ανεβάσει το φάσμα μέσα στο αίμα σου και θα αρχίσει η ενέργεια. Τόσες ώρες θα κρατήσει. Αν εσύ στις τέσσερις ώρες δεν βάλεις αυτά που σου λέω, αυτό θα πέσει. Θα ξαναβάλεις εσύ, θα ξανανέβει, θα περπατήσει λίγο, θα ξαναπέσει. Εφόσον κάνεις αυτό που σου λέγει αυτός, θα είναι ευθεία και το αποτέλεσμα θα είναι θετικό επάνω σε αυτό που έχεις ανάγκη. Αυτό τούτο γίνεται και στο θέμα της προσευχής στην οικία μας. Ακόμη ορισμένοι δεν ξέρουμε να προσευχηθούμε.

Από απόψεως λόγων, δηλαδή να είμαστε καταφερτζήδες, να τον φέρουμε βόλτα τον Θεό. Τώρα έρχεται βόλτα ο Θεός; Ο Θεός δεν βλέπει τι λες· γιατί το λες και πώς το λες, αυτό βλέπει ο Θεός. Και όταν ο άνθρωπος επιμένει, θα τον νικήσει τον Θεό. Ο Θεός δεν δίδει απάντηση, να έχετε δε υπόψη σας, πάντοτε αμέσως. Είναι περιπτώσεις που φωνάζει η μητέρα, «Παναγία μου, το παιδί», και παρότι πέφτει στη φωτιά δεν καίγεται, παρότι πέφτει από το παράθυρο δεν σκοτώνεται. Είναι αμέσως δράσεως. Αλλά, ως επί το πλείστον, να ξέρετε, το ρολόι του Θεού πηγαίνει πίσω. Όχι απλώς με το παλιό, αλλά τέσσερις με το παλιό πηγαίνει. Εμείς θέλουμε μια απάντηση άμεσον, με τι σκοπό; Να κάνουμε συνέχεια τη ζωή μας.

Να σηκωθεί το κρεβάτι αυτό από το σπίτι; Ναι. Θα μπορούσες να μου πεις, γιατί να σηκωθεί το κρεβάτι; Γιορτή έχουμε, έρχεται, πανηγύρι έχουμε και λοιπά, ώστε να το ανοίξεις το σπίτι, να σηκωθεί το κρεβάτι, να μπει ο χορός, να μπει ο μεζές, να μπει και λοιπά. Να μην σηκωθεί το κρεβάτι; Δεν σηκώνει το κρεβάτι τότε. Γιατί; Πώς θα πολιτευτείς μετά από αυτό το οποίο θα πάρεις; Γιατί ο Θεός βλέπει και πίσω, δεν βλέπει μέχρι εδώ, βλέπει και πίσω το πώς. Έρχεται στον νου μου κάτι και θέλω να σου το πω, γιατί πολλά πράγματα δεν ξέρουμε. Λένε πολλοί και χαίρονται πολλές φορές που έκαναν μια προσπάθεια. Κάποιον άνθρωπο που φεύγει, που πεθαίνει, τον κατάφεραν τελευταία στιγμή και…

εξομολογήθηκε και κοινώνησε και έφυγε τακτοποιημένος. Ε, τι λες; Εσώθηκε αυτός; Τι θα πει «εφόσον έφυγε τακτοποιημένος»; Δεν είσαι σίγουρος. Ας έφυγε εξομολογημένος. Δεν λαμβάνετε υπόψη τι έκανε εκεί, τι θα έκανε εάν δεν πέθαινε. Εάν λοιπόν δεν πέθαινε, ο Θεός ξέρει. Θα κρατούσε; Θα αγωνιζόταν από εδώ και κάτω; Δεν ήταν στον Παράδεισο. Τώρα αυτός εξομολογήθη εξ ανάγκης, μπροστά στο φάσμα του θανάτου κλπ. Λέει: «Ας πιαστώ κι απ’ αυτό». Δεν το λαμβάνει υπόψη ο Θεός, όταν έβλεπε ότι όταν θα γυρίσει σπίτι θα κάνει τα ίδια. Δεν το λαμβάνει υπόψη του. Παράξενα πράγματα υπάρχουν και παράξενα πράγματα θα δούμε και θα πρέπει να γνωρίζουμε.

Ο Θεός απαντά κατά τας διαθέσεις των ανθρώπων. Θα ήθελα λοιπόν να μάθουμε να παλεύουμε με τον Θεό στην προσευχή, όπως πάλεψε αυτή η γυναίκα σήμερα, και να νικούμε τον Θεό. Υπάρχει, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει ποτέ σας, στο Ευαγγέλιο του Λουκά, στο 18ο κεφάλαιο, εδώ, μια παραβολή που είπε ο Χριστός μας, η οποία είχε σχέση με μια χήρα που είχε αδικηθεί και ο δικαστής, για να την εκμεταλλεύεται κλπ., δεν της έδινε το δίκιο της. Όμως αυτή καθημερινώς πήγαινε απ’ έξω από το σπίτι και του φώναζε «δώσ’ μου το δίκιο μου» και στο τέλος, για να απαλλαγεί

όλων αυτών των κατατρεγμών της χήρας, της έδωσε το δίκιο της. Ο άδικος κριτής. Έχει πει παραβολή, να τη διαβάσετε ψυχρώς. Εγώ θα σας τη μεταφέρω τώρα εδώ, όπως γράφει: «Ἔλεγε δὲ καὶ παραβολὴν αὐτοῖς πρὸς τὸ δεῖν πάντοτε προσεύχεσθαι αὐτοὺς καὶ μὴ ἐγκακεῖν». Πάντοτε να προσεύχεστε, να επιμένετε και να μην κουράζεστε, να μην παραιτείσθε από την προσευχή. «Λέγων· κριτής τις ἦν ἔν τινι πόλει», ένας δικαστής ήταν σε μια πόλη, «τὸν Θεὸν μὴ φοβούμενος καὶ ἄνθρωπον μὴ ἐντρεπόμενος», σκληρός άνθρωπος. «Χήρα δὲ ἦν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ, καὶ ἤρχετο πρὸς αὐτὸν λέγουσα· ἐκδίκησόν με ἀπὸ τοῦ ἀντιδίκου μου». Δώσ’ μου το δίκιο μου, το βλέπεις ότι είναι το δίκιο δικό μου.

ούκοι θέλησαν επί χρόνο τη Βασάνισε τη γυναίκα, δεν της έδωσε το δίκιο. «Μετὰ δὲ ταῦτα εἶπεν ἐν ἑαυτῷ», σκέφτηκε, «εἰ καὶ τὸν Θεὸν οὐ φοβοῦμαι», δεν με ενδιαφέρει τι θα πει ο Θεός, «καὶ ἄνθρωπον οὐκ ἐντρέπομαι, διά γε τὸ παρέχειν μοι κόπον τὴν χήραν ταύτην, ἐκδικήσω αὐτήν». Για να απαλλαγώ από το στόμα της, για να απαλλαγώ, κάθε μέρα που έρχεται και μου γκρινιάζει. Και της έδωσε το δίκιο. Λοιπόν, ο Κύριος

δεν παραιτήθηκε να πει «έχω να κάνω με σκληρόν, δεν μπορώ να κάνω τίποτα, εχάθη η υπόθεση», να στενοχωρηθεί, να χάσει την ψυχραιμία της ή να αυτοκτονήσει, που λέμε ακόμη, ή να εγκληματίσει, ένα-δύο. Όχι. Εκεί επήγαινε. Και ο άδικος κριτής είναι αγκάθι· ο Θεός τι θα κάνει; Λοιπόν, εξαρτάται από μας το πώς προσευχόμεθα και τι είναι αυτό που ζητάμε. Είπαμε, πολλοί ζητούν να ελεηθούν τα παιδιά τους. Δεν είναι σωστό. Πολλοί ζητούν να ελεηθεί ο σύζυγος, να ελεηθεί η σύζυγος, ο αδελφός και λοιπά. Όχι. Τον εαυτό μας μέσα. Θα είναι προσωπικό το θέμα. Θα το παίρνουμε δικό μας το θέμα. Προσωπικό το θέμα, δικό μας. Γιατί όταν λέγει «ελέησέ με», αφήνει να εννοηθεί ότι είναι υπαίτιος της καταστάσεως του σπιτιού.

Λόγω των αμαρτιών μου συμβαίνει αυτό. Εμείς όμως δεν το κάνουμε έτσι. Δεν αναζητούμε να βρούμε την αιτία, τη ρίζα. Συζητούμε ως επί το πλείστον για τα κλαδιά. Θα σου πω ένα επίκαιρο. Δεν είναι βέβαια του θέματος, αλλά πάει. Πόσοι σήμερα δεν είναι κατά της κυβερνήσεως, η οποία κοιτάζει να βάλει τον πολιτικό γάμο υποχρεωτικό, έτσι όπως τον εμφανίζει, και κατηγορούμε τους ανθρώπους αυτούς που επεμβαίνουν να κάνουν δυναμικά κάτι το οποίο δεν είναι σωστό. Ρωτάτε τώρα, αυτοί ευθύνονται; Εγώ το πάω αλλού το θέμα: ότι εμείς ευθυνόμεθα και, λόγω των αμαρτιών μας, αυτοί είναι εκτελεστικά όργανα

δικαιοσύνης του Θεού και τιμωρούμεθα. Όταν εγώ κατηγορώ αυτόν, τον εαυτό μου τον βγάζω πουλάκι έξω. Πρώτα πρέπει να κατηγορήσω τον εαυτό μου, γιατί αυτός δεν θα ήταν ικανός να κάνει αυτά εκεί. Έχει τη δύναμη ο Θεός να του μετατρέψει τον νου και να μην τον αφήσει. Αλλά για ποιο λόγο; Το πάω παρακάτω. Βέβαια, θρησκευτικό γάμο, γιατί; Για να σκοτώνεις τα παιδιά ή να μην κάνεις παιδιά; Δεν τον κάνεις τέτοιο γάμο, δεν τον κάνεις καθόλου. Για σκέψτε το και βάλτε και αυτό στη μέση. Εκτιμούμε το μυστήριο εμείς; Θέλουμε τον συνεταιρισμό με τον Θεό; Γιατί ο γάμος πάει να πει συνεταιρισμό με τον Θεό. Τιμή μεγάλη, συνεργάτης του Θεού, να φτιάχνεις ανθρώπους που να ζουν στην αιωνιότητα. Δεν φτιάχνεις αεροκατασκευές, ούτε γέφυρες, ούτε υπονόμους· ανθρώπους. Γιατί δεν το καταδέχεται ο άνθρωπος, δεν θέλει λιποτόμο, δεν θα τον έχεις καθόλου. Θα είσαι ζώο, δυναμικά. Πάτε να απαντήσετε.

Εμείς μάθαμε να μεταφέρουμε την ευθύνη στους άλλους, εφόσον είμαστε εμείς οι υπαίτιοι. Λοιπόν, αυτά τα λόγια λέει: «Η θυγάτηρ μου κακώς δαιμονίζεται· ελέησέ με εμένα». Διότι δεν θα είχα εγώ αυτόν τον τύραννο στο σπίτι, δεν θα είχα τον σατανά στο σπίτι και δεν θα σπαράσσεται η καρδιά μου, αν ήμουνα καλύτερη. Δεν το έκανα αυτό το πράγμα. Εν πάση περιπτώσει, να προχωρήσουμε. Αυτό λοιπόν, επαναλαμβάνω, είναι κάτι που θα πρέπει να το πιάσουμε. Και όταν δει ο Θεός τη μεταμέλειά μας, όταν δει ότι πράγματι παραδεχόμεθα ότι και εμείς δεν τα κάναμε καλά, ότι κάπως αλλιώς έπρεπε, και ζητάμε να τα κατορθώσουμε τώρα, γιατί υπάρχει μετάνοια, δεν είναι τίποτα ακατόρθωτο· όλα είναι κατορθωτά. Εφόσον ο άνθρωπος αναπνέει, είναι εγγύηση από τον Θεό ότι περιμένει τις υποθέσεις μας να

τις ρυθμίσει. Πάντα. Δεν υπάρχει θέμα που δεν μπορεί να το ρυθμίσει ο Θεός. Ας λύσουν τα πάντα επί κακώ. Ας τα σφραγίσουν και ας τα διπλοκλειδώσουν. Ο Χριστός θα τα ανοίξει. Αρκεί να φύγουν οι αμαρτίες από τη μέση με τη μετάνοιά μας, να του λύσουμε τα χέρια. Γιατί έχει ανοιγμένα τα χέρια. Στα άτομα, στις οικογένειες, στην κοινωνία, το κράτος μας, στον κόσμο, είναι λόγω των αμαρτιών μας. Γιατί ένας που δεν δουλεύει σήμερα, ένας που δεν έχει δουλειά σήμερα, είναι ο Χριστός. Θα σας λέγαμε ακόμη και ο Διάβολος. Σήμερα αντικαταστήσαμε εμείς τον Διάβολο. Δεν χρειάζεται να μπει αυτός στη μέση. Έχουμε γίνει τόσο πονηροί και τόσο αδίστακτοι και τόσο σκληροί, που δεν χρειάζεται να εργάζεται. Θυμόσαστε τι είπε ο διάβολος στον Μέγα Αντώνιο; Έχετε διαβάσει;

Ο Μέγας Αντώνιος κατέβηκε να βοηθήσει για την υπόθεση των Αρειανών στην Αλεξάνδρεια, επέτυχε και η Εκκλησία απέδειξε την αλήθεια. Απεσύρθηκε, έτσι ώστε να πάει στα δικά του, και παρουσιάζεται ο σατανάς μια μέρα και του λέγει: «Γιατί προσεύχεσαι, Αντώνιε; Τι σου έκανα;» Διότι έφυγε ο Μέγας Αντώνιος από την Αλεξάνδρεια και αναζωπυρώθηκε η αίρεση των Αρειανών. Και άρχισε, από εκεί που το έμαθε, από το κελί του, να προσεύχεται και τον έκαιγε τον σατανά. Και πάει ο σατανάς κατά πρόσωπο και του λέει: «Γιατί προσεύχεσαι;» Του λέει: «Για τη ζημιά που κάνεις στην Αλεξάνδρεια». «Αντώνιε, δεν την κάνω εγώ. Από τότε που ήρθες κάτω και προσευχήθηκες, εγώ έφυγα». «Τότε πώς γίνεται;» «Μόνοι τους», λέει, «την κάνουν. Αυτοί είναι οι υπεύθυνοι». Και έτσι ήταν.

να προχωρήσουμε. Αυτό που θέλω, πριν φύγω από αυτό το μέρος, είναι να υπενθυμίσω ότι όλοι μας έχουμε προβλήματα τέτοια, είτε θέλουμε να το παραδεχτούμε είτε όχι. Και αν μετανοήσουμε διά της πράξεως, αλλάζοντας ζωή, όχι εν λόγω μετάνοια, εν έργω. Γιατί πολλοί μετανοούν, αλλά δεν πράττουν όμως, δεν αλλάζουν ζωή. Μεταβολή. Πήγαινα προς Πάτρα, να γυρίσω να πάω για τη Θεσσαλονίκη. Όχι παράλληλα, μετανοώ και κάνω τα ίδια. Όχι, δεν λαμβάνεται υπόψη αυτό, τίποτα. Διαφορετικά λέτε τον Θεό. Όπως ορισμένοι μετανοούν εποχιακά και την άλλη μέρα κάνουν το ίδιο. Εξομολογούνται για το Πάσχα και τη Δευτέρα του Πάσχα κάνουν τα ίδια. Δεν λαμβάνεται υπόψη αυτή η μετάνοια και η εξομολόγηση. Μεταβολή, αλλάζω δρόμο. Αναλαμβάνει ο Χριστός

τις δυσκολίες, όλες τις βρωμιές και τις αδυναμίες, και βοηθάει πλέον τον άνθρωπο να ζήσει μια καινούργια ζωή. Θα ξαναπέσει στον δρόμο που θα πηγαίνει, αλλά θα είναι αγωνιζόμενος, θα είναι πάντοτε κάτω από τον Θεό και θα έχει πάντοτε αποτελέσματα θαυματουργικά, σαν αυτά τα οποία είδαμε σήμερα. Εν πάση περιπτώσει, το αποτέλεσμα, όπως μας τα αναφέρει εδώ, είναι ότι δεν ήταν τόσο ενθαρρυντική η στάση του Χριστού μας προς αυτήν. Ο Θεός, ο Χριστός, κάθε στιγμή αυτή κραύγαζε, όχι απλώς παρακαλούσε, φώναζε, λέει, «ελέησόν με». «Ο δε ουκ απεκρίθη αυτή λόγον», σαν να μη συνέβαινε τίποτα, σαν να μην άκουγε τίποτα, σαν να μην αισθανότανε, να μη συμμετείχε, να μην δεχότανε καν τον πόνο και τη φωνή αυτής της γυναικός. Είναι και άλλοι όμως εκεί

και οι Απόστολοι που πηγαίνουν. Ο Χριστός έχει την υπομονή να ακούει τη φωνή της και τους παραγμούς της και να μην απαντά. Οι Απόστολοι όμως δεν το αντέχουν αυτό και επεμβαίνουν στον Χριστό μας. «Και προσελθόντες οι μαθηταί αυτού ηρώτων αυτόν λέγοντες»· ηρώτων, παρεκάλουν αυτόν λέγοντες: «Απόλυσον αυτήν, ότι κράζει όπισθεν ημών». Σε παρακαλούμε, απόλυσέ την. Ε, καλά, την έχω δεσμευμένη εγώ; Ασφαλώς. Πώς την έχω δεσμευμένη; Αυτή πιστεύει ότι το μπορείς. Δεν άκουσε όμως ότι δεν είσαι διατεθειμένος. Την παρασύρεις κοντά. Πες της. Αυτό το «ου» αναγκάζει τον άνθρωπο να πηγαίνει κοντά, να φωνάζει και να κλαίει. Ο Χριστός τον θέλει τον άνθρωπο κοντά του. Ο άνθρωπος δεν θέλει να κάθεται πάνω στον Χριστό. Θέλει να πηγαίνει παραπέρα, να κάνει και της σαρκός του τις δουλειές, να κάνει και της μόδας του τις δουλειές, να κάνει και του κόσμου τις δουλειές, να κάνει και του εγώ του τις δουλειές. Να τα πάρει από τον Χριστό, να πάει να κάνει του σατανά έπειτα ο άνθρωπος. Γι’ αυτό ο Χριστός πολλές φορές δεν απαντά. Ας τον κι ας χτυπιέται εκεί. Ωφέλεια έχει να είναι κοντά μου εδώ. Και πράγματι πολλές φορές ωφελούμεθα, διότι δεν λαμβάνουμε αμέσως, διότι αναγκαζόμεθα να προσευχηθούμε παραπάνω, να προσέξουμε τα λάθη μας, να εξετάσουμε τον εαυτό μας, για να μπορέσουμε να εξευμενίσουμε τη δικαιοσύνη του Θεού και να πάρουμε εκείνο το οποίο ζητάμε. Γι’ αυτό λέει «απόλυσον αυτήν». Βλέπουν: πες της ένα ναι, ένα όχι, να κανονίσει τη θέση της, και εμείς δεν μπορούμε να ακούμε αυτούς τους παραγμούς.

Επενέβησαν οι Απόστολοι. Ο Χριστός μας στέκεται και λέγει: «Ουκ απεστάλην ει μη εις τα πρόβατα τα απολωλότα οίκου Ισραήλ». «Δεν έχω έρθει», λέγει, «αυτή δεν έχει καμία σχέση με τους Ισραηλίτες», το άκουσαν. Και στη συνέχεια αυτή όχι μόνο δεν έκανε πίσω, αλλά «ελθούσα προσεκύνει αυτώ λέγουσα· Κύριε, βοήθει μοι». Δεύτερος σκόπελος. «Ο δε αποκριθείς είπε· ουκ έστι καλόν λαβείν τον άρτον των τέκνων και βαλείν τοις κυναρίοις». Όχι μόνο δεν της έδωσε, όχι μόνο δεν την παρηγόρησε, αλλά την είπε και σκύλο.

Αδέξη!

Αντέχεις, αντέχεις, άμα δεν είσαι εγωισμός, αντέχεις. Άμα είσαι εγωισμός, δεν αντέχεις.

Ξέρει τι είναι μέσα στη γυναίκα αυτή και θέλει να τα βγάλει όλα από μέσα της, για να μην υπάρχουν, να ωφελείται ο άνθρωπος. Όμως θα θέλαμε να σταθώ σε ένα σημείο, το οποίο περνάει απαρατήρητο και εντούτοις είναι ανάγκη. Πότε ο Χριστός άνοιξε τον διάλογο και, όπως ξέρουμε, στη συνέχεια ωφελήθη αυτός που ζητούσε; Όταν επενέβησαν οι Απόστολοι. Οι Προτεστάντες λένε: «Πας απευθείας στον Χριστό». Και αυτή πήγε στον Χριστό και απάντηση δεν πήρε. Αποκλείουν όλους τους άλλους. Λέω, κανείς αν θέλει, «ελθέ προς με», λέει. Ναι, και ο Χριστός δεν ακούει. Αυτό δεν το βλέπεις; Δεν υπάρχει στη γραφή σου αυτό; Ότι ο Χριστός εσταμάτησε όταν

οι Απόστολοι του είπαν; Οι Απόστολοι σταμάτησαν τον Χριστό, τότε σταμάτησε. Άρα δέχεται πρεσβείες ο Χριστός, δέχεται μεσιτείες ο Χριστός. Και είπα γρηγορότερα: αλίμονο από τα παιδιά που δεν έχουνε μανάδες να προσεύχονται και αλίμονο από τους ανθρώπους που δεν έχουνε μάνα Παναγία να προσεύχεται. Γιατί η μόνη η οποία μπορεί να τροποποιήσει τα θέματα είναι η Θεοτόκος. Και δεν τη θέλει ο άνθρωπος, στους Προτεστάντες, και μάλιστα ο ξένος κόσμος. Εμείς εδώ τη ζητούμε βέβαια ως υπηρεσία: «Παναγία μου, βοήθα» και «Παναγία μου, τρέξε». Ως υπηρεσία, ως νοσοκόμα τη θέλουμε, τίποτα άλλο παραπέρα

δεν της επιτρέπουμε να έχει. Στο σπίτι η παρουσία της δεν μας χρειάζεται, ούτε στο κρεβάτι για να δει τι θα κάνουμε, αν κάνουμε παιδιά ή όχι, ούτε στη χύτρα μας να δει αν νηστέψουμε ή όχι, ούτε στο σαλονάκι μας, ούτε όταν ράψουμε, ούτε όταν δεχθούμε ξένους. Όταν φωνάξουμε εμείς μόνο. Υπάρχει βέβαια σε όλα τα σπίτια· του Χριστού η εικόνα να μην υπάρχει, της Παναγίας μας υπάρχει, είτε μικρή είτε μεγάλη, αλλά ως διακοσμητικό πρόσωπο, όχι να έχει λόγο, να παίζει ρόλο. Εδώ, επαναλαμβάνω, εσταμάτησε ο Χριστός, άνοιξε διάλογο ο Χριστός, ωφέλιμο διάλογο, και είχε και αποτελέσματα για τον αιτούντα, όταν οι Απόστολοι επενέβησαν. Άρα ο Χριστός μας, επαναλαμβάνω, δέχεται ανθρώπους να μιλήσουν.

Η Εκκλησία μας μάλιστα λέγει ότι «δέησις μητρός πολύ ισχύει προς ευμένειαν Δεσπότου». Έχουν οι άνθρωποι αυτοί, οι απρόσεκτοι άνθρωποι αυτοί, ένα εδάφιο το οποίο υπάρχει στον Τιμόθεο, δεν ξέρω αν σας έχει απασχολήσει ποτέ. Είναι ένα εδάφιο που υπάρχει στην Α΄ Τιμοθέου, στην πρώτη επιστολή, στο β΄ κεφάλαιο, στίχος 5. Αυτό το επικαλούνται, αυτό το παρουσιάζουν πάντοτε μπροστά, να μας αποκλείσουν την Παναγία μας, να μας αποκλείσουν τους Αγίους μας, τους φίλους του Χριστού και γενικά κάθε άνθρωπο. Παρότι πολλές φορές μας λένε: «Αδελφέ, προσευχήσου, έχω ένα αίτημα». Ώστε εγώ μπορώ να προσευχηθώ. Ο Άγιος Νικόλαος δεν μπορεί να προσευχηθεί, ε;

Ο Άγιος Σπυρίδων δεν μπορεί να προσευχηθεί, η Παναγία δεν μπορεί να προσευχηθεί, ο Απόστολος Παύλος δεν μπορεί να προσευχηθεί· εγώ μπορώ να προσευχηθώ, ε! Και πού στέκονται, επαναλαμβάνω; Στέκονται στο εδάφιο αυτό, Α΄ Τιμοθέου β΄ 5, όπου λέγει το εξής: ότι ο Θεός, λέγει, «θέλει πάντας ανθρώπους σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν». Σύμφωνοι. «Εις γαρ Θεός, εις και μεσίτης Θεού και ανθρώπων, άνθρωπος Χριστός Ιησούς». Εδώ στέκονται. «Εις», λέει. «Εσύ πού μου βάζεις Θεοτόκο στη μέση; Πώς μου βάζεις τους Αγίους στη μέση; Πώς μου βάζεις τους Αποστόλους στη μέση;» Μάλιστα. Εις Θεός. Πού όμως; Πού; Είναι ο Θεός και εδώ είναι ο πιστός. Μεταξύ πιστού και Θεού

ο Μεσίτης, ο Χριστός. Ο Χριστός λοιπόν είναι ο Μεσίτης που μας παρουσιάζει στον Πατέρα, διότι λέγει σαφώς στον Ιωάννη: «Ουδείς έρχεται εις τον Πατέρα ει μη δι’ εμού». Κανένας πιστός δεν θα μπορέσει να πάει στον Θεό, ας χτυπιούνται οι Ιεχωβάδες και λένε θα πάνε στον Θεό. Δεν θα πάνε, εφόσον έχουν αποκόψει τη γέφυρα που λέγεται Χριστός. Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος μεταφέρει τον άνθρωπο στον Πατέρα. «Όσοι έλαβον Αυτόν, εξουσίαν αυτοίς έδωκεν τέκνα Θεού γενέσθαι». Απορρίπτεις τον Χριστό, δεν είναι Θεός. Πώς θα σε παρουσιάσει στον Πατέρα, αν είναι άνθρωπος, αν είναι άγγελος, αν είναι δούλος, όπως λες, και δεν είναι Θεός; Πώς θα σε παρουσιάσει, αφού εδώ λέει σαφώς: «Ουδείς έρχεται στον Πατέρα ει μη δι’ εμού». Θα περάσει από μένα.

Λοιπόν, το εδάφιο αυτό λέγει: μεταξύ ανθρώπου και Θεού, εις μεσίτης, ο Χριστός. Μάλιστα, αυτό λέμε κι εμείς. Λένε τώρα: «Σε κάποιες περιπτώσεις η Παναγία πού θα πάει;» Εκεί που πάει το κεφάλι το δικό σου και το μυαλό σου θα πάει. Η πρεσβεία της Παναγίας δεν είναι μεταξύ πιστού και Θεού. Θες πες Χριστέ από εδώ και θα βάλουμε την Παναγία; Όχι! Είναι μεταξύ πιστού και Χριστού. Χριστέ, να κάτσεις στη θέση σου. Η Παναγία μας είναι μεταξύ πιστού και Χριστού. Τι λέει ο Ορθόδοξος; «Πρέσβευε προς τον εκ σου τεχθέντα, ω Δέσποινα του κόσμου γεννήτρια». Την Παναγία μας τη βάζουμε εδώ εμείς, μεταξύ του πιστού και του Χριστού.

Βγάζουμε τον Χριστό να βάλουμε μεταξύ πιστού και Θεού την Παναγία; Όχι. Η Παναγία είναι μεταξύ του ανθρώπου και του Χριστού. Και ο Χριστός πρεσβεύει στον Πατέρα. Και ο Χριστός ετοιμάζει τον άνθρωπο, ότι θα τον στείλει στον Πατέρα. Γιατί ο Χριστός είναι Εκείνος, στο όνομα και στο αίμα το δικό Του βαπτιζόμεθα, Αυτόν κοινωνούμε, Αυτός θα μας αναστήσει, Αυτός θα μας στείλει στον Θεό και Πατέρα. Έρχονται λοιπόν σ’ αυτό το εδάφιο, κόπτονται και σκοτώνονται να μας κλείσουν όλους τους άλλους έξω, να μην βάζουμε κανένα μεσίτη. Αγαπητοί μου, εσάς συνιστώ να είστε επόμενοι πάντοτε της Εκκλησίας μας. Μην κάνετε τίποτα που δεν το συνηγορεί η Εκκλησία. Η Εκκλησία στο θέμα αυτό την Παναγία την έχει παντού.

Δεν λέει τίποτα! Δεν θα πει στη συνέχεια «της Παναγίας, Αχράντου, Υπερευλογημένης» κλπ.; Κάθε ένα της αίτημα της Παναγίας, Αχράντου κλπ. Αλίμονο, επαναλαμβάνω, από τον Ορθόδοξο που δεν έχει μητέρα την Παναγία να προσεύχεται. Αλίμονο. Όπως και κατά το ανθρώπινο που είπα, αλίμονο από τα παιδιά που δεν έχουν μητέρες να προσεύχονται. Ακόμη γράφει ο Ιωάννης στην επιστολή του. Θέλω να σας ενθαρρύνω να μην κρεμόσαστε στον Χριστό. Υπάρχει εγωισμός. Όχι ότι είμαι άξιος, Κύριε. Για το χατίρι της Μητέρας, για το χατίρι του αίματος των Αγίων. Αυτό θα βάζετε μπροστά. Θα βρείτε μεγάλη ανταπόκριση. Έχετε πολλούς οι οποίοι θα σας βοηθήσουν στο αίτημα αυτό. Έχετε μια δίκη, ας πούμε, σοβαρά.

Όσο περισσότερους έχετε υποστηρικτές, τόσο καλύτερα είναι. Εδώ στου Μακρυγιάννη ήταν μια κοπελίτσα, η οποία έμενε μόνη της, είχε ένα μικρό ατελιέ, πιστή. Και λόγω της αρκετής δουλειάς που είχε, πολλά βράδια δεν μπορούσε να πάει σπίτι της, που ήταν λίγο μακριά, και έμενε εκεί. Είχε ένα μικρό εικονοστασάκι, μερικούς Αγίους και λοιπά, και προσηύχετο τα βράδια, αργά, έντεκα, δώδεκα, μία η ώρα προσηύχετο. Ένα βράδυ λοιπόν, εκεί που προσηύχετο, λέγει: «Κύριέ μου, με τις πρεσβείες του Αγίου Σου Αντωνίου, του Αγίου Σου Προφήτου Ηλιού του Θεσβίτου, του Αγίου Σου Ιακώβου», και, και, και, αυτούς που είχε εικόνα στο προσκυνηταράκι. Και βλέπει τρομαγμένη να κατεβαίνει ένας γέροντας από εδώ,

να κατεβαίνει άλλος γέροντας από εκεί, να βγαίνει άλλος γέροντας από εδώ. Τρόμαξε, κάνει τον σταυρό της και ζητάει και λέει: «Χριστέ μου, τι είναι; Τι είσαστε», λέει, «πονηρά πνεύματα; Είσαστε αγαθά;» «Δεν είμαστε μία ομάδα», λέει ο γέροντας, «δεν μας κάλεσες να έρθουμε να σε βοηθήσουμε; Δεν είπες “διά των πρεσβειών του Μεγάλου Αντωνίου”; Είμαι εγώ. Δεν είπες “διά των πρεσβειών του Αγίου Ιακώβου”; Είναι αυτός. Δεν είπες “διά των πρεσβειών του Προφήτου Ηλιού”; Είναι αυτός». Πια είναι η δασκαλία; Είναι ή δεν είναι; Ήρθαμε να σε βοηθήσουμε. Αλλά εμείς δεν το καταλαβαίνουμε αυτό, δεν το ξέρουμε. Έχουμε τον Άγγελό μας, τον έχουμε για να γιορτάζουμε, για να κάνουμε αμαρτίες. Τον έχουμε για να υπάρχει δίπλα μας και στις ανάγκες μας και στις δυσκολίες μας και κατεξοχήν στις πνευματικές. Έχουμε τον Άγγελό μας, τον οποίο μας έδωσε στο βάπτισμα η Εκκλησία και ο Χριστός, αν δεν τον κλείνουμε έξω: «Βγες έξω, γι’ αυτά που θα κάνουμε εμείς τώρα εδώ πέρα μέσα».

Δεν είναι να τα ακούσει άνθρωπος, ούτε είναι να τα δει άνθρωπος. Δεν φταίει κανείς. Πάντοτε λοιπόν υπάρχει κάποιος ενδιάμεσος και πάντοτε να τον χρησιμοποιείτε. Όχι ότι δεν μπορείς να πεις «Χριστέ μου, βοήθησέ με», αλλά αν βάλεις επίσης «διά της αγάπης της Παναγίας, που σε κράτησε στην αγκαλιά της τόσο καιρό, σε παρακαλώ, κάνε». Διότι και αυτή, η οποία γονατίζει και προσεύχεται στον Χριστό για τα αιτήματα του ανθρώπου και γενικά του κόσμου, αυτά τα επιχειρήματα φέρει: «Που σε κράτησα εννιά μήνες στην αγκαλιά μου, που σου έδωσα το γάλα μου, που σου έκανα αυτό» και λοιπά. «Κάμε κι εσύ έλεος». Κατάλαβες; Το εκμεταλλεύεται αυτό το πράγμα. Το θέλει ο Θεός, γιατί έχει ταπείνωση στη μέση. Το βλέπουμε καθαρά εδώ. Ο Χριστός πάλι στον δρόμο, αυτή φωνάζει πίσω, τίποτα. Όταν μπήκαν οι Απόστολοι στη μέση, ο Χριστός σταμάτησε και τα πράγματα άλλαξαν.

Ευχαριστώ πολύ. Άλλο εδάφιο εδώ που μπορεί να σας χρειαστεί ποτέ, το οποίο το γράφει ο Ιωάννης στην καθολική του επιστολή. Ξέρετε, ο Ιωάννης έχει γράψει πέντε βιβλία. Έχει το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, έχει τρεις καθολικές επιστολές και έχει και την Αποκάλυψη. Στην πρώτη καθολική επιστολή του, στο δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 1, κάνει μια προτροπή γενικά στους ανθρώπους και λέγει τα εξής: «Τεκνία μου, ταύτα γράφω υμίν, ίνα μη αμάρτητε». Αυτά που σας γράφω, να σας βοηθήσω, να προσέξετε να μην αμαρτήσετε. «Και εάν τις αμάρτη», σαν άνθρωπος, γλίστρησε που λέμε, δεν πρόσεξε, ξέρω εγώ, παρασύρθηκε, δεν ξέρω τι, έπεσε, μη φοβείσαι. «Και εάν τις αμάρτη»

«Παράκλητον έχομεν προς τον Πατέρα». Εμείς είμαστε οι άνθρωποι, εδώ είναι ο Πατέρας, εδώ ενδιάμεσα, λέει, έχουμε έναν παράκλητον. Παράκλητο ξέρετε τι πάει να πει; Παρηγορητής, έναν που τα πληρώνει. Ποιος είναι αυτός; «Ιησούν Χριστόν δίκαιον». Όσο υπάρχει ο Χριστός στη μέση, θα πιαστούμε από τον Χριστό και θα μας τακτοποιήσει. Δεν μπορούμε να παρουσιαστούμε στη Βασιλεία, δεν μπορούμε να παρουσιαστούμε στη δικαιοσύνη Του. Μην ακούτε ορισμένους που προσεύχονται και λένε «παρουσιαστείς ενώπιον της δικαιοσύνης του Θεού» κλπ. Χαθήκαμε. Διά του Χριστού παρουσιαζόμαστε. Αν δεν πει ο Χριστός, ο μεσάζων μεταξύ Θεού, δεν μπορεί. Και ο Παύλος, όταν προτρέπει να προσεύχονται οι άνθρωποι.

Λέει ένα ωραίο, το οποίο και εσείς θα μπορείτε να το βρείτε. Είναι στο τέταρτο κεφάλαιο προς Εβραίους και παρηγορεί τον άνθρωπο γι' αυτό το πρόσωπο που έχει στις δύσκολες στιγμές της αμαρτίας του, οι οποίες αντιβαίνουν και προσκρούουν στη δικαιοσύνη του Θεού. Γιατί η δικαιοσύνη του Θεού ζητάει εκδίκηση. Ποιος θα πληρώσει; Ποιος θα είναι ο άνθρωπος; Θα μπει ο Χριστός στη μέση. Μεσιτεύει ο Χριστός, πρεσβεύει ο Χριστός, μεσίτης ο Χριστός σε αυτή την περίπτωση. Και λέει: «Ἔχοντες οὖν ἀρχιερέα μέγαν, διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς, Ἰησοῦν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας». Έχω ένα ατού και, να πέσω, θα τρέξω στον Χριστό. Θα τρέξω στη μετάνοια, θα τρέξω στο μυστήριό του, στην Εκκλησία του και θα τακτοποιήσω. Και δεν θα φοβάμαι τον Πατέρα, τη δικαιοσύνη.

«Οὐ γὰρ ἔχομεν ἀρχιερέα μὴ δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν». Δεν έχουμε κανέναν άλλον που δεν ξέρει ότι είμαστε χώμα και θα αμαρτάνουμε εμείς. «Πεπειραμένον δὲ κατὰ πάντα καθ' ὁμοιότητα, χωρὶς ἁμαρτίας». Έγινε άνθρωπος, πείνασε, έζησε φτώχεια, έζησε διωγμόν, πόνο, θλίψη, φόβο. Όλα τα ίδια. Και χωρίς, λέει, «πεπειραμένον κατὰ πάντα».

«Προσερχώμεθα οὖν!»

«Τῷ θρόνῳ τῆς χάριτος», όχι της δόξης, της χάριτος, που είναι ο Χριστός, «ἵνα λάβωμεν ἔλεον καὶ χάριν εὕρωμεν εἰς εὔκαιρον βοήθειαν». Ώστε υπάρχει κάποιος ενδιάμεσος πάντοτε και αυτός ο ενδιάμεσος, εν προκειμένω, όπως σας έδειξα τώρα, ήσαν οι Απόστολοι αυτοί. Δυστυχώς ο προτεσταντικός κόσμος...

οι Ιεχωβίτες κ.λπ. αποκλείουν όλους αυτούς, δεν τους δέχονται, δεν τους θέλουν ούτε καν να τους ακούνε. Εμείς όμως οι Ορθόδοξοι τους ζητούμε και τους παρακαλούμε να επεμβαίνουν. Βέβαια μας παρουσιάζουν λογικά επιχειρήματα, λογικά επιχειρήματα. Πώς κάθε στιγμή είναι εδώ, φωνάζω την Παναγία εγώ, και εκεί φωνάζει την Παναγία ο άλλος και εκεί φωνάζει την Παναγία ο άλλος. Πώς είναι δυνατόν, αφού δεν είναι πανταχού παρούσα και είναι κτίσμα και υπόκειται σε τόπο και χρόνο, πώς είναι δυνατόν να είναι; Άρα δεν είναι σωστά αυτά. Τον Αϊ-Νικόλα ο ένας, τον Αϊ-Νικόλα ο άλλος, τον Αϊ-Νικόλα ο άλλος, και εκατό, πεντακόσιοι τον Αϊ-Νικόλα. Πώς είναι δυνατόν να είναι ο Αϊ-Νικόλας σε όλες αυτές τις περιπτώσεις; Αυτό ήταν ερώτημα που απασχόλησε πολύ παλιά πολλούς ανθρώπους και το είχανε θέσει, θέμα, στον Άγιο Αθανάσιο τον Μέγα.

στύλο της Ορθοδοξίας. Και εξήγησε ο Μέγας Αθανάσιος, έχει απαντήσει: Ο Άγιος Νικόλαος θα είναι απασχολημένος με τον ένα. Στον άλλον θα πάει άγγελος του Θεού στη θέση του Αγίου Νικολάου. Διαβάστε τον βίο του Αγίου Νικολάου. Θα δείτε ότι ήσαν δύο άνθρωποι φυλακή και θα εκτελούνταν το πρωί, άδικα, και προσηύχοντο στον Άγιο Νικόλαο. Ο Άγιος Νικόλαος δεν ήξερε τίποτα, παρότι προσηύχοντο προς αυτόν. Ο Άγιος Νικόλαος ήταν απασχολημένος σε άλλον, βοηθούσε άλλον, και του λέει ο Χριστός μας: «Σπεύσε», του λέει, «άφησε από εκεί, γιατί σε ζητάνε στη φυλακή οι άνθρωποι, προτού να τους σκοτώσουν». Ο Χριστός μας τον ειδοποίησε. Δεν είναι πανταχού παρόντες οι Άγιοι, ούτε η Παναγία μας. Μόνο η Αγία Τριάς είναι πανταχού παρούσα και όλοι λαμβάνουν ειδοποίηση.

Το κέντρο. Θέλω να τηλεφωνήσω εδώ και να τηλεφωνήσω εκεί, και θέλω να πάρω από αυτό το τηλέφωνο αυτό το νούμερο. Θέλω να το πάρω εδώ, μέσα σε ένα μέτρο. Θα πάει στο κέντρο και το κέντρο θα ειδοποιήσει αυτό. Θα πάρω το κέντρο, κέντρο παίρνει, και το κέντρο θα ειδοποιήσει αυτό, παρότι είναι δίπλα δίπλα τα τηλέφωνα. Θα πάει στο κέντρο. Και αν με το κέντρο δεν είμαι τακτοποιημένος, ο λογαριασμός δεν θα το παίρνει αυτό. Θα είναι κομμένα από εκεί. Έτσι είναι ακριβώς. Ξεθαρρέψετε, λοιπόν. Ζητάτε. Διαβάστε το στον Άγιο Νικόλαο για να δείτε πώς έχει ακριβώς. Το αποτέλεσμα είναι ότι η γυναίκα αυτή εταπεινώθηκε. Την είπε κυνάριον και βρήκε το κουράγιο η ευλογημένη να πει αυτό το σοφό, αυτό το σοφό: «Καὶ γὰρ», λέει, «τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων...»

«...τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν». Τον αφόπλισε, τον ενίκησε τον Χριστό. Γι' αυτό και ο Χριστός μας στη συνέχεια, απεκρίθη, είπε: «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις· γενηθήτω σοι ὡς θέλεις». Δηλαδή, φέρε μου ένα χαρτί να σου υπογράψω και βάλε από πάνω εσύ ό,τι θέλεις. Ξέρετε, δεν υπογράφουμε ποτέ χαρτιά λευκά, γιατί μπορούν να μας βάλουν φυλακή από πάνω, έτσι; Ο Χριστός το υπέγραψε αυτό και της το έδωσε και πήγαινε, έτσι λέει. Όταν λέει να γίνει ως θέλεις, και να γίνει καλά το παιδί και να παντρευτεί το παιδί και να κάνει ό,τι θέλει το παιδί. Και πράγματι το παιδί εθεραπεύθη, όπως αναφέρει εδώ: «ἡ θυγάτηρ ἐθεραπεύθη ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης». Η μητέρα παλεύει εκεί έξω, στο χωράφι που συνήντησε τον Χριστό, και το δαιμόνιο φεύγει από το σπίτι. Και πήγε σπίτι και βρήκε το παιδί σώο και σωφρονούν. Τέτοια θαύματα γίνονται και σήμερα.

Δεν υπάρχουν άνθρωποι να παλέψουν, να νικήσουν τον Χριστό, όχι την παντοδυναμία του, την αγάπη του, το έλεός του να νικήσουνε. Και μάλιστα βάζοντας, όπως σας είπα, την Παναγία Μητέρα στη μέση, χρειάζεται ταπείνωση. Να γνωρίσουμε ότι όσο εμείς ταπεινώνουμε τον εαυτό μας, ότι δεν είμαστε τίποτα, ούτε δικαιοσύνη έχουμε ούτε παρρησία έχουμε, ούτε σε Θεό ούτε στους ανθρώπους, τόσο ο Θεός... Αν ένας Αβραάμ, όταν μίλησε στον Θεό, είπε: «Νῦν ἠρξάμην λαλῆσαι πρὸς τὸν Κύριόν μου, ἐγὼ δέ εἰμι γῆ καὶ σποδός». Ένας Αβραάμ, μια στάχτη και χώμα, τι είμαστε εμείς;