On Ingratitude

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Those of you who were with us for last Sunday’s talk will remember that we spoke about the event commemorated that day: the healing of the ten lepers.

Having dealt with that subject,

I would now like us to consider the final turn in the conduct of those people. They received healing from Christ without paying anything—freely, out of His goodness—yet nine of them did not return even to say thank you. This astonished Christ.

Not, of course, because He needed their thanks. They needed to give thanks, so that the leprosy would not pass from their bodies into their souls. Yet that is precisely what they did. Through their ingratitude, through their thanklessness in failing to offer one simple word of thanks, they did nothing but transfer the leprosy from body to soul. He expressed His sorrow over this and said, as you remember and know: “Were not the ten cleansed? But where are the nine?” And it was this foreigner, this Samaritan, who returned to give thanks and glorify God. So I said that, if God willed for us to meet again this Sunday, I would say a few words about this incident.

Ingratitude is so widespread in the world that I would not be departing from reality if I said it abounds everywhere. Some knowingly and others unknowingly, we are thankless and ungrateful in many directions, not merely toward the one source from which we think we have received mercy or some other benefit. So our subject this evening is ingratitude. Perhaps it is present in us as well, whether knowingly or unknowingly, and perhaps we would like to correct it. God compels no one; He alone places no burden upon us, but simply offers us His counsel. If I am willing, it is for my own good to put it into practice from now on.

I shall consider myself, and each of you should consider yourselves. Could we be ungrateful? A person often searches himself and cannot find anywhere that he has been ungrateful. At this point, I would like to help myself, you, and everyone who hears this talk. Has man ever taken God into account—not as a bogeyman, not as someone who condemns him to Hell, but as his Benefactor? Does man perhaps receive blessings from God every day and every hour? And does he regard it as his duty to offer even one word of thanks to the One who benefits him? I am ungrateful toward God, not out of malice, but out of ignorance.

Ungrateful—especially in recent times, when we have everything. We attribute everything to ourselves. We have arranged matters in our minds as though everything depended upon man, upon us. We are all that exists; there is no one behind us. These things came into being by chance, operate by chance, continue by chance, and are supposedly obliged to serve us. There is nothing and no one else behind them. Especially in our own days, we are extraordinarily ungrateful and thankless. We will understand this one day, of course, but then it will be too late. I ask myself: Is the sun beneficial to me—to human existence in general, to the existence of life, of trees, and of everything—or is it not? Of course it is. Did I make it?

Did my mother make it? Did my father make it? Do I sustain it? Did my father or mother sustain it? Who has sustained it? How does it continue to exist? What is this thing? Someone made it. We say that God made it. Others say that irrational nature made it, that it made itself. Is the sun obliged to shine and give warmth, to appear each day, marking off the seconds? This morning I heard on the radio that the sun would set at five thirty-eight in the evening and rise again at seven-something. Is it obliged to appear? If it did not follow its regular course—if the universe, the galaxies, the moon, and all the rest did not make their revolutions in an orderly way—could man calculate anything, plan anything, or arrange his life so as to live within this system in such marvelous ways?

Yet man attributes all this success to himself rather than to the One who made it. Man has discovered things; he has not created them. He continues to discover, but he does not create. Indeed, he ought to be ashamed when he makes a discovery, because the discovery exposes him: all these things existed, and for so many years I had failed to understand them—yet I pretend to be clever! And how many things still exist that man has neither perceived nor discovered? I pull a stake out of the ground here, and gold coins tumble out over there. I may be the one who found them, but I am not their creator; I did not place those coins there. The credit does not belong to me, but to the one who put them there securely, only for me to find them now. I do not know what has happened to us. In a certain sense we have lost our minds, attributing everything to ourselves as though it were ours: the wind, the air, the oxygen.

Who made oxygen? Can you live without it? If He were to withdraw it for a single moment, what would happen? You would drop dead like a mouse in a fraction of a second. Who is it that preserves it? Yet we give Him no thought at all. Has anyone ever offered a word of thanksgiving? A person goes outside and sees the beauty of the heavens. He sees the sun, the moon at night, the stars—everything. It is a delight so overwhelming that it makes his head spin. At the very least, he should say what David said: “The heavens declare the glory of God.” Does man say this or not? Is this not absurd? Man acknowledges nothing. Is all this not the glory of God? The glory belongs to the One who made it. No one among us made these things; we all found them already here. All we have discovered are the points at which things meet and the laws by which one thing is related to another, enabling us to produce something further. For God established all these laws. He is the Creator even of the laws of magnetism.

What would happen if He altered that one thing alone? What would happen to science, motion, and everything else? If He removed that force, would an airplane remain in the air? Ships would stand motionless; everything would come to a halt. It would take only the removal of magnetism. We have never thought about this, never acknowledged it, and do not wish to acknowledge it—we who are uneducated or only half educated. True scientists have acknowledged God. If you read the statements of serious scientists and inventors, you will see that they acknowledge and glorify God. But the rest of us do not. We acknowledge nothing as coming from God. As I said, we have attributed everything to ourselves.

We also take for granted everything happening around us: the fact that we are alive and that other people exist and serve us.

Other people are working for our good even now. They place themselves in danger and make sacrifices for us. Yet we think nothing of it. We imagine that everyone is obliged to do so. No, that is not right—at least not if I possess any sense of honor. Something happens to me, and I hurry to the pharmacy for medicine. Have I ever said, “Who knows what this person endured? He spent his youth and lost his health in a laboratory in order to discover this medicine, from which I receive such relief today.” Who sustained him? Who gave him patient endurance, life, and illumination so that he could discover this medicine that now brings me relief? Have I ever said thank you? Have I ever acknowledged any of this?

Am I grateful to science? No, I am not. With certain exceptions, so as not to speak in absolutes, most of us present ourselves with demands rather than obligations. You can see how we conduct ourselves. If possible, we would have everyone else work for us while we did nothing for them. We always avoid toil, always calculate, always seek our own advantage. Even when we offer something, we do so out of necessity, not gladly and not from the abundance of the soul. We are truly careless in this matter. As I have mentioned to you before, I often hear people say, “You know, I am on a diet. I must not eat anything else—only a little rusk, a little yogurt, just this or that.” Very well, but who will make these things for you?

Who will prepare them for you? Tell me: when you open a bag of rusks, have you ever considered how many people worked together behind the scenes to provide it? Have you ever thanked them? Who gives them illumination and patient endurance? Who enables them to withstand the cold, the nights, and so much toil, so that you may finally eat your little rusk? Have you ever said, “My God, protect all these people: the one who dug the earth, the one who plowed, the one who sowed, the one who weeded, the one whom You illumined, the one who harvested, the one who milled the grain, the one who kneaded the dough, the one who baked it, and the one who brought it here, so that I may now have what my health requires”? Was there ever any word of thanks? Not at all! As far as we are concerned, they can all die. Yet an entire multitude of people stands behind a single rusk or piece of toast that is useful to us, and those people belong to Someone else. Someone else has sustained them.

Someone else gave them patient endurance. Of course, that person did not become a doctor, a lawyer, or a scientist. If he had—and if everyone had—we would all die of hunger. Who would dig the ground and sow the seed? Who would milk the cow, tend it, and give it water? Me? Just look at my fingernails and my hands! Who, then, will do these things? Other people will. Who gives you courage, humility, strength, and illumination? Yet there is nothing—not even one word of thanks. Do you owe nothing to anyone? Are you only to have rights: the right to eat your toast, your butter, your hamburger, your chicken, and all the rest? How many anonymous people labored for these things? When will you go and look them in the eye and say thank you? We do not say it. We are ungrateful; we do not say it.

Every evening, a person ought first to thank all these people—the anonymous multitude around him and beside him—who, in one way or another, helped him make it through that day. And behind all these people stands God; there is Someone behind them. This is how we ought to live, out of gratitude. You possess nothing by yourself. You have your need of me, I have my need of you, everyone needs other people, and others need us. But who believes this? Who accepts it? “He is obliged,” we say. Why is he obliged? How did he become obliged while you and I have no obligations at all? How can that be? We are not what we ought to be. We are ungrateful. Nothing ever happens that satisfies us. If snow falls outside, we call it bad weather.

Has bad weather struck Greece, or is it simply a severe winter? Let us consider it. Has bad weather struck Greece, or are we experiencing a severe winter? I ask you: it is a severe winter. Can there be spring, summer, or autumn without winter? All these seasons are interconnected. Winter prepares the way for spring and reminds us of it. There is nothing wrong with winter. Yes, a great deal of snow fell. But its bitter effect would have been less severe if we had been attentive—if we had learned from the ants. For wise Solomon says, “O sluggard and careless man, go and observe the ant, and learn from it.”

Observe how it stores provisions in summer for the winter and how it prepares in advance for what may come. In these very days, some people have found themselves living as though inside a refrigerator. They removed the firewood from their homes and did away with practical forms of heating, although God has given us reason. Electricity was brought even to the most remote villages. Is that bad, you may ask? No, it is good—excellent, in fact. But keep a safeguard, a backup. If snow falls, a wind rises, and an electricity pole comes down, what will become of us? Keep ten loads of firewood set aside as well. For the most part, we failed to show such foresight, and now God is blasphemed because He supposedly brought bad weather upon Greece.

I would prefer you to call it an act of God. I like that expression better than “bad weather,” because then you might understand how small you are before God. No human being made these things. They were not invented by anyone. They do not obey what the world says. And what do people tell us? “If God does not want this, let Him command it to change.” He can send still more snow. If it reached four meters in Domokos, it could reach forty-four, so that no one could pass through at all. Then people would have to remain on guard while the snow stayed. But man is ungrateful. And God finds Himself compelled to deprive him of certain things so that he will finally take notice of them. This may sound strange. It is an opinion of Basil the Great that I once encountered. He says the following: the removal of goodness, of warmth...

Why does He take it away, and what can its loss be compared to? He takes it away so that you may understand what that gift meant, value it, take care of it, and entreat the One who preserves all these things. This, he says, is why such things are taken away. And many things have now been taken from us; many things have been lost, and still more will be lost before we are willing to acknowledge Someone above ourselves. Do you not hear the weather forecasts and all the false things they say? They do not know what will happen in half an hour, yet they tell you what will happen on Tuesday. Then, just as the forecast ends, they announce, “A storm warning has just arrived.” Where are you going with this? You did not even foresee the storm warning, yet you tell us what will happen on Tuesday. At school we learned that for rain to fall, water must evaporate from the seas, lakes, and so forth, rise into the air, meet the cold, and then come down.

All Europe is frozen, yet here the rain is pouring down. Where did the evaporation take place? Who brought the water to a boil so that all that vapor could rise? They say it comes and is stored somewhere else, and then the clouds arrive. But who brings them? We do not want to acknowledge what lies behind all the details described by science, even when we see how absurd our explanations can become. Everything has frozen. Who will turn the wind to the south so that it all melts? Who will turn the south wind and melt it? Could everything not still be frozen tomorrow morning? Who brought this about? No one, then? Did it happen by itself? Is nature so intelligent while we alone are foolish? Is irrational nature so wise that it acts entirely by itself, while we are too foolish even to understand how it happens? We will not admit it; we do not want to acknowledge God.

Our lawless way of life condemns us. That is the reason. Turn your eyes away from your lawless life, and you will find God and see His purpose in all these things. That, then, is the reason. Day and night we ought to stand before Him with tears in our eyes because of the countless blessings we receive from God. Think of all the inventions that have been made and all the comforts they have brought us: electricity, means of communication, signals sent through the air, and so many other things. Has anyone ever said thank you for all the comfort he enjoys? In the old days they had to tie us down to pull a tooth; now you sit comfortably and have it removed without pain or trouble. We possess so many benefits. Science has advanced at a gallop; it has progressed tremendously, relieving the suffering of those who live today.

But where is our heartfelt thanks to the One who grants people illumination so that they can make these discoveries? It is nowhere to be found, because man is ungrateful. This is unacceptable. He is ungrateful toward the Most High. The doctor says, for example, that someone must not eat ordinary greens, but only zucchini and amaranth greens, because, he says, they do not contain fiber. Did you make those two foods, so that they would exist, so that they would not harm your stomach, and so that you could eat them? Who will come and provide what the insured patient needs? Whom will I depend upon? We have grown accustomed to comfort and now make demands. Since you are insured, you demand to be served. A man goes to the butcher, and the butcher has slaughtered a calf or an ox and hung it up. Ten, twenty, thirty people are waiting to shop.

One says, “I have someone sick at home, and I need to make a little boiled meat. Mr. John, will you cut me a piece suitable for boiling?” “Yes, I will.” “Thank you.” Another woman comes whose little child is frail. “I want a little meat for a patty, you know. It must not be like this.” “I will cut you a suitable piece and prepare it for you.” Another says, “Mr. John, I need something for a stew today, because I have a family; we cannot eat those cuts. Those are for thin people.” “I will cut you something suitable for a stew.” Another person wants a little fillet because of his gallbladder, or for some other reason. “I will give you fillet as well.” Do you not see? The Creator fashioned this animal in such a way that it can meet all the weaknesses and illnesses of human beings, providing whatever each person wants and needs. Who made it? It was fashioned with wisdom. There can be no question of that. Yet we say it happened by chance, or that the cattle made it: the bull went to the cow, and together they made a calf.

But who made all these things? Who arranged that one part should be like this and another like that, so that all human needs could be provided for? Everything has been made for the favored child, man—for this favored child who blasphemes God to His face. Have you ever read what Isaiah says at the very beginning of his book? “Hear, O heaven, and give ear, O earth, for the Lord has spoken: I have begotten sons and raised them up, but they have rejected Me.” “I made them,” He says, “but they cast Me aside; they turned away from Me.” Isaiah also says: “The ox knows its owner, and the donkey its master’s manger.” The ox, he says, knows its master, and the donkey knows his manger. In practical terms, the animals recognize them.

“But Israel does not know Me, and My people do not understand.” And you have seen how Holy Scripture places the ox and the donkey beside the manger of Christ at His birth. Those animals recognized that He was their Creator. Man, however, does not recognize Him; man does not want to. Man receives his freedom and misuses it. Animals know their master. Beat a dog as much as you like, and it still knows that you are its master; it knows it must not behave toward you with ingratitude, because you toss it a piece of bread. It does not say, “I will go elsewhere and eat chickens, bones, and whatever else I find.” It stays there, and even if you strike it, it jumps up toward you, moves about at your feet, and wags its tail, acknowledging you as its master.

Do I show such gratitude? Do we show it toward our own fathers? I do not know; perhaps these words are falling into a void and I am merely taking up your time. But let each person consider whether we are ungrateful. Someone says, “I am going to work; I have my own affairs to attend to.” But do you realize that the man who serves you—while you got up at seven-thirty—rose at four in the morning and hurried through the night and the cold to reach the end of the route and take you to work? “I do not owe him any thanks. I pay my fare.” But he could have stayed asleep. He would only lose that day’s wages if he did not go. These are simple things I am telling you. You sleep while the police officer is outside keeping watch over you. The firefighter is outside keeping watch. You sleep at night, and if something happens, you make a call.

The emergency police arrive outside your door. Are these people obliged to stay awake and leap into action whenever anyone calls? Why should they keep vigil? They could have chosen another profession. You call emergency services and say, “Come quickly,” and they run; they run for everyone. Without them, you might die helpless. Yet the next day, when you make your demands of them, you act as though they are simply obligated to serve you. I too ought to give thanks.

Our thanks must go first to the One who gives that person courage and has placed him there to serve us. He too is human and may have needs of his own. Yet we want all these people to be constantly present, standing at attention before our needs. But are we ourselves grateful to God, or even to other people? All the different roles and relationships within society are meant to benefit society precisely through their differences.

The world cries out for equality, but there is no greater misery than an equality that makes everything identical. Look at my hand and see how unequal its fingers are; yet see what it can do. We need the scientist, the wealthy person, the laborer, the craftsman, the manual worker, and even the singer who brightens a moment of my life. We need them all, provided that each remains in the proper place and does not exploit his position. God shows no partiality. God made them all. Look at your feet and ask God to make all your toes equal, with none shorter than another. Would you be able to walk? How would you walk? Who fashioned each one differently—slender or thick, large or small? He who made them knows better. What do we know? What have we made? Let us at least recognize why things are as they are. Look at your father’s back and see how his spine has been formed.

The Nativity of the Theotokos, the Gospel, the Annunciation, the Resurrection, the Apocalypse, the Resurrection, the Apocalypse, the Resurrection, the Kingdom of Heaven. Yet when you see that what you produce benefits someone else further down the line, remember that sometimes even suffering damage to your tomatoes, raisins, vineyard, and so forth may ultimately benefit you. Go out into the countryside and visit the villages: you will gather hundreds of thousands in gambling money from the card tables—hundreds of thousands.

Do not pick it up from the ground; do not leave it there. What do they want, and what do they need, to keep playing cards and to bring down every kind of blasphemy, from the Holy Trinity to the Kingdom? Go down to the Peloponnese and see what happens; go to Thessaly and see what happens. How do I know whether this is a corrective measure used by the wisdom and love of God, so that man may somehow be brought to understand that he is nothing before a little snow? Before it, man is helpless. Before a flood, man is helpless. We do not reflect; we take no account of anything; we are ungrateful. Besides, have we not seen many miracles, when people say, “A Saint came”? Why did the Saint come? When that great flood occurred, did not logs come down, turn the waters aside, and save entire families in a miraculous way? Yet we say there is nothing there: no one is at work, no one reminds us, no one speaks to us.

When everything always goes well for a person, he forgets God; he feels no need of God when his affairs are going well. This is precisely what I wanted to point out, so that we may take heed. We are, then, ungrateful toward God. But is God the only One toward whom we are ungrateful? Very well, someone cannot see God. Let us even suppose, as he says, that God does not exist. But one’s parent certainly exists, and that parent needs a word of thanks.

I believe that ninety-nine out of a hundred of us have been ungrateful toward our parents. We imagine that we simply sprang up and grew by ourselves, that no one brought us into the world, that no one suffered as our head came forth, that no mother kept vigil beside us or cared for us through the night.

We forget that our mother thought of us, carried us, and ran to the hospital in the night; that she kept vigil, wept over us, and gave us milk from her own blood. I mean that we owe thanks to those who brought us into the world. Some will say, “Who asked me whether I wanted to be born?” Forgive me; I did not know that being given life was such an offense. If we acknowledge that life is good, then no human being truly desires nonexistence. His spirit does not desire it; his soul does not desire it. Tomorrow he will be a human being again, whether he wishes it or not, and then he will understand what I am saying. Are we grateful toward our parents? Someone has said, “Where there is no light...”

“...no armchair for the parents and no cradle for a baby in the home, it would be better if that home did not exist.” These are precisely the two things most often missing from homes today. There is no place for a baby. There is room for dogs, washing machines, and vacuum cleaners. There is room for one private car, and a second and a third; there is room for a television and for everything else. But there is no room for children; there are no cradles, because children cannot be brought into such homes. Nor are there armchairs for the elderly. The elderly are considered troublesome today, as you know, so modern children carry them away to golden cages to die there: nursing homes.

Our parents wait for us to ask for their blessing; they wait for us. Blessed is the person of whom people can say, for one reason or another, “He has his parent’s blessing.” For a child, the parent is God’s representative in this world. What God is to us all, the parent is to the child. They educated us, and we threw that gift back in their faces. We take no account of them at all. Our own sisters may have paid for our studies, digging with a hoe so that we could become educated, and then we cast them into the street. Ingratitude, thanklessness—if each of us examines his own surroundings, we will find a great proportion of people who are ungrateful and thankless. But let us not forget that we will be repaid in the same coin, even if our egoism prevents us from considering it.

As a man sows, so shall he reap; as he sows, so shall he reap. Do you remember the story I once told you about a boy, who later became a pupil of mine? His daughter-in-law was driving the grandfather from the house, and she sent the little boy with him to a cave across the way, carrying a ragged blanket. When they arrived, the boy said, “Grandfather, hold the blanket,” and folded it in half. “Leave it whole, my child,” the grandfather said, “so that I can put half underneath me and half over me.” “No, let me have it; I need it.” The boy went back into the house. His father asked him, “What do you want with it here? Your grandfather already has only half a blanket.” “It is not for Grandfather; I need it.” “What do you need it for?” “So that when you grow old, I can send you away with it too.” Of course, such stories sound amusing and make us laugh. But we are repaid, even though our egoism keeps us from seeing it.

We do not want to understand that the curses and sighs of those who brought us into being pursue us. Whatever else may happen, when a parent’s curse rests upon you, it would be better for other calamities to fall upon your head than for that curse to do so. Today we do not acknowledge our debt; instead of being grateful, we remain ungrateful. My parents may not have been highly educated, but they possessed such great love. An uneducated father, observing his child’s conduct, may say things that even the most learned teacher cannot say if that teacher has no fear of God. For many children have been ruined by parents who, in their misguided zeal, departed from God’s guidance and imagined that they could...

Keeping their children far from God, far from the Church, and far from morality will not make them truly human. It simply cannot. For no one becomes truly human apart from Christ. “He must become educated. He must become this or that”—I do not know what they want him to become. But this longing alone will not make him truly human. Forgive me; let me tell you one more thing. Once there was a man with four children. One of them refused to stay at home, eat with the family, go to church with them, or pray with them. He lived however he pleased. His father would call out to him, “You must become a proper human being!” “What? Am I not human? What am I, then?” “You will become truly human here, like the others. You will come and be together with your family,” and so on. “You must become a proper human being.” His father told him this every day, while the young man continued living as he pleased.

The son slammed the door in his father’s face, left home, and vanished for twenty or thirty years without sending any word. Then, many years later, when the father had grown old...

The old man went to some baths, and on his return he had to cross a small stretch of sea, a bay, aboard a ferry. He had placed his little bag in a corner. A cunning young man, who was carrying a packet of drugs, slipped it into the old man’s bag. He thought the old man would pass through without being searched and unknowingly carry it for him, and that he could retrieve it afterward. But there was an inspection, and they found the packet in the old man’s bag. They arrested him and dragged him to the harbor authorities. The coastguard brought him before the harbor master. “This is what happened, sir,” he said. “Very well,” replied the harbor master. “Leave him here and go about your work.” Then he began asking the old man who he was, where he came from, where he had been, whether he had a family, what work his children did, where they were, and so on. The old man did not say much.

He told him that he had four children. “Are they alive?” “Three of them are.” “Where are they? Are they married?” “No.” “What work do they do?” and so forth. When they came to the fourth child, however, the old man would not answer. “He left home.” “He left home?” the harbor master asked. “Why did he leave?” “Because I kept telling him to become a proper human being, sir, but he did not want to become one.” “And where did he go?” “How should I know where he went?”

“How old would he be now? What did he look like?”

“Let us suppose it was your son. You do not seem like a bad man.” So the harbor master continued speaking with him. At last he said, “Let us suppose that he did not listen to you then, but afterward he came to his senses. Suppose he prospered, received an education, and made something of himself. Suppose, for example, that he came before you now as I stand before you. What would you say?” “I would be grateful.”

The son had become the harbor master. “If he had become a harbor master,” said the old man, “I would ask him one thing.” The harbor master himself was his son—the very son who was now questioning the old man. That was why he had asked all those questions. He said to him, “Suppose I told you that I am that harbor master, and that you now depend upon me. What would you say?” “I would ask him whether he had become a proper human being.” Becoming truly human is no small matter. Knowledge is one thing, science another, and receiving help yet another. But a person may still stab his girlfriend thirty-seven times at Achladokampos, or throw his girlfriend from a window in Kolonaki.

This is what we refuse to understand: there is something greater than what I see, hear, and feel. Sadly, we have no gratitude toward our parents. Consider this whole business of so-called homes for the elderly: the lady of the house does not want to ruin her manicure or clean her father-in-law when he is sick. But who will care for her tomorrow? They put the old man there and say, “There is a doctor there, Father. You will have everything you need.” Yet all the gold in the world cannot satisfy an elderly man. He wants his little grandchild to come and sit at his feet. He wants his own child and daughter-in-law to return from work and ask, “Father, how was your day?” He wants them to hold his hand. That is enough. It is not food, milk, butter, tins of provisions, or many possessions that he wants.

“Your words have filled me more than your bread,” says a proverb rich in instruction. Yet there is such ingratitude toward parents. After all, we were shown mercy in being placed under good parents—parents who were enlightened, hardworking, and honest. This was not luck or coincidence; it was the providence of God. We should say, “Thank You, my God, for giving me such guides and so much love. When I wandered away, they ran after me.” They went out into the neighborhood searching for us; a mother would even throw herself between the father and the knife to protect her child. Thank You. One day they will receive their reward. Justice will come, and everything will be brought to light. Blessed is the person who understands this.

Every one of us will pass through a cemetery. Where else can we go? Who are you—Napoleon? Are you Alexander the Great? Who are you? You are very small. A person ought to consider this and take it seriously. A thunderbolt strikes, an earthquake comes, and he shrinks in fear; yet in his foolishness he was just blaspheming the Most Holy Theotokos (All-Holy), blaspheming God, and so on. Then the sun comes out again, and he returns to the same behavior. How long will God endure this comedy? How long? Ingratitude toward God, toward our parents, and toward our teachers—yes, even toward those teachers involved with the teachers’ unions and the like.

Think of the teachers who worked within this system. Who made you a carpenter, a professor, or a surgeon? Who taught you? Those who first taught you the alphabet, those who guided you further, and those who taught you at the university. All these people of learning and culture deserve our thanks. Yet most of us are ungrateful. You know how young people today especially treat their teachers. In the old saying, “our parents and teachers,” teachers were regarded as sacred persons, because they taught you wisdom—secular wisdom, certainly, but the wisdom by which you could later advance in life. These people enlightened your intellect, helped you, made the way easier, opened doors for you, and perhaps helped you truly find yourself. They deserve our thanks, yet often we pass them in the street without even greeting them.

Of course, many teachers failed to be careful and lost the dignity of the position in which God had placed them. Some young men and women likewise failed to honor that dignity. Nevertheless, we have a duty not to be ungrateful to these people, but grateful. We should show gratitude; we should not be thankless, but thankful. Ingratitude is a shameful sin. Whatever we receive from those around us, whatever brings us comfort, and whatever serves our needs calls for a word of thanks. I confess this before the Lord, whose image is behind me, before the Most Holy Theotokos (All-Holy), and...

before the Saints. No, until now I had never really considered this subject. Today I find a taxi, and the driver helps me reach my work. I should say, “Thank You, my God. Protect this man, so that he may take food home to his children. He served me; protect this man.” Yet I say nothing.

Is it so difficult to offer one prayer for the man and ask God to care for him? I leave in the morning to go to church, and just as I come out, the bus arrives. Yet this driver has been compelled to leave his own home and go out into the heat.

Of course, he may say that, if he wishes, someone else can take his place.

Nevertheless, I have an obligation. Something happens to you at midnight, and you immediately look for the pharmacy that is open through the night. That pharmacist sits there waiting to serve someone like me. My need sends me there, yet perhaps I have never once said, “Thank you.” The same is true of emergency services. We show no gratitude for these things. It is astonishing! They say that the human fingertip has an extraordinarily delicate sense of touch. A blind person who cannot read with his eyes can read with his hands. By touch he finds the chapter, finds the page, and continues reading. He must always take care that the tips of his fingers do not become calloused, because when they harden, he can no longer discern by touch...

which letter it is or what the raised mark means. Is it a beta, a gamma, or an omega? What does it say? The same must be true of the human conscience: it must not become hardened. A person’s conscience hardens when the devil tramples over it, when Satan’s feet pass over it through sin. Then the conscience grows callous, the person regards everything as his right and nothing as his obligation, and he becomes the greatest beast in the world. All those who recognized that they had received God’s beneficence and were indebted to Him were always grateful. I do not know whether you have read the passage in the Gospel according to Mark, chapter 16, verses 1–9. It says the following:

It shows how grateful people can be toward their Benefactor. “When the Sabbath was past,” it says, “Mary Magdalene, Mary the mother of James, and Salome bought spices, that they might come and anoint Him.” Why did they do this? They had received mercy from Christ, both in soul and in body. As a sign of gratitude, they went with myrrh to anoint Him. They remembered the Kingdom of Heaven and all the blessings they had received.

They understood the gratitude they owed Him, perhaps even for the healing of their own bodies, as in the case of Mary Magdalene—as I shall show you elsewhere—who had also come to Him on other occasions. “And very early in the morning,” it says, “they came...”

“when the sun had risen, to the tomb.” As they went, they wondered who would roll away the stone from the entrance of the tomb. But when they looked up, they saw that the stone had already been rolled aside. The stone had, of course, been moved by an angel so that they could see that Christ had risen. Early in the morning, on the first day of the week, the risen Christ appeared first to Mary Magdalene, from whom He had cast out seven demons. Even after His burial, she continued seeking Jesus at the tomb. She went and told those who had been with Him, as they mourned and wept. But when they heard that He was alive and had been seen by her, they did not believe. These women, then, went all the way to the monument, all the way to the tomb, and concerned themselves with these things.

because they were indebted to Christ. Could they have acted otherwise? They regarded it as their duty. “And it came to pass afterward that He went through every city and village, preaching and proclaiming the glad tidings of the Kingdom of God, and the Twelve were with Him.” And women were with Him too, were they not? Which women followed Him? “Those who had been healed of diseases and afflictions, of evil spirits and infirmities.” They came now out of obligation, out of gratitude. Even after His death, they felt bound to show their gratitude by offering a small flask of myrrh for His body.

There was Mary called Magdalene, because she was from Magdala, from whom seven demons had gone out. It does not say that Mary was a prostitute, as some people claim. She was among the sick and the demon-possessed whom Christ had healed, and so she considered it her duty, out of gratitude, to thank Him: to go even in the midst of danger and, later on, even to go and speak in His defense and proclaim Him in Rome. You know that Rome did not receive the preaching of Christ through Paul, but through Mary Magdalene. In fact, there is an icon depicting this in the Russian monastery. I have a copy of it, and I will tell you about that passage when I present these events, perhaps on one of the coming Sundays. “Mary called Magdalene, from whom seven demons had gone out, and Joanna the wife of Chuza, Herod’s steward, and Susanna, and many others, who ministered to them from their possessions.” Because of the debt they felt toward Christ, they offered their purses, their hands, and their very strength—

to wash for them, serve them, cook for them, prepare what was needed, and support this work and this mission. These exceptional women regarded it as their duty. If we were to scrape between our teeth, as the saying goes, we would find bread that others gave us. We wear clothes that others made for us, and we walk upon ground that others prepared for us. Yet we do not offer even one “thank you” to all those who labored and sacrificed on our behalf. Did our forefathers do well to fight in the Revolution of 1821 for us, or did they not? What does that mean to us? We even insult them. Young people today condemn the state, as though they had every right to insult it.

A “thank you” is owed to the person who pays you, to the one who educates you, to the one who feeds you, and to the one who cares about you and wants to see you prosper. When someone advises you about a loan and all these other matters, should you not examine yourself? This is not good, my child. It is not good. This is not a society. This is not Christianity. This is not what God desires. We must repay our debt to these people, because all these ordinary people labor and sweat in this world. “And from their possessions.” The person who serves another is the first to confer a blessing. The summit of love for mankind is Christ, as we see here. Another expression of gratitude is found in John, chapter twelve, verses one to three. This is where Christ is received as a guest in the home of Lazarus and his sisters. Have you ever read that passage and seen what it says? “Then, six days before the Passover, Jesus came to Bethany, where Lazarus was who had died, whom He had raised from the dead.”

“There they made Him a supper.” They prepared a meal for Him. Lazarus was their brother and the protector of the household, so they prepared a meal for this great Benefactor. “And Martha served, but Lazarus was one of those who sat at the table with Him.” Then Mary, the other sister, “took a pound of very costly oil of pure nard, anointed the feet of Jesus, and wiped His feet with her hair. And the house was filled with the fragrance of the oil.” Look at what she went and did. She bought myrrh which, as the wicked Judas says in the verses that follow, was worth three hundred denarii—the equivalent of three hundred days’ wages. Do you understand? Do you see what gratitude meant to her? And consider what had taken place beforehand!

She had to express her gratitude to the One who had raised her brother, the protector of her household, and restored him to their home. So she made this great sacrifice and poured the myrrh upon His feet. And all the others took offense. What gratitude—what profound gratitude! The Gospel is filled with gratitude. It is only we who are ungrateful; only we are ungrateful. There is another account as well. I mentioned it the day before yesterday, as we were concluding Vespers. If you go to the monastery of Saint Gerasimos of the Jordan, you will find an icon of the Saint in the desert of the Jordan. You will see the camel he had, a little donkey, and also a lion. This lion had once stepped on a thorn and was limping. It could not pull the thorn out; it was suffering and roaring in pain. And the Saint found it...

there on the road in the desert. He removed the thorn and tended the wound beneath its paw. After some time, the paw healed. That lion never left the place again. It remained there, took the donkey by the halter, and led it out to graze and drink, and so forth. There is a beautiful story about it. Once, some merchants were passing by and saw this extraordinary sight: a donkey being led by a lion. They managed to steal the donkey. When the lion returned empty-handed that evening without the donkey, the Saint saw it and said, “So you ate him, did you? And now you have come back here? You ate him.” The lion withdrew into a corner as though it had done something wrong, and it remained in that state for a long time.

Sometime later, those merchants passed that way again with their own animals, and the donkey was among them. The lion rushed forward and seized the donkey. When it saw them, it roared and drove them away. Then it took the donkey and led it back to the Saint. It brought the donkey home to him. Even lions! Where will you find such gratitude among people? Yet in these lions there is gratitude toward the one who has shown them kindness. Thank you.

I do not know what you will make of all this, but I think you will retain something from it. If you believe there was nothing of value, please forgive me, all of you. In any case, I want to say this about myself as well: I am not truly grateful either. I struggle, yet I do not feel as I ought to feel in response to the mercy God has shown me. Forgive me.

Περασμένη ομιλία της Κυριακής, όσοι είμαστε μαζί θα ενθυμείσθε ότι μιλήσαμε από το γεγονός της ημέρας, που ήταν η θεραπεία των δέκα λεπρών.

Εξαντλώντας το θέμα.

Θα ήθελα να μιλήσουμε για την τελευταία στροφή της συμπεριφοράς των ανθρώπων εκείνων, οι οποίοι δέχτηκαν από τον Χριστό τη θεραπεία χωρίς να πληρώσουν, δωρεάν, από καλοσύνη, όμως οι εννέα δεν εγύρισαν να πουν ένα ευχαριστώ, πράγμα το οποίο παραξένευσε τον Χριστό.

Όχι ότι είχε ανάγκη, βέβαια, του ευχαριστώ. Αυτοί είχαν ανάγκη να μη μεταφέρουν τη λέπρα από το σώμα στην ψυχή. Διότι αυτό έκαναν, δεν έκαναν τίποτα άλλο. Μόνο η αχαριστία τους και η αγνωμοσύνη τους για ένα απλό ευχαριστώ. Δεν έκαναν τίποτα άλλο, παρά μετέφεραν τη λέπρα. Παρεπονέθη γι’ αυτό και είπε, όπως ενθυμείσθε και όπως ξέρετε: «Ουχί οι δέκα εκαθαρίσθησαν; Οι δε εννέα πού;» Και μάλιστα αυτός ο αλλογενής, αυτός ο Σαμαρείτης, ευρέθη να πει ένα ευχαριστώ, να δώσει δόξα στον Θεό. Και είπα ότι, αν θα ήθελε ο Θεός να συναντηθούμε πάλι αυτή την Κυριακή, να έλεγα δυο λόγια γι’ αυτό το περιστατικό.

Την αχαριστία, η οποία, αν πω, πλεονάζει στον κόσμο, δεν θα είμαι έξω της πραγματικότητος. Άλλοι εν γνώσει και άλλοι εν αγνοία είμεθα αγνώμονες και αχάριστοι προς πολλές κατευθύνσεις, όχι προς μία κατεύθυνση, που νομίζουμε ότι μόνο από εκεί ελεήθημεν ή κάτι άλλο εδεχτήκαμε. Άρα, λοιπόν, το θέμα απόψε αυτό, περί της αχαριστίας, ώστε, αν τυχόν είτε εν γνώσει είτε εν αγνοία συμβαίνει και σε μας και θέλαμε —διότι ο Θεός δεν υποχρεώνει κανένα, είναι ο μόνος αβαρής, απλώς προτάσεις κάνει— αν θα θέλω, σου είναι συμφέρον να εφαρμόζομαι από εδώ και πέρα.

Σκέφτομαι εγώ για τον εαυτό μου, και εσείς σκεφτείτε για τον δικό σας λογαριασμό. Εμείς είμαστε αχάριστοι μήπως; Ψάχνει πολλές φορές ο άνθρωπος, δεν βρίσκει πουθενά να είναι αχάριστος. Εγώ θα ήθελα να βοηθήσω στο σημείο αυτό και τον εαυτό μου και εσάς, κι όσοι ακούσουν την ομιλία αυτή. Υπελόγισε ποτέ τον Θεό ο άνθρωπος; Όχι σαν μπαμπούλα, όχι ότι τον κολάζει, αλλά σαν ευεργέτη του. Ευεργετείται από τον Θεόν μήπως ο άνθρωπος κάθε μέρα και κάθε ώρα; Και θεωρεί καθήκον του έτσι ένα ευχαριστώ προς Αυτόν που τον ευεργετεί; Είμαι αχάριστος προς τον Θεόν, όχι από κακία, από άγνοια.

Αχάριστος. Και μάλιστα τελευταίως που τα έχουμε όλοι. Μεταφέρει στον εαυτό μας. Όλα τα έχουμε κανονίσει ότι εξαρτώνται από τον άνθρωπο, από εμάς. Εμείς είμεθα, κάποιος άλλος πίσω δεν είναι. Αυτά βρέθηκαν τυχαία, ενεργούν τυχαία, διατηρούνται τυχαία και σαν να είναι υποχρεωμένα να εξυπηρετούν εμάς. Δεν υπάρχει τίποτα, κανένας άλλος δεν παρουσιάζεται στιγμής. Κατεξοχήν στις ημέρες μας, είμεθα σούπερ αχάριστοι και αγνώμονες. Θα το καταλάβουμε βέβαια κάποια μέρα, αλλά θα είναι αργά. Ρωτώ τον εαυτό μου εγώ: ο ήλιος είναι ευεργετικός για μένα, γενικά για την ύπαρξη του ανθρώπου, για την ύπαρξη της ζωής, για την ύπαρξη των δέντρων, για την ύπαρξη των πάντων, είναι ή δεν είναι; Είναι. Τον έφτιαξα εγώ, τον

έφτιαξε η μητέρα μου, τον έφτιαξε ο πατέρας μου, τον διατηρώ εγώ, τον διατήρησε ο πατέρας μου, η μητέρα μου; Ποιος τον διατήρησε, πώς διατηρείται, τι είναι αυτό το πράγμα; Κάποιος το έφτιαξε αυτό. Εμείς λέμε το έφτιαξε ο Θεός, άλλοι λένε το έφτιαξε η άλογος φύσις, το έφτιαξε εν δι’ εαυτού. Αυτό είναι υποχρεωμένο να φωτίζει, να θερμαίνει, να παρουσιάζεται, να χτυπάει τα δευτερόλεπτα. Άκουσα το πρωί το ραδιόφωνο, είπε ότι πέντε και τριάντα οκτώ θα πέσει, λέει, το βράδυ ο ήλιος, θα φανεί, και επτά και τόσα θα παρουσιαστεί. Είναι υποχρεωμένος να παρουσιαστεί; Και αν αυτός δεν έκανε τις στροφές που κάνει κανονικά, αν το σύμπαν, οι γαλαξίες, η σελήνη κτλ. δεν έκαναν αυτά όλα κανονικά, τις στροφές, θα μπορούσε ο άνθρωπος να υπολογίσει τίποτα, να λογαριάσει τίποτα και να ρυθμίσει τη ζωή του, να περνάει μέσω αυτού του συστήματος κατά αυτούς τους θαυμάσιους τρόπους;

Να μεταφέρει στον εαυτό του όλη αυτή την επιτυχία και όχι σ’ Αυτόν που το έφτιαξε. Διότι ο άνθρωπος εφηύρε, δεν δημιούργησε, και εφευρίσκει, δεν δημιουργεί. Και πρέπει να ντρέπεται διότι εφευρίσκει, διότι πρέπει να εκθέτει τον εαυτό του. Ώστε υπήρχαν τόσα πράγματα και δεν τα είχα καταλάβει τόσα χρόνια. Και κάνω τον έξυπνο! Και πόσα υπάρχουν ακόμη, τα οποία δεν έχει ακόμη αντιληφθεί ο άνθρωπος, δεν έχει εφεύρει ακόμη ο άνθρωπος. Τράβηξα τον πάσσαλο από εδώ και έπεσαν λίρες από εκεί. Εγώ είμαι ο εφευρέτης, δεν είμαι ο δημιουργός, δεν έβαλα εγώ τις λίρες εκεί. Και η αξία δεν είναι σε μένα, η αξία είναι σε εκείνον που τα έβαλε, που βίδρωσε και τα έβαλε εκεί πέρα, και τα βρήκα εγώ τώρα. Δεν ξέρω πώς έχουμε έτσι, έχουμε παραφρονήσει κατά κάποιον τρόπο και όλα τα φέρνουμε στον εαυτό μας, ότι δικά μας είναι: άνεμος, αέρας, οξυγόνο.

Ποιος το έφτιαξε; Ζεις χωρίς οξυγόνο; Αν σε μια στιγμή το μαζέψει, τι θα γίνει; Ψοφίζεις σαν ποντίκι, σε κλάσμα δευτερολέπτου. Ποιος είναι αυτός που το διατηρεί αυτό; Τίποτα γι’ Αυτόν. Είπε ποτέ κανένας μία ευχαριστία; Βγήκε έξω και βλέπει τα ωραία που υπάρχουν στον ουρανό, βλέπει τον ήλιο, βλέπει τη Σελήνη το βράδυ, βλέπει τα άστρα, τα πάντα. Είναι ένα χάρμα που του ζαλίζει την κεφαλή. Αυτό που είπε ο Δαβίδ τουλάχιστον: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού». Το λέγει, δεν το λέγει ο άνθρωπος; Δεν είναι άτοπο; Δεν αναγνωρίζει τίποτα ο άνθρωπος. Δεν είναι δόξα του Θεού; Η δόξα σε Εκείνον που τα έφτιαξε. Μας λένε τώρα, γιατί εγώ δεν έφτιαξα, κανένας δεν έφτιαξε, όλοι τα βρήκαμε και ακόμη βρήκαμε απλώς τις διασταυρώσεις, τους νόμους που το ένα με το άλλο έχει σχέση και μας έχει κάνει. Υπάρχει κάποια παραγωγή παρακάτω, γιατί όλους αυτούς τους νόμους έβαλε ο Θεός. Αν είναι ο δημιουργός των νόμων του μαγνήτη.

Τι θα γίνει, μόνο αυτό να κάνει, τι θα γίνει; Και λήξει όλη την επιστήμη, την κίνηση και τα λοιπά, τι θα γίνει; Να το άρει αυτό το πράγμα, το αεροπλάνο θα μείνει στον αέρα; Τα πλοία θα μείνουν ακίνητα, τα πάντα θα ακινητοποιηθούν. Μόνο να φύγει ο μαγνήτης από τη μέση. Ποτέ δεν σκεφτήκαμε, ποτέ δεν αναγνωρίσαμε και δεν θέλουμε να αναγνωρίσουμε, εμείς οι αμόρφωτοι ή οι ημιμορφωμένοι. Οι πραγματικοί επιστήμονες ανεγνώρισαν τον Θεό. Αν διαβάσετε τα αποφθέγματα των σοβαρών επιστημόνων, των εφευρετών, θα δείτε ότι αναγνωρίζουν τον Θεό και δοξολογούν τον Θεό. Αλλά εμείς οι υπόλοιποι δεν το κάνουμε αυτό το πράγμα. Δεν αναγνωρίζουμε τίποτα στον Θεό. Όλα τα έχουμε μεταφέρει, όπως είπα, στον εαυτό μας.

Γίνεται γύρω μας, ότι ζούμε, ότι υπάρχουν άνθρωποι και μας εξυπηρετούν.

Υπάρχουν άνθρωποι άλλοι και εργάζονται για το καλό το δικό μας τώρα, ότι κινδυνεύουν γι’ αυτό, ότι θυσιάζονται για μας. Αυτό δεν κάνει τίποτα. Όλοι είναι υποχρεωμένοι. Δεν είναι έτσι, αν υπάρχει φιλότιμο για μένα, δεν είναι έτσι. Μου συμβαίνει κάτι και τρέχω στο φαρμακείο να πάρω ένα φάρμακο. Είπα ποτέ «ποιος ξέρει τον πατέρα του ανθρώπου αυτού, ο οποίος έφαγε τα νιάτα του, έχασε την υγεία του μέσα στο εργαστήριο, να εφεύρει αυτό το φάρμακο, που εγώ βρίσκω τόση ανακούφιση σήμερα»; Ποιος τον έθρεψε αυτόν, ποιος του έδωσε υπομονή αυτού, ποιος του έδωσε τη ζωή, ποιος του έδωσε τη φώτιση και εφηύρε αυτό το φάρμακο, το οποίο εγώ βρίσκω, που μου ανακούφισε; Είπα ευχαριστώ ποτέ και ανεγνώρισα ποτέ;

Ευγνώμων προς την επιστήμη; Δεν είμαι ευγνώμων. Πολύ παρουσιαζόμεθα, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων για να μην είμαι απόλυτος, με αξιώσεις, όχι με υποχρεώσεις. Το βλέπετε πώς πολιτευόμεθα. Ει δυνατόν όλους να τους βάλουμε να δουλεύουνε για μας, αλλά εμείς να μη δουλέψουμε για τους άλλους. Πάντοτε με φυγοπονία, πάντοτε με υπολογισμό, πάντοτε με συμφέρον. Προσφερόμεθα και από ανάγκη, όχι από ευχαρίστηση, από πλεόνασμα της ψυχής. Είμεθα πράγματι απρόσεκτοι στο σημείο αυτό. Ξέρω πολλές φορές, σας το έχουμε πει κι άλλοτε, ανθρώπους που λένε: «Ξέρεις, είμαι σε δίαιτα. Δεν κάνει να φάω τίποτα άλλο, μόνο παξιμαδάκι, μόνο ένα γιαουρτάκι, μόνο αυτό κλπ.». Λοιπόν, ποιος θα σου φτιάξει αυτά;

Θα σου φτιάξει; Πες μου, εσκέφθης ποτέ σου, για να ανοίξεις τη σακούλα με τα παξιμάδια, τόσος κόσμος συνεργάστηκε πίσω, και είπες ένα ευχαριστώ ποτέ σ’ αυτόν τον κόσμο; Ποιος του δίνει τη φώτιση, ποιος του δίνει την υπομονή, ποιος του δίνει την καρτερία να υποφέρει μέσα στο ψύχος, μέσα στις νύχτες, μέσα σε τόσο κόπο, για να φτάσει να φας εσύ το παξιμαδάκι; Είπες: «Θεέ μου, φύλαξε όλον αυτόν τον κόσμο, ο οποίος έσκαψε, ο οποίος όργωσε, ο οποίος έσπειρε, ο οποίος βοτάνισε, ο οποίος εφώτισε, ο οποίος εθέρισε, ο οποίος άλεσε, ο οποίος ζύμωσε, ο οποίος έψησε, ο οποίος έφερε εδώ να το έχω εγώ τώρα, είναι ανάγκη στην υγεία μου»; Υπήρξε κανένα ευχαριστώ; Πού ευχαριστώ! Α, πεθάνουν όλοι. Και αντίθετα υπάρχει ένας τόσος κόσμος για ένα παξιμαδάκι, για μια φρυγανίτσα που είναι χρήσιμη, και αυτός ο κόσμος ανήκει σε κάποιον άλλον. Κάποιος άλλος τον διατήρησε.

Άλλος του έδωσε την υπομονή. Δεν έγινε βέβαια γιατρός, δεν έγινε δικηγόρος, δεν έγινε επιστήμων. Αν γινόταν και αν γινόσαν κι όλοι, θα ψοφούσαμε από την πείνα όλοι. Ποιος θα το σκάψει, ποιος θα το σπείρει, να αρμέξει γελάδα, να τη φυλάει και να την ποτίσει; Εγώ; Τα νύχια μου, τα χέρια μου, θα δείτε. Ποιος θα τα κάνει, λοιπόν; Κάποιοι άλλοι, κάποιους άλλους. Ποιος σου δίνει το κουράγιο, μακάρι, ποιος σου δίνει την ταπείνωση, ποιος σου δίνει τη δύναμη, ποιος σου δίνει τη φώτιση; Τίποτα, ούτε ένα ευχαριστώ. Τίποτα δεν οφείλεις πουθενά εσύ; Εσύ μόνο να έχεις δικαιώματα, να φας τη φρυγανιά, να φας το βούτυρο, να φας το μπιφτέκι σου, να φας το κοτόπουλό σου και λοιπά. Ποιος ο τόσος κόσμος, ανώνυμος, δούλεψε; Εσύ πότε τα μάτια θα πας να πεις ένα ευχαριστώ; Δεν το λέμε, είμαστε αχάριστοι, δεν το λέμε.

Ο άνθρωπος έπρεπε το βράδυ πρώτα να ευχαριστεί όλον αυτόν τον κόσμο, τον ανώνυμο κόσμο που υπάρχει στο περιβάλλον του, δίπλα του και λοιπά, ο οποίος τον εβοήθησε να υπάρξει την ημέρα αυτή οπωσδήποτε, σε οποιαδήποτε πλευρά. Κι όλος αυτός ο κόσμος πίσω έχει Θεό, έχει κάποιον πίσω. Έτσι θα έπρεπε από ευγνωμοσύνη να γινόταν. Δεν έχεις τίποτε άλλο, έχεις την ανάγκη τη δική σου, και εσύ έχεις την ανάγκη τη δική μου, κι όλοι έχουν την ανάγκη των άλλων, κι όλοι έχουν την ανάγκη τη δική μας. Αλλά ποιος το πιστεύει αυτό το πράγμα, ποιος το δέχεται; «Υποχρεωμένος», λέει, «υποχρεωμένος». Γιατί είναι υποχρεωμένος; Πώς αυτός έγινε υποχρεωμένος και εσύ και εγώ είμαστε ανυπόχρεωτοι; Πώς γίνεται αυτό το πράγμα; Δεν είμαστε αυτοί που θα έπρεπε να είμεθα. Είμεθα αχάριστοι. Δεν μας γίνεται τίποτα που να μας ικανοποιεί. Χιόνια ρίχνει έξω, κακή καιρική συνθήκη.

Κακοκαιρία ενέσκηψε στην Ελλάδα ή βαρυχειμωνιά; Για να το συζητήσουμε. Κακοκαιρία ενέσκηψε στην Ελλάδα ή βαρυχειμωνιά είναι; Ερωτώ: βαρυχειμωνιά. Είναι δυνατόν έαρ χωρίς χειμώνα, καλοκαίρι, φθινόπωρο χωρίς χειμώνα; Όλα αυτά είναι αλληλένδετα. Ο χειμών υποβοηθεί και μας υπενθυμίζει το έαρ. Ωραία χειμώνα δεν υπάρχει άλλο. Τότε έριξε πολλά χιόνια. Θα ήταν λιγότερη η αίσθηση αυτή η πικρά, αν εμείς προσέχαμε, τα μερμήγκια προσέχαμε. Γιατί λέγει ο σοφός Σολομών: «Ω κνηρέ και αδιάφορε, πήγαινε να δεις τον μύρμηγκα, να συμβουλευτείς».

Είναι ο τρόπος που αποταμιεύει το καλοκαίρι για τον χειμώνα και τι είναι ο τρόπος που προλαμβάνει τις καταστάσεις. Βρέθηκαν άνθρωποι αυτές τις μέρες και ακόμη που είναι σαν να είναι μέσα σε ψυγείο. Έβγαλαν τα ξύλα από το σπίτι, έβγαλαν τη θέρμανση την πρακτική, παρότι ο Θεός έχει δώσει λογική. Ευαγγελική. Βάλανε ρεύμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά. Κακό είναι, θα μου πεις; Καλό είναι, κάλλιστο. Αλλά βάλε μια δικλίδα, δικλίδα. Αν ρίξει χιόνι, αρχίσει ένας αέρας και γκρεμίσει την κολώνα της ΔΕΗ, τι θα γίνουμε; Βάλε και δέκα φορτώματα ξύλα στην άκρη να έχουμε. Αυτή η πρόνοια, ως επί το πλείστον, από εμάς δεν υπήρξε σήμερα και βλασφημείται ο Θεός ότι έφερε κακό καιρό στην Ελλάδα. Κακοκαιρία.

Ήθελα να το πεις θεομηνία, μ’ αρέσει αυτό, θα μου άρεσε καλύτερα από το «κακοκαιρία». Να καταλάβεις ότι είσαι μικρός μπροστά στον Θεό. Γιατί αυτά δεν τα έφτιαξε κανείς. Δεν είναι εφευρημένα αυτά. Δεν ακούν τον κόσμο τι λέει. Και τι μας λένε; Αν ο Θεός δεν θέλει, να διατάξει να αλλάξει. Άλλο χιόνι μπορεί να ρίξει αυτό. Και αν πήγε τέσσερα μέτρα στο Δομοκό, να πάει σαράντα τέσσερα και να μην μπορεί κανένας να πάει. Γιατί θα πρέπει να είναι επιφυλακή, τα χιόνια θα μείνουν. Αλλά ο άνθρωπος είναι αγνώμων. Και κοιτάζει με το ζόρι ο Θεός να του στερήσει ορισμένα πράγματα, ώστε να αναγκαστεί να τα προσέξει. Ίσως ότι φαίνεται παράξενο αυτό. Είναι μια γνώμη του Μεγάλου Βασιλείου αυτή, την οποία συνήντησα κάπου, και λέγει το εξής: η αφαίρεση της καλοσύνης, της θερμότητας,

Διατί, με τι συγκρίνεται; Το αφαιρεί για να καταλάβεις τι ήθελε να πει αυτό. Να το λογαριάσεις και να το προσέξεις και να Τον παρακαλέσεις, Εκείνον ο οποίος τα διατηρεί όλα αυτά τα πράγματα. Γιατί έτσι συμβαίνει, λέγει, η αφαίρεση. Και αφαιρέθηκαν πολλά πράγματα τώρα, χάθηκαν πολλά πράγματα και θα χαθούν ακόμη, προτού να θελήσουμε να παραδεχθούμε κανέναν παραπάνω από εμάς. Δεν ακούτε αυτά τα μετεωρολογικά δελτία, τι ψέματα λένε; Πόσο δεν ξέρει τι γίνεται σε μισή ώρα, σου λέει θα γίνει την Τρίτη. Και μόλις τελειώσει, στο τέλος λέει: «Έφτασε το δελτίο θυέλλης». Πού, λέει, τρέχεις; Εσύ που δεν πρόλαβες να ειδήσεις το δελτίο θυέλλης, που λες τι θα γίνει την Τρίτη. Εμάθαμε στο σχολείο ότι, για να βρέξει, χρειάζεται να γίνουν εξατμίσεις από τις θάλασσες, από τις λίμνες και λοιπά, να ανέβουν πάνω, να βρούνε το κρύο και να έρθουν.

Είναι ολόκληρη η Ευρώπη παγωμένη και εδώ ρίχνει καταρρακτώδεις βροχές. Πού έγινε η εξάτμιση; Ποιος έβρασε για να βγάλει εξάτμιση, να βγάλει πάντα; Έρχεται, λέει, και αποθηκεύει αλλού. Έρχονται. Ποιος; Δεν θέλουμε να παραδεχτούμε όλα τα λεπτομερή της επιστήμης, όσο βλέπουμε πόσο αστεία πράγματα λέμε. Πάγωσαν τα πάντα. Ποιος θα γυρίσει τον νοτιά, τον νοτιά να τα λιώσει; Ποιος θα γυρίσει τον νοτιά να τα λιώσει; Ή δεν μπορεί το πρωί να είναι παγωμένα όλα; Πού θα μπορούσε να είναι παγωμένα; Ποιος έκανε αυτό το πράγμα; Κανένας, λοιπόν; Έγινε μόνο του; Τόσο έξυπνη είναι και εμείς είμαστε οι κουτοί μόνοι; Η φύση αυτή είναι έξυπνη τόσο, η άλογος ενεργεί μόνη της, και εμείς είμαστε τόσο κουτοί, δεν το καταλαβαίνουμε πώς γίνεται, δεν το παραδεχόμαστε, δεν θέλουμε να παραδεχτούμε τον Θεό.

Μας ελέγχει το παράνομο βίωμα. Αυτός είναι ο λόγος. Πάρε τα μάτια από τον παράνομο βίο σου και θα βρεις τον Θεό και τη σκοπιμότητα μέσα εκεί στον Θεό. Άρα, αυτός είναι ο λόγος. Πρέπει να είμαστε εκεί, μέρα νύχτα, με τα μάτια δακρυσμένα για το τόσο που ευεργετούμεθα από τον Θεό. Τόσες εφευρέσεις που έγιναν, τόσες ανέσεις που μας δημιούργησαν. Το ρεύμα, τα μέσα επικοινωνίας, τα πετάμε στους αιθέρας, τόσα πράγματα. Είπε κανένας ένα ευχαριστώ ποτέ που του δημιουργεί τόση άνεση; Μας δέναν να μας βγάλουν ένα δόντι παλιά και τώρα κάθεσαι με άνεση και βγάζεις το δόντι χωρίς να πονέσεις και χωρίς τίποτα. Τόσα πράγματα έχει. Καλπάζουσα έχει γίνει, τόσο έχει καλπάσει η επιστήμη, βασανίζουσα τον υπάρχοντα.

Αυτών που δίνει τη φώτιση και βρίσκουν, πού είναι «ευχαριστώ πάρα πολύ»; Αλλά δεν γίνεται αυτό το πράγμα, γιατί είναι αγνώμων ο άνθρωπος. Δεν είναι παραδεκτό. Είναι αχάριστος προς τον Ύψιστο. Λέγει, είπε ο γιατρός να μην τρώει χόρτα, μόνο κολοκυθάκια και βλήτα, γιατί δεν έχουν μέσα, λέει, ίνες. Πώς θα βάλει το θειάφι αυτά τα δύο; Τα έφτιαξες εσύ αυτά τα δυο να υπάρχουν, να μη σου βλάπτει το στομάχι και να μπορείς; Ποιος θα έρθει, ποιος θα έρθει ο ασφαλιστός άνθρωπος, ποιος θα έρθει ο Πολοκύριας, ποιον θα έχω ανάγκη; Γιατί καλομάθαμε και αναγκάζουμε. Είπα να είσαι ασφαλιστός που είσαι. Πηγαίνει ο άνθρωπος στον χασάπη και ο χασάπης έχει σφάξει ένα μοσχάρι, ένα βόδι, και το έχει κρεμάσει. Είναι δέκα, είκοσι, τριάντα άνθρωποι, περιμένουν να ψωνίσουν.

Έχω άρρωστο στο σπίτι μου και πρέπει να κάνω λίγο βραστό. Κύριε Γιάννη, θα μου κόψεις λίγο για βραστό; Θα σου κόψω. Ευχαριστώ. Έρχεται η άλλη που έχει το παιδάκι της ασθενικό. «Θέλω λίγο μπιφτεκάκι, ξέρεις, να φτιάξω. Δεν πρέπει να ’ναι έτσι». «Θα σου κόψω, να σου φτιάξω από εκεί». «Πρέπει τώρα να κάνω λίγο μαγειρευτό, κύριε Γιάννη, γιατί έχουμε οικογένεια, δεν μπορούμε αυτά. Αυτά είναι για τους ισχνούς». «Θα σου κάνω, θα κόψω εσένα για μαγειρευτό, να φτιάξεις για μαγειρευτό». Ο άλλος στο κάτω θέλει λίγο φιλέτο, διότι η χολή του, διότι... «Θα σου βγάλω και φιλέτο». Δεν βλέπεις; Αυτό το ζώο είναι φτιαγμένο έτσι από τον Δημιουργό, να ικανοποιεί όλες τις αδυναμίες και όλες τις ασθένειες του ανθρώπου, από τι θέλει ο καθένας, από ό,τι έχει ανάγκη. Ποιος το έφτιαξε; Με σοφία το έφτιαξε αυτό το πράγμα. Ουδεμία συζήτηση. Έγινε κατά τύχη, το φτιάξανε οι αγελάδες. Πήγε ο βους με την αγελάδα και φτιάξανε μοσχάρι.

Ποιος τα έφτιαξε αυτά; Ποιος είναι όμως αυτός, να είναι αυτό, να είναι εκείνο, να οικονομούνται όλες οι ανάγκες του ανθρώπου; Γιατί όλα έχουν γίνει για τον κανακάρη, τον άνθρωπο, για τον κανακάρη, γι’ αυτόν ο οποίος Τον βλασφημεί κατά πρόσωπο. Έχετε διαβάσει ποτέ σας τον Ησαΐα, να δείτε τι λέει στο πρώτο του, μόλις ανοίγει το βιβλίο του ο Ησαΐας; «Άκουε, ουρανέ, και ενωτίζου, γη, ότι Κύριος ελάλησεν· υιούς εγέννησα και ύψωσα, αυτοί δε με ηθέτησαν». Εγώ τους έφτιαξα, λέει, αυτοί, λέει, με έβγαλαν έτσι. Έκαναν πέρα κάτω από το λεγόμενο, έκαναν πέρα. Και αναφέρει και ένα άλλο ο ίδιος: «Έγνω βους τον κτησάμενον και όνος την φάτνην του κυρίου αυτού». Το βόδι, λέει, γνωρίζει το αφεντικό του και ο όνος τη φάτνη αυτού. Πρακτικά, λέει, γνωρίζουν. Σας

Ισραήλ δέ με οὐκ ἔγνω, κι ο λαός μου οὐ συνῆκεν. Και είδατε η Αγία Γραφή που το έχει το βόδι και το γαϊδουράκι επάνω στη φάτνη του Χριστού που γεννιέται. Τα ζώα αυτά γνώρισαν ότι αυτός είναι ο κτίστης τους. Ο άνθρωπος, λέει, δεν γνωρίζει, δεν θέλει ο άνθρωπος. Παίρνει την ελευθερία του, κάνει κακή χρήση της ελευθερίας του ο άνθρωπος. Τα ζώα γνωρίζουν το αφεντικό τους. Χτύπησε ένα σκύλο όσο θέλεις, αυτός γνωρίζει ότι είσαι αφεντικό, γνωρίζει ότι πρέπει να σου συμπεριφερθεί όχι αχάριστα, όχι αγνώμονα, διότι του πετάς ένα κομμάτι ψωμί. Δεν λέει ότι εγώ θα πάω κάτω να φάω κοτόπουλα, να φάω, ξέρω εγώ, κόκαλα και λοιπά. Εκεί κάθεται και να το χτυπήσεις, και πηδάει επάνω σου, κινείται κάτω και γυρίζει την ουρά του, σου αναγνωρίζει την κυριότητα.

Να το κάνω εγώ αυτό ή το κάνουμε εμείς στους δικούς μας πατέρες; Δεν ξέρω, μπορεί αυτά να πέφτουν στο κενό και να σας παίρνω την ώρα σας έτσι, αλλά να το σκεφτεί ο καθένας, μήπως είμεθα αγνώμονες. Πάω, λέει, στη δουλειά μου, έχω να προλάβω τα ατομικά μου. Ξέρεις όμως ότι αυτός που σε ωφελεί, κατά τη στιγμή που εσύ έχεις σηκωθεί στις 7.30, αυτός έχει σηκωθεί από τις 4 ο άνθρωπος και τρέχει μέσα στη νύχτα, μέσα στο κρύο και λοιπά, για να έρθει στο τέρμα να πάρει εσένα, να σε πάρει στη δουλειά. Δεν οφείλω ευχαριστώ τίποτα αυτού, ρε. Πληρώνω τα λεφτά μου, ρε. Μπορεί να κοιμηθεί. Δεν θα χάσει το μεροκάματο την ημέρα εκείνη αν δεν μπορεί να πάει. Απλά πράγματα αυτά που σας λέω. Κοιμάσαι κι ο αστυφύλακας είναι απ' έξω και σου φυλάει. Πυροσβέστης είναι απ' έξω και σου φυλάει. Κοιμάσαι εσύ τη νύχτα και σου συμβαίνει κάτι και χτυπάς.

Φτάνει το εκατό απ' έξω. Και τι, να αγρυπνούνε οι άνθρωποι αυτοί και να πηδάνε σαν να τον κάνουν να κάνει; Γιατί, ποιο λόγο να αγρυπνούν; Μπορεί να κάνει ένα άλλο επάγγελμα. Πρώτων βοηθειών, λέει, τρέξε κλπ. Εκεί θα τρέξουν, θα τρέχουν για όλους. Θα πεθάνεις ως φίλος. Τον βάλεις στην ημερίδα όμως αύριο, τόσοι υποχρεωμένοι. Πρέπει να ευχαριστώ κι εγώ.

Το ευχαριστώ πρέπει να πάει πρώτα στον απαιτητικό, το οποίο του δίδει αυτό το κουράγιο και το τοποθέτησε εκεί. Να σε εξυπηρετεί και, σαν άνθρωπος, μπορεί να πάει σε μια ανάγκη. Και θέλουμε εμείς όλος αυτός ο κόσμος να είναι παρών, να στέκεται προσοχή στις ανάγκες μας. Αλλά εμείς οι ίδιοι πολλές φορές, ότι προς τον Θεό είμεθα ευγνώμονες, ή και προς τους άλλους; Όλοι αυτοί οι συνδυασμοί που υπάρχουν στην κοινωνία πρέπει να ευεργετούν την κοινωνία για αυτές τις ανομοιότητες.

Ισότητες ο κόσμος. Δεν υπάρχει μια μεγαλύτερη δυστυχία απ' την ισότητα. Βλέπετε το χέρι μου πώς είναι, ανόμοιο. Τώρα βλέπετε τι κάνει. Χρειάζεται και ο επιστήμων, χρειάζεται και ο πλούσιος, χρειάζεται και ο εργάτης, χρειάζεται και ο τεχνίτης, χρειάζεται και ο χείρων, χρειάζεται και ο τραγουδιστής να μου διασκεδάσει μια στιγμή τη ζωή μου. Και όλα χρειάζονται, όλο αρκεί το καθετί να είναι στη θέση του και να μην εκμεταλλεύεται το ένδυμα. Δεν είναι μερολήπτης ο Θεός. Ο Θεός τα έφτιαξε. Κοίταξε τα πόδια σου και πες στον Θεό να σε φτιάξει τα δάχτυλά σου ίσα, να μην είναι ένα μικρότερο από τ' άλλο. Θα μπορείς να περπατήσεις; Πώς θα περπατήσεις; Ποιος που τα έφτιαξε το καθένα σιγά-σιγά, χοντρό, μεγάλο, μικρό κλπ. Ξέρει καλύτερα, ήταν μόνος τώρα αυτός. Τι ξέρουμε, τι ξέρουμε; Φτιάξαμε τίποτα; Ας το να ξέρουμε γιατί. Για πάρε να βγάλεις τον πατέρα σου, κοίταξε τη ραχοκοκαλιά του εκεί πέρα πώς έχει γίνει αυτό.

Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Βασιλεία των Ουρανών. Όμως, όταν βλέπεις ότι η δική σου παραγωγή ωφελείται ενός άλλου παρακάτω. Ξέρεις ότι πολλές φορές μπορεί να ωφεληθείς αν πάθεις μια ζημιά στη ντομάτα σου, στη σταφίδα σου, στ' αμπέλι σου κλπ. Πηγαίνετε στην επαρχία να ιδείτε, στα χωριά μέσα, κατά εκατοντάδες χιλιάδες θα μαζέψετε απάνω από τους πάγκους από το χαρτοπαίγνιο. Κατά εκατοντάδες χιλιάδες.

Να μην τα σηκώσεις από κάτω, να μην αφήσετε. Ποιο θέλουνε, ποιο χρειάζονται, ποιο χρειάζονται για να τα παίζεις στην τράπουλα και να κατεβάζεις από Αγία Τριάδα μέχρι το Βασίλειο κάτω, τη βλαστήμια, ποιο χρειάζονται; Βγείτε κάτω στην Πελοπόννησο να δείτε τι γίνεται, βγείτε στη Θεσσαλία να δείτε τι γίνεται. Τι ξέρω εγώ τώρα, λοιπόν, αν είναι παιδαγωγικό τούτο που χρησιμοποιεί η σοφία και η αγάπη του Θεού, για να τον άνθρωπο τον φέρει κάπως και καταλάβει ότι είναι τίποτα μπροστά σε λίγο χιόνι. Πάει ο άνθρωπος. Μπροστά σε μια πλημμύρα, πάει ο άνθρωπος. Δεν λογαριάζουμε, δεν υπολογίζουμε, είμεθα αχάριστοι. Άλλωστε δεν έχουμε δει πολλά θαύματα που λένε: «Άγιο ήρθε αυτός»; Γιατί ήρθε; Και οι πτώσεις που έγινε η πλημμύρα η μεγάλη, δεν πήγανε ξύλα μπροστά και γύρισε από εκεί και γλίτωσαν οικογένειες σε ολόκληρες, κατά θαυματουργικόν τρόπο; Τίποτα δεν υπάρχει, δεν εργάζεται κανείς, δεν υπενθυμίζει κανείς, δεν μιλάει κανείς.

Όταν τα πράγματα πηγαίνουνε πάντοτε καλά του ανθρώπου, το ξεχνάει το Θεό, δεν το χρειάζεται ο Θεός, όταν πηγαίνουνε καλά του ανθρώπου. Γι' αυτό ακριβώς θα ήθελα να σας σημειώσω να το προσέξουμε. Είμεθα, λοιπόν, αχάριστοι προς τον Θεό. Αλλά μόνο προς τον Θεό δεν είμεθα αχάριστοι; Δεν το βλέπει το Θεό, σύμφωνοι. Δεν υπάρχει ο Θεός, έτσι; Σύμφωνοι. Ο γονιός υπάρχει. Αυτός ο γονιός έχει ανάγκη από ένα ευχαριστώ.

Από εμάς, όπως νομίζω οι 99, υπήρξαμε αχάριστοι προς τους γονείς μας. Έτσι αυτομάτως βγήκαμε εμείς και φυτρώσαμε. Δεν μας έφερε κάποιος. Δεν αποπίεσε κάποιος το κεφάλι μας. Κάποια μάνα δεν αγρύπνησε εκεί. Δεν ενδιαφέρθηκε τη νύχτα.

Μας σκέφτηκε, πλάτησε και έτρεξε τη νύχτα στο νοσοκομείο, δεν αγρύπνησε τίποτα, δε μας έκλαιγε, δε μας έδωσε το γάλα του αίματός της, και ευχαριστώ προς εκείνους που μας έφεραν εννοώ. Θα πούνε ορισμένοι: «Και ποιος με ρώτησε να με φέρει;» Συγγνώμη, δεν ήξερα ότι αυτό πειράζει αυτό. Λέμε, αν παραδεχόμεθα ότι είναι καλά, και όποιος άνθρωπος είτε είναι και όποιος άνθρωπος είναι αιώνιος δεν το θέλει. Το πνεύμα του δεν το θέλει, η ψυχή του δεν το θέλει. Αύριο θα ξαναγίνει άνθρωπος είτε το θέλει είτε όχι και τότε θα δημιουργεί αυτά τα οποία λέω. Είμεθα εμείς ευγνώμονες προς τους γονείς; Όπου δεν υπάρχει, λέγει ένας, το φως.

Πολυθρόνα για τους γονείς και κούνια για μωρό στο σπίτι. Καλύτερα να μην υπήρχε το σπίτι αυτό. Είναι τα δύο πράγματα σήμερα, κατ' εξοχήν στις μέρες μας, που δεν υπάρχουν στα σπίτια. Θέσεις για μωρό δεν υπάρχουν στα σπίτια σήμερα. Υπάρχει για σκύλους, υπάρχει για πλυντήρια, υπάρχει για σκούπες ηλεκτρικές. Υπάρχει για Ι.Χ. και δεύτερο και τρίτο, υπάρχει για τηλεόραση, υπάρχουν για πάντα, όμως δεν υπάρχουν για παιδιά, κούνιες δεν υπάρχουν, δεν μπορούν να βγουν. Και δεν υπάρχουν και πολυθρόνες για γέροντες. Κακοί οι γέροντες σήμερα, όπως ξέρετε, μεταφέρονται από τα σύγχρονα παιδιά στις χρυσές κλούβες να πεθάνουν εκεί. Τα γηροκομεία.

Περιμένουνε να πάρουν ευχή του γονιού, μας περιμένουν. Καλόμοιρος ο άνθρωπος που για τον άλφα ή βήτα λόγο λένε ότι είναι ευχή του γονιού του. Γιατί ο γονιός του είναι ο Θεός του στον κόσμο αυτόν. Και ό,τι είναι ο Θεός για όλους μας είναι ο γονιός για το παιδί. Μας μάθανε γράμματα και τα πετάξαμε στο πρόσωπο. Ούτε καν τους υπολογίζουμε καθόλου. Να σε σπούδασαν αδελφές μας, έσκαψαν με το τσαπί και μάθαμε εμείς γράμματα και σε πετάξαμε στον δρόμο. Αγνωμοσύνη, αχαριστία, και αν εξετάσει ο καθένας γύρω από τον εαυτό του θα βρούμε ένα μεγάλο ποσοστό να είναι αγνώμονες και αχάριστοι. Αλλά μην ξεχνάμε ότι θα πληρώσουμε με το ίδιο νόμισμα. Διαφέρει αν ο εγωισμός δεν αφήνει να το υπολογίσουμε. Ευχαριστούμε που παρακολουθήσατε.

Όπως σπέρνει έτσι θερίζει, και όπως σπέρνει έτσι θερίζει. Θυμάστε τι σας είπα μια μέρα, που ένας μικρός, μετά με μάθημα μαθητή μου, θυμάστε, που τον έδιωχνε από το σπίτι η νύφη και τον έστειλε με το μικρό με μια κουρελού στην απέναντι σπηλιά. Ο μικρός, όταν πήγε εκεί, του λέει: «Παππού, κράτα την κουρελού» και του τη δίπλωσε στη μέση. «Άφησέ την, παιδάκι μου», λέει, «να ρίχνω μισή από κάτω και μισή από πάνω». «Άσε με, τη θέλω». Μπήκε ο μικρός και πήγε στο σπίτι. Του έλεγε ο πατέρας του, λέει: «Τι να την κάνεις εδώ; Έχουν και μισή κουρελού». «Δεν είναι κουρελού του παππού σου, τη θέλω». «Τι τη θέλεις;» «Άμα μεγαλώσεις, να σε στείλω κι εσένα». Είναι αστεία αυτά βέβαια, δημιουργούν ιλαρότητα. Αλλά πληρώνουμε, αλλά έχουμε εγωισμό και.

Δεν θέλουμε να το καταλάβουμε ότι οι κατάρες, οι αναστεναγμοί των δημιουργών μας, μας διώκουν. Ό,τι πρέπει να γίνει, όταν υπάρχει ένα ανάθεμα του γονιού, καλύτερα απ' τα τέτοια να βγουν στο κεφάλι σου παρά αυτό το ανάθεμα του γονιού. Δεν αναγνωρίζουμε σήμερα με τα αγνώμονα που θα έπρεπε να είμαστε τα ευγνώμονα. Οι γονείς μου να μην ξέραν τόσα γράμματα, όμως είχανε τόση αγάπη, ότι μπορεί να πει ένας αμόρφωτος πατέρας για το παιδί γύρω από την κίνησή του και η διδασκαλία του δεν μπορεί να τα πει ο πιο μορφωμένος, ο οποίος δεν έχει φόβον Θεού. Γιατί πολλοί κατεστράφησαν από τους γονείς εκθυμίας της φτιακής οδηγής Θεός και ότι ενόμισαν ότι μπορούν...

Παιδιά τους μακριά από το Θεό, μακριά από την Εκκλησία, μακριά από την ηθική δεν τα κάνουν ανθρώπους. Μόνο ανθρώπους δεν μπορούν να τα κάνουν. Γιατί οι άνθρωποι δεν γίνονται έξω και μακριά από το Χριστό. Πρέπει να γίνει μορφωμένος. Πρέπει να γίνει, δεν ξέρω τι μπορεί να γίνει. Αυτός ο πόθος όμως δεν γίνεται. Συγχωρήσατε, ένα άλλο, και θα το πω και αυτό. Αυτό. Κάποτε ένας είχε τέσσερα παιδιά και το ένα δεν ήθελε να καθίσει στο σπίτι, δεν ήθελε να φάνε μαζί, δεν ήθελε να εκκλησιαστούνε μαζί, δεν ήθελε να προσευχηθούνε μαζί, έκανε τη ζωή του. Και του φώναζε ο πατέρας: «Ρε, θα γίνεις άνθρωπος». «Μπα, δεν είμαι άνθρωπος; Τι είμαι, δεν είμαι;» «Εδώ άνθρωπος θα γίνεις, όπως κι οι άλλοι. Θα έρθεις εδώ στην οικογένεια να είμαστε μαζί» κλπ. «Θα γίνεις άνθρωπος». Και αυτό του έλεγε καθημερινώς, ότι αυτός έκανε τη.

Γύρισε την πόρτα και την κλείνει στον πατέρα στο κεφάλι και έφυγε από το σπίτι και χάθηκε για χρόνια, 20-30 χρόνια, ούτε έδωσε ζωή πουθενά. Κάποτε, γέροντας.

Πάει σε κάτι λουτρά και γυρίζοντας από τα λουτρά έπρεπε να περάσει από μια θαλασσούλα, από έναν κόλπο, μέσα από ένα πλωτό μέσο. Είχε βάλει το σακουλάκι του εκεί σε μια άκρη. Κάποιος πονηρός, νεαρός άλλος, ο οποίος είχε μαζί του ναρκωτικά σε ένα πακέτο, πήγε και το έβαλε στον γέροντα, στο σακούλι, με τη σκέψη ότι ο γέροντας θα περάσει από εκεί, δεν θα ελεγχθεί, για να το φυλάξει ο γέροντας. Και από εκεί θα το ζητούσε, θα το έφερνε αυτός. Και έγινε έλεγχος. Και το βρίσκουν το πακέτο στον γέροντα. Τον συλλαμβάνουν τον γέροντα και τον τραβάνε στο λιμεναρχείο, τον γέροντα. Παραδίδει ο λιμενοφύλακας στον λιμενάρχη. «Αυτό και αυτό», λέει, «κύριε λιμενάρχη». «Καλά», λέει, «άφησέ τον εδώ και φύγε. Προχωρήστε τη δουλειά σας». «Ποιος είσαι, πού είσαι», τίποτα λέει, «πού ήσουν, τι οικογένεια έχεις, αν έχεις, τι δουλειά κάνουν τα παιδιά σου, πού είναι» κλπ. Δεν είπε πολλά πράγματα πάνω σ' αυτό.

Παιδιά είχε, του είπε τέσσερα. «Ζουν τα παιδιά;» «Ζούνε τα τρία». «Πού είναι; Είναι παντρεμένα;» «Όχι». «Τι δουλειά κάνουν;» και λοιπά. Φτάνει και στο ένα, αλλά στο ένα δεν απαντούσε. «Αυτός έχει φύγει από το σπίτι». «Αυτός έφυγε», λέει, «από το σπίτι». «Γιατί έφυγε;» λέει. «Γιατί του έλεγα», λέει, «να γίνει άνθρωπος, κύριε λιμενάρχα, αυτός δεν ήθελε να γίνει άνθρωπος». «Και πού πήγε;» «Ξέρω», λέει, «πού πήγε;»

Πόσο χρονών είναι; Ποια είναι η φυσιογνωμία και πόσο είναι;

«Ας πούμε το παιδί σου, δεν μου φαίνεσαι κακός άνθρωπος». Αυτό του συζητούσε και τώρα και λοιπά. Εν πάση περιπτώσει, έρχονται σε μια στιγμή και να του λέγει: «Αν παραδεχτούμε ότι δεν θα άκουγε, αλλά έπειτα όμως αυτός δεν μπορεί να βάλει μυαλό. Και πρόκοψε, και έγινε, και σπούδασε, και έφτιαξε, και, και, και, και. Για παράδειγμα, τι γίνεται να έρθεις όπως είμαι εγώ τώρα, να σου έλεγε. Τι θα έλεγες;» «Σας ευχαριστώ».

Έγινε λιμενάρχης, κάτι τρεις αγίστικα, έγινε λιμενάρχης. «Άμα είναι λιμενάρχης, αν το πω, αν έγινε, θα τον ρωτούσα», λέει ο γέροντας. Ήταν ο ίδιος ο γιος του αυτός. Αυτός ήταν ο γιος του, ο οποίος τον ρώτησε τον γέροντα. Γι' αυτό του έθεσε αυτά τα ερωτήματα και λοιπά. Και λέει: «Αν», του λέει, «ότι είμαι λιμενάρχης, εγώ τώρα να πω που εξαρτάσαι από μένα, τι θα έλεγες;» «Θα τον ρωτούσα», λέει, «αν έγινε άνθρωπος». Δεν είναι πράγμα να γίνει ο άνθρωπος άνθρωπος. Άλλο γνώση, άλλο επιστήμη, άλλο βοηθωμένος. Κι άλλο 37 μαχαιριές στον Αχλαδόκαμπο στη φιλενάδα σου, φιλενομικές. Κι άλλο ξεπασάρωμα από το παράθυρο της φιλενάδας σου στη Λιατρέ, στο Κολωνάκι.

Πηγαμίκη από ματιευνιχτώδης. Αυτό δεν θέλουμε να το καταλάβουμε, θα βγούμε δόξα στις κυρίες. Κάτι παραπάνω είναι από εμένα, από αυτά που βλέπω, ακούω, αισθάνομαι κλπ. Δεν έχουμε ευχαριστία προς τους γονείς, δυστυχώς. Στο όλο αυτό σας λέγω, όλη αυτή η λεγόμενη νύχτα ευγηρίας, για να μην νυχθεί η κυρία να φτιάχνει τα νύχια της, να μην πλένει τα ρόχαλα και τις μύξες του πεθερού κλπ, θα δικάσουν αύριο ποιος θα τα πλύνει. Τον έβαλαν εκεί, λέει, υπάρχει γιατρός, υπάρχει, πατέρα, εκεί πέρα όλα θα τα έχεις. Δεν τον ικανοποιείς το γέροντα με όλο το χρυσό του κόσμου. Ο γέροντας θέλει το εγγονάκι να έρθει στα πόδια του. Ο γέροντας θέλει να έρθει ο πατήρ, το παιδί του, η νύφη του απ' τη δουλειά: «Πατέρα, πώς πέρασες σήμερα;» Να του κλείσει το χέρι. Είναι αρκετό. Δεν είναι τροφή, δεν είναι γάλατα, δεν είναι βούτυρα, δεν είναι κουτάκια, δεν είναι πολλά πράγματα. Δεν θέλει.

«Τα λόγια σου με χόρτασαν», λέγει, «με το ψωμί σου πάντως», λέγει μια παροιμία που έχει πολύ ζουμί διδακτικό μέσα και αχαριστία προς τους γονείς. Στο κάτω-κάτω ελεήθημεν να είμαστε κάτω από καλούς γονείς, από φωτισμένους γονείς, από εργατικούς γονείς, από τίμιους γονείς, και αυτό δεν ήταν τυχερό, δεν ήταν σύμπτωση, ήταν η πρόνοια Θεού. Και «ευχαριστώ, Θεέ μου, που μου έδωσες τέτοιους οδηγούς, τόση αγάπη, που εγώ έφευγα και αυτοί τρέχανε κοντά μου». Αυτοί πήγαιναν στη γειτονιά και η μάνα έπεσε στη μέση να σκεπάσει το μαχαίρι του πατέρα και έθελα. Ευχαριστώ. Τώρα θα πληρωθούνε μια μέρα. Τώρα είναι δίκιο, θα βγούνε στην επιφάνεια. Καλή μοίρα τον άνθρωπο που θα πέσει, και Υπότιτλοι AUTHORWAVE.

Να περάσει, από νεκροταφείο θα περάσει. Πού θα πάει; Ποιος είσαι; Καλλινίτες, Καϊδερίντες, Ναπολεόντειος; Ποιος είσαι; Αλέξανδρος είσαι; Ποιος είσαι; Είσαι μικρός. Και κάπου έπρεπε ο άνθρωπος να το λογαριάσει αυτό, να το υπολογίσει αυτό. Αστροπελέκι φτιάχνει, σεισμός γίνεται και μαζεύεται και γίνεται τόσο ζαβός, που γρηγορότερα βλαστημούσε την Παναγία, βλαστημούσε τον Θεό κλπ. Γίνεται τόσο ζαβός. Όταν βέβαια ξαναβγεί ο ήλιος πάνω, να γίνεται πάλι κανένα εκεί. Μέχρι πότε θα παίζει ο Θεός την κωμωδία; Μέχρι πότε θα παίζει ο Θεός; Αχαριστία προς τον Θεό, αχαριστία προς τους γονείς, αχαριστία προς τους διδασκάλους, προς τους διδασκάλους. Μα κι αυτούς τους διδασκάλους του ΟΛΜΕ κλπ, όλους αυτούς.

Τους διδασκάλους που αυτό το σύστημα θέλει να δουλεύει, που θέλει να κάνει μαραγκό. Σε έκανε καθηγητή, που σε έκανε χειρούργο, ποιοι τα έκαναν, ποιοι τα έκαναν; Κι αυτοί που μάθανε το Α και το Β, κι αυτοί που πήγανε πιο πάνω, κι αυτοί που είναι στο Πανεπιστήμιο. Και οι πάντες, όλοι αυτοί οι άνθρωποι του πνεύματος και των γραμμάτων, αξίζουν ένα ευχαριστώ. Οι περισσότεροί μας είμεθα αγνώμονες. Ξέρετε άλλωστε πως τα νιάτα κατ' εξοχήν σήμερα την περιφέρονται στους διδασκάλους, επειδή έχει ειδική ευθύνη στους γονείς ημών και διδασκάλων. Διδασκάλους τους θεωρούνε ιερά πρόσωπα, διότι σε μαθαίνουν τη σοφία, αυτή τη θύραθεν σοφία, βάσει της οποίας θα μπορείς εσύ παρακάτω να προχωρήσεις. Πρέπει σ' αυτούς τους ανθρώπους που φώτισαν το πνεύμα, σε βόηθησαν, σε διευκόλυναν, σου άνοιξαν, φώτισαν μήπως να βρεις τον εαυτό σου πραγματικά. Τους αξίζει ένα ευχαριστώ και πολλές φορές περπατούμε στον δρόμο και δεν τους χαιρετούμε.

Βέβαια και πολλοί εξ αυτών οι οποίοι δεν πρόσεχαν, που έχασαν την περιωπή που τους έχει τοποθετήσει ο Θεός. Οι νέοι και οι νεάνιδες δεν δουλέψουν στην περιωπή. Όμως εμείς έχουμε υποχρέωση και θα έπρεπε σ' αυτούς τους ανθρώπους να είμεθα όχι αχάριστοι, ευχάριστοι. Να είμεθα ευχάριστοι, να μην είμεθα αγνώμονες αλλά ευγνώμονες. Η αγνωμοσύνη είναι μία αμαρτία επαίσχυντη. Ευχαριστώ, ό,τι αν παίρνουμε δίπλα μας, ό,τι αν μας ικανοποιεί, ό,τι αν μας υπηρετεί, έχει και θέλει ευχαριστώ. Ομολογώ ενώπιον του Κυρίου που είναι στην πλάτη μου, της Παναγίας και.

Των Αγίων. Όχι. Μέχρι στιγμής, δεν το είχα πιάσει το θέμα αυτό. Σήμερα βρίσκεται ένα ταξί και μου κάνει μια χρεία, πάω στη δουλειά μου. «Ευχαριστώ, Θεέ μου, σκέπασε τον άνθρωπον αυτόν, για να πάει τα παιδιά στο στομάκι. Για μένα με εξυπηρέτησε. Σκέπασε τον άνθρωπον αυτόν». Δεν πω τίποτα.

Υπάρχει τίποτα να προσευχηθεί το 1 Απόστατο και να τον φροντίσει τον άνθρωπο να φέρει; Ήρθα εγώ το πρωί να πάω στην εκκλησία και βγαίνω να παίξω, έρχεται το λεωφορείο. Αυτός ο άνθρωπος άκουε που αναγκάζεται να πάει στην ηλιά.

Βέβαια, εάν θέλει, θα με εκπροσωπεύει,

Όμως έχω υποχρέωση. Σε πιάνει κάτι μεσάνυχτα και κοιτάζεις αμέσως ποιο είναι το φαρμακείο που διανυκτερεύει. Κάθεται αυτός εκεί πέρα και περιμένει εμένα. Με θέλει η ανάγκη αυτή· δεν είπα ένα «ευχαριστώ» ποτέ. Και πρώτων βοηθειών, αυτά τα πράγματα δεν έχουν ευχαριστώ μέσα. Η γνώμη μου; Εκπληκτικά! Ο άνθρωπος, λένε, έχει λεπτή αφή ακόμη. Και τυφλός ο άνθρωπος, ο οποίος πάντως τυφλός δεν μπορεί να διαβάσει. Τυφλά πράγματα. Και πριν, εγώ σας... Ξέρετε, διαβάζουν με τα χέρια, διαβάζουν με τα μάτια. Γιατί ψηλαφάει, βρίσκει το κεφάλαιο, βρίσκει τη σελίδα και προχωρεί. Υποδεικνύει πάντοτε να μη σκληρυνθούν οι ρώγες εδώ, να μη σκληρυνθούν. Γιατί όταν σκληρυνθούν, δεν αντιλαμβάνεται διά της αφής

ποιο είναι αυτό το γράμμα, τι είναι αυτή η έξαρση επάνω, τι λέει· Β λέει, Γ λέει, Ω λέει; Τι λέγει, τι προντίζει; Αυτό πρέπει να συμβαίνει και στη συνείδηση του ανθρώπου: να μη σκληρύνεται η συνείδηση. Η συνείδηση του ανθρώπου σκληρύνεται όταν την περπατάει ο διάβολος, όταν περνάνε τα πόδια του σατανά επάνω με την αμαρτία. Τότε σκληρύνεται η συνείδηση του ανθρώπου και όλα τα θεωρεί δικαιώματα, και ποτέ υποχρεώσεις, και γίνεται το μεγαλύτερο θηρίο του κόσμου. Όλοι οι άνθρωποι που ευεργετήθηκαν ποτέ και υποχρεώθηκαν από τον Θεό πάντοτε ήσαν και ευγνώμονες. Υπάρχουνε, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει, στο κατά Μάρκον, στην περικοπή, το 16ο κεφάλαιο, στίχος 1-9. Υπάρχει το εξής:

δείχνει πόσοι άνθρωποι είναι ευγνώμονες προς τον Ευεργέτη του. Είπε διαγενωμένου, λέει, του Σαββάτου, Μαρία η Μαγδαληνή και Μαρία η του Ιακώβου Κεσσαλώνη υγόρασαν αρώματα η να ελπούσε αλήψωσιν αυτόν. Γιατί, τον είχαν ανάγκη το γιο της Μαρίας. Είχαν ελεηθεί από το Χριστό, ψυχικά και σωματικά. Και εις ένδειξην ευγνωμοσύνη επήγανε στα μοίρα να τον λιώσουν εκ των ιφών. Βασιλεία Ουρανών, των Γέννησης της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος,

Νόμιζαν την ευχαριστία προς Εκείνον, την οποία όφειλαν ίσως και οι ίδιες σωματικώς, όπως η Μαγδαληνή — θα σας δείξω σε ένα άλλο μέρος — όταν κι άλλες φορές πήγε. «Και λίαν πρωί», λέει, «ελθούσαι...»

Ανατίλαντος του Ηλίου, ήρθανε προς το Μνημείο. Εσκέφτονται όμως στον δρόμο τι θα αποκυλήσει τον Λήθο να έρθει στη στήρα του Μνημείου και λοιπά και αναβλέπτευσε, θεωρούσε ότι απεκυλήθηκε ο Λήθος. Είδανε ότι ο Λήθος πήγε στην άκρη. Ο Λήθος βέβαια πήγε στην άκρη Διαγγέλου για να δούνε ότι ο Χριστός είχε αναστεί. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που παρακολουθήσατε βίντεο, το ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, πρωί, πρώτη Σαββάτη, γυρνακή το πρωί, είπε σαν η πρώτα Μαριγκατή Μαγδαλημή την βραδιστή Λεωκή είχε λόγο, θα δούμε σε άλλο μέρος και ιστιώθηνα η Αγία Πρότα αναστάντα το Χριστό, καλά υπόθεση έτσι εσύ, αυτοίς, έχετε δείξει επτά δαιμόνια είχε βλάβει επτά δαιμόνια και τον θεωρούσε ο Ιησούς και πέραν στον τάφο ακόμα, και εκείνη η Πορευτήθα απίγειλε τις μεταυτού γεννομένες, Τελσούχοι και Θεούς, οι άλλοι που έκλαιναν και επέμφωσαν, τα εκείνη ακούσατε όσο τη ζει και σε άθε επαφές συστήθηκαν και δεν τα πίστεψαν διότι δώθηκα αυτοί. Αυτές λοιπόν οι γυναίκες ανέφτασαν μέχρι το μνημείο, ανέφτασαν μέχρι το τάφο και ενδιαφέρθηκαν για αυτά τα πράγματα

διότι είχανε υποχρεωθεί από τον Χριστό. Μπορούσανε να κάμουνε αλλιώς; Τα θεωρούσανε υποχρεωτικά. «Και εγένετο εν τω καθεξής, και αυτός διώδευε κατά πόλιν και κώμην, κηρύσσων και ευαγγελιζόμενος την βασιλείαν του Θεού, και οι δώδεκα συν αυτώ». Και γυναίκες, είναι έτσι; Ποιες είναι οι γυναίκες που πήγαιναν κοντά; «Αι ήσαν τεθεραπευμέναι από νόσων και μαστίγων και πνευμάτων πονηρών και ασθενειών». Από υποχρέωση τώρα, από ευγνωμοσύνη τώρα προσήλθαν. Έπρεπε και μέχρι τον θάνατό του να προσφέρουν την ευγνωμοσύνη τους, από ένα μπουκαλάκι μύρο στο σώμα του.

η καλουμένη μαγδαλίνη, διότι είπα πως είναι μαγδαλά, αυτοίς δαιμόνια επτά εξαιρετικοί, έβλεπε επτά δαιμόνια, Μαρία δεν είπε πόρνη που λένε ορισμένη, Μεταξύ αρρώστων, δαιμονισμένων που έκανε καλά ο Χριστός, και έτσι το θεώρησε υποχρέωση, από ευγνωμοσύνη να τον ευχαριστήσει, να πάει μέσα στον κίνδυνο και στη συνέχεια ακόμη να πάει να απολογηθεί γι’ αυτόν και να τον διδάξει στη Ρώμη. Ξέρετε ότι η Ρώμη δεν εδέχτηκε το κήρυγμα του Χριστού διά του Παύλου, αλλά από τη Μαρία τη Μαγδαληνή. Και υπάρχει μάλιστα στο ρωσικό μοναστήρι μια εικόνα τέτοια, που έχω και θα σας πω εκείνο το μέρος όταν παρουσιάζω, ίσως τις άλλες Κυριακές, τα περιστατικά. «Μαρία», λέει, «η καλουμένη Μαγδαληνή, αφ’ ης δαιμόνια επτά εξεληλύθει, και Ιωάννα γυνή Χουζά επιτρόπου Ηρώδου και Σουσάννα και έτεραι πολλαί, αίτινες διηκόνουν αυτοίς εκ των υπαρχόντων αυταίς». Από την υποχρέωση που είχαν προς τον Χριστό, έτσι, τα πορτοφόλια τους και τα χέρια τους και τα γόνατά τους,

να τους πλύνουνε και να τους υπηρετήσουνε και να τους μαγειρεύουνε και να βάλουν και λοιπά, να εξυπηρετήσουνε αυτή την προσπάθεια, αυτή την κίνηση. Οι ξεχωρισμένοι το θεωρούσαν. Εμείς, αν ξύσουμε τα δόντια μας, όπως λένε, θα βρούμε το ψωμί που άλλοι μας το έδωσαν, το ρούχο που άλλοι μας το φόρεσαν και δεν πατούμε που άλλοι μας το υποθέτησαν. Και ούτε ένα «ευχαριστώ» σε όλους αυτούς οι οποίοι συγκροτήθηκαν, που είχαν να γνωρίζουν μέσα και δεν ήρθαν υπέρ ημών. Οι παππούδες μας έκαναν το 1821 καλά και δεν μας έκαναν; Τι σημαίνει αυτό; Και τους βρίζουμε κιόλας. Βρίζεται το κράτος από τη νεολαία σήμερα και έχουν τάχα και βρίζουν το κράτος.

Ένα «ευχαριστώ» σε αυτόν που πληρώνεις, σε αυτόν που σε σπουδάζει, σε αυτόν που σε θρέφει, σε αυτόν που θέλει να σε δει. Αυτό που σου λέγει δάνειο να κάνεις, αυτά τα πράγματα, μήπως δεν θα αυτοκριθώ; Δεν είναι καλό πράγμα, ρε παιδί μου, αυτό. Δεν είναι καλό πράγμα αυτό. Δεν είναι κοινωνία αυτή. Δεν είναι χριστιανισμός αυτό. Δεν είναι αυτό που θέλει ο Θεός. Να πληρώσουμε στον κόσμο αυτόν. Γιατί όλος αυτός ο κοσμάκης ιδρώνει στον τόπο. «Και από των υπαρχόντων αυτών». Ο πρώτος, ο οποίος εξυπηρετεί, ευεργετεί. Αποκορύφωμα της φιλανθρωπίας είναι ο Χριστός, όπως βλέπουμε εδώ. Μια άλλη επίσης ένδειξη ευγνωμοσύνης υπάρχει στον Ιωάννη, το ΙΒ΄, 1-3. Είναι εκεί που ο Χριστός μας φιλοξενείται στο σπίτι των αδελφών του Λαζάρου. Έχετε διαβάσει ποτέ σας εκεί, να δείτε τι λέγει; «Ο ουν Ιησούς προ έξ ημερών του Πάσχα ήλθεν εις Βηθανίαν, όπου ην Λάζαρος ο τεθνηκώς, ον ήγειρεν εκ νεκρών».

«Εποίησαν ουν αυτώ δείπνον εκεί». Του κάνανε ένα τραπέζι. Ήταν αυτός που ήταν ο αδελφός, ήταν ο προστάτης του σπιτιού. Του κάνανε, λοιπόν, ένα τραπέζι αυτού του μεγάλου ευεργέτου. «Και η Μάρθα διηκόνει· ο δε Λάζαρος εις ην των ανακειμένων συν αυτώ». Η ουν Μαρία, η άλλη αδελφή, «λαβούσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικής πολυτίμου, ήλειψε τους πόδας του Ιησού και εξέμαξε ταις θριξίν αυτής τους πόδας αυτού. Η δε οικία επληρώθη εκ της οσμής του μύρου». Κοιτάξτε τι πήγε και έκανε. Αγόρασε ένα μύρο που, λέγει εδώ στη συνέχεια ο πονηρός ο Ιούδας, του άξιζε τριακόσια δηνάρια, αξίας τριακοσίων ημερομισθίων, καταλαβαίνετε; Βλέπετε τι ήταν αυτό το πράγμα της ευγνωμοσύνης; Τι είχε προηγηθεί!

Έπρεπε να εκδηλώσει την ευγνωμοσύνη της σε αυτόν που ανάστησε τον αδελφό της, τον προστάτη της, και ξανά τον έφερε στο σπίτι, και κάνει τέτοια θυσία και το ρίχνει στα πόδια του κάτω. Και παρεξηγήθηκαν όλοι οι άλλοι. Τι ευγνωμοσύνη, τι ευγνωμοσύνη! Γεμάτο το Ευαγγέλιο από ευγνωμοσύνη. Αγνώμονες μόνο είμαστε, αγνώμονες μόνο είμαστε εμείς. Και αναφέρεται ακόμη ένα άλλο περιστατικό. Το είπα προχτές, έτσι, στο εσπερινό που τελειώναμε. Αν πάτε στον Άγιο Γεράσιμο τον Ιορδανίτη, εκεί θα βρείτε την εικόνα του στην έρημο του Ιορδάνου, τον Άγιο. Θα βρείτε την καμήλα που είχε, θα βρείτε ένα γαϊδουράκι και θα βρείτε και ένα λιοντάρι. Το λιοντάρι αυτό κάποτε είχε πατήσει ένα αγκάθι και κούτσαινε, δεν μπορούσε να το βγάλει, υπέφερε, μούγκριζε, και το βρήκε...

στον δρόμο εκεί στην έρημο ο Άγιος και του το έβγαλε, το αγκάθι αυτό, και του περιποιήθηκε το πόδι από κάτω. Και το πόδι, έπειτα από καιρό, έγινε καλά. Το λιοντάρι αυτό δεν έφυγε ποτέ από εκεί. Έμενε εκεί, έπαιρνε τον γάιδαρο από το καπίστρι και πήγαινε και τον τάιζε, πήγαινε και τον πότιζε και λοιπά. Και έχει μια ωραία ιστορία. Κάποτε περνούσανε κάτι πραγματευτές και είδανε αυτή τη σκηνή, ότι ο γάιδαρος κουβαλιέται και σύρεται από ένα λιοντάρι, και κατορθώνουν και κλέβουν τον γάιδαρο. Όταν τον είδε, λοιπόν, ο Άγιος και γύρισε άδειος ο λέων το βράδυ, δεν επήγε τον γάιδαρο, ο Άγιος του λέει: «Ώστε τον έφαγες, ε; Και ήρθες τώρα εδώ; Τον έφαγες». Αυτός μαζεύτηκε σε μια άκρη, σαν να είχε κάνει ζημιά, και έμενε για πολύ καιρό σε αυτή την κατάσταση.

Κάποτε ξαναπέρασαν οι πραγματευτές από εκεί, και τα δικά τους ζώα πήγαν και τον γάιδαρο μαζί, και πηγαίνει το λιοντάρι δυναμικά και παίρνει τον γάιδαρο. Και όταν είδε το λιοντάρι, βρυχήθηκε και λοιπά. Πήρε τον γάιδαρο και τον πηγαίνει στον Άγιο. Του τον πήγε. Ούτε λιοντάρια! Πού θα βρουν λιοντάρια μέσα; Σ’ αυτά τα λιοντάρια υπάρχει ευγνωμοσύνη προς αυτόν που ευεργετεί. Ευχαριστώ.

Δεν ξέρω πού θα τα βρείτε, αλλά νομίζω ότι θα κρατήσετε κάτι. Αν νομίζετε ότι δεν υπάρχει τίποτα, αφήστε να με συγχωρέσετε με το στρατηγικό σας κοινό σας. Πάντως, εγώ θέλω να πω και για τον εαυτό μου: δεν είμαι ούτε ευγνώμων. Δουλεύω και αισθάνομαι όπως θα έπρεπε να αισθάνομαι προς το έλεος που έχει κάνει ο Θεός για μένα, με το στρατηγικό σας κοινό σας.