God's Conduct Toward the First-Created

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject again this evening will be taken from the feast of the day. Among the other Saints commemorated today, the Church presented us with a prophet of the Old Testament whose life offers both doctrinal and moral teaching. He is one of the Minor Prophets, the lesser prophets, as we call them. You know that the prophets are likewise divided into major and minor. There are four major prophets—for example, Isaiah, Jeremiah, Ezekiel, and Daniel—and twelve minor prophets, including Malachi, Micah, Nahum, Jonah, and Zechariah. One, then, from this company of the Twelve Minor Prophets is commemorated today—or rather, was commemorated today, since with Vespers we have already entered the next day—and that is the Prophet Jonah. His life contains a wealth of teaching. Through his life and all that befell him, we have the opportunity to learn, on the one hand, about the omnipotence of God and how God thinks, and, on the other, that we must not demand outcomes in matters of faith that conform to human reasoning. Take your reason, put it away in the cupboard, and leave it there; then take up the staff of faith and walk when God speaks. One Saint expresses what I have just said in a few words of his own:

“Where God is, there is faith; there is no place there for asking how.” God speaks, and you question Him? You doubt and bring your reasoning down to bear upon His word? It is God who speaks. Therefore, where God is, there is faith; there is no place there for asking how. Something like this happened in Jonah’s life, and I thought that this event deserved a place in the present series, which I hope is edifying. Many of our brethren, of course, read, study, and know something about it, but there are also some who do not. Let them listen, then, and let the others show patient endurance. The name Jonah means “dove.”

He lived about eight hundred years before Christ. Something happened in his life which our Christ used when He came into the world, because it was connected with His burial and His Resurrection. Christ took this event and applied it to Himself, saying: “You seek a sign, a miracle, and so forth, but you will be given no sign except that of the Prophet Jonah.” Christ accepts Jonah as a true prophet. Therefore, this book has authority. It is true, since Christ uses it and cites it as proof. It is not falsehood or a fairy tale. Whether we ourselves are willing to believe it is another matter. No one is forcing us; no one is holding a pistol to our temple. But it is to our benefit to believe it, since that is supposedly what we desire. Thank you.

I shall set this event before you so that you may see what took place and what happened there. “Now the word of the Lord came to Jonah the son of Amittai, saying, ‘Arise’”—get up, He tells him—“‘and go to Nineveh, that great city, and preach in it, for the cry of its wickedness has come up before Me.’” As for what he was to preach, God had certainly told him. It was God’s command. The command given to him is recorded further on, and it was this: “Yet three days, and Nineveh shall be destroyed.”

This seemed strange to him. Why did it seem strange? Because human reasoning entered the picture. If You are going to destroy the city in three days, why should I go and tell them? Why should they shave themselves and put on sackcloth? He had not been told: “Go and preach to them, and tell them that unless they repent, I shall destroy them in three days.” God did not say that, and this is where Jonah became confused. This is where he introduced his own reasoning, where he stopped and went astray, and all the adventures that follow arose from that. This is why I said at the outset: where God is, human reasoning must step aside. If God says something, He has no reason to deceive man. It must be done as He says. But Jonah reasoned that

they might repent, and that if they repented, God would not destroy them. Then he would appear to be a false prophet. So, to avoid losing his title and reputation, he decided not to go.

“And Jonah arose,” not to preach, but “to flee to Tarshish,” in what is now Spain. He left Palestine to travel toward Spain, to another place, imagining that he was fleeing from the presence of God. He thought that God’s domain was here in Palestine and concerned only these matters. “I shall go somewhere God is not, because I cannot understand His sending me to proclaim that He will destroy them in three days when, if they believe and repent, He will not destroy them, and I, as I said, will lose my reputation.” Thus he fled “from the presence of the Lord, and went down to Joppa. He found a ship going to Tarshish, paid his fare, and boarded it to sail with them to Tarshish, away from the presence of the Lord.” Yet David says: “Where shall I flee from Your presence?”

Shall I go up to heaven? You are there before me. Shall I go down to the earth? You are there. Shall I enter the depths of the earth? You are there again. Where can I go from Your presence? Do you know how many people behave like this today? Some hide themselves in order to sin. They speak quietly so that no one will hear them. They turn off the light outside so that they can sin, and do a thousand other things. “What we said stays between us.” Really? Were there only the two of you? Was no one else present? Where, then, did you imagine God to be? Where, at least, did you lock God away? Does He not see? In older churches, above the iconostasis and beside the Mystical Supper, they would often depict an ear, an eye, and a hand writing. This reminded man that God

hears everything, sees everything, and records everything. Do not be deceived, whether there is light or darkness, whether witnesses are present or not. The devil, that cunning craftsman, erases from our awareness the omnipresence of God, and most of us sin because we have erased God from our minds. One Saint tells us that if man possessed this fear of God and awareness of His omnipresence, he would either not sin at all or would sin very little. This is why we are called godless and fearless: we do not fear God. We do not revere the God who sees us. Whatever the sin, whatever the scheme, whatever you may say—even if you whisper it against your own breast—God knows it. And Jonah was fleeing.

He confined God to Palestine. He thought that outside it there was no God and that the rest of the world was not governed by God; God concerned Himself only with that place. That was how he thought. If any of us think in the same way, we should take heed. Everything is done before the Lord and is recorded. As I told you one evening, the evil, shameful, and unlawful things a person does, whether against other people or against God, are recorded by three witnesses: first the devil, second the angel, and third the conscience. Good deeds are recorded only by the conscience and the angel. The devil does not record a person’s good deeds; that is not his purpose. And those sins are difficult to erase unless there is sincere metanoia, sincere repentance, and sincere confession. No other means can remove the stain of a person’s sins. In any case, Jonah left, paid his fare, boarded the ship, and sailed away.

The result was this: “And the Lord raised a great wind upon the sea, and there was a mighty tempest on the sea, so that the ship was in danger of being broken apart.” A wind arose, the weather turned bad, and everything was against them. “The Lord raised it.” Some people imagine that the weather will necessarily unfold exactly as the forecast predicts, simply because the forecast said so. But if the Master above so wills, He changes things. Everything is in the hands of God. In this case there was wind because He willed it. Nothing moves without God’s signature. God must will it as well.

Not a hair falls from one’s head, not a leaf stirs on a tree, and not a bird is caught in a snare unless God permits it. Here it says that the Lord “raised a great wind” against the ship, so that it was tossed by the waves and they were in danger of drowning. “And the sailors were afraid.” Jonah was not the only one aboard; there were other passengers and the ship’s crew as well. “The sailors were afraid, and each cried out to his own god.” What different races and different religions they represented! Some worshipped serpents, others the moon, others cows, and so forth. Who knows what all those men believed? Each one immediately tried to take hold of his own god. Even our own unbelievers, when circumstances become difficult, will cry, “My Most Holy Theotokos!” or “My Christ!” and make the sign of the Cross, though they claim not to believe in Him. For difficult moments are precisely those which

bring a person somewhat back into balance and cause him to remember something higher. But man is forgetful; once the storm has passed, he begins all over again. In any case, at that moment everyone was roused, and each began crying out to his own god. Moreover, “they cast the ship’s cargo into the sea to lighten it.” It was a fierce storm. They jettisoned the cargo: sacks, suitcases, and everything else they could throw into the sea, so that the ship would be lighter and ride higher, keeping the water from coming aboard. We, too, often jettison things in this way. But Jonah was the cause of that tempest and storm. The sacks were not to blame.

You surround God with offerings! A person brings money, candles, oil, and everything else he can give. Yet the tempest does not cease. The illness does not go away; the complaining and turmoil do not leave the home; the misery does not depart. Nothing changes unless Jonah is removed. Many people would do well to notice these details, for they behave just like those sailors. They promise everything. They may donate great chandeliers, help orphans, and so forth, but they do not cast out their sins. They do not end the unlawful relationship. They continue their dishonest dealings. They do not correct their tongue. Yet they imagine that all these other things will somehow appease God. God asks man to surrender his sin if he wants calm to return, if he wants matters to prosper and be set on a course that benefits both soul and

body. In any case, this was what the sailors did. They thought that by jettisoning the cargo and throwing it into the sea, they could save the people. Factories, suitcases, and other possessions can be replaced; human beings cannot. In any case, “Jonah had gone down into the hold of the ship.” He went down into the cargo hold, “and lay asleep and was snoring”—as we would say in plain language, he was sleeping and snoring. “And the captain came to him.” One of the ship’s officers, for some reason unknown to me, went below and found him asleep and even snoring. “And he said to him, ‘Why are you snoring?’” Why are you lying there snoring? This is no time to snore. “Arise and call upon your God.”

“Perhaps God will save us, and we shall not perish.” Do you not have a God of your own? Where do you come from? Get up! Must we make you pray as well? In any case, when he naturally awoke, he was startled. Then each man said to his neighbor—for they were also superstitious—“Come, let us cast lots, so that we may learn on whose account this evil has come upon us.” In other words, who is the accursed one bringing us bad luck? “And they cast lots, and the lot fell upon Jonah.” They cast the lots, and the lot fell upon Jonah. In their own way, then, they identified the man who had brought about this entire situation that day,

even though they had set sail in such fine weather and under the most favorable signs. Why had all this hardship overtaken the ship on its journey? “And they said to him, ‘Tell us on whose account this evil has come upon us. What is your occupation? Where do you come from? Where are you going? What is your country, and from what people are you?’” What work do you do? Where have you come from, and where are you going? What is happening? Evidently, he sat down and explained to them, as the account continues, that his God was the One who made heaven and earth. As he told them these things, they began to tremble. They thought, “This man has a mighty God, and surely his God is doing these things to him, because He truly exists.” Listen, then, to how Jonah says it: “I am a servant of the Lord, and I worship the Lord God of heaven, who made the sea and the dry land.”

“He made the sea and the dry land.” “Then the men were exceedingly afraid and said to him, ‘What is this that you have done?’” What have you done?

“For the men knew that he was fleeing from the presence of the Lord, because he had told them.” “Then they said to him, ‘What shall we do to you so that the sea may grow calm for us?’” What must we do with you now, they asked, so that the sea will calm down and we may be saved? “For the sea grew more and more tempestuous.” Conditions continued to worsen. Jonah answered:

“I know that it is because of me; I am the cause of all these things.” Do you notice something here? Jonah, why must we pick you up and throw you overboard? Why do you not jump in yourself, so that we may be saved as well? Jonah does not say that he will throw himself in. He says, “Pick me up and cast me into the sea.” What does Jonah represent here? He is the cause of the tempest. Jonah represents sin. And sin does not cast itself into the sea unless man throws it in. We ourselves must cast out sin. We ourselves must remove Jonah from within us. Jonah remains inside, sleeping and snoring, while outside the whole world is burning.

Troubles, quarrels, illnesses, poverty, shipwrecks, and all kinds of things are raging outside, while Jonah remains within. Everyone else is blamed, and Jonah pretends to know nothing and keeps snoring. Yet Christ comes and sees him there, hidden in the depths of each person. Unless the person himself is willing to take this Jonah, bring him out, and cast him into repentance and confession, nothing will happen. Satan does not leave on his own, and sin does not leave a person by itself. It remains in the hold, deep within, deceiving him. Many people look for the cause among the branches when they ought to seek it at the root. Suppose you go to the doctor—God forbid—with nothing more than swelling in your face. He will take your medical history.

He will try to discover where it comes from. He will ask about your intestines, your liver, and many other things, seeking the cause. By treating the cause, he removes the symptoms. It is exactly the same with a person and sin. A person must examine himself in relation to Christ and the teaching of Christ—not according to what his girlfriend says, or his friend, or the world. The world says many things with which God does not agree. “This woman did it; that woman did it.” But does Christ approve of it? Because someone else did it, will you do it too? How does that follow? This is what the passage teaches here. “Take me up,” Jonah says, “and cast me overboard.” “Why do you not jump in yourself? Why involve us?” But here he is establishing a type and a teaching

that will remain authoritative forever. These things were not written merely to fill a book, sell paper, and earn bookstores their share. There is a reason they were written in such detail. The more deeply a person wishes to enter into them—not merely reading, but going deeper, studying rather than skimming the surface—the more he himself will be edified. This, then, is what this passage teaches. When they saw that Jonah was offering himself as a sacrifice, they did not dare lay hands on him, because he had said, “I am the servant of Him who rules heaven and earth.” So they devised another plan of their own to escape. What was it? They would turn back and seek better weather.

They turned the sails and the boat around, as we would say, intending to reach land and leave him there on the shore. Until then, the wind had been blowing against them and preventing them from advancing. But when they turned the boat around, it began to blow from the shore out to sea. The answer is this: O man, do not try to escape through your own cunning. If you wish to be saved, you must do what Christ says, whether it seems harsh or not, whether it hurts or not, whether it humiliates you or not, whether it makes you poor or not. Do not seek your own way. Christ accepts no compromise. Sin cannot be paid off.

Are you trying to escape Him? You will not escape. “And the men struggled to return to the land, but they could not, for the sea rose against them.” The sea turned against them, and the wind blew them back out from the shore. You will not go this way either. Every avenue is closed. We would resolve many things if we paid attention to the hand of God, which so often stands in the way of every scheme of ours in order to compel us to look upward. A person never looks upward out of love unless everything around him has been closed off. All around him, the windows, doors, skylights, and vents must be shut so that he will look upward through the hatch. Otherwise, he will not look up.

Man does not desire much conversation with heaven. For this reason, in His love, God sometimes permits a person to be laid upon a sickbed, so that he is compelled to look upward and say, “Could there perhaps be Someone else up there waiting for me?” Until then, he did not want to listen or learn. The lesson may be severe. Christ alone knows the worth of every soul. This is precisely why He uses every means, so that no one may stand there tomorrow and say what many children say to their parents: “Why did you never take me by the ear? Why did you not give me a couple of slaps?” There was once a man—I do not know whether you have heard this story—who ended up before a firing squad for theft and robbery. When they asked him for his final wish, he said, “Bring my mother here.”

“What do you want to do to your mother?” “I want to spit at her.” “At your mother?” “Yes, because when I stole my first egg, she said to me, ‘Woe to you if they catch you.’ If they do not catch you, then there is no woe; if you manage it without being caught, all is well.” That is how everything begins. These are truths drawn from the experience of life. They are preserved in the sayings of the people, and if a person pays close attention to them, he will be edified. This is what the passage tells us here. In any event, matters grew worse, and the men cried out to God: “We will cast him overboard, but do not hold his blood against us.” Thus it says, “And they cried aloud to the Lord and said, ‘Please, O Lord, do not let us perish for the life of this man.’”

“And do not lay innocent blood upon us, for You, O Lord, have done as You willed.” Then they took Jonah and cast him into the sea. They cast Jonah into the sea. They removed the cause itself. They threw it into the sea, and the sea ceased from its raging. At once there was a dead calm. Then the men feared the Lord with great fear, offered sacrifice to the Lord, and made vows. Up to this point, this is the great lesson, besides all that follows afterward. When you see things growing dark around you—in your home, your work, your health, your finances, your children, or wherever else—

in your homeland or your Church, seek out the cause. Do not occupy yourself with the branches. Find the true cause and remove it, and He who reigns above and says, “Peace, be still,” will calm everything in an instant. If this does not happen, then whatever other way or method may be used, we should know that it will bear no fruit. God desires one thing: man’s metanoia, his repentance. A person must take his sin and cast it into the sea. Here the sea is the sea of mercy, because the sinner does nothing but heap up, as we might say, burning coals. The seashore never comes to extinguish the coals.

We must take the coals and cast them into the sea, even if the heap were large enough to cover the Ural Mountains—or whatever mountain you might imagine. Christ is a Pacific Ocean. He is not overwhelmed by either the number or the gravity of a person’s sins. It is enough for that person, like another Jonah, to take them and cast them in, and the matter is settled. Then there is peace in this world and peace with God, peace with one’s neighbor and peace with heaven. Then the effort has succeeded. But Holy Scripture continues: Jonah was in the sea, and the Lord appointed a great sea creature—a whale, a great fish—

to swallow Jonah. And Jonah was in the belly of the sea creature for three days and three nights. Christ used this very event when the Jews asked Him for a sign, a miracle, so that they might believe. “You will see no sign except the sign of Jonah the Prophet.” Just as Jonah remained there for three days, so the Son of Man remained for three days in the tomb. Christ our God, the God-Man, is the Lord of the wind and the Lord of the sea creature, and He is also the One who preserved Jonah within it. For

how could Jonah remain inside the sea creature beneath the waters for three days? How could its stomach fail to grind him up and destroy him? Clearly, a higher power governed these things. And who held the creature there? It remained in that place, took Jonah in and gave him lodging, so to speak, and then waited for a new command to carry him—as we shall see—to the shore from which he had departed and which he could not reach by boat. The sea creature was later commanded to take Jonah there. When Jonah was shut inside its stomach and could go nowhere else,

he turned his nous, his spiritual mind, inward from within the sea creature—and prayed. Read that prayer. You can find it in the Synekdemos, the Horologion, or the Synopsis. It is one of the nine biblical odes used by our Church: Jonah’s prayer from within the sea creature. A person offers his most fervent prayers when he has been caught in a trap and cannot escape. If you read Jonah’s prayer, you cannot help but weep at what he said there to God. He told Him, “You are able to bring me out of this place.” Imagine being brought out of the belly of a fish! Yet Jonah believed it. And God not only preserved him there, for God sees every aspect of a person. He searches hearts and minds, as Scripture says—how you think, what you say, and why you say it.

Jonah truly acknowledged his fault, at least at that moment, and in a certain way asked forgiveness. “And Jonah prayed to the Lord his God from the belly of the sea creature and said, ‘I cried out in my tribulation to the Lord my God, and He heard me.’” It is true. Our Lord is not like us. He does not say, “So, you rogue, now you have come back, have you? Now, my lady, after making such a mess? Now that they have thrown you out, you return?” God says no such things. God accuses no one and insults no one. He speaks with us as though it were the first time. God never holds a person’s filth against him, provided that he repents and acknowledges it.

In any event, as the passage says farther on, God gave the command: “And the Lord commanded the sea creature, and it cast Jonah out upon the dry land.” He reached by the means Christ provided the very place to which he had been unable to return by ship. Many people are scandalized by this passage. They are shocked to hear that Jonah remained beneath the waters and lived for three days. Yet we remain in water for nine months as unborn children. Sometimes we hear someone say, “Her water has broken—and it broke yesterday; she must go to the doctor.” Without that water, the child cannot survive. These are natural realities. Scientists who study such things ought, if they possess any eyes at all, to behold in the light of Christ the mystery of what is taking place.

The child lives like a frog in water. Later, put even a little water around him in the wrong way, and he may die. These are strange things. If I can live for nine months in my mother’s womb, enclosed in a sac and surrounded by water, why could another person not live for three days? And who established this law? Was it established by irrational nature? Did irrational nature create it? Was it not established by Him who sustains nature and the world, and who gave these commands and laws? Yet, as I said at the beginning, we always want to resolve everything through human reasoning. In this matter, however, reasoning cannot help us at all. Jonah returned from his journey. Jonah was now a captive. God had shown him, in other words, “You cannot escape from My hands.” In any event, Jonah now had a new encounter with God.

The Lord spoke to Jonah a second time: “Arise, go to Nineveh, the great city, and preach in it according to the former proclamation”—the things I told you before. “I do not withdraw My command; I do not change My mind. What I told you before is what you will go and proclaim.” God said nothing about what had happened. He did not say, “Well, my friend, what was that you did?” He neither mocked nor rebuked Jonah. It was as though they were meeting for the first time, as though none of those trials had taken place. This is exactly how Christ treats all sinners, including us. When we repent and return to Him, He sees us as though we had been His friends from the foundation of the world. He does not remember our sins; He has blotted them out. You should know this, and I shall keep saying it to comfort you, because Satan,

that sadistic and cunning enemy, comes and reminds us of old sins. If you wish to remember them, remember them only so that you will not fall into them again. But do not let him frighten you over whether they have truly been erased, if you have confessed them. Sometimes I hear people say, “I want to make a clean confession.” What does that mean? Do you want to wash what has already been washed? I understand making a supplementary confession for things you may have omitted or failed to confess. But to repeat, out of supposed piety, things you have already confessed is blasphemy against the Holy Spirit. For if you know that the Spirit came and cleansed them, you are speaking as though what has been cleansed were still unclean. This is false humility, and Christ does not accept it. If there is something you are uncertain about—whether you confessed it or not—then bring it up and say, “Father, I may already have confessed what I am about to tell you.”

“I do not remember clearly, so I am saying it now in order to put the matter to rest.” That is what you should say. But if you remember that you confessed it, do not raise it again, because then we are making a mockery of the Mystery. Christ does not remember it; Christ blots it out. We are the ones who remember and say, “Yes, but what I did...” Why would God keep speaking of such things? What belongs to the past, once repented of and confessed, has been erased. It is with the new sins—the ones I may commit tomorrow or the day after—that I shall have to deal with God. Here, then, it appears as though God and Jonah had never met before. He reminded Jonah only of the content of his preaching: “What I told you before—that is what you will go and proclaim.” Here the passage again emphasizes how great the city was. Was it some little village? In any event, Jonah arose and went to Nineveh, as the Lord had spoken. Now Nineveh was

a great city before God, requiring a journey of about three days to cross it. It took three days to go throughout Nineveh. Jonah began to enter the city, walking for about one day, and he preached, saying, “Yet three days”—as we said earlier—“and Nineveh shall be destroyed.” This was the very strange proclamation that he had previously been unable to deliver.

There was always the possibility that they might repent, and then his reputation would be ruined and he would lose his good name. But now he had put that concern aside. He had overcome it. “I will do it,” he said, after the ordeal he had suffered. He understood that this was serious. “And the men of Nineveh believed God, and proclaimed a fast, and put on sackcloth, from the greatest of them to the least”—everyone, even the little ones. And word reached the king of Nineveh, and he rose from his throne and took off his royal robe. The king must also have cast aside his crown and the rest of his regalia. He clothed himself in sackcloth, as a sign of mourning and repentance, and sat in ashes. Then a proclamation was made throughout Nineveh. The king issued a decree throughout his realm, from the king and his nobles, saying: “Let neither man nor beast, herd nor flock, taste anything. Let them neither feed nor drink water.” Great and small, even the animals and livestock—everything was to abstain

from food and water. But does fasting possess such a wondrous power, we might ask? And where did you get fasting from? People say this—especially, if I may say so, the clever ladies. What clever idea do they offer? “The monks invented fasting.” Yet no one wants to make laws against the stomach. We all indulge it and pamper it. So what sort of cleverness would that be? Others say, “The monks invented fasting so they could sell things such as olives,” along with a thousand other claims. But why did the Ninevites institute fasting here, and why did they present their fast before God? And where else do we find a fast decreed with such force, so that it might be offered before God to avert destruction, when the sentence had already been pronounced? For the sentence had indeed been pronounced.

They had already been condemned. Thus says the Lord. The decree had been signed: in three days the city would be overthrown. And Scripture says that the only thing they had to offer was fasting. Fasting has existed from the foundation of the world, as most of you know. Fasting was present in Paradise. Adam received the first commandment: “You shall not eat.” Did God tell him not to sit down? Did He tell him not to pass by, or not to look? He told him not to eat. Saint Basil the Great interprets this beautifully: “If Eve had fasted from the tree”—if she had not eaten from that tree—what a fast that would have been! Had she kept her fast, we would not need to fast today. But since she did not fast then, we fast now, if we wish to return to Paradise. Fasting is a mighty weapon and a great virtue. And fasting is not merely about what is on the grill. It means fasting from the bed, fasting with the eyes, fasting with the tongue,

fasting with the hand—fasting in every aspect of life. Fasting is not merely a matter of the grill, and very often it becomes nothing more than exchanging one kind of food for another. “I do not eat meat, but I eat three bowls of bean soup and drink half an oka of wine.” That is not fasting. Above all, fasting is self-restraint, abstinence in everything. It is “the mother of all good things,” as our Holy Fathers and our Holy Church say.

I once told you a story. I shall tell it again for emphasis, although it will make you laugh. You know about the blood feuds of Mani and Crete. Once a man told his wife, “I am going to that particular crossroads, where the large mastic bush stands. I shall hide there and wait

for so-and-so to pass, and then I shall kill him. If I have not returned by noon, bring me some food there.” Her husband had commanded her. God spared him, however, and the man he intended to kill had not passed by noon. So, according to her husband’s command, she had to take food to him. She put some beans in a bowl, wrapped a towel around it, and packed bread, a spoon, and whatever else she included. Then she carried it to him. She went into the great mastic bush and gave him the food. He sat down to eat, since he intended to wait until the afternoon as well—to work overtime, so to speak—before gathering his things and leaving. But when he opened the bowl,

he gave her a terrible slap. “Why are you hitting me?” she asked. “I am hitting you because you put oil in the beans. Is it not Wednesday today?” “Wait,” she said. “You are waiting here to murder a man, and it is the oil that troubles you?” “That is one matter,” he replied, “and this is another.” We laugh, do we not? But how many of us are just like him? How many? The oil troubles us, while we overlook the great axes—the sins of the flesh, our conduct, our tongue, and so many other things—and cling to the question of oil. “Father, is this food permitted? Does it contain oil?” Meanwhile, someone may leave with every other sin untouched, while imagining himself pure as gold, along with a thousand other absurdities. He has missed the true value and meaning of the matter. The Ninevites, then, offered fasting—fasting. Thank you.

Especially in these critical days, under the great dictatorship of adultery, fornication, and every other offshoot of the flesh, let there be a three-day fast. If such a fast were proclaimed, all the courts would close and every unlawful bed would be torn down. Fasting! The goad that feeds fornication and its dictatorship is gluttony. Those who live in sin consume the finest meats, the finest foods, and the finest drinks so that they may sustain their corruption. Fasting, therefore, was the weapon the Ninevites brought before the justice of God, and they fasted.

even the animals were made to fast, without so much as water. Abstaining from water is also considered fasting: drinking less and refusing to satisfy oneself. Even in monasteries, water itself is sometimes rationed, although it flows freely outside and through the gardens. The monk strives to drink less and not to gratify himself as he once did outside, in the sinful world. And what was the result?

God saw their works—what they had done. Their works! They proved their repentance through deeds. They returned what they had stolen; they asked forgiveness wherever they had committed injustice; they made practical amends. God desires works worthy of repentance. “And God saw their works, that they had turned from their evil ways, and God repented.” Do you hear that? God repented. You may ask, “What does that mean?” There it is: He repented. They overcame God. They overcame the justice of God, and God was, so to speak, put to shame. Do you understand? Such is God, that through sincere repentance proven by deeds, a person can overcome

the Almighty God Himself. “And God repented of the evil which He had said He would do to them, and He did not do it.” He did not destroy them. Meanwhile, Jonah was watching. As Scripture says further on, after preaching he left the city and went to a small hill opposite it. He sat there to see whether God would destroy the city in three days, as He had said. But God did not destroy it, because in the meantime the people had repented. Jonah took this badly. Again he was concerned about his reputation. He thought, “I have only just come through this trial from God.” The fact that so many people had been spared did not concern him; what troubled him was his own standing. Holy Scripture says: “And Jonah was grieved with a great grief and was troubled.” At the same time he became angry, and he prayed

to the Lord and said—listen to how far a person can go—“O Lord, were these not my words while I was still in my own land?” Was this not exactly what I said when You were forcing me to go? “Therefore I made haste to flee to Tarshish.” That is why I tried to escape toward Spain. “For I knew that You are merciful and compassionate, long-suffering and abundant in mercy, and that You repent of evil.” I knew this would happen, he says. If those people repented, You would change Your decree, and I would appear to be a false prophet. But if God tells you to do something, why should you care about the world’s certificate of approval or what people will say? See only that God does not condemn you. Yet Jonah persists: “And now, Master and Lord, take my life from me.” Let me die and be gone. I cannot face the people.

“It is better for me to die than to live,” now that events had turned out this way and Nineveh had not been destroyed. And if Nineveh had been destroyed, what would that have made you? The clever one? That is where such human reasoning leads. Jonah was consumed by it. And the Lord said to Jonah, “Are you greatly grieved?” Have you truly become so upset over what happened? “And Jonah went out of the city and sat opposite the city. There he made himself a shelter and sat beneath it until he might see what would happen to the city.” This is what I told you. He placed a couple of branches overhead, made a little shade, and sat there to watch. Then the Lord God commanded a gourd plant to grow.

A gourd sprang up in a single night and climbed over the little shelter Jonah had made from branches, giving him cool shade. “And it came up over Jonah’s head, to be a shade over his head and to shelter him from his troubles.” It protected him from the blazing sun. “And Jonah rejoiced over the gourd with great joy.” God is Lord even of the gourd. He commanded it to appear; no one had planted it. “And God commanded a worm early the next morning.” Those of you who grow eggplants, gourds, cucumbers, and the like know how a worm may come, sever the plant, and leave it withered by morning.

Such a worm—because the worm too belongs to God—was commanded by God to bite Jonah’s gourd at the root, and the gourd withered. “And it struck the gourd, and it dried up.” At the same time, when the gourd above him had withered and its cool shade was gone, “when the sun rose, God commanded a scorching east wind.” The sirocco made Jonah’s head feel like a boiling cauldron, and everything began to spin. “And the sun beat upon Jonah’s head, and he grew faint; and he wished for death, saying, ‘It is better for me to die than to live.’” Do you understand the difficult trial God was putting him through, in order to help him

understand the truth and leave us this great teaching about how a person ought to think? And what happened? “God said to Jonah”—there amid the sun, the scorching wind, the heat, and all his hardship—“Are you greatly grieved over the gourd?” Are you so distressed, He asks, over the gourd that you behave like this? Jonah replied, “I am greatly grieved, even unto death.” He had forgotten the trials God had already used to train him. We forget them too. We may pass through a very difficult year and repent for a moment, but then we plunge back into the world and into sin and become indifferent. Nevertheless, God desires Jonah’s salvation. Although He could have written him off, God wishes to destroy no one and rejects no one. It is the devil who rejects people.

Jonah might have died, but God desires everyone to be saved, whatever they may have done. However crooked the situation may appear, and however fully justice may be on God’s side, He does not insist on vindicating His own justice; He desires the salvation of others. And so Jonah says, “I am greatly grieved, even unto death.” Then the Lord offers him a beautiful line of reasoning: “You had pity on the gourd.” You felt sorry for the gourd, He says, “for which you did not labor, nor did you make it grow.” I commanded it to appear, and it appeared. You did not sow it. You did not water it. You did not cause it to sprout, and it did not belong to you. I did all this. Yet when it perished—after serving its purpose—you became deeply distressed over a single gourd. And what of Me?

“Should I not have pity on Nineveh, that great city, in which dwell more than twelve myriads of people?” Twelve myriads means one hundred and twenty thousand people, “who do not know their right hand from their left, and also many cattle.” You are so distressed, He tells him, over a gourd for which you did no work. I brought it forth, and I took it away. Should I not, He says, have pitied that great city, which contains one hundred and twenty thousand infants who do not know their right hand from their left? Imagine: if there were one hundred and twenty thousand infants, how many adults must there have been? Even if the families had been small, as they are now, with only one or two children, how many others would there have been? Do you understand what a vast population it was? “And also many cattle.” Should I not have pitied them too?

God speaks in this way to bring man to understand how He regards this world, patiently waiting for and desiring the salvation of every person. We should not become angry and ask, “Where is God? Is God a field guard? Is God a traffic officer? Is God a policeman?” We imagine that God should catch people in the act and cut off noses, ears, and hands, put out eyes, and so forth. Yet He would first have had to do these things to us. We see only the others whom, we think, God ought to punish. We do not see that He would have had to punish us too. We see the curses deserved by others, but not our own. We see the sins of others. God, however, has two hands: with one He holds one person, and with the other, another. Yet He seizes no one for punishment in this present time. He waits for the repentance of all people. You see, then, what a turn this whole account takes, and what a change occurs in this man.

My dear ones, do not set your own reasoning above the Gospel when the Gospel speaks, when Christ speaks, or when our conscience speaks, if we have not killed it. For many of us have deadened our conscience. Even when it speaks, we strike it down and say, “Sit down; you know nothing,” because we do not want it either. If, then, we resolve to obey without imposing our own reasoning and our own system, we ourselves will be greatly benefited, and we will also benefit others.

Θέμα μας και απόψε το βράδυ θα είναι παρμένο από την ημέρα. Η ημέρα, μέσα στους άλλους Αγίους, μας παρουσίασε και έναν προφήτη της Παλαιάς Διαθήκης, ο οποίος έχει δογματικό και ηθικό δίδαγμα. Είναι ένας προφήτης από τους προφήτες τους ελάσσονες, τους μικρούς όπως λέμε. Ξέρετε, χωρίζονται και αυτοί οι προφήτες, παρομοίως, σε μεγάλους και σε μικρούς. Τέσσερις μεγάλοι, επί παραδείγματι, Ησαΐας, Ιερεμίας, Ιεζεκιήλ, Δανιήλ, και άλλοι δώδεκα μικρότεροι, Μαλαχίας, Μιχαίας, Ναούμ, Ιωνάς, Ζαχαρίας. Ένας, λοιπόν, από τη συντροφιά των δώδεκα, των ελασσόνων, εορτάζει σήμερα. Εόρταζε μάλλον, γιατί ήδη περάσαμε στην άλλη μέρα από τον Εσπερινό, ο οποίος είναι ο Προφήτης Ιωνάς. Είναι ένα πρόσωπο που έχει πολλή διδασκαλία, που δίνει μια ευκαιρία με τη ζωή του και με την περιπέτειά του στον άνθρωπο να μάθει την παντοδυναμία του Θεού, αφενός, και πώς ο Θεός σκέφτεται, και να μη ζητεί λογική έκβαση στα θρησκευτικά πράγματα. Η λογική, πάρ’ τη και βάλ’ τη στο ντουλάπι και άσ’ την εκεί, και πάρε το ραβδί της πίστεως και περπάτησε όταν ο Θεός ομιλεί. Κάποιος Άγιος, όμως, αυτό που λέγω τώρα το λέει με δυο λόγια δικά του ως εξής:

«Όπου Θεός, εκεί πίστη· ούτε εκεί θέλει το πώς». Θεός το ομιλεί και εσύ ρωτάς και εσύ αμφισβητείς και κατεβάζεις τη λογική σου; Θεός το ομιλεί. Όπου, λοιπόν, Θεός, εκεί πίστη· ούτε εκεί θέλει το πώς. Ένα τέτοιο πράγμα συμβαίνει σε αυτού τη ζωή και θεώρησα ότι μπορούσε, μέσα στη σειρά αυτή που θέλω να πιστεύω ότι είναι εποικοδομητική, να έχει τη θέση του και αυτό το γεγονός απόψε το βράδυ. Πολλοί, βέβαια, είναι αδελφοί οι οποίοι διαβάζουν, μελετούν, γνωρίζουν σχετικώς, αλλά υπάρχει και μία μερίδα η οποία δεν γνωρίζει. Ας ακούσουν, λοιπόν, και αυτοί και ας κάνουν υπομονή οι άλλοι. Ιωνάς ερμηνεύεται περιστερά.

Ένα πρόσωπο που έζησε οκτακόσια χρόνια περίπου προ Χριστού. Έχει λάβει χώρα και ένα γεγονός το οποίο χρησιμοποίησε ο Χριστός μας όταν ήρθε στον κόσμο, που έχει σχέση με την ταφή Του και την Ανάστασή Του, και το επιστράτευσε αυτό το γεγονός ο Χριστός και το έφερε στον εαυτόν Του και λέγει: «Ζητάτε σημείον, θαύμα και λοιπά, και δεν πρόκειται να δείτε ει μη μόνον Ιωνά του Προφήτου». Τον παραδέχεται τον Ιωνά. Άρα έχει κύρος το βιβλίο αυτό. Είναι αλήθεια, εφόσον ο Χριστός το χρησιμοποιεί και το αναφέρει ως επιχείρημα. Δεν είναι ψέματα, δεν είναι παραμύθια. Τώρα, αδιαφορώ αν εμείς δεν είμεθα διατεθειμένοι να το πιστέψουμε. Δεν μας βιάζει κανείς, το πιστόλι δεν μας το βάζει κανείς στον κρόταφο, αλλά είναι συμφέρον μας να το πιστέψουμε, διότι εμείς το θέλουμε τάχα. Ευχαριστώ.

Θα σας παρουσιάσω αυτό το γεγονός, να δείτε τι έλαβε χώρα, το τι έγινε εκεί. «Και εγένετο», λέγει, «λόγος Κυρίου προς Ιωνάν τον του Αμαθί, λέγων· ανάστηθι», σήκω του λέγει, «και πορεύθητι εις Νινευή, την πόλιν τη μεγάλη, και κήρυξον εν αυτή, ότι ανέβη η κραυγή της κακίας αυτής προς με». Τώρα, το τι θα κηρύξει, ασφαλώς του είχε πει τι θα κηρύξει. Εντολή του Θεού. Η εντολή που του είχε δώσει αναφέρεται πιο κάτω και είναι η εξής: «Τρεις ημέρες έτι και Νινευή καταστραφήσεται».

Του φάνηκε παράξενο. Γιατί του φάνηκε παράξενο; Γιατί μπήκε η λογική στη μέση. Εφόσον θα την καταστρέψεις σε τρεις ημέρες, γιατί να πάω να τους το πω; Να ξυριστούν, να βάλουν τον σάκο, για ποιο λόγο; Δεν του είπε: «Πήγαινε να τους κηρύξεις και να τους πεις, αν δεν μετανοήσουν, θα τους καταστρέψω σε τρεις ημέρες». Τούτο δεν είπε και εκεί τα έμπλεξε. Εκεί έβαλε τη λογική του, εκεί σταμάτησε και λοξοδρόμησε, και έγιναν όλες οι άλλες περιπέτειες πιο κάτω. Γι’ αυτό είπα εκ προοιμίου: όπου Θεός, εκεί η λογική πάει στην άκρη. Αν ο Θεός λέει αυτό, δεν έχει κανένα λόγο να ξεγελάσει τον άνθρωπο. Έτσι πρέπει να γίνει. Με βάση, όμως, αυτή του τη λογική ότι

υπάρχει εκδοχή να μετανοήσουν αυτοί και, όταν μετανοήσουν, ο Θεός δεν θα τους καταστρέψει, τότε αυτός θα βγει ψευδοπροφήτης και, για να μη χάσει την ετικέτα, μη χάσει τη φίρμα, σκέφτηκε να μην πάει.

«Και ανέστη Ιωνάς», όχι για να κηρύξει, «του φυγείν εις Θαρσίς», στη σημερινή Ισπανία. Έφυγε από εκεί, από την Παλαιστίνη, να έρθει προς την Ισπανία, σε άλλο μέρος, με τη σκέψη ότι φεύγει από προσώπου του Θεού· ότι εδώ ο Θεός έχει να κάνει με την Παλαιστίνη και με αυτά τα πράγματα. Εγώ θα πάω κάπου όπου δεν είναι Θεός, γιατί αυτό δεν μπορώ να το καταλάβω, να με στέλνει ακριβώς ότι θα τους καταστρέψει σε τρεις ημέρες, που, εάν αυτοί πιστέψουν και μετανοήσουν, δεν θα τους καταστρέψει κι εγώ, όπως είπα, θα χάσω τη φίρμα μου. «Και εκ προσώπου Κυρίου, και κατέβη εις Ιόππην και εύρε πλοίον βαδίζον εις Θαρσίς και έδωκε τον ναύλον αυτού και ανέβη επ’ αυτό του πλεύσαι μετ’ αυτών εις Θαρσίς από προσώπου Κυρίου». Και ο Δαβίδ λέγει: «Από προσώπου σου πού φύγω;»

Να πάω στον ουρανό; Είσαι μπροστά. Να πάω στη γη; Ναι. Να πάω στα έγκατα της γης; Πάλι. Από το πρόσωπό σου πού πορευθώ; Ξέρετε πόσοι τέτοιοι υπάρχουν σήμερα, οι οποίοι κρύβονται ορισμένοι να αμαρτήσουνε; Τα λένε σιγά να μην τους ακούσουνε. Σβήνουν το φως απ’ έξω, προκειμένου να αμαρτήσουνε, και χίλια άλλα πράγματα. «Ό,τι είπαμε μεταξύ μας». Σοβαρά, οι δυο σας ήσασταν; Άλλος δεν ήτανε; Σαν πού τον έβαλε τον Θεό, δηλαδή; Σε ποιον, τουλάχιστον, κλείδωσε τον Θεό; Δεν βλέπει Αυτός; Στην παλιά εκκλησία πάντοτε, επάνω από το τέμπλο, ζωγράφιζαν δίπλα εκεί από τον Μυστικό Δείπνο και ένα αυτί και ένα μάτι και ένα χέρι να γράφει. Υπενθυμίζεται στον άνθρωπο ότι ο Θεός

τα ακούει, όλα τα βλέπει, όλα τα γράφει, και μη πλανάσαι. Είτε έχει φως είτε δεν έχει, είτε υπάρχουν μάρτυρες είτε δεν υπάρχουν. Ο διάβολος, ο οποίος είναι τεχνίτης, μας σβήνει αυτή την απανταχού παρουσία του Θεού και οι περισσότεροι αμαρτάνουμε, διότι έχουμε σβήσει τον Θεό. Κάποιος Άγιος μας λέγει ότι, αν ο άνθρωπος είχε αυτόν τον φόβο και την απανταχού παρουσία του Θεού, ή δεν θα αμάρτανε καθόλου ή θα αμάρτανε πολύ λίγο. Γι’ αυτό εμείς λεγόμεθα αθεόφοβοι. Δεν φοβούμεθα τον Θεό. Δεν σεβόμεθα τον Θεό που μας βλέπει. Και οποιαδήποτε αμαρτία, οποιαδήποτε κομπίνα, οτιδήποτε κι αν πεις, στον κόρφο σου να το πεις, ο Θεός το ξέρει. Και αυτός έφευγε.

Τον Θεό τον περιόρισε στην Παλαιστίνη. Εδώ έξω δεν υπάρχει Θεός και τα υπόλοιπα δεν διοικούνται από τον Θεό. Μόνο εκεί κάτω έχει να κάνει ο Θεός. Έτσι εσκέφθηκε. Και αν μερικοί εξ ημών υπάρχουν που σκέπτονται έτσι, να το προσέξουν. Όλα ενώπιον του Κυρίου γίνονται και γράφονται. Και, όπως σας είπα ένα βράδυ, τα κακά πράγματα που κάνει ο άνθρωπος, τα άσχημα, τα παράνομα, είτε για τον κόσμο είτε για τον Θεό, τα γράφουνε τρεις: πρώτος ο διάβολος, δεύτερος ο άγγελος και τρίτη η συνείδηση. Τα καλά τα γράφει μόνο η συνείδηση και ο άγγελος. Ο διάβολος δεν τα γράφει τα καλά του ανθρώπου. Δεν είναι για να τα γράφει. Και είναι δύσκολο να σβηστούν από εκεί, εάν δεν υπάρχει μετάνοια ειλικρινής και εξομολόγηση ειλικρινής. Κανένας άλλος τρόπος δεν μπορεί να απαλείψει το στίγμα από τις αμαρτίες του ανθρώπου. Εν πάση περιπτώσει, έφυγε λοιπόν, πλήρωσε ο Ιωνάς τον ναύλο του, μπήκε μέσα και φεύγει.

Αποτέλεσμα: «Και Κύριος εξήγειρε πνεύμα μέγα εις την θάλασσαν και εγένετο κλύδων μέγας εν τη θαλάσση και το πλοίον εκινδύνευε του συντριβήναι». Σηκώθηκε, λέει, άνεμος, καιρός άσχημος, εναντίως. «Κύριος εξήγειρε». Ορισμένοι νομίζουνε ότι το μετεωρολογικό δελτίο θα γίνει έτσι, διότι θα γίνει έτσι, το είπε το δελτίο. Αν θέλει, όμως, το αφεντικό από πάνω τροποποιεί τα πράγματα. Τα πάντα είναι στα χέρια του Θεού. Εν πάση περιπτώσει, άνεμο, διότι το θέλει Αυτός. Τίποτα δεν κινείται χωρίς τη μονογραφή του Θεού. Αυτό πρέπει να θέλει και ο Θεός.

Τρίχα από την κεφαλή δεν πέφτει. Φύλλο από το δέντρο δεν κουνιέται, πουλί δεν πιάνεται στην παγίδα, εάν δεν στείλει ο Θεός. Κύριος, λέει εδώ, «εξήγειρε πνεύμα μέγα» εναντίον του πλοίου, ώστε εκλυδωνίζεσθαι, να πνιγούνε. «Και εφοβήθησαν οι ναυτικοί». Ήταν, λέει, μέσα όχι μόνο αυτός, αλλά και άλλοι επιβάτες και το προσωπικό. «Εφοβήθησαν», λέει, «οι ναυτικοί και ανεβόησαν έκαστος προς τον θεόν αυτού». Τι διάφορες ράτσες, τι διάφορες θρησκείες! Άλλοι πιστεύανε τα φίδια, άλλοι το φεγγάρι, άλλοι, ξέρω εγώ, τα γελάδια κλπ. Τι ήτανε εκείνοι εκεί πέρα; Ο καθένας αμέσως πήγαινε να πιαστεί από τον Θεό του. Και οι δικοί μας οι άπιστοι, άμα τα πράγματα λίγο ζορίσουνε, «Παναγία μου» θα πούνε, «Χριστέ μου» θα πούνε, σταυρό θα κάνουνε, ας μην Τον πιστεύουνε, γιατί οι δύσκολες στιγμές είναι εκείνες οι οποίες

τον άνθρωπο τον φέρνουν κάπως σε ισορροπία, κάτι να θυμάται. Αλλά είναι επιλήσμων· όταν περάσει η μπόρα, έπειτα πάλι από την αρχή. Εν πάση περιπτώσει, εκείνη τη στιγμή όλοι επιστρατεύτηκαν και ο καθένας άρχισε να φωνάζει στον Θεό του. Ακόμη δε, «εκβολήν εποιήσαντο των σκευών των εν τω πλοίω εις την θάλασσαν, του κουφισθήναι απ’ αυτών». Λαίλαπος. Έκαναν και αβαρία, πέταξαν τα τσουβάλια, πέταξαν τις βαλίτσες, πέταξαν ό,τι μπορούσαν στη θάλασσα, να αδειάσουν, για να σηκωθεί το πλοίο, για να μην μπουν μέσα νερά. Τέτοιες αβαρίες κάνουμε και εμείς πολλές φορές. Η αιτία αυτής της λαίλαπος, αυτής της τρικυμίας, είναι ο Ιωνάς. Δεν φταίνε τα τσουβάλια.

περιβαλλείτε! Φέρνει τα λεφτά, δεν φέρνει τα κεριά, δεν φέρνει τα λάδια, όσα όλα μπορεί να τα δώσει. Δεν σταματά η λαίλαπα, δεν φεύγει η αρρώστια, δεν φεύγει η γκρίνια και η φασαρία από το σπίτι, δεν φεύγει η δυστυχία, δεν φεύγει, εάν δεν φύγει ο Ιωνάς. Και πολλοί άνθρωποι μπορεί να προσέξουνε αυτές τις λεπτομέρειες· ενεργούν σαν αυτούς. Τα πάντα τάζουν. Πολυελαίους μπορεί να φτιάξουνε, ορφανά να βοηθήσουν κλπ. Αμαρτίες δεν βγάζουν, όμως. Το παράνομο κρεβάτι δεν το χαλάνε. Το παράνομο νταραβέρι τακτοποιούνε. Τη γλώσσα τους δεν τη διορθώνουνε. Και νομίζουν με τα υπόλοιπα ότι κάπως συμβιβάζεται ο Θεός. Ο Θεός ζητάει την αμαρτία του ανθρώπου, αν θέλει να γαληνεύσει, αν θέλει τα πράγματα να ευοδωθούν και να μπουν στον δρόμο του συμφέροντος της ψυχής και

του σώματος. Εν πάση περιπτώσει, αυτοί έκαναν έτσι· νόμιζαν ότι, αν κάνουν αβαρία, να τα πετάξουν στη θάλασσα, θα γλιτώσουν οι άνθρωποι. Εργοστάσια, βαλίτσες κλπ., πράγματα ξαναφτιάχνουνε. Ανθρώπους δεν φτιάχνουνε. Εν πάση περιπτώσει. «Ο δε Ιωνάς κατέβη εις την κοίλην του πλοίου»· πήγε στα αμπάρια ο Ιωνάς «και εκάθευδε και έρρεγχε», γιατί κοιμήθηκε και ροχάλιζε, όπως λέμε στην απλή μας γλώσσα. «Και προσήλθε προς αυτόν ο πρωρεύς», ένας από το πλοίο, που δεν ξέρω για ποιον λόγο κατέβηκε κάτω και τον βρήκε και κοιμόταν και ροχάλιζε μάλιστα, «και είπεν αυτώ· τι συ ρέγχεις;» Τι ροχαλίζεις; Δεν ροχαλίζουμε. «Ανάστα και επικαλού τον Θεόν σου».

«Όπως διασώσει ο Θεός ημάς και ου μη απολώμεθα». Δεν έχεις εσύ κανέναν Θεό; Πούθε είσαι εσύ; Σήκω. Παραπροσευχητή θα σε κάνουμε; Εν πάση περιπτώσει, ξαφνιάστηκε όταν φυσικά σηκώθηκε, και είπε έκαστος προς τον πλησίον αυτού — είχαν και δεισιδαιμονία — «δεύτε βάλομεν κλήρους και επιγνώμεν τίνος ένεκεν η κακία αύτη εστίν εν ημίν». Ποιος είναι δηλαδή ο κατσικοπόδαρος, που λέμε; «Και έβαλαν κλήρους και ο κλήρος έπεσε επί τον Ιωνάν». Έβαλαν, λέει, κλήρους και έπεσε ο κλήρος επί τον Ιωνάν. Όταν προσδιόρισαν, λοιπόν, με τον δικό τους τρόπο ποιος είναι αυτός που δημιούργησε όλη αυτή την κατάσταση σήμερα,

ενώ φύγανε με τόσο καλό καιρό και με τους καλύτερους οιωνούς προς... Τι όλη αυτή η δυσκολία στο πλοίο, στον δρόμο αυτόν; «Και είπαν προς αυτόν· απάγγειλον ημίν», πες μας, «τίνος ένεκεν η κακία αύτη εστίν εν ημίν; Τις σου η εργασία και πόθεν έρχη και πού πορεύη και εκ ποίας χώρας και εκ ποίου λαού ει συ;» Τι είναι η δουλειά σου; Πόθεν έρχεσαι, πού πηγαίνεις; Τι συμβαίνει; Και κάθεται προφανώς και τους διηγείται, όπως λέει στη συνέχεια, ότι εγώ έχω Θεό Αυτόν που έφτιαξε τον ουρανό και τη γη. Όταν άρχισε να τους τα λέει, άρχισαν να τρέμουν. Λέει: αυτός έχει σοβαρό Θεό και ασφαλώς του κάνει αυτά τα πράγματα, διότι υπάρχει και, εν πάση περιπτώσει, άκουσε πώς το λέγει: «Και είπε προς αυτούς· δούλος Κυρίου είμαι εγώ και τον Κύριον Θεόν του ουρανού εγώ σέβομαι, ος εποίησε την θάλασσαν και την ξηράν».

«Εποίησε θάλασσαν και την ξηράν». «Και εφοβήθησαν οι άνδρες φόβον μέγαν και είπαν προς αυτόν· τι τούτο εποίησας;» Τι ήταν αυτό που έκανες;

«Έγνωσαν οι άνδρες ότι εκ προσώπου Κυρίου ην φεύγων, ότι απήγγειλεν αυτοίς», διότι τους το είπε. «Και είπον προς αυτόν· τι σοι ποιήσωμεν και κοπάσει η θάλασσα αφ’ ημών;» Τι πρέπει, λέει, τώρα να σου κάνουμε για να σταματήσει η θάλασσα, να γλιτώσουμε; «Ότι η θάλασσα επορεύετο και εξήγειρε μάλλον κλύδωνα». Όσο πήγαινε και χειροτέρευε. Απάντηση του Ιωνά:

«Ξέρω ότι για μένα, εγώ είμαι η αιτία που γίνονται όλα αυτά τα πράγματα». Διακρίνετε τίποτα; Γιατί, Ιωνά, να σε σηκώσουμε, να σε πετάξουμε εμείς και δεν βουτάς μόνος σου, να γλιτώσουμε κι εμείς; Δεν λέει να πέσει μόνος του ο Ιωνάς. «Σηκώσετέ με και πετάξετέ με». Τι είναι ο Ιωνάς εν προκειμένω; Η αιτία του κλύδωνος. Είναι η αμαρτία ο Ιωνάς. Και η αμαρτία δεν πέφτει μόνη της στο πέλαγος, αν δεν τη ρίξει ο άνθρωπος. Εμείς θα την πετάξουμε την αμαρτία. Εμείς θα βγάλουμε τον Ιωνά από μέσα. Ο Ιωνάς κάθεται μέσα εκεί και ροχαλίζει. Έξω καίγεται το σύμπαν.

Αναποδιές, φασαρίες, ασθένειες, ανέχειες, ναυάγια, πράγματα και λοιπά απ’ έξω, και ο Ιωνάς κάθεται μέσα. Όλοι φταίνε και ο Ιωνάς κάνει το κορόιδο, ροχαλίζει. Και πάει ο Χριστός και τον βλέπει μέσα στα σωθικά του και κάθεται στον καθένα. Εάν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν θέλει αυτόν τον Ιωνά να τον πάρει, να τον βγάλει από εκεί, να τον πετάξει στη μετάνοια και στην εξομολόγηση, δεν γίνεται τίποτα. Μόνος του δεν φεύγει ο σατανάς, η αμαρτία μόνη δεν φεύγει από τον άνθρωπο. Μένει στο κοίτος, μέσα στο βάθος, και ξεγελά τον άνθρωπο. Πολύς κόσμος αναζητεί στα κλαδιά την αιτία, εφόσον έπρεπε στη ρίζα να αναζητήσει την αιτία. Πηγαίνετε κάπου — δεν σας το εύχομαι — στον γιατρό, να έχετε απλώς ένα πρήξιμο στο πρόσωπο· θα σας πάρει το ιστορικό.

Να μάθει από πού. Θα σε ρωτήσει για το έντερό σου, θα σε ρωτήσει για το ήπαρ, θα σε ρωτήσει, θα σε ρωτήσει, να βρει την αιτία. Και θεραπεύοντας την αιτία εξαλείφει τα αποτελέσματα. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τον άνθρωπο, με την αμαρτία. Αν ο άνθρωπος εξετάσει τον εαυτό του εν σχέσει με τον Χριστό και με τη διδασκαλία του Χριστού — όχι τι λέει η φιλενάδα, όχι τι λέει ο φίλος, όχι τι λέει ο κόσμος. Ο κόσμος πολλά πράγματα λέει, με τα οποία ο Θεός όμως δεν συμφωνεί. «Η μία το έχει κάνει αυτό, η άλλη το έχει κάνει αυτό». Το εγκρίνει ο Χριστός αυτό; Διότι το έκαμε η μία, θα το κάνεις και εσύ; Πώς δηλαδή; Αυτό διδάσκει εδώ. «Σηκώστε με», λέγει, «και πετάξτε με». «Πέσε μόνος σου, γιατί μπλέκεις εμάς;» Μα εδώ τώρα φτιάχνει και έναν τύπο

και μια διδασκαλία που θα έχει κύρος αιώνιο. Δεν εγράφησαν αυτά για να γεμίσει κάποιο βιβλίο, για να πουλιέται το χαρτί και τα βιβλιοπωλεία να κερδίζουν τα ποσοστά τους. Έχουν λόγο που εγράφησαν με τέτοιες λεπτομέρειες. Όσο ο άνθρωπος θέλει να εμβαθύνει — όχι απλώς να διαβάζει, αλλά να εμβαθύνει, να μην περιπατεί, αλλά να εμβαθύνει μέσα, να μελετά — έχει να ωφεληθεί ο ίδιος. Αυτό, λοιπόν, διδάσκει το σημείο αυτό. Όταν είδαν ότι αυτός θυσιάζεται, δεν τολμούσανε να βάλουν το χέρι επάνω του, διότι είπε ότι είμαι δούλος Εκείνου που έχει τον ουρανό και τη γη. Σκέφτηκαν, λοιπόν, κάτι δικό τους, να ξεφύγουν. Τι ήταν αυτό; Θα γυρίσουμε πίσω, αναζητώντας καλύτερο καιρό.

Γυρίζουν τα πανιά, όπως θα λέγαμε, το καΐκι, να πάνε να βγούνε στη στεριά, έξω στην ακρογιαλιά, να τον αφήσουν εκεί πέρα. Εφόσον μέχρι τώρα ο καιρός τους μπαίνει από μπροστά και δεν τους αφήνει να προχωρήσουν, όταν γύρισαν το καΐκι άρχισε να φυσάει από τη στεριά προς τα μέσα. Απάντηση: μη ζητάς, άνθρωπε, με την πονηρία τη δική σου να φύγεις με κάποιον τρόπο. Θα κάνεις, αν θέλεις να σωθείς, αυτό που λέει ο Χριστός. Είτε σου είναι σκληρό είτε δεν σου είναι. Είτε σε πονάει είτε δεν σε πονάει. Είτε σε εξευτελίζει είτε δεν σε εξευτελίζει. Είτε σε κάνει πτωχό είτε δεν σε κάνει. Μη ζητάς τρόπο δικό σου. Δεν συμβιβάζεται ο Χριστός με τίποτα. Δεν πληρώνεται η αμαρτία.

Φροντίζεις να Του ξεφύγεις; Δεν πρόκειται να ξεφύγεις. «Και παρεβιάζοντο οι άνδρες του επιστρέψαι προς την γην και ουκ ηδύναντο, ότι η θάλασσα επορεύετο εναντίον αυτών». Γύρισε η θάλασσα και φυσάει από έξω προς τα μέσα. Δεν θα πάτε ούτε εδώ. Λογαριασμό εδώ, λογαριασμό εδώ. Πολλά πράγματα θα είχαμε λύσει, εάν προσέχαμε πολλές φορές το χέρι του Θεού που μπαίνει σε κάθε πονηριά δικιά μας μπροστά, για να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε επάνω. Ποτέ δεν κοιτάει ο άνθρωπος επάνω από αγάπη, εάν δεν του κλείσουν όλα τα γύρω γύρω. Θα κλείσουν όλα γύρω γύρω, τα παράθυρα, οι πόρτες, φεγγίτες και αεριστήρες, για να κοιτάξει επάνω στην καταπακτή. Αλλιώς δεν κοιτάζει ο άνθρωπος.

Δεν θέλει πολλή συζήτηση με τον ουρανό ο άνθρωπος. Γι’ αυτό πολλές φορές ο Θεός, εν τη αγάπη Του, επιτρέπει ο άνθρωπος να πέσει στο κρεβάτι, για να αναγκάζεται να κοιτάζει επάνω και να πει: «Μήπως εκεί απάνω με αναμένει και κανένας άλλος;» Γιατί μέχρι τώρα δεν θέλει να ακούσει, δεν θέλει να μάθει. Με παιδεία μεγάλη. Μόνο ο Χριστός ξέρει πόσο αξίζει κάθε ψυχή. Γι’ αυτό ακριβώς μετέρχεται τα πάντα, ώστε να μη βρεθεί άνθρωπος αύριο και να πει, όπως λένε πολλά παιδιά για τους γονείς των, ότι «δεν με έπιανες και μια φορά από το αυτί; Δεν μου έδινες και δύο χαστούκια;» Ένας έφτασε κάποτε — δεν ξέρω αν το ξέρετε αυτό — στο εκτελεστικό απόσπασμα για κλοπές, για ληστείες. Και όταν τον ρώτησαν ποια είναι η τελευταία του επιθυμία, «είναι», λέει, «να μου φέρετε τη μητέρα μου εδώ».

Να την κάνεις εγώ τη μητέρα σου; Να τη φτύσω. Τη μητέρα σου; Ναι, γιατί όταν το πρώτο αυγό το κλεμμένο, μου είπε «αλίμονό σου αν σε πιάσουν». Αν δεν σε πιάσουν, όχι αλίμονό σου· αν τα καταφέρνεις και δεν σε πιάσουν, εντάξει. Έτσι ξεκινάνε τα πάντα, έτσι ξεκινάνε. Είναι αλήθειες αυτές. Είναι από την εμπειρία της ζωής βγαλμένα αυτά, είναι στα αποφθέγματα του λαού αυτά, που αν θέλει ο άνθρωπος να τα προσέξει πολύ, θα έχει και ωφέλεια. Αυτό λοιπόν εδώ λέει. Εν πάση περιπτώσει, τα πράγματα επιδεινούντο, με αποτέλεσμα αυτοί να φωνάξουν στον Θεό και να Του πούνε: «Να τον πετάξουμε και μην καταλογίσεις το αίμα σ' εμάς». Γι' αυτό λέει εδώ: «Και ανεβόησαν προς Κύριον και είπαν· μηδαμώς, Κύριε, μη απολώμεθα ένεκεν της ψυχής του ανθρώπου τούτου».

«Και μη δως εφ' ημάς αίμα δίκαιον, διότι συ, Κύριε, ον τρόπον εβούλου πεποίηκας». Και έλαβαν τον Ιωνάν και εξέβαλον αυτόν εις την θάλασσαν. Τον πέταξαν στη θάλασσα τον Ιωνάν. Την αιτία, βγάλανε την αιτία. Πέταξαν στη θάλασσα και έστη η θάλασσα εκ του σάλου αυτής. Αμέσως μπονάτσα. Και φοβήθησαν οι άντρες φόβον μέγαν τον Κύριον και έθυσαν θυσία τω Κυρίω και ηύξαντο ευχάς. Αυτή είναι η μεγάλη διδασκαλία, εκτός των άλλων που έρχονται κατόπιν, μέχρι εδώ. Ευχαριστώ. Όταν δεις και μαυρίσουν τα πράγματα γύρω σου, στο σπιτικό σου, στη δουλειά σου, στην υγεία σου, στα οικονομικά σου, στα παιδιά σου, δεν ξέρω πού,

στην πατρίδα σου, στην εκκλησία σου, αναζήτησε να βρεις την αιτία. Μην καταπιάνεσαι με τα κλαδιά. Θα βρεις την αιτία που είναι και βγάλε την αιτία, και Εκείνος που κάθεται από πάνω και λέγει «Σιώπα, πεφίμωσο», θα τα γαληνέψει εν τω άμα. Αν αυτό δεν γίνει, ο οποιοσδήποτε άλλος τρόπος και οποιαδήποτε άλλη μέθοδος και εάν χρησιμοποιηθεί, να γνωρίζουμε ότι δεν θα έχει αποτελέσματα. Ένα θέλει ο Θεός, τη μετάνοια του ανθρώπου. Ο άνθρωπος να πάρει την αμαρτία του και να την πετάξει στο πέλαγο. Εν προκειμένω εδώ είναι το πέλαγος του ελέους, γιατί ο άνθρωπος ο αμαρτάνων δεν κάνει τίποτα άλλο ή να επισωρεύει, όπως θα λέγαμε, αναμμένα κάρβουνα. Ουδέποτε ο γιαλός έρχεται να σβήσει τα κάρβουνα.

Θα τα πάρουμε τα κάρβουνα να τα ρίξουμε στον γιαλό, έστω κι αν είναι ένα ποσό που να καλύπτουν τα Ουράλια, δεν ξέρω ποιο όρος, πόσο να είναι. Ειρηνικός ωκεανός είναι ο Χριστός. Δεν δυσκολεύεται από την ποσότητα ούτε από την ποιότητα των αμαρτιών του ανθρώπου. Αρκεί ο άνθρωπος, ως άλλος Ιωνάς, να τα πάρει και να τα πετάξει μέσα και το θέμα ετακτοποιήθη. Υπάρχει ειρήνη πλέον κατά κόσμον και ειρήνη κατά Θεόν. Ειρήνη προς τον πλησίον και ειρήνη προς τον ουρανό. Και τότε επετεύχθη η προσπάθεια. Αλλά συνεχίζει η Γραφή ως εξής: ο Ιωνάς στη θάλασσα και προσέταξε Κύριος κήτος βοτική, ένα κήτος, μια φάλαινα, ένα μεγάλο ψάρι.

Θάλασσα, μεγάλο, καταπιεί τον Ιωνά, να καταπιεί τον Ιωνά, και ην Ιωνάς εν τη κοιλία του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες. Αυτό, μάλιστα, το χρησιμοποίησε ο Χριστός μας για τους Ιουδαίους που Του ζήτησαν σημείον, θαύμα για να πιστέψουν. Δεν πρόκειται να δείτε ει μη το σημείον Ιωνά του Προφήτου. Όπως ο Ιωνάς έμεινε τριήμερος εκεί, έτσι και ο Υιός του ανθρώπου έμεινε τριήμερος στον τάφο. Ο Θεός Χριστός, ο Θεάνθρωπος, είναι ο Κύριος του ανέμου, ο Κύριος του κήτους, έτσι, και ακόμη Αυτός που διατηρεί τον Ιωνά στο κήτος. Διότι

μπορεί να διατηρηθεί ο Ιωνάς στο κήτος τρεις ημέρες μέσα στα νερά και πώς είναι δυνατόν το στομάχι του κήτους να μην τον αλέσει, να μην τον εξουθενώσει; Άρα δύναμις ανωτέρα τα καθόριζε. Ταυτόχρονα, ποιος καθήλωσε το κήτος εκεί; Γιατί το κήτος καθηλώθηκε εκεί, τον πήρε, τον ξενοδοχεί τώρα, αλλά είναι καθηλωμένο και περιμένει, κατά κάποιον τρόπο, νέα διαταγή να μεταφέρει από εκεί τον Ιωνά, όπως θα δούμε στη συνέχεια, εκεί που δεν μπορούσε να πάει με το καΐκι, στην ακρογιαλιά από την οποία έφυγε. Διετάχθη το κήτος στη συνέχεια και πήγε τον Ιωνά εκεί. Ο Ιωνάς, όταν εγκλείστηκε στο στομάχι, μη δυνάμενος τώρα να πάει πουθενά αλλού,

το νου του μέσα από το κήτος... Μία προσευχή. Να διαβάσετε την προσευχή αυτή. Αν έχετε είτε Συνέκδημο είτε Ωρολόγιο είτε Σύνοψη. Είναι μία ωδή από τις εννέα ωδές που έχει η Εκκλησία μας. Την προσευχή του Ιωνά από το κήτος. Ο άνθρωπος τις πιο θερμές προσευχές τις κάνει όταν τον πιάσει το δόκανο και δεν μπορεί να φύγει. Αν διαβάσετε την προσευχή του Ιωνά, πρέπει να κλάψετε, το τι είπε μέσα εκεί προς τον Θεό, και Του είπε ότι δύνασαι από εδώ να με βγάλεις. Αν είναι δυνατόν να τον βγάλει από την κοιλιά ενός ψαριού. Το πίστευε αυτό το πράγμα. Και όχι μόνο τον διατήρησε ο Θεός εκεί, γιατί ο Θεός βλέπει όλες τις πλευρές του ανθρώπου, είναι ο ετάζων καρδίας και νεφρούς, που λέει, πώς σκέφτεσαι, τι λες και γιατί το λες.

Πράγματι το ανεγνώρισε αυτό το πράγμα, τουλάχιστον για τη στιγμή εκείνη, και ζητάει συγγνώμη κατά κάποιον τρόπο. «Και προσηύξατο», λέει, «Ιωνάς προς Κύριον τον Θεόν αυτού εκ της κοιλίας του κήτους και είπε· εβόησα εν θλίψει μου προς Κύριον τον Θεόν μου και εισήκουσέ μου». Είναι αλήθεια. Ο Κύριός μας δεν είναι σαν κι εμάς. «Τώρα, κατεργάρη, γύρισες, ε; Τώρα, κυρά μου, που τα ανακάτεψες, ε; Τώρα που σε πετάξανε, ε; Τώρα γύρισες πίσω;» Δεν τα λέει αυτά τα πράγματα ο Θεός. Δεν κατηγορεί κανέναν ο Θεός, δεν προσβάλλει κανέναν ο Θεός. Είναι σαν για πρώτη φορά να κάνουν συζήτηση. Δεν λαμβάνει ποτέ υπόψη Του τις βρωμιές του ανθρώπου ο Θεός, αρκεί να μετανοήσει ο άνθρωπος, αρκεί να το παραδεχτεί ο άνθρωπος.

Εν πάση περιπτώσει, διέταξε ο Θεός, όπως λέει πιο κάτω, «και προσέταξε Κύριος τω κήτει και εξέβαλε τον Ιωνάν επί την ξηράν». Εκεί που δεν μπορούσε να γυρίσει να πάει με το πλοίο, επήγε με το μέσο που του εξασφάλισε ο Χριστός. Τώρα πολλοί σκανδαλίζονται στο σημείο αυτό, σοκάρονται όταν ακούνε ότι έμεινε μέσα στα νερά και έζησε τρεις ημέρες ο Ιωνάς. Εμείς μένουμε μέσα στα νερά εννιά μήνες, ως έμβρυα. Και ακούμε καμιά φορά και λέγει: «Σπάσανε τα νερά και έχουν σπάσει από χθες, πρέπει να πάει στον γιατρό». Γιατί όταν χωρίς νερά δεν μπορεί να κάνει το παιδί, δεν μπορεί να κάνει. Φυσιολογικά πράγματα. Και αυτοί οι επιστήμονες που καταπιάνονται με αυτά θα πρέπει, αν έχουν τίποτα ματογυάλια, στο φως του Χριστού, να βλέπουν το μυστήριο, το τι γίνεται.

Που ζει σαν βάτραχος μέσα στο νερό. Έπειτα, να του βάλω λίγο νερό, συνήθως, και πέθανε. Πολλά ξένα πράγματα. Και όταν μένω εγώ εννιά μήνες στην κοιλιά της μάνας, μες στη φούσκα, μέσα στο νερό, μπορώ να ζήσω. Ο άλλος δεν μπορεί να ζήσει τρεις μέρες; Και ποιος έφτιαξε αυτό τον νόμο; Τον έφτιαξε η άλογος φύσις; Τον έφτιαξε ο άλογος φύσις; Δεν τον έφτιαξε Αυτός που διατηρεί τη φύση και ο οποίος διατηρεί τον κόσμο και έδωσε αυτές τις εντολές, τους νόμους; Αλλά θέλουμε πάντοτε, όπως είπα στην αρχή, με τη λογική να λύνουμε τα πράγματα. Αλλά η λογική, εν προκειμένω, δεν μπορεί να μας βοηθήσει σε τίποτα. Ο Ιωνάς επέστρεψε από το ταξίδι. Είναι τώρα αιχμάλωτος ο Ιωνάς. Δηλαδή του είπε, του είπε ότι δεν μπορεί να μου φύγεις από τα χέρια. Εν πάση περιπτώσει, γίνεται μια νέα συνάντηση με τον Θεό.

Ο Κύριος είπε στον Ιωνάν εκ δευτέρου: «Ανάστηθι και πορεύθητι εις Νινευή την πόλιν την μεγάλην και κήρυξον εν αυτή κατά το κήρυγμα το έμπροσθεν». Αυτά που σου είχα πει γρηγορότερα. Δεν ανακαλώ, δεν μετανοώ, δεν μεταμελούμαι. Αυτό που σου είπα, αυτό θα πας να πεις. Δεν του είπε τίποτα. «Ε, τι έκανες, φίλε;» Δεν τον ειρωνεύτηκε, δεν τον ήλεγξε. Σαν να συναντηθήκανε πρώτη φορά, σαν να μην είχαν εκείνα τα γυμνάσια. Έτσι ακριβώς συμπεριφέρεται με όλους τους αμαρτωλούς, εμάς, ο Χριστός. Μας βλέπει, όταν μετανοήσουμε, όταν επιστρέψουμε κοντά Του, σαν να είμαστε φίλοι όλα τα χρόνια από καταβολής κόσμου. Τις αμαρτίες μας δεν τις θυμάται, τις έσβησε. Αυτό να το ξέρετε και θα το λέγω να σας παρηγορήσω, γιατί ο σατανάς,

ο σαδιστής, τόσο πονηρός, έρχεται και μας υπενθυμίζει παλιές αμαρτίες. Αν θέλεις να τις θυμάσαι, να τις θυμάσαι για να μην ξαναπέσεις. Να μην σε φοβίζει όμως, αν τις έχεις εξομολογηθεί, αν έσβησαν ή όχι. Γιατί ακούω καμιά φορά: «Θέλω να κάνω μια καθαρή εξομολόγηση». Σαν τι δηλαδή; Να πλύνεις τα πλυμένα; Να κάνεις μια εξομολόγηση συμπληρωματική για πράγματα τα οποία πιθανόν δεν είπες ή δεν είπες, αυτό το καταλαβαίνω. Αλλά να πεις πράγματα τα οποία είπες, από την ευλάβεια, είναι βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος. Διότι, εφόσον ξέρεις, το Πνεύμα ήρθε και τα καθάρισε, μιλάς για τα καθαρισμένα. Αυτό είναι ταπεινολογία και δεν τη δέχεται ο Χριστός. Αν είναι κάτι που το αμφισβητείς, το είπα, δεν το είπα, αυτό θα το φέρεις υπόψη. Και να πεις: «Πάτερ μου, αυτό που σου λέγω μπορεί και να το έχω πει».

«Δεν θυμάμαι ακριβώς, γι' αυτό το λέγω, να φύγει από τη μέση». Αυτό θα το πεις. Αν όμως θυμάσαι ότι το είπες, αυτό μην το συζητήσεις, γιατί κοροϊδεύουμε πλέον, εμπαίζουμε πλέον. Ο Χριστός δεν θυμάται, τα σβήνει ο Χριστός. Εμείς θυμόμαστε και ξέρεις, έτσι, «αλλά εγώ που μου καλώς έκανα». Τι θα λέει τα πράγματα αυτά ο Θεός; Ο Πρεσβύτερος, που έχει μετανιώσει, εξομολογηθεί, έσβησαν. Με τα καινούργια τώρα, με εκείνα που θα κάνω αύριο, στην άλλη, θα έχω δοσοληψίες με τον Θεό. Εδώ λοιπόν φαίνεται σαν να μην είχαν συναντηθεί ποτέ. Του είπε, μόνο του υπενθύμισε, αναφορικώς με το είδος του κηρύγματος: «Αυτά που σου είχα πει», του λέει, «εκείνο θα πας να πεις, αυτά τα οποία σου είχα πει». Εδώ χαρακτηρίζει πάλι πόσο είναι μεγάλη η πόλη. Κάνα χωριουδάκι ήτανε; Εν πάση περιπτώσει, ανέστη ο Ιωνάς και επορεύθη εις Νινευή καθά ελάλησε Κύριος. Η δε Νινευή...

πόλις μεγάλη τω Θεώ, ωσεί πορείας οδού τριών ημερών. Τρεις ημέρες να τη γυρίσει τη Νινευή. Και ήρξατο Ιωνάς του εισελθείν εις την πόλιν ωσεί πορείαν ημέρας μιας. Εντάξει, την πρώτη μέρα περπατούσε και εκήρυξε και είπε: «Έτι τρεις ημέραι», αυτό που είπαμε γρηγορότερα, «και η Νινευή καταστραφήσεται». Είναι το παράξενο, το γρηγορότερα, που δεν μπορούσε να το πει.

Υπήρχε εκδοχή να μετανοήσουν και δηλαδή κατέστρεφε και θα έχανε τη φίρμα. Τώρα το έβγαλε από τη μέση. Το ξεπέρασε αυτό τώρα. Θα το κάνω, έπειτα από τη λαχτάρα που έπαθε. Κατάλαβε, τα πράγματα είναι σκούρα. Και επίστευσαν οι άντρες Νινευή τω Θεώ και εκήρυξαν νηστείαν και ενεδύσαντο σάκκους από μεγάλου αυτών έως μικρού αυτών, όλοι και τα μικρά. Και ήγγισεν ο λόγος προς τον βασιλέα της Νινευή και εξανέστη από του θρόνου αυτού και περιείλατο την στολήν αυτού απ' αυτού. Θα πέταξε τα διαδήματα κλπ. και ο βασιλιάς, και περιεβάλετο σάκκον, ένδειξη πένθους, μετανοίας, και εκάθισεν επί σποδού. Και εκηρύχθη και ερρέθη εν τη Νινευή. Έβγαλε ο βασιλιάς διάταγμα σε όλη την επικράτειά του, παρά του βασιλέως και παρά των μεγιστάνων αυτού, λέγων: «Οι άνθρωποι και τα κτήνη και οι βόες και τα πρόβατα μη γευσάσθωσαν μηδέν, μη νεμέσθωσαν και ύδωρ μη πιέτωσαν». Μεγάλοι, μικροί και τα λοιπά, ακόμη ζώα, κτήνη, τα πάντα,

από φαγητό και από νερό. Μα τέτοια μαγική, όπως θα λέγαμε, δύναμη έχει η νηστεία; Και πού τη βρήκατε τη νηστεία; Λέγουν οι άνθρωποι, να μην πω οι έξυπνες κυρίες. Τι έξυπνο; Τη φτιάξανε τη νηστεία οι καλόγεροι. Κανένας δεν θέλει να νομοθετεί κατά της κοιλιάς. Όλοι τη χαϊδεύουμε και όλοι την περιποιούμεθα. Ποια είναι η καλότητα; Άλλο: έφτιαξαν νηστεία για να πουλάνε, λέει, οι καλόγεροι σαν τις ελιές. Και χίλια δυο άλλα. Εδώ γιατί τη φτιάξανε τη νηστεία και γιατί την προβάλλουν τη νηστεία; Και πού υπάρχει νηστεία νομοθετημένη με τέτοια δύναμη, ώστε να την προβάλεις στον Θεό, να μην χαθείς, σε απόφαση βγαλμένη; Διότι η απόφαση είναι βγαλμένη.

Καταδίκη έχει γίνει. Αυτά λέγει ο Κύριος. Έχει υπογραφεί: σε τρεις ημέρες ανάστατα. Και αυτό το μόνο που είχαν να προβάλλουν, λέει, ήταν η νηστεία. Η νηστεία υπάρχει από καταβολής κόσμου, όπως γνωρίζετε οι περισσότεροι. Η νηστεία είναι μέσα στον Παράδεισο. Την πρώτη εντολή την έλαβε ο Αδάμ. «Ου φάγεσθε». Του είπε μην καθίσεις; Του είπε μην περάσεις; Μην κοιτάξεις; Να μη φας, του λέει. Και ωραία ερμηνεύει ο Μέγας Βασίλειος και λέγει: «Εάν ενήστευε», λέει, «η Εύα εκ του ξύλου», από το δέντρο αυτό δεν έτρωγε. Πού να ενήστευε όμως; Θα έμενε στη νηστεία της. Δεν θα ήταν ανάγκη να νηστέψουμε εμείς σήμερα. Αλλά εφόσον δεν ενήστεψε εκείνη, νηστεύουμε εμείς. Αν θέλουμε να γυρίσουμε στον Παράδεισο. Μεγάλο όπλο η νηστεία, μεγάλη αρετή η νηστεία. Και όχι νηστεία από τη σχάρα μόνο. Νηστεία από το κρεβάτι, νηστεία από το μάτι, νηστεία από τη γλώσσα,

από το χέρι, νηστεία από όλες τις πλευρές. Νηστεία δεν είναι μόνο στη σχάρα και μάλιστα πολλάκις αλλαγή της τροφής. Δεν τρώω κρέας και τρώω τρία πιάτα φασολάδα και πίνω και μισή οκά. Αυτή δεν είναι νηστεία. Νηστεία πάνω απ' όλα είναι εγκράτεια και νηστεία απ' όλα, «μήτηρ των καλών», όπως λένε οι Άγιοι Πατέρες μας και η Αγία μας Εκκλησία.

Είχα πει μια φορά... Θα το πω και πάλι για να δώσω έμφαση, παρότι θα δημιουργήσει ιλαρότητα. Ξέρετε τις βεντέτες, τόσο τις μανιάτικες όσο και τις κρητικές. Κάποτε ένας είπε στη γυναίκα του ότι εγώ θα πάω στο τάδε σταυροδρόμι, που είναι το σχίνο αυτό το μεγάλο, και θα κρυφτώ εκεί περιμένοντας

να περάσει ο τάδε, με τον σκοτώσω. Αν δεις και δεν έρθω μέχρι το μεσημέρι, θα μου φέρεις φαγητό εκεί. Σύζυγος διέταξε. Σύζυγος, ο Θεός σε φύλαξε, και ο άνθρωπος δεν πέρασε μέχρι το μεσημέρι να τον σκοτώσει. Και έτσι έπρεπε, σύμφωνα με την εντολή του κυρίου, να πάει φαγητό εκεί. Πράγματι, έβαλε σε ένα μπολ μέσα φαγητό, φασόλια, μια πετσέτα απ' έξω, ψωμί και λοιπά, ένα κουτάλι, δεν ξέρω τι άλλο έβαλε, και το πήρε η γυναίκα και πήγε. Πράγματι, μπήκε μέσα εκεί, ήταν μεγάλος ο σχίνος αυτός, και του το έδωσε. Κάθισε για να φάει αυτός που θα περίμενε και το απόγευμα, θα κάνει και υπερωρία, για να πάρει τα πράγματα να φύγει. Όταν άνοιξε αυτός το μπολ,

της έδωσε ένα σκαμπίλι, άχημο σκαμπίλι. «Γιατί με χτυπάς;» του λέει. «Σε χτυπώ γιατί έβαλες λάδι στα φασόλια. Δεν είναι Τετάρτη σήμερα;» «Καλά», του λέει, «εσύ περιμένεις να σκοτώσεις τον άλλον και το λάδι», του λέει, «σε πείραξε;» «Άλλο», λέει, «το ένα, άλλο το άλλο». Γελάμε, ε; Πόσοι τέτοιοι είμαστε; Πόσοι τέτοιοι είμεθα; Μας πειράζει το λάδι και τα άλλα τα τσεκούρια τα μεγάλα, τη σάρκα, το φέρσιμο, τη γλώσσα, τον, τον, τον, τα περνάμε απαρατήρητα και κρεμόμαστε απ' το λάδι. «Κάνει, πάτερ, με φαγητά; Πας λάδι;» Θα φύγει με το κουκούτσι χρυσός και χίλια δυο άλλα πράγματα. Δεν είναι η αξία της υπόθεσης, του πράγματος. Νηστεία λοιπόν επρόβαλον, νηστεία. Ευχαριστώ.

Κατ' εξοχήν στις κρίσιμες αυτές τις μέρες της μεγάλης δικτατορίας της μοιχείας και της πορνείας και όλων των άλλων παρακλαδιών της σαρκός, μία τριήμερος νηστεία. Εκηρύσσετο, θα έκλειναν όλα τα δικαστήρια και θα γκρεμίζονταν όλα τα παράνομα κρεβάτια. Νηστεία. Ο σκόλοψ που τρέφει την πορνεία και τη δικτατορία είναι από τη μάσα. Αυτά τα καλύτερα κρέατα, τα καλύτερα φαγητά, τα καλύτερα ποτά θα τρώνε οι άνθρωποι της αμαρτίας για να μπορούν να αντεπεξέρχονται στη διαφθορά τους. Αυτό λοιπόν έβγαλαν σαν όπλο να προβάλουν στη δικαιοσύνη του Θεού και ενήστευσαν. Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος,

τα ζώα τα νήστευσαν, ούτε νερό. Και το νερό θεωρείται νηστεία. Να πιω λιγότερο, να μην ικανοποιήσω. Λιγότερο και στη νηστεία. Και στα μοναστήρια και αυτό το νερό πολλές φορές το έχουν με δελτίο. Παρότι τρέχεται έξω, τρέχει στους κήπους κλπ. Όμως αγωνίζεται αυτός να πιει λιγότερο, να μην ικανοποιήσει τον εαυτό του, όπως τον ικανοποιούσε έξω στον κόσμο της αμαρτίας. Αποτέλεσμα.

Είδεν ο Θεός τα έργα αυτών, το τι έκαναν. Τα έργα αυτών. Εμπράκτως το απέδειχναν, εμπράκτως το απέδειχναν. Τα επέστρεφαν τα κλεμμένα, ζήτησαν συγγνώμη εκεί που κάμανε αδικία, εκεί που επέστρεφαν το δημιουργούν τώρα, τώρα, δηλαδή εμπράκτως. Θέλει έργα άξια μετανοίας. Και είδεν ο Θεός τα έργα αυτών, ότι επέστρεψαν από των οδών αυτών των πονηρών, και μετενόησεν ο Θεός. Ακούτε εδώ πράγμα; Μετενόησε ο Θεός. Λες, «Τι ήμουν εγώ;» Λες, «Να, μετενόησε». Τον νίκησαν τον Θεό. Ενίκησαν τη δικαιοσύνη του Θεού και ντροπιάστηκε, ούτως ειπείν, ο Θεός. Καταλαβαίνετε; Αυτός είναι ο Θεός, ώστε ο άνθρωπος, με μία μετάνοια ειλικρινή, έμπρακτο και λοιπά, μπορεί να νικήσει

αυτόν τον Παντοδύναμο Θεό. Και μετενόησεν ο Θεός επί τη κακία η ελάλησε του ποιήσαι αυτοίς και ουκ εποίησε. Δεν τους κατέστρεψε. Ο Ιωνάς παρακολουθεί. Όπως λέει παρακάτω, όταν εκήρυξε, βγήκε από την πόλη και πήγε απέναντι, κάποιο βουνελάκι ήταν εκεί, και καθότανε, έκατσε εκεί να δει: θα την καταστρέψει την πόλη σε τρεις ημέρες, όπως είπε; Και δεν την κατέστρεψε την πόλη, γιατί εν τω μεταξύ μετανοήσανε οι άνθρωποι. Αυτό του κακοφάνηκε του Ιωνά. Πάλι ο Ιωνάς, η φίρμα του, λέει: «Εδώ βγήκα από τη θεοδοκιμασία τώρα». Τώρα, αν γλίτωσε τόσος κόσμος, αυτό δεν τον νοιάζει αυτόν, τον πειράζει αυτόν. Και λέει εδώ η Αγία Γραφή: «Και ελυπήθη Ιωνάς λύπην μεγάλην και συνεχύθη», και θύμωσε ταυτόχρονα, και προσηύξατο

προς Κύριον και είπε, ακούτε πού φτάνει ο άνθρωπος: «Ω Κύριε, ουχ ούτοι οι λόγοι μου έτι όντος μου εν τη γη μου;» Αυτό ήταν, δεν ήτανε που μ' ανάγκαζες; «Δια τούτο προέφθασα του φυγείν εις Θαρσίς». Γι' αυτό πήγα να φύγω για την Ισπανία. «Διότι έγνων», γιατί ήξερα, «ότι συ ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος και μετανοών επί ταις κακίαις». Το ήξερα, λέει, αυτό το πράγμα. Αν μετανοήσουν οι άλλοι, θα αλλάξεις. Όμως εγώ θα βγω ψευδοπροφήτης. Μα εφόσον ο Θεός σου λέει να κάνεις αυτό, τι σε ενδιαφέρει το πιστοποιητικό του κόσμου, τι θα σου λέει ο κόσμος; Ο Θεός να μη σε κατηγορήσει. «Και νυν», επιμένει, «Δέσποτα Κύριε, λάβε την ψυχήν μου απ' εμού». Να πεθάνω, να φύγω από τη μέση. Δεν μπορώ να αντικρίσω τους ανθρώπους.

Καλόν μοι αποθανείν ή ζην με. Είναι προτιμότερο να πεθάνω παρά να ζω, όπως ήρθανε τα πράγματα και δεν χάλασε τη Νινευή. Και αν χάλασε τη Νινευή, σε ποιον είσαι αφενός; Στον έξυπνο. Λογικό συμπέρασμα αυτό. Εμπάσχεται αυτός. Και είπε ο Κύριος προς Ιωνάν, «Ει σφόδρα λελύπησαι συ;» Αλήθεια, του λέει, λυπήθηκες πολύ γι’ αυτό που έγινε; «Και εξήλθεν Ιωνάς εκ της πόλεως και κάθισεν απέναντι της πόλεως και εποίησεν εαυτώ εκεί σκηνήν και εκάθητο υποκάτω αυτής, έως του απιδείν τι έσται τη πόλει». Αυτό που σας είπα. Έφτιαξε από εκεί, εκεί έβαλε δυο κλαδιά από πάνω και έφτιαξε λίγο ίσκιο και καθόταν να δει. Εκεί προσέταξε Κύριος ο Θεός κολοκύνθην.

Φύτρωσε μια κολοκυθιά σε μια νύχτα μέσα και η κολοκυθιά να ανέβει από πάνω στην παράγκα αυτή, με τα κλαδιά που είχε φτιάξει ο Ιωνάς, να του κάνει δροσιά. «Και ανέβη υπέρ της κεφαλής του Ιωνά, του είναι σκιάν υπεράνω της κεφαλής αυτού, του σκιάζειν αυτόν από των κακών αυτού». Τον σκέπαζε από τον πολύ ήλιο. «Και εχάρη ο Ιωνάς επί τη κολοκύνθη χαράν μεγάλην». Κύριος κολοκυθιάς ο Θεός. Διέταξε και την έφερε· κανένας δεν τη φύτευσε. «Και προσέταξεν ο Θεός την άλλη μέρα σκώληκι εωθινώ τη επαύριον». Δεν ξέρω, που έχετε όσοι βάζουμε μελιτζάνες, κολοκυθιές, αμπουργές, και πάει το σκουλήκι και σου τις κόβει το πρωί και ξεραίνεται.

Τέτοιο, λοιπόν, σκουλήκι, που είναι του Θεού το σκουλήκι και αυτό, διατάσσεται από τον Θεό να πάει να δαγκώσει την κολοκυθιά του Ιωνά στη ρίζα και ξεραίνεται η κολοκυθιά. «Και επάταξε την κολοκύνθην και απεξηράνθη». Ταυτόχρονα δε, όταν του ξεράθηκε η κολοκυθιά από πάνω και του έφυγε η δροσιά, τώρα «και εγένετο άμα τω ανατείλαι τον ήλιον, προσέταξεν ο Θεός πνεύματι καύσωνος συγκαίοντι», λίβα. Το έκαμε το κεφάλι, να, καζάνι, ώστε του ήρθε του Ιωνά ο ουρανός σφοντύλι. «Και επάταξεν ο ήλιος επί την κεφαλήν του Ιωνά και ωλιγοψύχησε και απελέγετο την ψυχήν αυτού και είπε, καλόν μοι αποθανείν ή ζην». Καταλαβαίνετε τώρα σε τι δύσκολη στιγμή, τι γυμνάσια του κάνει για να μπορέσει να τον βοηθήσει

να καταλάβει πώς έχουν τα πράγματα και να αφήσει αυτή τη μεγάλη διδασκαλία, πώς πρέπει να σκέπτεται ο άνθρωπος. Αποτέλεσμα: «Και είπε ο Θεός προς τον Ιωνά», πάνω στη δύσκολη αυτή κατάσταση, μες στον ήλιο, μες στον λίβα, μες στη ζέστη και λοιπά, «Ει σφόδρα λελύπησαι συ επί τη κολοκύνθη;» Λυπήθηκες, σου λέει, για την κολοκυθιά και κάνεις έτσι; Και είπε: «Σφόδρα λελύπημαι έως θανάτου». Τα ξέχασε τα γυμνάσια που του είχε κάνει. Και εμείς τα ξεχνάμε. Κανέναν χρόνο έχουμε περάσει πολύ άσχημα, μετανοούμε για μια στιγμή, αλλά ξανά βουτάμε μέσα στον κόσμο και μέσα στην αμαρτία και αδιαφορούμε. Εν πάση περιπτώσει, ο Θεός θέλει τη σωτηρία του. Παρότι μπορούσε να τον ξεγράψει, ο Θεός δεν θέλει να χαλάσει κανέναν διά κανέναν, δεν διαγράφει κανέναν διά κανέναν· διαγράφει αυτός ο διάολος.

Θα πέθαινε κι όλους θέλει να σωθούν, οτιδήποτε κι αν έκαναν, οσοδήποτε στραβά κι αν το δεις το πράγμα, οσοδήποτε δίκιο κι αν έχει ο Θεός, δεν θέλει να γίνεται το δίκιο το δικό του· θέλει να γίνεται η σωτηρία των άλλων. Γι’ αυτό εδώ του λέει: «Και είπε, σφόδρα λελύπημαι έως θανάτου. Και είπεν Κύριος». Εσύ, του λέει, ένα συλλογισμό όμορφο, εσύ, του λέει, «εφείσω υπέρ της κολοκύνθης». Εσύ, του λέει, λυπήθηκες για την κολοκυθιά, «υπέρ ης ουκ εκοπίασας», δεν κουράστηκες επ’ αυτήν, «και ουκ εξέθρεψας αυτήν». Εγώ είπα να γίνει και έγινε. Εσύ δεν την έσπειρες, εσύ δεν την πότισες, εσύ δεν τη φύτρωσες, εσύ δεν την έχεις. Εγώ τι κάνω; Και όσο χάλασε, είχε λειτουργήσει και σου έστει για μια κολοκυθιά. Εγώ δε!

«Ου φείσομαι», εγώ δεν έπρεπε να λυπηθώ «υπέρ Νινευή της πόλεως της μεγάλης, εν η κατοικούσι πλείους ή δώδεκα μυριάδες ανθρώπων»; Δώδεκα χιλιάδες ανθρώπους· δώδεκα μυριάδες είναι εκατόν είκοσι χιλιάδες, «οίτινες ουκ έγνωσαν δεξιάν αυτών ή αριστεράν αυτών, και κτήνη πολλά». Εσύ, του λέει, κάνεις έτσι για μια κολοκυθιά για την οποία δεν εκουράστηκες. Εγώ την έβαλα και εγώ την παίρνω. Εγώ, του λέει, δεν έπρεπε να λυπηθώ την πόλη αυτή τη μεγάλη, που είναι δώδεκα μυριάδες επί δέκα, εκατόν είκοσι χιλιάδες μωρά, που δεν ξέρουν ποιο είναι το δεξί τους από το αριστερό; Φανταστείτε, όταν είναι εκατόν είκοσι χιλιάδες μωρά, πόσοι είναι οι μεγάλοι. Και αν είχαμε και μικρές οικογένειες, όπως τώρα, να είχαν ένα-δύο, πόσοι θα έπρεπε να είναι οι άλλοι; Καταλαβαίνετε πόσοι υπογεννήσεις ήταν; «Και κτήνη πολλά». Αυτά εγώ, του λέει, δεν έπρεπε να τα λυπηθώ;

Με έναν τρόπο που ομιλεί για να φέρει τον άνθρωπο να καταλάβει πώς ο Θεός σκέπτεται στον κόσμο τούτον, περιμένοντας και θέλοντας τη σωτηρία κάθε ανθρώπου. Και να μην θυμώνουμε εμείς και να λέμε: Πού είναι ο Θεός; Είναι αγροφύλακας ο Θεός; Είναι τροχονόμος ο Θεός; Είναι αστυνομικός ο Θεός; Θεός, δυνατόν, θέλω να μας πιάσει επ’ αυτοφώρω και να μας κόψει μύτη, αυτιά, χέρια, να βγάλει μάτια και λοιπά. Αλλά έπρεπε να έχει βγάλει πρώτα τα δικά μας. Αλλά εμείς βλέπουμε τους άλλους, που πρέπει να σκυλάβει ο Θεός. Όταν έπρεπε να έχει σκυλάβει και εμάς, αυτό δεν το βλέπουμε εμείς. Βλέπουμε τα αναθέματα των άλλων. Τα δικά μας δεν τα βλέπουμε. Βλέπουμε τις αμαρτίες των άλλων. Δικαίως δεν τις βλέπουμε. Αλλά ο Θεός έχει δυο χέρια. Τα αυτά έλεγε ότι είσαι κακή να μην αφήνεις. Και τον έναν τον πιάνει και τον άλλον. Αλλά δεν πιάνει κανέναν στον καιρό τούτο και περιμένει τη μετάνοια όλων των ανθρώπων. Βλέπετε, λοιπόν, τι στροφή έχει αυτή η υπόθεση και αυτού του ανθρώπου.

Βάλετε τη λογική σας, αγαπητοί μου, όπου το Ευαγγέλιο ομιλεί, όπου ο Χριστός ομιλεί, όπου πολλές φορές και η συνείδηση ομιλεί, αν δεν την έχουμε νεκρή. Γιατί πολλοί τη συνείδηση την έχουμε νεκρή. Παρότι ομιλεί, της δίνουμε μία και της λέμε: Κάτσε κάτω, δεν ξέρεις εσύ, γιατί ούτε τη θέλει. Εάν, λοιπόν, θελήσουμε να εφαρμόσουμε χωρίς να βάζουμε τη λογική μας και το σύστημά μας, πολλά πράγματα έχουμε να ωφεληθούμε και να ωφελήσουμε. Εύχομαι απόψε το βράδυ και οι πρεσβείες αυτού του προφήτου Ιωνά να είναι με όλον τον κόσμο και με εμάς. Αμήν.