We Have Found the Messiah

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject, on the occasion of the feast of the Apostle and Evangelist—pardon me, of the Apostle Andrew—this coming Sunday, will center on this person. I do not know whether you ever read...

Holy Scripture, or what you know about what I am telling you at this moment.

The Apostle Andrew was the brother of the Apostle Peter. There is a beautiful passage about how he was called to the Christian life, an event mentioned only by the Apostle and Evangelist John, in verses 35 through 42. Allow me to tell you exactly how he presents it: “Again, the next day, John stood with two of his disciples.” Evidently, one was Peter—pardon me, one was Andrew, and the other was John. John himself is the one writing this.

Earlier, on another day, John was there, and when he saw our Christ passing by, he said: “Behold, the Lamb of God, who takes away the sin of the world.” In other words, he pointed Christ out to them and called Him the Lamb of God, thereby making a prophecy, because lambs are slaughtered. In the same way, this Lamb of God would one day be slaughtered for the sins of the world. These words were spoken, and much was understood from these events. Having now been moved toward Christ by those words, they saw Christ again the next day. And it says here: “And looking at Jesus as He walked, he said, ‘Behold, the Lamb of God,’” once again.

“The two disciples heard him speak, and they followed Jesus.” Their curiosity had been stirred, but they did not have the courage to go and stop Him, to say something to Him, or to ask Him a question. Yet they wanted to find some way, so they followed Him—like a shy person who wants to say something to someone, and we can see that he wants to speak to us, but he does not say it. Something like that happened here. From John’s preaching about this person, they understood that John, whom they held in such high regard, was not worthy even to loosen the strap of His sandals. So you understand how highly they regarded...

our Christ in their minds. And now they were given the opportunity to see Him. They thought this was an opportunity to receive something from Him, and so they simply began to draw near without saying, “Teacher, Rabbi, where are You staying? May we ask You something? We have some questions, some curiosity,” and so forth. They simply followed. Christ, who is also God and reads the depths of the human heart—how a person thinks—acts appropriately at every moment. And I want you to know that God acts according to what is within a person. Does He act according to how we appear outwardly? No. He acts according to what is within the person. So now He sees that they want to speak with Him, that they want to know Him, and that they have questions. He stops.

He turns around suddenly and catches them by surprise. “Then Jesus turned, and seeing them following, said to them, ‘What are you seeking? What do you want? Why are you coming after Me? What are you seeking?’” He caught them off guard. Of course, they did not expect Him to stop or to give them an opportunity to speak. Nor did He put them off until some other time, saying, “I am staying there; you can see Me then.” He said, “Come now and see.” Never postpone spiritual matters or your encounter with Christ. Never. Do not say, “I will go tomorrow; I will come another day. I will prepare myself and then go. I have no time now.” Go now, at this very moment. The next moment does not belong to us. We do not know what tomorrow will bring.

The Holy Spirit says, “What will the coming day bring forth?” No one knows. In a fraction of a second, a person may cease to exist. Man is... His life is not in his own hands. Life is in the hands of God. Do not imagine that because a person takes care of his health, he will necessarily live a long life. That plays no part at all. We have a duty to preserve our health, so that we do not extinguish...

the lamp that He has lit for us. Yet we can never prolong its burning if He extinguishes it at the time He sees fit and wills. We must always be ready. So now He says to you: “Come, if you wish—I do not compel you—and see,” because God calls the human person at every moment. At every moment—not every day, but every moment—He calls him and says: “Come now, and let us settle our accounts. You are in debt. Come, acknowledge that you are in debt, and I will forgive it all.” For Christ does not ask to settle accounts with man so that man may pay Him. No. He asks to settle accounts with man so that He may forgive him everything. But man does not come. Satan deceives him, steals the present from him, and promises him the future.

He steals today and tells him, “Tomorrow.” And when tomorrow becomes today, he says, “Tomorrow,” once again. In this way he deceives him for many years and keeps him far from settling his account. “Come and see.” Come and form your own judgment. “Taste and see.” A person must acquire firsthand knowledge of Christianity. He must not remain with theoretical ideas heard from someone else, or with certain traditions he has heard about. He must gain personal experience for himself. He himself must know that God exists, that God has power, that He works miracles, that He is merciful, longsuffering, and abundant in mercy. He must acquire personal knowledge of all these things.

In any event, the person must come to know them through experience. “They came and saw where He was staying, and remained with Him that day; it was about the tenth hour.” They stayed with Him until four in the afternoon. The Evangelist does not tell us what they discussed, what they asked Him, or what He answered. But he does tell us what these men did next. The first among them was Andrew. “One of the two who heard John speak and followed Him was Andrew, Simon Peter’s brother.”

They were the ones who followed Him, says John himself, who is writing these things. One of them, he says, was Andrew, Peter’s brother. He does not say who the other was, because the other was John himself. These two went to Him. I do not know whether you have noticed that we call Andrew the First-Called. Yet strictly speaking, he was not the first to be called; Peter was. When our Christ first called disciples, He called Peter and Andrew, John and James—two pairs—on one day in Bethsaida. Yet we regard Andrew as the First-Called. He might more accurately be called self-called: he was not summoned, but went on his own that day. It was therefore because of this act, because of this gesture...

that our Church calls him the First-Called, even though in reality he came of his own accord. So Andrew did not keep to himself what he had learned, what he had personally experienced, and what he had heard. He hurried to tell his brother Simon as well. “He first found his own brother Simon and said to him, ‘We have found the Messiah.’” These men were not scholars. They were men of the sea who worked upon the water—simple fishermen—and yet they spoke about the Messiah and knew about the Messiah.

In the person of Jesus, they recognized the Messiah. Many people think that the Scriptures, and spiritual matters in general, are for theologians, for priests, or for those who are expected to know such things. They think that only those people need to know them. But that is not so. Everyone must know about Christ.

Tell me, then: how did these men know? They must have known the Scriptures, and now they saw the fulfillment and interpretation of the Scriptures in this person, enabling them to conclude, “We have found the Messiah.”

This leaves people without excuse. A second point that follows from this is that Andrew hurried to tell his brother what he had heard. We may say, “Our own brothers will not listen to us, so why should we tell them anything?” But there are other brothers farther on. Until then, there had been brothers according to the flesh, born from the same womb. Now, however, there are also spiritual brothers. There are multitudes who have been born again through Baptism. The baptismal font is a womb, and it has brought forth many brothers in Christ. “Tell My brethren, and Peter.” There are many brothers. If your brother according to the flesh does not listen to you...

someone else farther on may listen. We imagine that something we have learned, heard, or read can simply be stored away, placed in our library or our film archive, and then we can rest content. That is not at all how things are. Every day, a person must feel the need to speak about Christ and to share what he has learned, heard, and come to know. For it is through this succession that Christianity has reached the present day and remains among us. If the Apostles, after hearing these things, had not passed them on but had kept them to themselves, the Christian movement would have died there. And if later generations had hidden it and kept it to themselves—if they had not spoken, written, or done anything to spread...

the Christian faith—we would have nothing today. The work we are doing at this moment is not only for me; it is for all of us and for all the listeners who will hear this message. They must feel an obligation to pass it on. Because we are also flesh, those who first touch our hearts and cause us pain are our own people: our children, our brothers and sisters, our husband or wife, our parents, and those immediately around us. So we turn first to them. They are always in our thoughts, on the slips of paper we submit, in the Paraklesis, and in the Church. We begin with our own people. Naturally, the flesh and human affection are involved, and we feel greater pain for them; afterward come those outside our family.

We have not yet thought this through as Christians. We must regard all people as equal. Yet human affection intervenes, and these distinctions arise. This is exactly how we see this man acting. He first hurried to his brother and told him, “We have found Him.” It appears that both of them had been searching. They were seeking and seeking, as we say. The coming of the Messiah concerned them, because from what they read and heard in the synagogue, they understood that the time of the Messiah was drawing near. And in the person of Jesus they recognized the signs of the Messiah from what they had read and heard in the Old Testament. “We have found,” he tells him, “the Messiah,” which is translated as Christ. “Messiah” is a Hebrew word, and it is translated as “Christ.”

“And he brought him to Jesus.” He took him, as we say, by the hand and led him to Christ. We might say that Peter was a sheaf gathered by Andrew. Andrew brought Peter to Christ; he took him by the hand and led him to meet and come to know Christ. I repeat: this is something all of us must do. Someone was once asked how he spent his day, and he replied, “I spend it as follows: I find a portion of the day in which I give Christ the opportunity to speak to me, and another portion in which I speak to Christ.”

“And a third part of the day I devote to speaking about Christ.” They asked him to explain these three parts of his day, of the twenty-four hours. What did he mean? “I speak to Christ,” he said, “when I pray. I try to make good use of my time by praying. To speak about Christ means speaking to someone about what I learn and know of Christ. And Christ speaks to me when I read His Gospel, His Scriptures in general, and everything written about Him.” We do not make this part of our daily routine. We carefully schedule our work, often down to the smallest detail, but when it comes to spiritual things, we devote no...

thought, strength, or money to these three things, to this threefold task: to speak about Him, to let Him speak to us, and to speak to Him. And yet we must find at least a little time for them. We do not need to leave our work and go somewhere else to pray. Saying the Jesus Prayer—“Lord Jesus Christ, have mercy on me”—while working, while driving to work, while washing, shaving, or drinking our coffee, is prayer. These little grains add up and become the great provision we need for the day. We can also offer a good word, pointing something out or reminding someone around us when they go astray in word or deed. We need do nothing more than speak about Christ and about what that person too will have to face tomorrow, so that, if he is careless, it will not confront him harshly.

We should find an opportunity, among all the things we see, hear, and read, to include something beneficial, because so much of the rest is often unnecessary. The programs we watch, the things we read, and so forth are unnecessary. They steal our time and add nothing to us; they either irritate us or draw us outward into distraction. But if we found an opportunity to read some beneficial things instead, that would be as it should. This is what Andrew now does. First he goes to his brother. His brother appears to be well disposed. It seems that they attended sermons together, went to the synagogue together, read together, and discussed these matters together; they were occupied with them even while fishing, and so on. Andrew takes what he has found, holds it aloft like a banner, runs to tell the first person—his own brother—and then takes him to Christ and introduces him to Him.

You introduce someone to Christ. Then Jesus looks at him and speaks.

“You are Simon, the son of Jonah,” He tells him, before his brother can say, “This is Simon,” and introduce him. “You are Simon, the son of Jonah. You shall be called Cephas,” which is translated as Peter. “You know,” He tells him, “one day your name will be changed.” And indeed, afterward he was named Peter. This was a prophecy at their very first meeting. Andrew, of course, must have been listening to what He said. “Your name will be changed. You who are Simon will be called Cephas.” Cephas is a Hebrew word meaning firm, a rock, whereas Simon is interpreted as unstable. And Peter did indeed waver. His intentions were good, certainly, but he wavered; in his enthusiasm he went so far as to deny Christ, as you know.

He was forsaken by grace because of that word “I” which he uttered, and he became one who denied the Lord—even under oath. He swore, “I do not know Him.” You understand how terrible this was for him. Nevertheless, Christ tells him, “You will become Peter; you will become steadfast.” And we know that Peter eventually went as far as martyrdom, after he had repented and wept—and he continued weeping throughout his life. Indeed, whenever he heard a rooster crow, tears immediately came to his eyes because he remembered what he had done to his Teacher. And what Christ had told him—that he would be called Peter—did indeed come to pass afterward. You will remember what we read in the sixteenth chapter of Matthew. There it says that Christ once asked whom people out in the streets said He was, and various opinions were given.

But Peter gave the truest answer: “You are the Christ, the Son of the living God.” That was the answer. There Christ calls him blessed and changes his name, saying, “Blessed are you, Simon Bar-Jonah”—that is, “Blessed are you, Simon, son of Jonah.” Bar means “son,” so Bar-Jonah means “son of Jonah.” What does He tell him then? “You shall be called Cephas,” which is translated as Peter, “for flesh and blood has not revealed this to you.” What you have said was spoken by My Father through you. You are blessed because the Holy Spirit used you like a channel, as an instrument, to make this great confession: that I am truly the Son of the living God. Henceforth you shall be called Cephas, which is translated as Peter. And from that time onward, Simon—Cephas—has been known to us as Peter. It is also on the basis of this event that...

clergy and monks receive new names. As far as possible, they usually retain the first letter of their original name. If a man was called Nikos, for example, they may change it to Nikephoros, meaning one who bears victories. If he was called Kostas, they may call him Kallinikos, meaning one who wins noble victories. If he was called Christos, they may call him Chariton. They keep the initial letter and change the rest of the name, following the example of Christ changing Peter’s name. In any case, Peter has now joined the company. “The following day Jesus desired to go into Galilee.”

The next day Christ went out toward the sea. When we say Galilee, we mean both the towns there and the sea. “He found Philip and said to him, ‘Follow Me.’” Philip was from Bethsaida, the city of Andrew and Peter—from the same village, as we would say. Philip follows Him. First there was Andrew. Then Andrew found his brother...

Peter. After that Christ found Philip, then Philip found Nathanael, and Nathanael in turn said, “We have found Jesus.” That is why this passage of the Gospel may be called the Gospel of “We have found,” because it contains so many discoveries. In any case, I wanted to make another point here, and it does not reflect well on us. “Philip found Nathanael and said to him, ‘We have found Him of whom Moses wrote in the Law, and also the prophets: Jesus of Nazareth, the son of Joseph.’” So they too knew Holy Scripture and read it. They read Moses and the prophets, and they knew about the Messiah. Do we know anything from the Gospel today?

Have we ever opened it to see what was written there for us, what it says to us, and what awaits us?

Thank you very much. Would we commit these sins if we knew Holy Scripture? What does Christ tell us? Whoever does not know Holy Scripture goes astray. “You are mistaken,” He says, “because you do not know the Scriptures.” In my sermons on the last two Sundays—yesterday and the Sunday before—I spoke about how we go astray because of our ignorance of the Scriptures.

We would not do what we do if we knew the Scriptures. And what do we do? We even justify the wrong things we do because we do not know what awaits us. Just as there is a civil code, there is also a divine code. When you commit a civil offense, you are brought before that code, the law of this world. Likewise, when you commit a moral offense, doing the opposite of what the divine law commands, one day you will stand beneath the justice of God. Human justice can be manipulated, paid off, or bought; someone might even take something worthy of punishment and give you a prize for it, because human justice is often unjust. It is administered by human beings, who sometimes render injustice instead of justice. But the justice of God contains none of this, and we must take heed. So I take this opportunity to tell you: begin reading Holy Scripture, and for every issue in your life, seek what Holy Scripture says. What does it say about fasting, having children, almsgiving, and life beyond the grave? What does it say? Everything is written there. There is nothing that has not been written. If, as far as we are concerned, it is not written, that is because we have never read what is written. That is the reason. Philip and Nathanael, as we see, did read.

“Moses wrote in the Law, and the prophets.” Christ, then, had been foretold. We knew that Christ would come; we knew when He would come, where He would come, and how He would come. We knew that He would come from a Virgin; Isaiah says this in 7:14. We knew that He would come in Bethlehem; Micah says so. We knew that He would come 483 years after the restoration of Solomon’s Temple, which had been destroyed by Nebuchadnezzar. We knew these details and could determine precisely the when, the where, and the how. There is no room for doubt. And just as we knew how He would come, so we also know how He will come again—not for us to strike Him with our fists and say, “Prophesy! Who struck You?”

He will come to judge the living and the dead; “all the tribes of the earth will mourn,” and the knees of both the living and the dead will give way when Christ comes at the Second Coming. These things are written, and we await them. Yet many of us do not want to read them or acknowledge them. Holy Scripture was written for everyone. For us Orthodox Christians, however, there is not only one body of writings, but three. The first is the Old and New Testaments. Taken alone and interpreted according to each person’s private ideas, Holy Scripture often gives rise to Protestantism. No! For us, Holy Scripture does not stand alone. We also have the writings of the Fathers and the writings of the Church. Whatever the Fathers wrote while rightly interpreting Holy Scripture was written for us, and we are obliged to know it. We must also know what the Church has written, especially in her dogmatic texts...

so that we may understand the hypostasis—the person—of the Godhead, the Ever-Virginity of the Theotokos, life beyond the grave, and the Resurrection. All these matters that constitute dogma for us are written down, and the Church sets them forth in her hymnography. From a dogmatic standpoint, the book that above all others should not be missing from the home is the Parakletike. The Parakletike is dogmatic throughout. In it, we find how these matters should be rightly placed within our faith, if we do not wish to lose our way and one day find ourselves facing the judgment of Christ.

So these people remind us of this. Abraham also said it, if you remember, to the rich man, when the rich man begged him to send Lazarus to his father’s house, where he had five brothers, so that they might see him risen from the dead and believe. They will not believe, Abraham says. “They have Moses and the prophets; let them hear them.” And when people questioned Christ about whether there is life beyond the grave, He told them they were mistaken, as I said earlier. “Is it not written that God is the God of Abraham, the God of Isaac, and the God of Jacob, and that He is not the God of the dead, but of the living?” If people understood that the one who has died still lives and has merely left the body—the shell—behind and departed, they would not go astray, say such foolish things, or engage in ridiculous superstitions surrounding death, such as wearing black, turning pictures to face the wall, and breaking plates.

They would not do these things. These, then, were the matters that occupied the disciples. They were deeply concerned with them.

“We have found Him of whom Moses wrote in the Law, and also the prophets.” Who is He? We have found Jesus of Nazareth, the son of Joseph. Nathanael had a prejudice against Nazareth, and perhaps it was understandable, because Nazareth, as they say, did not have a good reputation. Its people did not have a good name; there was much corruption and unbelief there. Nathanael could never have imagined that the Messiah from Heaven would come by way of Nazareth. He imagined that some other city, perhaps a city with a great name, might produce a great man. He could not imagine that such a man could possibly come...

from there. So he raised his first objection: “Nathanael said to him, ‘Can anything good come out of Nazareth?’” Can anything good come from that place, my friend? Is it possible? Did you not think of that? It cannot be. We must never dismiss anyone. We have a lovely saying that applies here: “The rose produces a thorn, but a thorn can also produce a rose.” Adam’s first two children truly illustrate this: one was a good man and the other a murderer. They had the same father and mother and were raised with the same customs and way of life. They did not live in different eras or receive different upbringings, and yet one was a beast and the other a lamb. Never exclude anyone, when God tells us...

We see this in the person of Jesus. When He was asked whether the weeds growing among the wheat should be pulled up, He said, “No, do not pull them up, lest you uproot the good along with the evil.” How can we know? What was Abraham? Was he not a descendant of Adam? Did he not come from that same lineage? And how many other great men arose from such backgrounds? Indeed they did. Even today, how many coarse, drunken, cowardly, and—dare I say—perverse people have raised children who were true gems; and the reverse also happens: people holy in every respect have raised wicked children. We must never say, “It is because he comes from that place.” We must not judge by the person’s background. If he truly is the one they say he is, that is what matters. Where he comes from makes no difference at all.

In any case, Philip realized that he could not convince him, and so he confined himself to just two words: “Philip said to him, ‘Come and see.’” Come, let me take you to Him, so that you may see Him for yourself and gain firsthand experience. Whatever I may say to you, it seems that I will not succeed in convincing you. Come and see. This is the point of the words “come and see.” Satan does not allow a person either to see or to hear. He simply will not allow it. You may have encountered this at some point, perhaps even within yourself, when others urged you, “Come and see this,” or “Come and listen,” or “Listen to this recording.” Yet someone inside you said, “No,” and kept making you put it off.

“Don’t do it today; leave it until tomorrow”—or else you rejected it outright from the very beginning: “I won’t listen to it. I don’t want to do it. I don’t want to.” Yet your objections lasted only up to a point. When you finally went, when you saw, heard, and touched with your own senses, you realized that what was being said was true. Afterward, you reproached yourselves and said, “So, all this time—all this time...” Do you remember what the Samaritans said? Not the Samaritan woman herself, but those who heard from her, went, and found Christ. “Now,” they said, “we believe, not because you told us. Now we believe and confess because we ourselves have experienced Him firsthand.” This is what I was telling you earlier.

A person must come into contact with Christ in order to taste the sweetness of Christ and understand how deeply he needs Christ. If he remains at a distance, occupied with theories and the like, he lacks what is essential. Therefore, Philip’s three-word invitation, “Come and see,” is profoundly important and instructive. This is how we, too, should encourage others to discover the truth for themselves. For this reason, as I told you earlier, the Holy Spirit says through the Prophet David in Psalm 33: “Taste and see that the Lord is good.” Put it to the test, and you will discover for yourselves that the Lord is good and that you need Him. The Greek word here is not Christos, “Christ,” spelled with an iota, but chrestos, “good and beneficial,” spelled with an eta: the Lord is truly what you need.

To comfort you, enlighten you, guide you, help you, and so much more. For without Christ, a person can do nothing rightly. This, then, encouraged him to go and put it to the test for himself. I remember my brother. He was wavering in his faith. He had heard about the myrrh flowing from the Holy Icon of our Most Holy Theotokos at the Holy Monastery of Malevi. Given his position and circumstances, he doubted it. But one day his pride came down a little, and he agreed to come with us. He did not tell us that he disbelieved it until we arrived there. After the Paraklesis, we sat down to eat, because...

We would be leaving shortly. He did not sit down to eat, but slipped away without our noticing. He left—I do not know what excuse he gave—and went into the church. There he looked closely for himself, wanting to see what was really happening with this phenomenon everyone was talking about. At that very moment, he saw the myrrh begin to flow before his eyes. And then he came running—a general, a serious man—and pulled my wife up from the table. I did not know what was happening. He wanted to take her and show her. “Come,” he said, “and see—the icon is streaming myrrh.” She asked him, “Did you doubt that it was flowing?” Suddenly he became indignant. “Yes,” he said, “I had my questions.” I understood. He could not manage the journey home, because he himself had verified it with his own eyes and his own hand.

Christ does not forbid knowledge; He desires it, and He even condescended to let Thomas, who had doubted, come to know. But we must bear in mind that knowledge is not rewarded, because knowledge compels you. When you see something streaming before your own eyes, and you say, “It is not streaming,” then you are either mad or blind. Someone else will say, “The evidence is right before your eyes,” and you give him every right to say it. This is where faith is called for: not believing and accepting what you see, but what you do not see. For faith has the quality Saint Paul speaks of: it is “the evidence of things not seen.” Evidence means that I grasp and hold fast to realities I do not see, yet I truly possess them. This is what faith means: “the evidence of things not seen,” according to Saint Paul.

You will find this in Hebrews, chapter eleven, verse one.

So, to lead someone to come and see is almost to compel him. And when he sees, when he catches the fragrance, when he hears, when he learns through his senses—and God did not give us these senses for no reason, so He condescends to satisfy them as well—then that person becomes more firmly established. Thomas believed and saw, and this benefited him too. For suppose someone in his audience had said to Thomas, “What are you telling us? He is risen?” “Yes, He is risen.” “Did you yourself see Him risen?” “No, I did not see Him.” “Then how do you know?” “Others told me.” “We do not believe it. If only you yourself had seen Him...” How, then, could Thomas have gone as far as martyrdom, as he later did? “Yes, I saw Him myself, and I have the strength to stand before the execution squad. I have the strength to face your knife.”

Can I deny it? I saw Him. When a person also sees—especially when he sees for himself—his faith grows mighty. That is why we often fold our arms and are ashamed to speak of the miracles we witness: because faith alone is enough for us, and we do not seek to see miracles. Miracles are for those of little faith or for those who are indifferent. They are not for the faithful. The faithful do not wait for miracles in order to believe; they have already believed without miracles. And this faith of yours is greatly rewarded by Christ. In any case: “Come and see.” This man did not resist. He did not resist. Philip took him and brought him to Christ. Just as Andrew led Peter by the hand, so Philip led Nathanael. “Jesus saw Nathanael coming toward Him and said of him.” Here we have prophecy, just as He had done earlier. For Christ is not only man; He is also God.

“A true Israelite.” You know who are called Israelites, don’t you? The descendants of Jacob. Jacob was renamed Israel when he returned from the flight he had made because he had stolen the birthright and incurred Esau’s wrath. As he was returning, he learned that Esau was coming against him with more than three hundred men, so he knelt and prayed throughout the night. In the morning, when the one who had been speaking with him told him to let Him go—for Jacob was holding Him—Jacob said, “I will not let You go unless You bless me.” Then He asked him, “What is your name?” And he answered, “Jacob.” “From now on,” He said, “you shall be called Israel,” which means, “you have prevailed with God”—you have strengthened God.

From that time onward, the descendants of Jacob were called Israelites. Other Israelites, too, may have been good people. But Christ recognizes Nathanael as a genuine, true Israelite. “Behold,” He says, “an Israelite indeed, in whom there is no deceit!” There is no deceit in this man. “Nathanael said to Him, ‘How do You know me?’” How do You know me? This is the first time we have met. How do You know, first, that my name is Nathanael, and second, that I am an upright, truthful, honest man? “Jesus answered and said to him, ‘Before Philip called you, when you were under the fig tree, I saw you.’” Before Philip spoke to you,

“Before you met Philip, I saw you,” He tells him, “under the fig tree.” Nathanael was evidently praying there in his garden, beneath the fig tree. Christ is not merely man; He is also God. And surely the messages of all those on earth reach Heaven. So He tells him, “I saw you when you were under the fig tree.” Those words stopped Nathanael in his tracks. He understood that he was not dealing with an ordinary man, but with someone greater. This also teaches us something. We often think that we must be standing, say, before the icon corner. It is good to be there, but we cannot be there all the time. We ought to be in the Church, but we cannot always be in the Church in order to say our prayers.

Wherever we may be, Christ is everywhere present. Christ is everywhere present. Here He sees Nathanael out in the field, beneath the fig tree. Wherever you may be, let even a sigh rise from within you; wherever you may be, let a word of thanksgiving rise from within you. Wherever you may be, let a fervent, sincere, and righteous supplication rise from within you. Consider God, for example. I do not know whether you have ever read this. Once, the Israelites went astray, and when they saw how badly things had turned out, they called upon Moses to speak to God and pray. So Moses turned his attention to doing just that.

He was going to speak to God, to pray. But before he had even opened his mouth, the Lord appeared to him and said, “Why are you crying out against Me? Why are you crying out? Why are you shouting?” He had not said a word—not a thing. Within himself, he was preparing to speak on behalf of those people, and the Lord called out to him and said, “Why are you shouting? What do you want?” He had not even opened his mouth. Let us not imagine that we must say things eloquently, or that one prayer is good and another beautiful. You might even say to Him, “Lord, do not have mercy on me.” You might say that—“Do not have mercy on me”—but it will not happen. What are you saying to Him? How are you saying it? And who are you, the one speaking to Him? What relationship do you have with His law? Do you fear God? Do you take Him seriously and keep Him in mind? Prayer is not a matter of cleverness.

It is not a matter of cleverness. Moses thought that way when God sent him to help deliver the people from Pharaoh’s hands. He said, “I am slow of speech.” But if you are slow of speech, do you need to go there and argue your case, to outmaneuver Pharaoh and take the people away from him? You will go with My power and My grace, under My protection. Are you going there to make clever arguments, to succeed by deceiving Pharaoh and taking the people from him? So it is with God as well. We cannot deceive God in any way. God’s justice demands that things be put right. It demands that you surrender your sins. “Bring Me your sins, and then we can sit down and discuss all these matters.” If you do not cast your sins out of your life, if you do not change, then do not discuss anything. Do not waste your time or your words. Every Christian must know this: one should not even come forward and open one’s mouth to speak to Christ while sins still remain unresolved.

As long as your sinful way of life remains unresolved, you must first put it in order; then we can sit down and discuss these things. As long as you refuse to abandon your sins, you are keeping the devil close at your side. “Go and discuss them with the devil as your companion; I will have no part in it,” Christ says. “Renounce these things and repent of them, and I will forgive you. I do not ask you to account for why you did them. Change your life, and everything changes.” This must become a firm conviction for each one of us, and we must understand it. “Before you spoke,” He tells him, “even before Philip spoke to you, I saw you. I have not seen you only from the moment Philip brought you here. I saw you beneath the fig tree, because I heard you.” Surely Nathanael must have been praying there about the coming of Jesus—that is, of the Messiah. That, it seems, must have been the subject of his prayer. Nathanael answered Him and said, “Rabbi.”

“You are the Son of God; You are the King of Israel.” In other words, if You were not the Son of God and, consequently, the King of Israel—the One whom we await on the basis of Moses and the Prophets—You could not have known where I was or what I was doing, nor could You have revealed to me my name and what I had been doing during those hours. I want us to take this deeply to heart: wherever we may go, we are under the gaze of God. Not in secret places, not in the darkness, not in deserted places, not in ravines. Go wherever you wish: whatever you do, whatever you think, whatever you say, you are under the gaze of God. He is everywhere present and fills all things. Nothing escapes Him. Even if a person should want to erase this reality...

Will Satan allow it? For he too keeps a record. Usually he will not allow it, because he too writes these things down. As I have told you before, when a person sins, three record it. When he does good, two record it. Satan does not record the good things; he does not rejoice in them and does not want them. But the person’s conscience and guardian angel will record them. Jesus answered and said to him, “Because I said to you, ‘I saw you under the fig tree,’ do you believe?” This is what moved you, He says: I revealed to you that I had seen you beneath the fig tree before Philip came to tell you. So this is why you call Me the Son of God, because only God could know such details. That, He says, is why you say this to Me. Well, I tell you: “You will see greater things than these.” You will see great things and wonders, not merely what you have just heard. If you draw near to Me, if you live close to Me, you will see great things. And indeed...

What were His Apostles not counted worthy to see afterward, as they remained close to our Christ! What miracles, what teachings! Who could write them all down? What has been recorded fills the hundred or so pages of the Gospel. John says, “If everything Christ said and did were written down one by one, not even the whole world could contain the books that would be written.”

What Christ said and did has not all been written down. How many people did these men later see raised from the dead, and what miracles did they not witness! There they saw Him make an eye with a little saliva and a little earth. Who has ever heard of such a thing? And what of the confessions of the demons, His teachings, the matters beyond the grave, and the forty days after His Resurrection when He spoke to them about the Kingdom of God?

Someone tells us of a miracle or the life of an ascetic, or we read in the Synaxarion the life of a hermit, and we are left open-mouthed. We become so absorbed that we cannot put it down; our eyes are closing, yet still we will not put it down. How much more when it is God Himself speaking, He who touched the most delicate chords of human existence. Do you understand? “Greater things than these you will see,” He tells him. What things you are yet to hear! And He says to him, “Amen, amen, I say to you: from now on you will see heaven opened.” Until then, heaven had been closed. Sin had placed a curtain between heaven and earth. Now everything would change. “And you will see the angels of God ascending and descending upon the Son of Man.” A few days later Christ was baptized, and they saw and heard wondrous things. But more generally, the closed curtain was now opened, because soon Christ was crucified, and once again there came...

the reconnection of heaven and earth. He opened what is called the Beautiful Gate. The curtain was the sin of Adam; and Christ came and opened the Beautiful Gate, through which human beings return to Paradise. For before the Beautiful Gate reconciliation, confession, and acknowledgment take place, and there the tickets are given for humanity’s return to Paradise. “He makes me once again a citizen of Paradise.” In broad terms, then, this shows how a person must act. When someone truly desires to learn, God will make the way easier. He will bring people to him, just as in this case He brought forward John the Forerunner, who helped the first two. Those first disciples were then used—Philip and Andrew alike—to bring two more.

And so, one person through another, and that person through yet another, this chain is formed, bringing people into the Kingdom of Heaven. But the person must desire it. Philip did not say, “What concern is it of mine? I will not go anywhere else.” Neither Andrew nor John said such a thing. John pointed out what he himself had come to know.

John, as you know...

We have an obligation to point the way. Christ will not come down in person. Through human beings He will extend His work and bring illumination. Joy awaits those who become the cause, whether through their words...

through their deeds, or through their money, of other people coming to know Christ. There are many good things in the world. But the one true good is for a person to come to know Christ—or for you to introduce someone to Christ. Make that introduction, simply bring the two together. James goes so far as to say, “He who turns a person back from his error will save a soul from death and cover a multitude of sins.” For a soul that lives far away, in ignorance, unbelief, and sin, is a lost soul. It is already dead today, and physical death will be nothing more than a brief incident before it passes on into Hell. So if, through your words, your deeds, and your conduct, you succeed in moving that person to look within...

to find himself, to repent, to confess, and to enter upon the path of God, you save a soul from death—that is, a soul from Hell. Hell is death. “And he will cover a multitude of sins.” Moreover, such people are considered wise. Of all the different kinds of people called wise, the wisest, according to Solomon, is the one who saves souls. This is the only work that does not perish. It endures beyond the grave. Here, however much gold you acquire, however many apartments you build, whatever you create, it will remain here or be destroyed. One earthquake will level it all, as was shown tonight in Turkey and Italy. The same can happen here. But the one who saves souls—he is wise. These are the things I wished to say on the occasion of the feast of Saint Andrew and his calling.

Το θέμα θα είναι, επ’ ευκαιρία της εορτής του Αποστόλου και Ευαγγελιστού — συγγνώμη, του Αποστόλου Ανδρέου — την ερχομένη Κυριακή, θα είναι το θέμα μας γύρω από το πρόσωπο αυτό. Δεν ξέρω εάν διαβάζετε καμιά φορά...

Γραφή και τι γνωρίζετε επάνω σε αυτό που σας λέγω αυτή την ώρα.

Ο Απόστολος Ανδρέας είναι αδελφός του Αποστόλου Πέτρου. Έχει ένα ωραίο κείμενο γύρω από την κλήση του στα χριστιανικά πράγματα. Ένα γεγονός που το αναφέρει μόνο ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ιωάννης, στο εδάφιο 35 έως 42. Επιτρέψτε μου να σας πω πώς ακριβώς το παρουσιάζει: «Τῇ επαύριον πάλιν ειστήκει ο Ιωάννης και εκ των μαθητών αυτού δύο». Προφανώς είναι ο Πέτρος ο ένας — συγγνώμη, είναι ο Ανδρέας ο ένας και ο Ιωάννης ο άλλος. Ο Ιωάννης τα γράφει αυτά.

Άλλη μέρα, γρηγορότερα, ο Ιωάννης ήταν εκεί και είπε, σε μια στιγμή που είδε τον Χριστό μας να περνάει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Τους υπέδειξε δηλαδή τον Χριστό, τον οποίον επωνόμασε Αμνόν του Θεού, κάνοντας μια προφητεία, διότι τα αρνιά σφάζονται. Έτσι και αυτό το αρνί του Θεού θα σφαγεί μια μέρα για τις αμαρτίες του κόσμου. Ελέχθησαν αυτά και πολλά υπετέθησαν γύρω από αυτά τα περιστατικά. Επηρεασμένοι τώρα αυτοί από τα λόγια προς τον Χριστό, την άλλη μέρα τον είδαν ξανά τον Χριστό. Και λέγει εδώ: «Και εμβλέψας τω Ιησού περιπατούντι λέγει· ίδε ο αμνός του Θεού», και πάλι.

«Και ήκουσαν αυτού οι δύο μαθηταί λαλούντος και ηκολούθησαν τω Ιησού». Τους εγενήθη περιέργεια, δεν είχαν το θάρρος να πάνε να τον σταματήσουν, να του πούνε κάποια κουβέντα, να τον ρωτήσουν κάτι. Όμως θέλησαν να βρούνε έναν τρόπο και ηκολούθησαν αυτόν, όπως ένας ντροπαλός θέλει να πει κάτι σε κάποιον και βλέπουμε ότι κάτι θέλει να μας πει και δεν το λέγει. Κάτι τέτοιο έγινε και στην περίπτωση αυτή εδώ. Συναισθανόμενοι αυτοί από το κήρυγμα του Ιωάννου γι’ αυτό το πρόσωπο, ότι αυτός που τον είχαν μεγάλο, τον Ιωάννη, δεν είναι ικανός να λύσει τον ιμάντα των υποδημάτων αυτού, καταλαβαίνετε πόσο τον είχαν...

ψηλά στα μυαλά τους, τον Χριστό μας. Και τους δίνεται η ευκαιρία να τον δουν. Και αυτοί νομίζουν ότι είναι μια ευκαιρία κάτι να πάρουν και απλώς άρχισαν να πάνε κοντά του, χωρίς να του πούνε: «Δάσκαλε, Ραββί, πού μένεις, να σε ρωτήσουμε; Έχουμε κάτι, μια περιέργεια, ξέρω γω». Όμως ακολούθησαν. Ο Χριστός, ο οποίος είναι και Θεός ταυτόχρονα και διαβάζει του ανθρώπου το εσωτερικό, πώς σκέφτεται, σε κάθε στιγμή ενεργεί καταλλήλως. Και ο Θεός, θέλω να ξέρετε, ότι κατά αναλογία του εσωτερικού του ανθρώπου ενεργεί. Ενεργεί όπως νομίζουμε εμείς εξωτερικά; Όχι, κατά αναλογία του εσωτερικού του ανθρώπου ενεργεί. Τώρα αυτός βλέπει ότι αυτοί θέλουν συζήτηση, θέλουν να γνωριστούν, έχουν απορίες. Σταματάει.

γυρίζει απότομα και τους συλλαμβάνει. «Στραφείς δω Ιησούς και θεασάμενος αυτούς, ακολουθούντας λέγει αυτής, τι ζητείτε, τι θέλετε, γιατί ερχόσαστε κοντά μου, τι ζητείτε». Σκατέλαβε εξ απίνης. Δεν περίμεναν βέβαια αυτοί να σταματήσουν ούτε να τους δώσει την ευκαιρία να μιλήσουν. Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης Θεοτόκου, της Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ούτε τους ανέβαλε για κάποτε άλλοτε Μένω εκεί θα μπορείτε να με ειδείτε τότε «Έρχεσθε τώρα και ίδετε». Ποτέ σας τα θρησκευτικά πράγματα μην αναβάλλετε τη γνωριμία σας με τον Χριστό. Ποτέ σας. Μην πείτε: «Αύριο θα πάω, την άλλη θα έρθω, θα ετοιμαστώ και θα πάω. Δεν ευκαιρώ τώρα». Τώρα, αυτή τη στιγμή. Η άλλη στιγμή δεν είναι δική μας. Αύριο εμείς δεν ξέρουμε.

Το Πνεύμα το Άγιο λέγει: «Τι τέξεται η επιούσα;». Κανείς δεν ξέρει. Σε κλάσμα δευτερολέπτου ο άνθρωπος μπορεί να μην υπάρχει. Ο άνθρωπος είναι... Η ζωή δεν είναι στα χέρια του. Η ζωή είναι στα χέρια του Θεού. Μην πείτε ότι ο άνθρωπος προσέχει την υγεία του, ότι θα έχει και μακροζωία. Αυτό δεν παίζει κανένα ρόλο. Υποχρέωση έχουμε να διατηρούμε την υγεία μας, να μη σβήσουμε...

το καντήλι που μας άναψε Αυτός, αλλά και δεν μπορούμε να το παρατείνουμε ποτέ, αν μας το σβήσει Εκείνος την ώρα που Αυτός νομίζει και θέλει. Εμείς πρέπει πάντοτε να είμεθα έτοιμοι. Τώρα λοιπόν σου λέει: «Έλθετε, εάν θέλετε· δεν σας εκβιάζω, και ίδετε», γιατί σε κάθε στιγμή τον καλεί τον άνθρωπο ο Θεός. Κάθε στιγμή, όχι κάθε μέρα, κάθε στιγμή τον καλεί. Και του λέει: «Τώρα έλα να τακτοποιήσουμε τους λογαριασμούς μας. Είσαι χρεωμένος. Έλα να αναγνωρίσεις ότι είσαι χρεωμένος και εγώ να σου τα χαρίσω». Γιατί ο Χριστός δεν ζητάει λογαριασμό με τον άνθρωπο για να πληρώσει ο άνθρωπος, όχι. Λογαριασμό με τον άνθρωπο ζητάει για να του τα χαρίσει. Και ο άνθρωπος δεν πηγαίνει. Τον γελάει ο σατανάς, του κλέβει το παρόν και του υπόσχεται το μέλλον.

Κλέβει τη σήμερον και του λέει «αύριον». Και όταν η αύριο γίνει σήμερον, του λέει «αύριον» πάλι. Και με αυτόν τον τρόπο τον ξεγελάει επ’ έτη πολλά και τον κρατάει μακριά από αυτήν την τακτοποίηση. «Έρχεσθε και ίδετε». Ελάτε να δημιουργήσετε ιδία γνώμη. «Γεύσασθε και ίδετε». Ο άνθρωπος πρέπει να δημιουργήσει ιδιαίτερη γνώμη του χριστιανισμού. Να μην στέκεται στη θεωρία που ακούει από τον άλλον ή σε ορισμένες παραδόσεις που έχει ακούσει. Πρέπει ο ίδιος να δημιουργήσει ατομικό πειραματισμό. Να ξέρει αυτός ο ίδιος ότι υπάρχει Θεός, ότι έχει δύναμη ο Θεός, ότι θαυματουργεί, ότι είναι ελεήμων, ότι είναι μακρόθυμος, ότι είναι πολυέλεος. Όλα αυτά πρέπει να τα δημιουργήσει.

Πείραν του πλέον ο άνθρωπος, εν πάση περιπτώσει. «Ήλθον ουν και είδον πού μένει, και παρ’ αυτώ έμειναν την ημέραν εκείνην· ώρα ην ως δεκάτη». Έμειναν μέχρι τις τέσσερις το απόγευμα μαζί του. Δεν αναφέρει τι συνεζητείτο, τι τον ρώτησαν και τι απήντησε. Δεν αναφέρει ο Ευαγγελιστής. Όμως αναφέρει τη συνέχεια των ενεργειών των ανθρώπων αυτών. Μέσα στη συντροφιά ήταν ο πρώτος, ο Ανδρέας. «Ην Ανδρέας ο αδελφός Σίμωνος Πέτρου, εις εκ των δύο των ακουσάντων παρά Ιωάννου και ακολουθησάντων αυτώ».

που τον ακολούθησαν, λέει ο Ιωάννης ο ίδιος που τα γράφει αυτά. Ο ένας ήταν, λέει, ο Ανδρέας, ο αδελφός του Πέτρου. Τον άλλον δεν το λέει ποιος ήταν· ήταν ο ίδιος ο άλλος. Αυτοί οι δύο επήγαν. Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει ότι τον Ανδρέα τον λέμε Πρωτόκλητο. Όμως στην πραγματικότητα δεν είναι πρωτόκλητος. Πρωτόκλητος είναι ο Πέτρος. Όταν ο Χριστός μας πρωτοεκάλεσε μαθητάς, εκάλεσε Πέτρον και Ανδρέαν, Ιωάννην και Ιάκωβον, δύο ζευγάρια μια μέρα στη Βηθσαϊδά. Όμως εμείς τον έχουμε ως Πρωτόκλητον. Αυτός θα μπορούσε να λεχθεί αυτοκλητός. Δεν εκλήθη, επήγε μόνος του την ημέρα εκείνη. Για τον λόγο λοιπόν αυτόν, για τη χειρονομίαν αυτήν...

η Εκκλησία μας τον λέγει Πρωτόκλητον, εφόσον στην πραγματικότητα είναι αυτοκλητός. Αυτός λοιπόν ο Ανδρέας, αυτό που έμαθε, αυτό που έζησε από κοντά, αυτό που άκουσε, δεν το κράτησε στον εαυτό του. Έσπευσε να το αναφέρει και στον αδελφόν του, τον Σίμωνα. «Ευρίσκει ούτος πρώτον τον αδελφόν τον ίδιον, Σίμωνα, και λέγει αυτώ· ευρήκαμεν τον Μεσσίαν». Οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι επιστήμονες, είναι άνθρωποι της θαλάσσης, εργάζονται στη θάλασσα, ψαράδες απλοί είναι, και μιλούν περί Μεσσίου και γνωρίζουν περί Μεσσίου.

Στο πρόσωπο του Ιησού ανεγνώρισαν τον Μεσσία. Πολλοί νομίζουν ότι οι Γραφές και γενικά τα θρησκευτικά πράγματα είναι για τους θεολόγους, είναι για τους παπάδες, είναι γι’ αυτούς που πρέπει να τα γνωρίζουν αυτά. Δεν ξέρουν τι να γνωρίζουν, μόνο αυτοί οι άνθρωποι. Και τούτο δεν είναι έτσι. Όλοι οι άνθρωποι πρέπει να γνωρίζουν για τον Χριστό.

Ας πει! Αυτοί από πού γνώριζαν; Γιατί πρέπει να γνώριζαν τις Γραφές και να βλέπουν τώρα την ερμηνεία των Γραφών στο πρόσωπο αυτό και να βγάζουν ότι βρήκαμε τον Μεσσία.

Καθιστούν αναπολόγητους. Δεύτερον, εκείνο που απορρέει από εδώ είναι ότι αυτό που άκουσε έσπευσε να το πει στον αδελφόν. Εμείς θα πούμε: «Δεν μας ακούνε τα αδέρφια μας, να τους πούμε κάτι». Υπάρχουν και άλλοι αδελφοί παρακάτω. Μέχρι τότε υπήρχαν σαρκικοί αδελφοί, που βγαίνανε από την ίδια δελφύν, από την ίδια μήτρα, από την ίδια κοιλιά. Τώρα όμως υπάρχουν πνευματικοί αδελφοί. Πολύς κόσμος είναι οι αναγεννημένοι διά του βαπτίσματος. Η Κολυμβήθρα είναι δελφύς, είναι μήτρα, είναι κοιλία και έχει βγάλει πολλούς εν Χριστώ αδελφούς. «Είπατε τοις αδελφοίς μου και τω Πέτρω». Είναι πολλοί αδελφοί. Αν ο σαρκικός ο αδελφός δεν σε ακούει...

κάποιος άλλος πιο κάτω μπορεί να σε ακούσει. Εμείς νομίζουμε ότι κάτι που μάθαμε, κάτι που ακούσαμε, κάτι που διαβάσαμε, μπορούμε να το αποταμιεύσουμε ή να το βάλουμε στη βιβλιοθήκη μας ή στην ταινιοθήκη μας και να μείνουμε ήσυχοι. Καθόλου δεν είναι έτσι τα πράγματα. Ο άνθρωπος πρέπει να αισθάνεται την ανάγκη κάθε μέρα να ομιλεί για τον Χριστό, αυτά τα οποία έμαθε, ήκουσε, εγνώρισε. Διότι με αυτή τη σειρά έφτασε μέχρι σήμερα και υπάρχει μεταξύ μας ο χριστιανισμός. Αν οι Απόστολοι, οι οποίοι ήκουσαν, δεν μετέδιδον, το κρατούσαν για τον εαυτό τους, θα πέθαινε το κίνημα εκεί. Εάν έστω οι μεταγενέστεροι το έκρυπταν και το κρατούσαν για τον εαυτό τους, δεν μιλούσαν, δεν έγραφαν, δεν έκαναν καμιά ενέργεια ώστε να διαδοθεί...

το κίνημα το χριστιανικό, δεν θα είχαμε τίποτα εμείς σήμερα. Αυτή η εργασία που κάνουμε αυτή την ώρα δεν είναι μόνο για μένα, είναι και για όλους εμάς και για όλους τους ακροατές που θα ακούσουν αυτόν τον λόγο. Πρέπει να αισθάνονται υποχρέωση να μεταδώσουν. Εκείνο που μας πονεί πρώτο, διότι έχουμε και σάρκα, είναι το συναίσθημα, είναι οι δικοί μας. Είναι τα παιδιά μας, είναι τα αδέλφια μας, είναι ο σύζυγος ή η σύζυγος, είναι οι γονείς, είναι οι αμέσως πλησίον μας. Και στρεφόμεθα αμέσως προς αυτούς και αυτούς πάντοτε σκεπτόμεθα και στα χαρτάκια που γράφουμε εκεί και στις παρακλήσεις και στην Εκκλησία. Από εκεί ξεκινάμε, από τους δικούς μας ξεκινάμε. Βέβαια είναι η σάρκα στη μέση με το συναίσθημα και πονούμε περισσότερο γι’ αυτούς, και έπειτα έρχονται οι άλλοι οι απ’ έξω.

Δεν έχουμε προβληματιστεί ακόμη στον χριστιανισμό. Πρέπει να τους βλέπουμε όλους τους ανθρώπους ίσους. Και υπάρχει αυτό το συναίσθημα στη μέση και γίνονται αυτές οι διακρίσεις. Έτσι ακριβώς βλέπουμε και αυτόν τον άνθρωπο να ενεργεί. Πρώτα έσπευσε στον αδερφό του και του λέει: «Ευρήκαμεν». Ως φαίνεται και οι δύο αναζητούσαν. Έψαχναν, έψαχναν που λέμε. Τους απασχολούσε η έλευση του Μεσσίου, διότι από εκείνα που διάβαζαν και άκουγαν στη Συναγωγή καταλάβαιναν ότι ο χρόνος πλησιάζει του Μεσσίου. Και στο πρόσωπο του Ιησού ανεγνώρισαν τα σημεία του Μεσσίου μέσα από εκείνα που διάβαζαν και άκουγαν από την Παλαιά Διαθήκη. «Ευρήκαμεν», του λέει, «τον Μεσσίαν, ο εστί μεθερμηνευόμενον Χριστός». Μεσσίας είναι εβραϊκή λέξη και ερμηνεύεται Χριστός.

«Ήγαγεν αυτόν προς τον Ιησούν». Τον επήρε, σαν να τον πήρε από το χέρι που λέμε, και τον πήγε στον Χριστό. Δηλαδή θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Πέτρος είναι ένα δράγμα, ένα χερόβολο του Ανδρέα. Ο Ανδρέας τον πήγε τον Πέτρο στον Χριστό, τον χειραγώγησε και τον έστειλε να γνωρίσει, και τον πήγε κοντά να γνωρίσει τον Χριστό. Αυτή την ενέργεια πρέπει, επαναλαμβάνω, όλοι μας να την κάνουμε. Ερωτήθη ένας πώς διαθέτει την ημέρα του και είπε ότι τη διαθέτω, λέω, ως εξής: «Βρίσκω ώστε ένα μέρος της ημέρας να δίνω την ευκαιρία να μου ομιλεί ο Χριστός. Ένα άλλο μέρος να ομιλώ εγώ προς τον Χριστό».

«Ένα άλλο μέρος, το τρίτο μέρος, να ομιλώ διά τον Χριστό». Και τον ερώτησαν να ερμηνεύσει αυτά τα τρία μέρη της ημέρας του, του εικοσιτετραώρου. Τι εννοούσε; «Το να ομιλώ στον Χριστό», λέει, «είναι όταν προσεύχομαι. Φροντίζω τον χρόνο να τον εκμεταλλεύομαι ώστε να προσεύχομαι. Το να ομιλώ διά τον Χριστό είναι να ομιλώ σε κάποιον γύρω από αυτά τα οποία μαθαίνω και γνωρίζω από τον Χριστό. Και να μου μιλάει ο Χριστός είναι το να διαβάζω το Ευαγγέλιό Του και γενικά τη Γραφή Του και καθετί το οποίον είναι γραμμένο, που μιλάει γι’ Αυτόν». Αυτό εμείς δεν το έχουμε σαν πρόγραμμα. Τις δουλειές μας, ναι, με πρόγραμμα και με λεπτομέρειες πολλές φορές. Αλλά γύρω από τα πνευματικά πράγματα δεν διαθέτουμε...

νου, ούτε δυνάμεις, ούτε χρήμα για αυτά τα τρία πράγματα, για το τρίπτυχο αυτό: να ομιλούμε, να μας ομιλεί και να Του ομιλούμε. Και εν τούτοις ο άνθρωπος πρέπει να βρίσκει λίγο χρόνο μέσα. Δεν είναι ανάγκη να αφήσει τη δουλειά του για να βγει να προσευχηθεί. Ένα «Κύριε Ιησού Χριστέ» που θα πει στη δουλειά του επάνω, «ελέησέ με», στο αυτοκίνητο που πηγαίνει στη δουλειά του, εκεί που πλένεται, εκεί που ξυρίζεται, εκεί που πίνει τον καφέ του, είναι προσευχή. Και συμποσούνται αυτά τα σπυράκια και κάνουν ένα μεγάλο φορτίο που μας χρειάζεται την ημέρα. Το να μιλήσουμε έναν καλό λόγο και να υποδείξουμε και να υπενθυμίσουμε σε έναν άνθρωπο του περιβάλλοντός μας, πολλές φορές παρατρέπεται και εν λόγω και εν έργω. Δεν κάνουμε τίποτα άλλο, μόνο να μιλούμε για τον Χριστό, για κάτι που περιμένει και αυτόν να αντιμετωπίσει αύριο, για να μην το βρει σκληρό μπροστά του αν δεν προσέξει.

Το να βρούμε την ευκαιρία, τόσα πράγματα που βλέπουμε, ακούμε και διαβάζουμε, να βάλουμε μέσα και πράγματα χρήσιμα, γιατί όλα αυτά είναι περιττά πολλές φορές. Τα προγράμματα που βλέπουμε, αυτά που διαβάζουμε κ.λπ., είναι περιττά. Αυτά μας κλέβουν την ώρα, δεν μας προσθέτουν τίποτα ή μας εκνευρίζουν ή μας κάνουν εξωστρεφείς. Όμως, αν βρίσκαμε μια ευκαιρία να διαβάζαμε ορισμένα πράγματα από αυτά, θα ήτανε εκείνο που έπρεπε. Αυτό του το κάνει τώρα αυτή η ψυχή. Παίρνει τον αδελφόν του πρώτο. Ο αδελφός του φαίνεται καλοπροαίρετος, φαίνεται μαζί πηγαίναν στα κηρύγματα, μαζί πηγαίναν στη συναγωγή, μαζί διαβάζανε, μαζί τα συζητούσαν τα θέματα και τους απασχολούσε εκεί που ψάρευαν και, και, και... Το πήρε λοιπόν αυτό, το κρατάει σημαία και τρέχει και το αναφέρει στον πρώτο, τον αδελφό του. Και τον παίρνει και τον πάει και τον συστήνει στον Χριστό.

Συστήνεις στον Χριστό. Εν συνεχεία τώρα ο Χριστός, «εμβλέψας αυτώ ο Ιησούς, είπε».

ΣΥΜΟΝ ΙΩΝΑ, ΙΩΣ ΙΩΝΑ ΣΥ του λέει, πριν να του πει από εδώ αδελφός μου ΣΥΜΟΝ και λοιπά Λέει, ΣΥ του λέει είσαι ο ΣΥΜΟΝ ο ΙΩΣ του ΙΩΝΑ ΣΥ ΚΛΙΘΕΙ ΣΥ ΚΙΦΑΣ, ο ΕΡΜΗΝΕΒΕΤΕ ΠΕΤΡΟΣ Ξέρεις του λέει θα μετενομαστείς κάποια μέρα Και πράγματι με το ονομάστη ο Πέτρος έπειτα. Αυτά μια προφητεία στην πρώτη συνάντηση που έκαναν. Ασφαλώς θα ακούει και ο Ανδρέας τώρα, ε! Τι του λέει. Θα μετονομαστείς του λέγει και θα σε βάλουνε Σίμωνα. Εσύ που είσαι ο Σίμων θα ονομαστείς Κυφάς. Και η φάση είναι πάλι εβραϊκή λέξη που ερμηνεύεται στερεώς, πέτρα, πόσον σήμων ερμηνεύεται άστατος και πράγματι είχε μεταπτώσει ο Πέτρος. Δεξιές βέβαια αλλά είχε μεταπτώσει, έφτασε μέχρι τη Λία Σάδου διότι όπως ξέρετε στον ενθουσιασμό του αρνήθηκε το Χριστό μας.

Εγκατελείφθη από τη χάρη με εκείνο το «εγώ» που είπε και έφτασε να γίνει αρνητής, μάλιστα μεθ’ όρκου. Ορκίστηκε ότι δεν τον ξέρω. Και καταλαβαίνετε πόσο ήταν αυτό άσχημο γι’ αυτόν. Παρ’ όλα αυτά, του λέει, θα γίνεις Πέτρος, στερεός. Και γνωρίζουμε ότι έφτασε μέχρι μαρτυρίου ο Πέτρος εκ των υστέρων, όταν μετενόησε, έκλαψε και σε όλη του τη ζωή έκλαιγε. Και όταν άκουγε πετεινό μάλιστα να φωνάζει, δάκρυζε αμέσως, διότι θυμόταν αυτό που είχε κάνει στον δάσκαλό του. Και πράγματι ο Χριστός, αυτό που του είπε, ότι θα κληθείς, του λέγει, Πέτρος — Σίμων που ερμηνεύεται Πέτρος — πράγματι τούτο έκαμε εκ των υστέρων. Θα ενθυμείσθε που διαβάζουμε στον Ματθαίο, στο 16ο κεφάλαιο. Εκεί αναφέρει ότι κάποτε ρώτησε για ποιον τον λένε οι άνθρωποι έξω στην αγορά και είπαν διάφορες γνώμες.

Ο Πέτρος όμως είπε την πιο σωστή: «Συ ει ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Αυτό ήτανε. Και εκεί τον μακαρίζει και του μεταβάλλει και το όνομα. Και του λέει: «Μακάριος ει, Σίμων Βαριωνά». «Είσαι μακάριος, Σίμων, παιδί του Ιωνά». «Βαρ» θα πει παιδί του Ιωνά. Τι του λέγει τώρα; «Θα κληθείς Κηφάς, ο ερμηνεύεται Πέτρος, διότι σαρξ και αίμα ουκ απεκάλυψέ σοι». Αυτό που είπες το είπε ο Πατέρας μου δι’ εσού και, διότι είσαι μακάριος, διότι σε χρησιμοποίησε το Πνεύμα το Άγιο σαν ένα χωνί, σαν ένα μέσο να δώσεις αυτή τη μεγάλη ομολογία, ότι είμαι ο Υιός του Θεού του ζώντος, ο πραγματικός. Θα λέγεσαι πλέον Κηφάς, που ερμηνεύεται Πέτρος, και από τότε τον έχουμε Πέτρο τον Σίμωνα, τον Κηφά, τον έχουμε Πέτρο, και με αυτή την αφορμή...

Μετονομάζονται και οι κληρικοί και οι μοναχοί, με αυτή την αφορμή. Κρατούν πάντοτε, ως επί το πλείστον, όσο είναι δυνατόν, το αρχικό γράμμα του ονόματος. Τον λέγανε Νίκο, τον μετατρέπουν, τον βάζουν Νικηφόρο, να φέρει νίκας, ένα παράδειγμα. Τον λέγανε Κώστα, τον έβαλανε Καλλίνικο, να έχει καλάς νίκας, ξέρω εγώ. Τον λέγανε Χρήστο, τον έβαλανε Χαρίτωνα. Κρατούν το αρχικό γράμμα και του μετατρέπουν το υπόλοιπο, εξ αφορμής αυτής της μετανομασίας του Χριστού μας επί του Πέτρου. Εν πάση περιπτώσει, μέχρι εδώ ο Πέτρος ήρθε στη συντροφιά. «Την επαύριον ηθέλησεν ο Ιησούς εξελθείν εις την Γαλιλαίαν».

Άλλη μέρα ο Χριστός βγήκε στη θάλασσα. Όταν λέμε Γαλιλαία, είναι και οι πόλεις εκεί, αλλά είναι και η θάλασσα. «Ευρίσκει Φίλιππον και λέγει αυτώ· ακολούθει μοι». Είναι Φίλιππος από Βηθσαϊδά, εκ της πόλεως Ανδρέου και Πέτρου. Ξέρετε, από το ίδιο χωριό, όπως θα λέγαμε. Ακολουθεί ο Φίλιππος. Ανδρέας. Έπειτα βρήκε τον αδελφό του,

Πέτρο. Έπειτα ευρήκε ο Χριστός τον Φίλιππο, έπειτα ευρήκε ο Φίλιππος τον Ναθαναήλ, έπειτα ο Ναθαναήλ με τη σειρά του λέγει «ευρήκαμεν τον Ιησού». Γι’ αυτό αυτό το Ευαγγέλιο λέγεται «ευρήκαμεν», το Ευαγγέλιο «ευρήκαμεν», διότι έχει τόσες ευρέσεις μέσα. Εν πάση περιπτώσει, εδώ άλλο ήθελα να πω, όχι καλές όψεις για μας. «Ευρίσκει Φίλιππος τον Ναθαναήλ και λέγει αυτώ· ον έγραψε Μωυσής εν τω νόμω και οι προφήται, ευρήκαμεν, Ιησούν τον υιόν του Ιωσήφ, τον από Ναζαρέτ». Άρα κι αυτοί γνωρίζουν τη Γραφή και διαβάζουν τη Γραφή. Και διαβάζουν τον Μωυσή και διαβάζουν τους προφήτες και γνωρίζουν περί του Μεσσίου. Εμείς ξέρουμε τίποτα από το Ευαγγέλιο σήμερα;

Ανοίξαμε ποτέ να δούμε τι μας έγραψε μέσα και τι μας έχει γράψει και τι μας περιμένει;

Ευχαριστώ πολύ. Θα είχαμε τις αμαρτίες αυτές αν γνωρίζαμε τη Γραφή; Πώς μας λέει ο Χριστός; Όποιος δεν γνωρίζει τη Γραφή, πλανάται. «Πλανάσθε», λέει, «μη ειδότες τας γραφάς». Στις δύο Κυριακές, στις τελευταίες που μίλησα, χθες και την περασμένη Κυριακή, εμίλησα για την πλάνη μας εξαιτίας της αγνοίας των Γραφών.

Δεν θα κάναμε αν γνωρίζαμε τις Γραφές. Και τι κάνουμε; Και τα δικαιολογούμε, μάλιστα, τα στραβά αυτά που κάνουμε, γιατί δεν γνωρίζουμε τι μας περιμένει. Όπως υπάρχει ο αστικός κώδιξ, έτσι υπάρχει και ο θεϊκός κώδιξ. Και όταν περιπέσεις σε ένα παράπτωμα, θα είσαι αντιμέτωπος του κώδικος αυτού, του νόμου του κόσμου. Έτσι, όταν πέσεις σε παράπτωμα άλλο, ηθικό, και δεν κάνεις αυτό που λέγει ο νόμος αλλά κάνεις το αντίθετο, θα βρεθείς κάποτε κάτω από τη δικαιοσύνη του Θεού. Και αυτή τη δικαιοσύνη εδώ μπορεί να την εκμεταλλευτείς, να την πληρώσεις, να την εξαγοράσεις, και όπως αν έπαιρνα πάζι αθάνατο, να σου δώσουν και βραβείο, γιατί η δικαιοσύνη αυτή πολλές φορές δεν είναι σωστή. Την κυβερνούν άνθρωποι και αποδίδουν αντί για δίκαιο άδικο. Αλλά η δικαιοσύνη του Θεού, όμως, δεν έχει τέτοια πράγματα και πρέπει ο άνθρωπος να το προσέξει. Γι’ αυτό, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω: αρχίστε να διαβάζετε τη Γραφή και αναζητήστε για κάθε σας θέμα τι λέγει η Γραφή. Τι λέει για τη νηστεία, τι λέει για την παιδοποιία, τι λέει για την ελεημοσύνη, τι λέει για τη ζωή πέραν του τάφου. Αυτή λέει, τι λέει; Είναι όλα γραμμένα. Δεν υπάρχει τίποτα που να μην είναι γραμμένο. Αν για μας δεν είναι γραμμένο, είναι διότι ουδέποτε διαβάσαμε τα γραμμένα. Αυτός είναι ο λόγος. Όσο διαβάζει, βλέπουμε, και ο Φίλιππος με τον Ναθαναήλ.

«Έγραψε ο Μωυσής εν τω νόμω και οι προφήτες». Άρα ο Χριστός είχε προκαταγγελθεί. Γνωρίζαμε ότι ο Χριστός θα έρθει, γνωρίζαμε πότε θα έρθει, γνωρίζαμε πού θα έρθει και γνωρίζαμε και το πώς θα έρθει. Γνωρίζαμε ότι θα έρθει εκ Παρθένου, το λέει ο Ησαΐας, το 7:14. Γνωρίζαμε ότι θα έρθει στη Βηθλεέμ, το λέει ο Μιχαίας. Γνωρίζαμε ότι θα έρθει 483 χρόνια μετά την αναστήλωση του ναού του Σολομώντος, που κατεστράφη από τον Ναβουχοδονόσορα. Γνωρίζαμε λεπτομέρειες και προσδιορίζουμε ακριβώς το πότε, πού και πώς. Δεν χωράει, λοιπόν. Όπως γνωρίζαμε το πώς θα ήρχετο, έτσι γνωρίζουμε και το πώς θα ξανάρθει. Όχι για να του χτυπήσουμε εμείς το μπουνίδι και να του πούμε «προφήτευσον, ποιος σε κτύπησε».

Θα έρθει να κρίνει ζώντας και νεκρούς και «κόψονται πάσαι αι φυλαί της γης» και θα λυθούν τα γόνατα ζώντων και τεθνεώτων, όταν έρθει ο Χριστός στη Δευτέρα Παρουσία. Και είναι γραμμένα αυτά τα πράγματα και τα περιμένουμε, και εν τούτοις πολλοί από μας δεν θέλουν να τα διαβάσουμε και να τα παραδεχτούμε. Η Γραφή είναι γραμμένη για όλους τους ανθρώπους. Υπάρχουν για εμάς τους Ορθοδόξους όχι μία γραφή, τρεις, ιδιόγραφες. Μία γραφή, αυτή η Παλαιά και η Καινή, δημιουργεί πολλές φορές προτεσταντισμό, όταν την πάρει ο άνθρωπος και την ερμηνεύσει με τον τρόπο τον δικό του. Όχι! Δεν είναι μόνο αυτή η Γραφή για εμάς. Είναι και η γραφή των Πατέρων, είναι και η γραφή της Εκκλησίας. Ό,τι είπανε οι Πατέρες, ερμηνεύοντας τη Γραφή σωστά, είναι κάτι που το έγραψαν για εμάς και είναι υποχρέωση να το γνωρίζουμε. Ό,τι γράφει η Εκκλησία, κατεξοχήν στα δογματικά της μέρη,

για μας να γνωρίζουμε πώς έχει η υπόθεση της υποστάσεως της Θεότητος, πώς έχει η υπόθεση της αειπαρθενίας, πώς έχει η υπόθεση της ζωής πέραν του τάφου, της Αναστάσεως. Όλα αυτά τα πράγματα που αποτελούν δόγμα για τον άνθρωπο είναι γραμμένα και τα αναφέρει η Εκκλησία στην Υμνολογία. Κατ’ εξοχήν το βιβλίο, από δογματικής πλευράς, που δεν πρέπει να λείπει από το σπίτι είναι η Παρακλητική. Η Παρακλητική είναι όλη δογματική. Εκεί μέσα βρίσκει ο άνθρωπος τα θέματα, πώς πρέπει να είναι τοποθετημένα στην πίστη του, αν θέλει να μην χάσει τον δρόμο και να μην βρεθεί αντιμέτωπος με τη δικαιοσύνη του Χριστού μιαν ημέρα.

Λοιπόν, οι άνθρωποι εδώ μας το υπενθυμίζουν. Μας το είπε, αν θυμάστε, και ο Αβραάμ, το είπε στον πλούσιο, όταν παρακάλεσε ο πλούσιος να πάει ο Λάζαρος στο σπίτι του πατέρα του, που είχε πέντε αδέρφια, να τον δούνε νεκραναστημένο για να πιστέψουν. Δεν πιστεύουν, λέγει. «Έχουσι Μωσέα και προφήτας· ακουσάτωσαν αυτών». Και αυτοί που ρωτούσαν τον Χριστό μας για θέματα αν υπάρχει ζωή πέραν του τάφου, τους είπε πλανημένους, όπως σας είπα γρηγορότερα. Δεν είναι γραμμένο, λέει, ότι ο Θεός είναι ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ, ο Θεός του Ιακώβ και είναι «Θεός ουκ έστιν νεκρών, αλλά ζώντων»; Δεν θα επλανάτο ο άνθρωπος και δεν θα έλεγε αυτά τα πράγματα και δεν θα έκανε αυτά τα αστεία, τις κουταμάρες αυτές, να μαυροφορεί, να γυρίζει τα κάδρα, να σπάει τα πιάτα, να κάνει τόσες δεισιδαιμονίες γύρω από τον θάνατον, εφόσον ο άνθρωπος πέθανε και ζει, μόνο άφησε το σώμα κάτω,

το τσόφλι, και έφυγε. Δεν θα τα έκανε αυτά τα πράγματα. Αυτά, λοιπόν, εδώ βλέπουμε ότι απασχολούντο. Απασχολούντο.

«Ον έγραψε», αυτόν που έγραψε ο Μωυσής εν τω νόμω και οι προφήται, «ευρήκαμε». Ποιος είναι αυτός; Τον Ιησού βρήκαμε, τον υιόν του Ιωσήφ, τον από Ναζαρέτ. Ο Ναθαναήλ είχε μια προκατάληψη για τη Ναζαρέτ και ίσως να ήτο δικαιολογημένη, διότι, όπως λέγουν, δεν είχε καλή φήμη η Ναζαρέτ. Δεν είχε καλό κόσμο, είχε διαφθορά μεγάλη και απιστία μεγάλη και δεν μπορούσε να φανταστεί ποτέ ο Ναθαναήλ ότι ο Μεσσίας από τον Ουρανό θα έρθει μέσω της Ναζαρέτ. Ότι κάποια άλλη πόλη, ξέρω εγώ, με ένα μεγάλο όνομα θα μπορούσε να βγάλει έναν μεγάλο άντρα. Έναν τέτοιον άνθρωπο δεν μπορούσε να το φανταστεί ότι είναι δυνατό

εκεί πέρα. Γι’ αυτό έφερε τις πρώτες του αντιρρήσεις. «Είπεν αυτώ Ναθαναήλ· εκ Ναζαρέτ δύναταί τι αγαθόν είναι;» Μπορεί να βγει τίποτα καλό, ρε παιδί μου, από εκεί πέρα; Είναι δυνατόν; Αυτό δεν το σκέφτηκες; Δεν είναι δυνατόν. Μην αποπέμπουμε καμιά φορά. Εμείς λέμε ένα ωραίο που έχει σχέση μ’ αυτό: από το ρόδο, λέει, βγαίνει αγκάθι, αλλά και απ’ το αγκάθι βγαίνει ρόδο. Είναι αλήθεια ότι ο Αδάμ, τα δύο του πρώτα παιδιά, το ένα ήταν καλός άνθρωπος, το άλλο ήταν φονιάς. Ο ίδιος πατέρας, η ίδια μάνα, με τα ίδια ήθη και έθιμα. Δεν έζησαν σε άλλο χρόνο ο ένας, σε άλλο χρόνο ο άλλος, δεν διαπαιδαγωγήθηκαν διαφορετικά κ.λπ. Και το ένα ήταν θηρίο και το άλλο ήταν αρνί. Ποτέ σας μην αποκλείσετε κανέναν, όταν ο Θεός μας λέει

στο πρόσωπο του Ιησού ότι, ερωτηθείς δηλαδή να βγάλουμε τα ζιζάνια τα οποία είναι μέσα στον σίτον, στο στάρι το άλλο, «όχι», λέει, «μην τα βγάλετε». Μήπως, λέει, μαζί με το κακό βγάλετε, λέει, και καλό. Πώς είναι δυνατόν; Ο Αβραάμ, τι είναι ο Αβραάμ; Δεν είναι απόγονος του Αδάμ; Από εκεί πίσω δεν έρχεται και αυτός; Τι άλλοι μεγάλοι άντρες δεν βγήκαν από αυτά τα καταγώγια; Βγήκαν. Και πόσοι και σήμερα αγενείς, μέθυσοι, δειλοί, ανώμαλοι, τολμώ να πω, βγάλανε παιδιά μαλάματα, όπως και το ανάποδο: άνθρωποι κατά πάντα άγιοι βγάλανε πονηρούς. Ποτέ δεν πρέπει να πούμε «διότι το μέρος εκείνο είναι». Μη σταθούμε στο πρόσωπο. Αν αυτός, τον οποίον λένε ότι είναι, είναι. Αυτό είναι το θέμα μας. Τώρα πού θα είναι δεν παίζει κανένα ρόλο.

Εν πάση περιπτώσει, κατάλαβε ο Φίλιππος ότι δεν μπορεί να τον πείσει. Γι’ αυτό ακριβώς εστάθη σε δυο λόγια. «Λέγει αυτώ ο Φίλιππος· έρχου και ίδε». Έλα να σε πάω, να τον δεις από κοντά, να δημιουργήσεις ατομικό πειραματισμό. Εγώ, ό,τι να σου πω εγώ, όπως βλέπω, δεν θα κατορθώσω να σε πείσω. Έλα να δεις. Εδώ είναι το θέμα του «έρχου και ίδε». Δεν αφήνει ο σατανάς τον άνθρωπο ούτε να ιδεί ούτε να ακούσει. Δεν τον αφήνει. Θα το έχετε συναντήσει κάποια φορά, ίσως και στον ίδιο σας τον εαυτό, που άλλοι σας έλεγαν «έλα σε ρογοκά με αυτό» ή «έλα να ακούσεις» ή «άκουσε αυτή την ταινία». Κάποιος μέσα σας έλεγε «όχι». Σας ανέβαλε.

«Μην το κάνετε σήμερα, να το αφήσετε για αύριο», ή αν δεν το αντικρούσατε εκ προοιμίου: «Δεν το ακούω, δεν θέλω να κάνω, δεν θέλω». Όμως μέχρι ενός σημείου είχατε αντιρρήσεις και, όταν πήγατε, είδατε, ακούσατε, εγγίσατε διά των αισθήσεών σας, είδατε ότι αυτά τα οποία συζητούνται είναι αληθή, εμέμψατε τον εαυτό σας εκ των υστέρων και είπατε: «Ωραία, τόσο καιρό, τόσο καιρό...» Θυμόσαστε τι είπαν οι Σαμαρείτες; Όχι η Σαμαρείτις, αλλά αυτοί που άκουσαν από τη Σαμαρείτιδα και πήγαν και βρήκαν τον Χριστό. «Τώρα», λέει, «δεν πιστεύουμε γιατί μας το είπες εσύ. Τώρα», λέει, «πιστεύουμε και το ομολογούμε, διότι εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε ατομικό πειραματισμό». Είναι εκείνο που σας έλεγα γρηγορότερα.

Ο άνθρωπος πρέπει να έρθει σε επαφή με τον Χριστό, για να νιώσει τη γλύκα του Χριστού, να καταλάβει πόσο του χρειάζεται ο Χριστός. Όταν κάθεται από μακριά, από θεωρίες και λοιπά, δεν έχει αυτό που πρέπει. Το λοιπόν, το δισύλλαβο, το τρισύλλαβο μάλλον, «έρχου και ίδε» του Φιλίππου είναι πολύ σοβαρό και πολύ διδακτικό. Και έτσι πρέπει να ωθούμε και τους άλλους να δημιουργήσουν ίδια γνώμη. Γι’ αυτό, όπως σας είπα γρηγορότερα, λέγεται από το Πνεύμα το Άγιον διά του προφήτου Δαβίδ, στον 33ο ψαλμό: «Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος». Δοκιμάστε και θα γνωρίσετε μόνοι σας ότι σας είναι χρήσιμος ο Κύριος. Όχι Χριστός με γιώτα, με ήτα, ότι σας χρειάζεται ο Κύριος.

Να σας παρηγορήσει, να σας διαφωτίσει, να σας καθοδηγήσει, να σας βοηθήσει, να, να, να, να. Διότι χωρίς τον Χριστό δεν μπορεί να κάνει τίποτα σωστό ο άνθρωπος. Αυτό, λοιπόν, τον προέτρεψε και πήγε ο ίδιος και δημιούργησε ατομικό πειραματισμό. Εγώ ενθυμούμαι τον αδελφό μου. Στην πίστη του εκλονίζετο. Άκουγε γύρω από το θέμα της ροής του μύρου στην Ιερά Μονή της Μαλεβής, από την Αγία Εικόνα της Παναγίας μας. Αυτός, ως εκ θέσεως και πράγματος, το αμφισβητούσε αυτό το πράγμα. Κάποτε, όμως, ο εγωισμός του εκόντυνε λίγο και είπε να έρθει μαζί μας. Δεν μας έλεγε ότι δεν το πίστευε αυτό το πράγμα, μέχρι που φτάσαμε εκεί. Όταν φτάσαμε εκεί, εμείς εκαθίσαμε μετά την παράκληση να φάμε, γιατί

σε λίγη ώρα θα φεύγαμε. Αυτός δεν κάθισε να φάει, αλλά διέλαθε της προσοχής μας. Έφυγε, δεν ξέρω τι δικαιολογήθηκε, και πήγε στον ναό. Πήγε στον ναό και κοίταζε από κοντά τώρα να δει πώς έχουν τα πράγματα αυτά που συζητούνται. Και εκείνη τη στιγμή βλέπει να αρχίζει να ρέει μπροστά του και τρέχει τώρα, στρατηγός, σοβαρός άνθρωπος, και τρέχει και σηκώνει τη γυναίκα μου από το τραπέζι. Εγώ δεν ήξερα τι γίνεται. Να πάει να της δείξει αυτής. «Έλα», της λέει, «να δεις, ρέει η εικόνα μύρο». Του λέει: «Αν φεύγαμε, τού λέει ότι ρέει;» Και εξανίσταται ξαφνικά. «Ναι», λέει, «είχα», λέει, «τα ερωτηματικά μου». Καταλαβαίνω, τον δρόμο δεν μπορεί να τον βγάλει, διότι ο ίδιος με τα μάτια του, με το χέρι του πιστοποίησε.

Δεν απαγορεύει τη γνώση ο Χριστός, τη θέλει και μάλιστα συγκαταβαίνει να γνωρίσει ο Θωμάς, ο οποίος αμφισβήτησε. Όμως να έχουμε υπόψη μας ότι δεν αμείβεται η γνώση, γιατί η γνώση είναι εκβιαστική. Σε εκβιάζει. Όταν βλέπεις και ρέει και αν πεις «δεν ρέει», είσαι τρελός ή είσαι στραβός. Λοιπόν, θα σου πει ο άλλος «με ανοιχτά χαρτιά» και του δίνεις κάθε δικαίωμα να το πει. Εδώ σε θέλω: όχι εκείνα που βλέπεις να πιστεύεις, να δέχεσαι, αλλά εκείνα που δεν βλέπεις. Διότι η πίστη έχει το αξίωμα που λέει ο Παύλος, ότι είναι «πραγμάτων έλεγχος μη βλεπομένων». Έλεγχος, ελέγχω, κρατώ πράγματα που δεν τα βλέπω, όμως τα κρατώ. Αυτό πάει να πει πίστη: «πραγμάτων έλεγχος μη βλεπομένων», κατά τον Παύλο.

πρώτο εγγραφείο προσευρεύει το πάνω, θα το βρείτε αυτό.

Να οδηγήσουμε, λοιπόν, κάποιον να έρθει να δει είναι σαν να τον εκβιάζουμε. Και όταν δει, όταν οσφρανθεί, όταν ακούσει, όταν πληροφορηθεί διά των αισθήσεών του —και ο Θεός δεν μας έδωσε απλώς αυτές τις αισθήσεις, γι’ αυτό συγκαταβαίνει να ικανοποιούνται και αυτές οι αισθήσεις— τότε ο άνθρωπος στερεώνεται πιο πολύ. Και το πίστευσε και το είδε και αυτό τον ωφέλησε, και αυτόν τον Θωμά. Γιατί αν ένας από το ακροατήριο του λέει του Θωμά: «Τι μας λες; Ανέστη;» «Ναι, ανέστη». «Τον είδες εσύ αναστημένον;» «Δεν τον είδα εγώ». «Αλλά πώς το ξέρεις;» «Μου το είπανε». «Εμείς δεν το πιστεύουμε. Αν τον έβλεπες εσύ...» Πώς μπορούσε να φτάσει μέχρι μαρτυρίου, όπως έφτασε έπειτα; Ναι, εγώ τον είδα και έχω τη δύναμη να σταθώ στο απόσπασμα. Έχω τη δύναμη να σταθώ στο μαχαίρι σας.

Το αρνούμαι αυτό το πράγμα; Τον είδα. Αυτός ο τρόπος, όταν και δει μάλιστα, τότε γιγαντώνεται η πίστη του. Γι’ αυτό πολλές φορές σταυρώνουμε τα χέρια επάνω και ντρεπόμαστε να πούμε θαύματα που βλέπουμε, γιατί εμείς αρκούμεθα μόνο στην πίστη μας, δεν θέλουμε να δούμε θαύματα. Τα θαύματα είναι για τους ολιγοπίστους ή για τους αδιαφόρους. Δεν είναι για τους πιστούς. Οι πιστοί δεν περιμένουν θαύματα για να πιστέψουν, που έχουν ήδη πιστέψει χωρίς θαύματα. Γι’ αυτό και η πίστη σου αυτή αμείβεται πολύ από τον Χριστό. Εν πάση περιπτώσει, «έρχου και ίδε». Δεν αντέστη ο άνθρωπος αυτός. Δεν αντέστη. Τον πήρε και τον πήγε στον Χριστό. Όπως ο Ανδρέας χειραγώγησε τον Πέτρο, έτσι ο Φίλιππος τον Ναθαναήλ. «Είδεν ο Ιησούς τον Ναθαναήλ ερχόμενον προς αυτόν και λέγει περί αυτού». Προφητεία εδώ. Εγώ. Όπως έκαμε και γρηγορότερα. Γιατί ο Χριστός δεν είναι μόνο άνθρωπος, είναι και Θεός.

«Αληθώς Ισραηλίτης». Ισραηλίτες ξέρετε ποιοι λέγονται, ε; Οι απόγονοι του Ιακώβ. Ισραήλ μετονομάστηκε ο Ιακώβ, όταν επέστρεφε από τη φυγή που είχε κάνει εξαιτίας της κλοπής των πρωτοτοκίων και της οργής του Ησαύ. Τότε επέστρεφε, τότε όταν έμαθε ότι ο Ησαύ έρχεται εναντίον του με τριακόσιους τόσους, γονάτισε και προσηύχετο μια ολόκληρη νύχτα. Και το πρωί, που είπε κάποιος να τον αφήσει, γιατί τον κρατούσε αυτόν που του μιλούσε, του είπε: «Δεν σε αφήνω αν δεν με ευλογήσεις». Και τότε τον ερώτησε: «Τι σου όνομα;» Και είπε ότι «Ιακώβ». «Από εδώ και μπρος», λέει, «θα λέγεσαι Ισραήλ», που ερμηνεύεται «ενίσχυσας μετά του Θεού», ενίσχυσες τον Θεό.

Οι απόγονοι του Ιακώβ, από κει και εντεύθεν, λέγονται Ισραηλίτες, Ισραηλίτες. Κι άλλοι Ισραηλίτες θα ήσαν καλοί άνθρωποι. Όμως αυτόν αναγνωρίζει ότι είναι γνήσιος, αληθής Ισραηλίτης. «Ίδε», λέει, «αληθώς Ισραηλίτης, εν ω δόλος ουκ έστιν», που δεν υπάρχει, λέει, δόλος σε αυτόν τον άνθρωπο. «Λέγει αυτώ Ναθαναήλ· πόθεν με γινώσκεις;» Πού με ξέρεις εμένα; Πρώτη φορά βλεπόμαστε. Από πού με ξέρεις; Πρώτον, ότι λέγομαι Ναθαναήλ, δεύτερον, ότι είμαι σωστός, αληθής, ακέραιος άνθρωπος. «Απεκρίθη ο Ιησούς και είπεν αυτώ· προ του σε Φίλιππον φωνήσαι, όντα υπό την συκήν είδον σε». Πριν, λέει, σου μιλήσει ο Φίλιππος,

πριν συναντηθείτε με τον Φίλιππο, εγώ σε είδα, του λέει, από κάτω από τη συκιά. Προφανώς θα προσηύχετο ο Ναθαναήλ εκεί στο περιβόλι του, στη συκιά από κάτω. Ο Χριστός δεν είναι άνθρωπος, είναι και Θεός. Και ασφαλώς τα τηλεγραφήματα, πόσων βρισκόταν στη γη, πηγαίνουν στον ουρανό, και του λέει: «Σε είδα όταν ήσουνα από κάτω από τη συκιά». Εκεί τον εκάρφωσε κάτω ο λόγος. Κατάλαβε ότι δεν έχει να κάνει με κοινόν άνθρωπον, έχει να κάνει με κάποιον παραπάνω. Αυτό είναι και για εμάς κάτι. Νομίζουμε πολλές φορές ότι πρέπει να είμεθα, ξέρω εγώ, μπροστά στο εικονοστάσι. Δεν έχουμε καιρό μόνο να είμεθα. Καλό είναι να είναι. Πρέπει να είμεθα στην Εκκλησία, μα δεν έχουμε καιρό να είμεθα στην Εκκλησία για να λέγει τα λόγια.

Απ’ οπουδήποτε κι αν είμεθα, ο Χριστός είναι πανταχού παρών. Είναι πανταχού παρών ο Χριστός. Εδώ τον βλέπει τον άλλον στο χωράφι, από κάτω από τη συκιά. Ένας αναστεναγμός να βγει από μέσα σου, οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι, ένα ευχαριστώ να βγει από μέσα σου, οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι. Μια παράκληση θερμή, σωστή και δικαία να βγει από μέσα σου, οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι. Λάβετε υπόψη, να πω, τον Θεό. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει ποτέ σας. Κάποτε οι Ισραηλίτες κάμαν μια στραβοξυλιά και, όταν είδαν τα πράγματα άσχημα, βάλανε τον Μωσή να μιλήσει στον Θεό, να προσευχηθεί. Ο Μωσής προσανατολίστηκε επάνω στο θέμα αυτό.

Να μιλήσει στον Θεό, να προσευχηθεί. Δεν είχε ανοίξει το στόμα του όμως ακόμη, παρουσιάζεται ο Κύριος και του λέει: «Τι βοάς εναντίον μου; Τι βοάς; Τι φωνάζεις;» Δεν είχε πει κουβέντα, τίποτα. Μέσα του έφτιαχνε να πάει να πει για λογαριασμό των ανθρώπων αυτών, και του φωνάζει και του λέει: «Τι φωνάζεις; Τι θέλεις;» Δεν είχε ανοίξει το στόμα του. Μην νομίζουμε ότι πρέπει να το πούμε καλά και ότι η μία προσευχή είναι καλή και η άλλη ωραία. Μπορεί να του πεις: «Κύριε, μη με ελεήσεις». Αυτό μπορεί να του πεις, «μη με ελεήσεις». Αυτό δεν θα γίνει. Τι του λες, πώς το λες και ποιος είσαι εσύ που του το λες; Τι σχέση έχεις με τον νόμο του; Αν έχεις φόβον Θεού, αν τον λογαριάζεις, αν τον υπολογίζεις. Δεν είναι θέμα καπατσοσύνης η προσευχή.

Θέμα καπατσοσύνης. Όπως ενόμιζε ο Μωσής, που τον έστελνε να βοηθήσει να βγει ο λαός από τα χέρια του Φαραώ, λέει: «Εγώ είμαι βραδύγλωσσος». Κι άμα είσαι βραδύγλωσσος, χρειάζεται να πας να δικηγορεύσεις εκεί πέρα, να τον φέρεις έτσι βόλτα τον Φαραώ για να τους πάρεις; Πας με τη δύναμη και με τη χάρη και με τον ίσκιο τον δικό μου θα πας. Θα πας εσύ να πεις λόγια, να το καταφέρεις, να τον ξεγελάσεις για να του πάρεις; Έτσι είναι και στον Θεό. Δεν ξεγελάμε τον Θεό με τίποτα. Η δικαιοσύνη του Θεού ζητάει τακτοποίηση. Ζητάει τις αμαρτίες. «Φέρε μου τις αμαρτίες και έπειτα κάτσε να συζητήσουμε όλα αυτά τα θέματα». Τις αμαρτίες σου δεν τις βγάζεις από τη ζωή, δεν αλλάζεις, μην συζητήσεις τίποτα, μη χάνεις την ώρα σου, μη χάνεις τα λόγια σου. Αυτό πρέπει να το γνωρίζει ο κάθε χριστιανός και ούτε καν να παρουσιάζεται μπροστά, να ανοίξει το στόμα να μιλήσει στον Χριστό, εφόσον εκκρεμούν οι αμαρτίες.

Εφόσον εκκρεμεί αμαρτωλή ζωή, θα τακτοποιηθεί η ζωή η αμαρτωλή και τότε κάτσε να τα συζητήσουμε. Όσο τις αμαρτίες σου δεν τις αφήνεις, τον διάβολο τον έχεις στη μασχάλη σου. Με τον διάβολο συντροφιά συζήτησε, εγώ δεν κάνω, λέει ο Χριστός. Παραιτήσου από αυτά, μετανόησε γι’ αυτά, εγώ θα σε συγχωρήσω. Λογαριασμό δεν σου ζητάω γιατί τα έκανες. Άλλαξε ζωή και τα πράγματα αλλάζουν. Αυτό πρέπει να γίνει πίστη στον καθένα και να το ξέρουμε. «Πριν λοιπόν», του λέει, «μιλήσεις, πριν ακόμη σου μιλήσει, εγώ σε έβλεπα. Δεν σε βλέπω από την ώρα που σε έφερε εδώ ο Φίλιππος. Εγώ σε βλέπω κάτω απ’ τη συκιά, γιατί σε ακούω». Ασφαλώς αυτός κάτι θα προσηύχετο γύρω από την έλευση του Ιησού, του Μεσσίου δηλαδή, κάτι τέτοιο θα προσηύχετο, όπως φαίνεται. Απεκρίθη Ναθαναήλ και λέγει αυτώ: «Ραββί».

«Συ ει ο Υιός του Θεού, συ ει ο Βασιλεύς του Ισραήλ». Δεν θα μπορούσες δηλαδή, αν δεν ήσουν ο Υιός του Θεού και, κατ’ επέκτασιν, ο Βασιλεύς του Ισραήλ, όπως τον περιμένουμε εμείς με βάση τον Μωσή και τους Προφήτες, δεν θα μπορούσες να ξέρεις πού ήμουνα εγώ, τι έκανα εγώ και να μου αποκαλύπτεις και το όνομά μου και την εργασία μου που έκανα αυτές τις ώρες. Αυτό θέλω να το χωνέψουμε: οπουδήποτε κι αν κινούμεθα, είμεθα κάτω από το βλέμμα του Θεού. Όχι κρυφά, όχι στα σκοτάδια, όχι στα ερημούδια, όχι στα φαράγγια. Όπου θέλεις πήγαινε, ό,τι κάνεις, ό,τι σκέπτεσαι, ό,τι λες, είσαι κάτω από το βλέμμα του Θεού. Είναι ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Δεν διαλάθει τίποτα. Και να θελήσει ο άνθρωπος να το σβήσει αυτό το πράγμα...

Θα το επιτρέψει ο σατανάς; Γιατί γράφει κι αυτός. Δεν το επιτρέπει συνήθως, γιατί γράφει κι αυτός. Όπως σας έχω πει άλλοτε, γράφουν τρεις όταν ο άνθρωπος αμαρτάνει. Όταν κάνει το καλό, γράφουν δύο. Ο σατανάς δεν τα γράφει τα καλά, δεν συγχαίρεται, δεν τα θέλει. Θα γράφει όμως η συνείδηση και ο άγγελος του ανθρώπου. Απεκρίθη ο Ιησούς και είπεν αυτώ: «Ότι είπον σοι, είδον σε υποκάτω της συκής, πιστεύεις;» Από αυτό, λέει, κινήθηκες, διότι σου απεκάλυψα ότι σε είδα πριν ο Φίλιππος σε ειδοποιήσει, ότι ήσουν κάτω από τη συκιά. Γι’ αυτό με λες λοιπόν ότι είμαι ο Υιός του Θεού, γιατί μόνο ένας Θεός θα μπορούσε να ξέρει αυτές τις λεπτομέρειες. Γι’ αυτό, λέει, μου το λες. Ε, σου λέγω εγώ: «Μείζω τούτων όψει». Θα δεις πράγματα και θάματα, όχι αυτό που άκουσες τώρα απλώς. Αν έρθεις κοντά μου, αν ζήσεις κοντά μου, θα δεις πράγματα. Και πράγματι...

Τι δεν αξιώθησαν από τον ύστερον, κοντά στον Χριστό μας, να δούνε οι Απόστολοί του! Τι θαύματα, τι διδασκαλίες! Ποιος να τις γράψει όλες αυτές; Είναι γραμμένα τώρα στα εκατό φύλλα του Ευαγγελίου. Ο Ιωάννης λέει: «Εάν γραφεί καθ’ εν όσα είπε και έπραξε ο Χριστός, ουδέ ο κόσμος όλος θα χωρέσει τα γραφόμενα βιβλία».

Δεν είναι γραμμένο εν σχέσει με εκείνα που είπε και έκαμε ο Χριστός. Σε πόσες νεκραναστάσεις δεν ευρέθηκαν μπροστά αυτοί οι άνθρωποι εκ των υστέρων, τι θαύματα δεν είδαν! Βλέπουν εκεί πέρα, με λίγο σάλιο και με λίγο χώμα, να φτιάχνει μάτι. Πού να ακουστεί; Πού, αν τις ομολογίες των σατανάδων, τις διδασκαλίες, τα θέματα πέραν του τάφου, σαράντα μέρες που τους ομιλούσε μετά την Ανάστασή του, περί της Βασιλείας του Θεού.

Μας διηγείται ένας... Θαύμα ή τη ζωή ενός ασκητού ή διαβάζουμε στο συναξάρι μια ζωή ενός ερημίτου και λοιπά και μένουμε με ανοιχτό στόμα, πληροφορούμεθα, δεν το αφήνουμε κάτω. Τα μάτια μας κλείνουν και δεν το αφήνουμε. Πόσο μάλλον να μιλά ο ίδιος ο Θεός, το πλάσμα που μιλούσε μέσα στις πιο λεπτές χορδές της ανθρωπίνης υπάρξεως. Καταλαβαίνετε; «Μείζω τούτων όψει», του λέει. Τι έχεις να ακούσεις! Και λέγει αυτώ: «Αμήν αμήν λέγω υμίν, απ’ άρτι όψεσθε τον ουρανόν ανεωγότα». Μέχρι τώρα ήταν κλειστός ο ουρανός. Η αμαρτία είχε βάλει παραβάν. Τώρα τα πράγματα θα αλλάξουν. «Και τους αγγέλους του Θεού αναβαίνοντας και καταβαίνοντας επί τον Υιόν του ανθρώπου». Σε λίγες ημέρες εβαπτίσθη ο Χριστός και είδανε πράγματα και άκουσαν πράγματα. Αλλά και γενικά άνοιξε πλέον το παραβάν το κλεισμένο, γιατί ο Χριστός εσταυρώθη σε λίγο και ξαναέγινε...

Επανασύνδεση του ουρανού με τη γη. Άνοιξε την Ωραία λεγομένη Πύλη. Το παραβάν είναι εκείνο, η αμαρτία του Αδάμ, και ήρθε ο Χριστός και άνοιξε την Ωραία Πύλη, από την οποία επιστρέφουν οι άνθρωποι στον Παράδεισο, διότι μπροστά στην Ωραία Πύλη γίνεται η συνθηκολόγηση και η ομολογία και η αναγνώριση, και εκεί χορηγούνται τα εισιτήρια για την επιστροφή του ανθρώπου στον Παράδεισο. «Παραδείσου πάλιν ποιεί πολίτην με». Λοιπόν, σε γενικές γραμμές βγαίνει το πώς ο άνθρωπος πρέπει να ενεργεί. Όταν επιθυμεί να μάθει, ο Θεός θα τον διευκολύνει. Θα του παρουσιάσει ανθρώπους, όπως εν προκειμένω παρουσίασε τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και βοήθησε τους δύο τους πρώτους. Οι δύο πρώτοι χρησιμοποιήθησαν, τόσο ο Φίλιππος όσο και ο Ανδρέας, να φέρουνε δύο ακόμα.

Έτσι, ο ένας με τον άλλον και ο άλλος με τον άλλον, γίνεται αυτή η αλυσίδα και παρουσιάζουν τους ανθρώπους στη Βασιλεία των Ουρανών. Αλλά πρέπει να το θελήσει ο άνθρωπος. Ο Φίλιππος δεν είπε: «Τι με ενδιαφέρει εμένα; Εγώ ας μην πάω πουθενά αλλού», ούτε ο Ανδρέας είπε το ίδιο, ούτε ο Ιωάννης. Αυτός υπέδειξε κάτι που εγνώρισε.

Ο Ιωάννης, όπως ξέρετε...

Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε. Εμείς έχουμε υποχρέωση να υποδείξουμε. Δεν θα κατέβει ο Χριστός κάτω. Δι’ ανθρώπων... Θα επεκτείνει το έργο και τη διαφώτιση. Χαρά στους ανθρώπους οι οποίοι θα γίνουν αιτία, είτε με τα λόγια τους...

Με τα έργα τους είτε με τα χρήματά τους, να γνωρίσουνε άνθρωποι τον Χριστό. Υπάρχουν πολλά καλά στον κόσμο. Το μοναδικό καλό είναι να γνωρίσει άνθρωπος τον Χριστό ή τον Χριστό σε άνθρωπο. Να κάνεις μια γνωριμία, έτσι, μια γνωριμία. Έχει φτάσει στο σημείο εκείνο ο Ιάκωβος να λέγει ότι: «Ο επιστρέψας άνθρωπον εκ της πλάνης αυτού θέλει σώσει ψυχήν εκ θανάτου και καλύψει πλήθος αμαρτιών». Γιατί μια ψυχή που ζει μακριά, στην άγνοια, στην απιστία, στην αμαρτία, είναι μια απολεσμένη ψυχή. Είναι νεκρά από σήμερα και ο θάνατος δεν θα είναι τίποτα άλλο, ένα μικρό επεισόδιο, για να πάει στην προέκταση, στην κόλαση. Αν κατορθώσεις λοιπόν με τα λόγια σου, με τα έργα σου, με τη συμπεριφορά σου, να το συγκινήσεις αυτό το πρόσωπο, να κοιτάξει...

Να βρει τον εαυτόν του, να μετανοήσει, να εξομολογηθεί και να μπει στον δρόμο του Θεού, σώζεις ψυχήν εκ θανάτου, δηλαδή μια ψυχή από την κόλαση. Θάνατος είναι η κόλαση. «Και θέλει καλύψει πλήθος αμαρτιών». Εκτός αυτού, θεωρούνται σοφοί οι άνθρωποι. Οι διάφοροι... Σοφότερος άνθρωπος, κατά τον Σολομώντα, είναι ο σώζων ψυχάς. Είναι το μόνο αντικείμενο που δεν χαλάει. Αντέχει και πέραν του τάφου. Εδώ ό,τι χρυσό να κάνεις, όσα διαμερίσματα να κάνεις, ό,τι να φτιάξεις, θα μείνουν εδώ ή θα χαλάσουν. Ένας σεισμός θα ισοπεδώσει, όπως το απέδειξε απόψε στην Τουρκία, στην Ιταλία. Το ίδιο λοιπόν μπορεί να συμβεί και εδώ. Ο σώζων όμως ψυχάς, αυτός είναι σοφός. Αυτά είχα να πω επί τη ευκαιρία της εορτής του Αγίου Ανδρέου και της κλήσεως αυτού.