Three Snares; That I May Become Perfect

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Let me use these few minutes during the Communion hymn, which your love has graciously given me, to expose some of Satan’s traps.

They concern the Christian—the churchgoing Christian. You know, if all Christians attended church, there would not be enough churches to hold them. But Christians do not attend church, and in many churches you see the seats standing empty. Here today, you see the crowd of those of us who...

We have been brought here from various parts of the world. If that were not the case, the church would be almost empty. This happens because Satan, who is a master craftsman and the enemy of the human soul, lays such a trap for a person that he never reaches the Church. Satan manages to keep him away, persuading him that he has no need of the Church and can be a good Christian outside the Church. Many times, he also points accusingly to those who do attend church, because it is true that many of us who attend church are often worse than those who do not.

We are people concerned only with outward forms, and we pay no attention to the rest of our lives. Satan takes our way of life, holds it up as an example to someone who is weak, and says to him: “What do you need the Church for? So-and-so goes to church, yet he is unjust; he is a thief; he avoids having children; he blasphemes; he gambles; perhaps he even commits fornication and adultery.” With arguments like these, the other person does not come to church. Elsewhere, Satan accuses the clergy. He gives the man a newspaper to read or shows him something on television where the clergy are slandered and condemned. In this way, the man finds another painkiller for his conscience and does not make it as far as the Church. Why should he go and encounter clergy like that?

He wanted clergy of his own lofty standard—clergy as holy as he imagines himself to be. He does not know that God does not ordain everyone, but He works through everyone. The man does not recognize his need and remains outside the Church. And it is true that, according to statistics, ninety-seven percent of Christians do not attend church; only three percent do. You can understand, then, the devastation Satan causes by speaking to people in this way and setting this trap for them. He does not let them come to the Church. But if he fails to plant this trap in someone’s path, destroy him with it, hold him back, bind him in chains, and make him his own—if someone decides to come—then Satan sets a second trap, convinced that he will still keep that person for himself. He says: “By all means, go, but there is no need to go regularly. There is no need to go every Sunday. Sunday is your one day to rest. You have only that one day; you are away all week. Enjoy time with your wife, see your children—or see your husband, as the case may be. There is no need to go. And if you are still thinking of going, go a little later. Must you really go first thing in the morning?” That is why you see people still arriving at church late. Here today there may be a reasonable cause. Perhaps someone was delayed...

Perhaps he waited his turn and his number to bathe, and then came to church. If he is among those who were absent for a genuinely reasonable cause, the Church’s blessing is with him. But if he was yawning, asking whether the third bell had rung, reading his newspaper, or lounging comfortably at home, then he has no blessing. Satan has caught him in the second trap: he may go, but not when he ought to go. Let me take this opportunity to say that, if at all possible, a person should be in the Church before the priest says, “Blessed is the Kingdom.” I would even dare to say that we should arrive at the Church before the priest does—unless, I repeat, there is a reasonable cause, which the Church also takes into account. And when someone escapes this trap as well and comes to church...

Satan sets a third trap for him. “Very well, go to the Church if you insist, but you will still belong to me.” “How will I belong to you?” The Church has a particular purpose in every Divine Liturgy. What we are doing now is the prayer Christ gave us. It is the sacrifice; it is the Holy Eucharist, for which He gave the command: “Do this in remembrance of Me.” He says: “You will do this, you will repeat it, and you will remember Me and what I Myself did with you this evening.” What is the center of the Divine Liturgy? It is the Holy Table. It is the Bread of Life, Holy Communion, the Holy Eucharist.

So in the end Satan lets the person go—or rather, the person escapes him and comes. Yet even here Satan prevents him from receiving the Church’s blessing in its fullness. Statistics show this, and we ourselves already see it: only about five percent of those who come to church come in order to participate faithfully in the Mystery being celebrated and receive its blessing. The rest come simply out of habit. In their own way, they come to thank God and, again in their own way, supposedly to receive God’s blessing. I do not know whether you remember an incident involving our Christ, when He was going to raise the centurion’s son. On the way, a woman...

She stopped Him, if you remember, because she touched the edge of His garment. The Lord stopped and said, “Who touched Me?” This whole conversation then took place, and it was revealed that a woman had simply touched Him and that the flow of blood from which she had suffered for eighteen whole years had stopped. When Peter heard our Christ ask, “Who touched Me?” he said: “Lord, what are You saying? The crowd is crushing You. They are pushing us, and we are pushing one another. We are packed together, one on top of another, and You ask, ‘Who touched Me?’” He answered: “Peter, I am not speaking about you or the others—not about those who came to seize Me for some reason, those who came out of curiosity, those who came out of habit, or those who came merely to pass the time.

“Someone touched Me, Peter, for I perceived that power had gone out from Me.” This one person can truly speak to Me. As for all the rest of you—nothing. I feel nothing from you. It is as though you do not touch Me or come near Me at all. One person came with intention; one person thought carefully about coming close to Me. That one person may, of course, have been this poor woman. I do not know whom precisely the Lord meant, but He wishes to show us how a person must approach Christ. It is not simply a matter of coming to light a candle. It is not simply bringing another offering, holding a memorial service, attending a funeral, attending Holy Matrimony, or attending a Baptism. It is not merely that.

What matters is how each person comes, with what awareness, before whom he is presenting himself, who that Person is, what he is asking for, and why he has come. For we have come here both to give and to receive: to give thanks and to receive blessings. We have come to worship and to ask for what we need during the week ahead, beginning today, because today is the first day of the week. Tomorrow is the second day, as its Greek name itself tells us: “I am the second day.” The next says, “I am the third day,” then the fourth, and so on.

So we must give thanks for the week that has passed, ask for a blessing, and receive strength. And that strength is the Holy Chalice; it is Christ. We must touch Christ; we must draw near and lay hold of Christ, so that He may perceive power going out from Him. Then we shall receive it. For if many of us were to ask, “My Christ, did You notice me when I came here today? My Most Holy Theotokos, did you notice that I am here today?

“Holy Unmercenaries, Saint Kosmas Aitolos, saints of this day, did you notice me?” they would answer: “I did not even notice you enter, nor will I notice you leave. Satan deceived you, and you came merely to clock in. You came simply to look around and receive the witness that will accuse you—the antidoron.” Yes, the antidoron is a blessing, but it is not salvation. That is why it is called a witness for the prosecution. One day it will accuse you: Why do you not receive the Gift, but receive the antidoron instead? That is the issue. I do not receive the Gift because I do not want to stop sinning. This is why I do not receive the Gift: those who remain far from Christ are the ones whose consciences convict them of being sinners. They do not do what is right, and they refuse to change, persisting in that condition. That is it. These, then, are the three traps Satan sets for every Christian on every Sunday and feast day. Either he will prevent him from coming altogether, or he will send him at whatever time he chooses; and even if the person does come, Satan will not let him reach Holy Communion, bring his coming to fulfillment, and receive the blessing.

My beloved, imagine being invited to a great wedding banquet, with the table overflowing with every kind of food a person could taste and glorify God for, yet being satisfied merely to take a rose petal or a piece of candy and leave. All the rest of that table, all that abundance and blessing, remains untouched. How will the one who made this sacrifice, sent the invitations, and called the guests feel? I heard the invitations three times. Did you hear the bells? They are the invitations calling people to come. And yet one person bought a field, another bought five yoke of oxen, another married a wife, and so on and so on; and they said to Christ, “Please excuse me.” But Christ said: “Come, everything...

“Everything is ready—My fattened animals, My livestock, everything is ready.” Christ asks nothing from us. He simply invites us to His table so that we may enter into communion with Him. His greatest joy is to give Himself to His creature and for His creature to become one with Him. This is His greatest joy: that His creature should be sanctified, because the Blood of Jesus Christ is what cleanses us from every sin. I do not know what you think or how you feel about these thoughts. And then there are our own people scattered here and there, making the rounds of the various institutions and imagining that their tiredness will excuse them. Tell me, man, do you have time to die? Do you have time to fall ill? Do you have time to visit a loved one who is sick?

You always set everything else aside, shivering with fever and all the rest. Therefore, if you have neither the awareness nor the sense of need to come here, where God descends from Heaven, then it follows that you are a living corpse, a walking cemetery. See to it that you rise from the dead while there is still time. It depends on us. Christ has everything ready; He gives it freely and offers it freely.

Will there be any excuse on that Day? Everything must happen here; here is where we must prepare ourselves. There is no way to do so beyond the grave. That is why more days are granted to us: for our sanctification. We are human beings; we sin and we fall, but we must rise again. Today, in the twentieth century, when we have landed on the moon, we have no right to plead ignorance. Today we cannot claim ignorance, when knowledge has increased so greatly.

Today books are everywhere; today there are thousands of sermons; today so many things are happening and humanity has learned so much. A person cannot say that he knows nothing about the matters of his faith and salvation. These things are permanent and timeless; they do not change. Christianity is not a fashion. Its songs do not change, its melodies do not change, its places do not change, and its vestments do not change. They remain the same: permanent and timeless. For two thousand years, our Most Holy Theotokos has kept the same garment and the same place. For two thousand years, our Christ, the New Adam, has kept the same garment and the same place. The same is true of all the saints. Consequently, ignorance is inconceivable and cannot be excused. If you believe these words have some place in your heart and are not falling into a void, let each person consider how he thinks and how he responds to this great invitation Christ extends. For if you are not worthy to meet Christ here at the Beautiful Gate, neither will you be worthy to meet Him there. And woe to you—it would have been better if you had never been born.

The answer must be exactly what our Christ said concerning Judas. In the little time remaining to us, during the rest of this cassette, allow me to add a few more things...

I would dare to say that they are useful to many people, often as arguments—if not for ourselves, then for others. It is said that once, in a public place, an atheist challenged God to strike him dead within five minutes if He truly existed. But the five minutes passed, and God had not destroyed the atheist. Then he had the audacity to say to his audience: “You see? Did I not tell you that God does not exist? If He existed, He would not have allowed me to challenge Him like this.” It is said that an elderly woman standing nearby then asked him, “Sir, do you have children?” “Yes, I do. But why do you ask?” “If one of your children...”

“If one of your children handed you a knife and said, ‘Father, kill me,’ would you do it?” The man thought for a moment and said, “Certainly not.” “Why would you not do it?” “Because I love my children very much, and I could never do such a thing.” “Well, for precisely that reason, God—whom you challenged to destroy you—did not put you to death. He loves you deeply and is waiting for your metanoia, your repentance.” You understand what a powerful argument this is, both for us and for many others today who pretend to be atheists because it is fashionable.

But this kind of challenge to God did not happen only once. At one of his lectures, another atheist listed twelve reasons to prove his theory that God does not exist. At the end he said, “I will add one more. If God exists, I give Him three minutes to strike me dead here on this platform.” You can imagine the audience falling silent and waiting anxiously. The three minutes passed, and he said, “You see? Here I am, safe and unharmed.” Then a woman came forward from the crowd, asked permission to step onto the platform, and, with Holy Scripture in her hand, read the first verse of Psalm 13: “The fool has said in his heart, ‘There is no God.’” Then she added, “As you know, fools are not put to death; they are committed to psychiatric hospitals. That is why God did not strike you dead, sir.” You can imagine what followed. At another sermon, an insolent man came up to the speaker and asked him, “How can you prove that God exists?” The speaker calmly

answered him, “That is precisely what cannot be proved. But since it also cannot be proved that God does not exist, the matter remains one of faith. Those who believe in God see God. For if His existence could be proved, there would be no need for us to tell you whether God exists or not.” My dear friends, anyone who gazes at the heavens above him and then declares that he is an atheist shows himself to be both foolish and false. An atheist is someone who builds a house without windows and then blames God because he is forced to live in darkness.

A wise man once said that the eye and the wing of a butterfly are enough to refute an atheist—the eye and the wing of a butterfly. For no one can claim that even these were made by nature itself or by some other power. Another man said, “If there were ever a moment when the universe could mock us, the heavens would have to burst into terrible laughter at the foolishness displayed by the powerful, the intelligent, and the civilized when they become atheists.” Atheism is found more in the way people live than in their hearts. It is a person’s corrupt way of life

that desires atheism, not his heart. Many people, as they were dying, have said, “I repent of having been an atheist, an unbeliever, and an enemy of Christ.” But no one on his deathbed has ever said, “I am sorry that I was a Christian, that I lived as a Christian, or that I am dying having repented, made my confession, and received Holy Communion.” No one has ever said such a thing. My dear friends, the atheist has gone one step further even than the devil. The devil believes in God and trembles in His presence, while man says that God does not exist.

God.

Those who have an interest in God not existing are the ones most likely to deny Him. That is the reason. Their lives are such that it does not suit them for God to exist. And so they deny Him from the outset, so that they may sleep peacefully. But it will do them no good. Only one question is fitting for every unbeliever: “Is your life pure? What do you truly think of yourself?” And there we will find the answer: “My life is not pure. That is precisely why I do not believe these things.” So much for these reflections on those who are called atheists, or who truly are atheists. Let me add two or three more things that may also serve as instructive stories, leading to beneficial reflection and even to salvation. It is said that

one hot summer day, some thirsty mountain climbers went in search of clean water as they climbed. Some time before, they had refreshed themselves at a spring on that mountain, and they vaguely remembered where it was. But when they reached the place, they found the spring dry. One of them went farther uphill to discover why the spring had dried up. Why had the water stopped flowing down to that fountain? He soon found the cause: many leaves and branches had fallen into the channel and were blocking the flow of the water.

When we seek spiritual refreshment, our thirst is not satisfied. All of us who live a religious life have experienced this. The reason is that, between the spring—which is God—and ourselves, leaves and branches have often fallen: that is, our sins. These block and hinder the flow. We can enjoy the water again by clearing the channel. This is the point: when there is metanoia, repentance, and confession, we remove the obstruction and communion with God is restored. Then the refreshing breath of God enters both our souls and our lives. But when people do not confess,

when, instead of removing their sins, reducing them, and putting an end to them, they add new sins every day, how can they possibly have communion with God or receive God’s refreshing breath and coolness? Whenever I am in the Church and hear the Lord’s conversation with that young man who wished to learn about heavenly, eternal life, my conscience always reproaches me. For I am often misled into thinking that certain things I refrain from doing—stealing, killing, bearing false witness, and the like—will be enough to present me as perfect in the Kingdom of Heaven. But then I remember that the matter does not end there, that Christianity asks something more. The young man who spoke with the Lord understood this. And when I consider it, I am filled with awe and continually pray that God will not take me from this world until I have attained perfection. I do not know how it is for you.

What do you feel when you hear this conversation with Jesus? What do you think? Do you find yourselves in good order? Do you have no need of perfection? Are you ready to stand before the dread judgment seat of the Lord? The truth is that we are not attentive. If we were, we could accomplish many things through the struggle we undertake in this world. Every person who comes into this life has theosis, divinisation, as his purpose. If a person does not attain the state of becoming a god by grace, then he has failed in this world, whatever worldly things he may have achieved here. Man’s destiny is his perfection.

Christ always spoke of the Kingdom of Heaven and taught that the Kingdom of Heaven is inherited. That man who knew the Law correctly understood what Christ told him, and in the end he took a negative stand. It is easy for us to refrain from certain wrong things in this world, but we do not do the good things that are required. All of us are caught on something. That man honored his father, whom we today do not honor; he respected his fellow man, whom we today do not respect. He possessed so many good qualities that a civilized person of this world might envy,

yet he was caught by something: money, or rather wealth. Satan is a master craftsman. He has many thousands of years of experience and can easily overcome us and bind us hand and foot. He has caught many of us in different ways and holds us fast. Just as he held that young man, so he holds us.

Once, early one morning, people walking along the seashore on their way to work saw some sailors in a boat, rowing toward their ship. The sailors had gone ashore the night before to enjoy themselves, but they had become drunk. The passersby began to laugh because, although the sailors rowed so skillfully and in such perfect rhythm, they could not move toward the ship.

They had forgotten to untie the boat’s rope. The story naturally makes us laugh, but many of us are in the same condition. Although we are rowing toward the Kingdom of Heaven, we will remain fastened to the quay because Satan is holding us somewhere. Some are held by money, others by the flesh, others by the ego, others by the world, others by fashion, and still others by any of the countless means at his disposal. Although a person thinks he is traveling, he is going nowhere. Man’s purpose is to make this journey, and it is an uphill journey. The person who does not keep climbing can never reach Christ; he must ascend. But this world comes along with so many encumbrances beside him

and so much weight that he cannot travel. When people take a ship to journey through this world, they try to carry as little luggage as possible and, if they can, to hold nothing at all in their hands. They travel more freely that way and are more certain to reach their destination. Yet this does not happen on that other journey. A person loads himself with the things of this world and becomes dazed by it all. Today we hear people say that they have no time to labor for their immortal souls and their perfection. We must understand that this is a snare, and that a person must lighten himself of certain things. The

matter of property, for example, which has consumed man; the matter of accumulating savings; the world’s worship of the flesh—these are things we must gradually set aside or limit to what is necessary, if we wish to travel on and reach our destination. Otherwise, we will deceive ourselves. We may still consider ourselves wise and think that we have succeeded and conquered this world, but the journey is difficult. A person must remove these burdens from himself. It is as though he were wearing many suits, one on top of another, and had to take them off little by little. There are people along the road who can help by carrying our worldly baggage. There are people in this world who can receive our material goods and help us: the poor, those in need, various charitable works and appeals, and acts of almsgiving. There we can lay down some of the things that hinder us on our way to the Kingdom of Heaven. Property is a serious matter.

It is a temptation. A person loses his health, loses his sleep, loses most of this life, and then loses the whole of the life to come as well. The Gospel teaches us; Christ teaches us; the Apostles teach us; the Saints teach us—everyone teaches us. Yet we do not pay attention. So let us attend to these two things: the enemy, who hinders us on our way to the Kingdom of Heaven, and our own need to be watchful about how we live. What we are saying is difficult. These things have become bound up with a person’s very flesh. Just as a man cannot avoid pain when someone tries to strip off his skin, neither can he avoid pain when he gives up these things, which he often claims to have earned by the sweat of his brow, even when he obtained them through deceit.

Few have truly obtained what they possess through honest toil. Most of what the rest of us possess has been acquired by various schemes. Christ comes to our aid in this situation. A person today might well say that, entangled as he is in this world, it is impossible for him to be saved. Many people do not come properly into the Church, do not approach the Holy Chalice, and do not reach Christ because they have become entangled in worldly things and find it difficult to break free. Yet Christ said that these things are impossible with men, but God can accomplish them. How can a person deceive himself into thinking that he can become complete and perfect apart from Christ? Whatever good work he may do, or whatever evil he may avoid, he cannot present it as a claim to enter the Kingdom of Heaven.

Man’s salvation and perfection take place within the Church. Outside the Church and apart from Christ, who is present in the Church through the Mysteries and the clergy, it is impossible for a person to accomplish anything for his salvation. Let us not be deceived. The Church, which hastened to receive us when we were born and hastens to accompany us when we depart this life, cares for us throughout our entire earthly life—if, of course, we are willing. Perhaps those of us gathered in the Church today flatter ourselves because we belong to the Church. Yet even while we are in the Church, we may do nothing that leads us to completeness and perfection. For the divine Gregory says in one of his reflections, “You entered the temple and thereby declared yourself worthy.”

Have you considered where you are going and before whom you will appear, and then judged yourself to be in good order and entered? Is that true of us at this moment? Are we who have come to Church today truly in good order? This is what should concern a person. When someone approaches Church attendance in this spirit, he should know that each day he is building something and, little by little, ascending. He leaves this world behind and turns toward the world to come, which is his true destination. But if a person simply enters the Church out of a habit formed in childhood, coming only on the great feast days—the Dormition in August, Pascha, or Christmas—to receive Holy Communion without preparation, without metanoia and repentance, without confession, without fasting, without self-restraint, and without reconciliation in love and peace,

thinking that he has accomplished something, he has accomplished nothing. For the most part, this is what we are: people of the great feast days and of outward forms, not of the inner reality. Everything done in the Church has the salvation of the human person as its purpose. If someone wants to know whether he truly attends Church faithfully, is being edified by the Church, and is being prepared for the Kingdom of God so as to become perfect, he needs a measure. The Kingdom of Heaven does not receive people half-finished; there are no workshops there to repair them. The commandment is that we become perfect here, and the Church of Christ brings people to perfection through the clergy and the Mysteries. So if a person wants a measure, let him see whether he comes forward when the priest emerges and says, “With the fear of God, faith, and love, draw near.” Sadly, he does not take care to do so.

Every time you come to Church and stand before this invitation, if by remaining where you are and by the attitude you take you declare, “I do not have the fear of God, faith, and love,” then you are not standing rightly and must take heed. It is not enough to fashion a religion according to our own measure, as that young man had done. Perfection lies elsewhere: it lies in sacrifice and in the complete renunciation of this world, so that this perfection may be attained. Let us therefore take heed. Though we are unworthy, Christ still keeps the churches open for us. He still preserves the clergy for us, even though we accuse them and gnaw at them day and night like rodents. We do very little to help them, because we do not offer our blood to the Church; we do not offer ourselves. We are content merely to accuse them from morning until night.

The Church needs to be defended. Even if we do not accuse her ourselves, we still do not take a stand against those who do. Yet Christ bears with us, and Christ still waits for us. Let us therefore make use of this opportunity. People in the world claim to have no opportunities because they have work to do. Today this spa town is crowded with people from all over the world. A person has time for his flesh, but no time for his soul. He has time for the cage, but no time for the bird. He has time for the shell, but no time for what is inside. How is it that a person manages to find all the time, all the means, and all the money, and to expend so much effort on this cage called the flesh?

Yet this is also an opportunity to care for what is within. Since we have come here, we should make good use of this time. On the one hand, we should thank God for providing healing remedies that help us improve our health, sustain ourselves, and make our life here as painless as possible. At the same time, however, we should also use this time for our immortal soul. Back home, your office gave you no time; your shop gave you no time; your medical practice gave you no time. But what is stopping you here? Playing cards? What is stopping you—the tavern? What is keeping you now? Can you not find a spiritual father here and make your confession, since you had no time back home? Can you not attend Church here and listen to what is being said in this church? Here in Melouni, can you not receive Holy Communion?

You can fast while taking your baths and so benefit both your soul and your body. You can do all these things, but we have not considered them as carefully as we should. If you believe that any of this has a place in our spiritual life and in our life to come, then keep something of what has been said. Let us not be deceived. With every day added to our lives, Christ will ask us to give an account of how we used our time here. He grants each of us many years in which to be perfected. The purpose of the human person is not to remain still. His purpose is to ascend, especially with the help of the Church. Outside the Church there is no salvation. Here is the Ark. Here we must come. Here is Noah. Here is where food is offered to preserve us—to preserve us through this flood—until one day the Ark comes to rest upon Ararat and we meet Christ.

May we enter the Kingdom of Heaven, about which the young man in today’s Gospel asked: “What is this Kingdom proclaimed in the teaching of Jesus, this Kingdom that is inherited? How can I inherit it?” It is not a wage earned by merit. If it were, the Kingdom of Heaven would belong to the rich, who could easily perform good works if they wished. No, it belongs to everyone; it is freely offered. Christ is not an employer who pays wages; Christ is the Giver of life. His side is life-giving, His tomb is life-giving, His Cross is life-giving, and the Holy Chalice is the bread of life. This is a matter of life. The Kingdom is inherited. You will become a brother of Christ and, through Him, a child of God. The Kingdom belongs to God the Father, and we too inherit it when we become fellow heirs with Jesus.

We are baptized and become His younger brothers. We receive His Body and Blood in Holy Communion and become one with Him. Thus, standing behind Christ, our great elder Brother, we may one day appear before the justice of the Father.

Τα λίγα λεπτά αυτά του κοινωνικού που μου προσφέρει η αγάπη σας, να τα χρησιμοποιήσω προκειμένου να αποκαλύψω μερικές από τις παγίδες του Σατανά.

Έχουν σχέση με τον χριστιανό, τον εκκλησιαζόμενο χριστιανό. Ξέρετε, οι χριστιανοί, αν όλοι εκκλησιάζοντο, οι εκκλησίες δεν θα αρκούσαν. Δεν εκκλησιάζονται οι χριστιανοί. Και βλέπετε σε πολλές εκκλησίες οι θέσεις να είναι άδειες. Βλέπετε σήμερα εδώ τον συνωστισμόν αυτών που εμείς...

Είμαστε από διάφορα μέρη της γης φερμένοι εδώ. Αν δεν θα συνέβαινε αυτό, ο ναός θα ήταν περίπου κενός. Αυτό συμβαίνει διότι ο Σατανάς, ο οποίος είναι τεχνίτης και εχθρός της ψυχής του ανθρώπου, παγιδεύει τον άνθρωπο έτσι, ώστε ο άνθρωπος να μην φτάσει στην εκκλησία. Κατορθώνει και τον κρατάει μακριά, ότι δεν την έχει ανάγκη την εκκλησία και ότι μπορεί αυτός να είναι καλός χριστιανός έξω από την εκκλησία. Πολλές φορές τού κατηγορεί και αυτούς που εκκλησιάζονται, διότι είναι αλήθεια ότι πολλοί από εμάς τους εκκλησιαζομένους είναι πολλές φορές χειρότεροι από αυτούς που δεν εκκλησιάζονται.

Είμεθα άνθρωποι των τύπων μόνον, δεν προσέχουμε και την υπόλοιπη ζωή μας, την οποία την παίρνει ο Σατανάς και την πηγαίνει παράδειγμα στον άλλον, τον αδύνατον, και του λέγει: «Τι να την κάνεις την εκκλησία; Και ο τάδε εκκλησιάζεται, όμως είναι άδικος, όμως είναι κλέπτης, όμως αποφεύγει την τεκνογονία, όμως βλασφημεί, όμως χαρτοπαίζει, ίσως να πορνεύει και να μοιχεύει ακόμη». Και με αυτά τα επιχειρήματα ο άλλος δεν έρχεται στην εκκλησία. Αλλού, επίσης, του κατηγορεί τον κλήρο, του δίνει την εφημερίδα να διαβάσει, του δείχνει την τηλεόραση να δει, που δυσφημείται και κατηγορείται ο κλήρος, και έτσι βρίσκει πάλι ένα άλλο παυσίπονο της συνειδήσεώς του, να μην φτάσει μέχρι την εκκλησία. Πού να πάει να συναντήσει τέτοιον κλήρο;

Ήθελε κλήρο της περιωπής του, της αγιοσύνης του κλήρο. Δεν γνωρίζει ότι ου πάντας χειροτονεί ο Θεός, αλλά διά πάντων ενεργεί. Δεν βλέπει την ανάγκη και μένει ο άνθρωπος έξω της εκκλησίας. Και είναι αλήθεια ότι ένα ποσοστό από στατιστική βγαλμένο, 97% των χριστιανών δεν εκκλησιάζονται. 3% των χριστιανών εκκλησιάζονται. Μπορείτε να καταλάβετε, λοιπόν, τη θραύση που κάνει ο Σατανάς, μιλώντας στους ανθρώπους κατά αυτήν την έννοια και στήνοντάς τους αυτήν την παγίδα. Και δεν τους αφήνει να έρθουν στην Εκκλησία. Αν, λοιπόν, δεν κατορθώσει σε κάποιον να του τοποθετήσει αυτή την παγίδα και να τον ανατινάξει, να τον κρατήσει, να τον αλυσοδέσει και να τον έχει δικό του, αν κάποιος πάρει την απόφαση να έρθει, τότε του στήνει δευτέρα παγίδα, με την πεποίθηση ότι πάλι θα τον έχει δικό του. Του λέει: «Καλώς να πας, αλλά δεν είναι ανάγκη να πηγαίνεις τακτικά, δεν είναι ανάγκη να πηγαίνεις κάθε Κυριακή. Εσύ μια Κυριακή έχεις να ησυχάσεις. Μια Κυριακή έχεις, λείπεις ολόκληρη τη βδομάδα, να απολαύσεις τη γυναίκα σου, να ιδείς τα παιδιά σου, να ιδείς τον άντρα σου, κατά αναλογία του γένους. Δεν είναι ανάγκη. Και αν πάλι σκέφτεσαι να πας, να πας λίγο αργότερα. Είναι ανάγκη να πας πρωί-πρωί;» Γι' αυτό βλέπετε ακόμη ανθρώπους έρχονται στην εκκλησία. Σήμερα εδώ μπορεί να υπάρχει μια εύλογος αιτία. Άργησε,

πήγε στη σειρά του, στο νούμερό του, να κάνει το μπάνιο του και έρχεται και στην εκκλησία του. Αν είναι μεταξύ των ευλόγως δι' αιτίαν απολειφθέντων, η ευλογία της εκκλησίας είναι μαζί του. Αν όμως εχασμάτο ή ερωτούσε αν χτύπησε τρίτη καμπάνα ή διάβαζε την εφημερίδα του ή είχε τη ρέκλα στο σπίτι, τότε δεν έχει ευλογία. Ο Σατανάς τον συνέλαβε αυτόν με τη δεύτερη παγίδα: να πάει, αλλά να μην πάει όταν πρέπει. Δράττομαι της ευκαιρίας να πω ότι ο άνθρωπος, αν είναι δυνατόν, να είναι πριν πει «Ευλογητός» ο ιερεύς στην Εκκλησία. Τολμώ να πω, πρώτα πρέπει να ερχόμεθα εμείς στην Εκκλησία και έπειτα ο ιερεύς. Εκτός κι αν υπάρχει, επαναλαμβάνω, εύλογος αιτία, που κι αυτή τη λαμβάνει υπ' όψιν της η Εκκλησία. Όταν πάλι του ξεφύγει, λοιπόν, και έρθει στην εκκλησία,

του στήνει μια τρίτη παγίδα. «Καλά, πήγαινε στην Εκκλησία, εφόσον θέλεις να πας, αλλά πάλι θα είσαι δικός μου». «Πώς θα είμαι δικός σου;» Η Εκκλησία έχει μια ειδική αποστολή σε κάθε λειτουργία. Αυτό που κάνουμε τώρα εμείς είναι μια ευχή που έδωσε ο Χριστός. Είναι η θυσία, είναι η Θεία Ευχαριστία, που έδωσε την ευχήν: «Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν». Αυτό, λέει, θα το κάνετε, θα το επαναλαμβάνετε και θα αναμνησθείτε εμένα, που το έκανα κι εγώ απόψε το βράδυ μαζί σας. Τι είναι το κέντρο της λειτουργίας; Είναι η Αγία Τράπεζα. Είναι ο άρτος της ζωής, είναι η Θεία Κοινωνία, είναι η Θεία Ευχαριστία.

Λοιπόν, τον άνθρωπο εν τέλει τον αφήσει, μάλλον ο άνθρωπος του ξεφύγει και έρθει, και πάλι εδώ δεν τον αφήνει να επιτύχει εξ ολοκλήρου την ευλογία της εκκλησίας, διότι ο άνθρωπος ο ερχόμενος στην εκκλησία, πάλι είναι από στατιστικές και εμείς ήδη το βλέπουμε αυτό το πράγμα, έχουμε ένα 5% έρχεται για να είναι συνεπές με το μυστήριο που γίνεται και να πάρει την ευλογία. Οι υπόλοιποι έρχονται απλώς από συνήθεια, έρχονται με έναν δικό τους τρόπο να ευχαριστήσουν τον Θεό και με έναν δικό τους τρόπο να πάρουν δήθεν την ευλογία του Θεού. Δεν ξέρω εάν ενθυμείσθε μια λεπτομέρεια του Χριστού μας, όταν επήγαινε να αναστήσει το γιο του Εκατοντάρχου. Στον δρόμο μία γυναίκα...

Τον εσταμάτησε, αν ενθυμείσθε, διότι ήγγισε την άκρη του κρασπέδου του, και εστάθη ο Κύριος και είπε: «Τίς ὁ ἁψάμενός μου;» Και έγινε όλη αυτή η συζήτηση μεταξύ των και απεκαλύφθη ότι μία γυναίκα είχε απλώς ακουμπήσει επάνω του και είχε σταματήσει η ρύση του αίματος, την οποία είχε επί 18 ολόκληρα χρόνια. Ο Πέτρος τότε, όταν άκουσε ότι ο Χριστός μας διαμαρτυρήθη, «Τίς ὁ ἁψάμενός μου;», είπε: «Κύριε, τι είναι αυτό που λες; Εδώ σε συνθλίβουν, εδώ μας σπρώχνουνε και σπρωχνόμεθα, εδώ ελιώσαμε ο ένας επάνω στον άλλον, και λες ποιος ακούμπησε επάνω μου;» Απάντησε: «Πέτρε, δεν μιλώ ούτε για σένα ούτε για τους άλλους, ούτε για αυτούς που ήρθαν να με πιάσουν από λόγο, ούτε άλλους που ήρθαν από περιέργεια, ούτε άλλους που ήρθαν από συνήθεια και άλλοι να χαλάσουν την ώρα τους.

Ἥψατό μού τις, Πέτρε· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξεληλυθυῖαν ἀπ' ἐμοῦ. Αυτό μπορεί να μου το πεις. Εμείς οι άλλοι, τίποτα. Δεν νιώθω τίποτα από σας. Ούτε που ακουμπάτε απάνω μου, ούτε που ερχόσαστε απάνω. Ένας που ήρθε με υπολογισμό, ένας που το σκέφτηκε για να έρθει κοντά μου. Αυτός ο ένας μπορεί να είναι, βέβαια, η γυναικούλα αυτή, δεν ξέρω, ο Κύριος ποιος ήταν, αλλά θέλει να δείξει το πώς ο άνθρωπος πρέπει να πηγαίνει στον Χριστό. Δεν είναι απλώς να έρθω να ανάψω ένα κερί, δεν είναι απλώς να φέρω μια προσφορά ακόμη, δεν είναι απλώς να κάνω ένα μνημόσυνο, να παρακολουθήσω μια κηδεία, να παρακολουθήσω έναν γάμο, μια βάφτιση. Δεν είναι αυτό απλώς.

Πώς θα έρθει ο καθένας, με τι συναίσθηση, σε ποιον παρουσιάζεται, ποιος είναι αυτός, τι είναι εκείνο το οποίο ζητάει, γιατί εδώ ήρθαμε να δώσουμε και να πάρουμε. Να δώσουμε ευχαριστίες και να πάρουμε ευλογίες. Ήρθαμε να προσκυνήσουμε και να ζητήσουμε για την εβδομάδα αυτή, αρχής γενομένης από την σήμερον, διότι η σήμερον είναι η πρώτη ημέρα της εβδομάδας. Αύριο είναι Δευτέρα ημέρα, το λέει η ίδια: «Εγώ είμαι Δευτέρα». Η άλλη το λέει: «Είμαι Τρίτη, Τετάρτη», και ούτω καθ' εξής.

Λοιπόν, να ευχαριστήσουμε για την περασμένη εβδομάδα και να ζητήσουμε ευλογία και να λάβουμε δύναμη, η οποία δύναμις είναι το Άγιο Ποτήριο, είναι ο Χριστός. Πρέπει να αγγίξουμε τον Χριστό, πρέπει να ακουμπήσουμε στον Χριστό, να νιώσει η δύναμη να εξέλθει εξ αυτού. Τότε θα πάρουμε εμείς. Διότι, αν πολλοί από εμάς ερωτήσουμε: «Χριστέ μου, με κατάλαβες σήμερα που ήρθα εδώ; Παναγία μου, με κατάλαβες σήμερα που είμαι εδώ;

Ανάργυροι, Άγιε Κοσμά Αιτωλέ, Άγιοι της ημέρας, με καταλάβατε;», θα πουν: «Ούτε καν που μπήκες ούτε καν που θα φύγεις, δεν κατάλαβα. σε ξεγέλασε ο Σατανάς και ήρθες απλώς για να κτυπήσεις κάρτα. Ήρθες απλώς για να δεις και να πάρεις τον μάρτυρα της κατηγορίας, το αντίδωρο». Για το αντίδωρο, ναι μεν είναι ευλογία, αλλά δεν είναι σωτηρία. Γι' αυτό και λέγεται μάρτυρας κατηγορίας. Θα σε κατηγορεί μια ημέρα: γιατί δεν παίρνεις το δώρο και παίρνεις το αντίδωρο; Αυτό είναι το θέμα. Και δεν παίρνω το δώρον, διότι δεν θέλω να σταματήσω την αμαρτία. Γι' αυτό δεν παίρνω το δώρον, διότι οι άνθρωποι που μένουν μακριά από τον Χριστό είναι αυτοί οι οποίοι ελέγχονται από τη συνείδηση ότι είναι αμαρτωλοί. Δεν κάνουν τα σωστά και δεν θέλει ο άνθρωπος και επιμένει στο σημείο αυτό. Αυτό. Τρεις, λοιπόν, παγίδες που στήνει ο Σατανάς σε κάθε χριστιανό, κάθε Κυριακή και εορτή. Ή δεν θα τον αφήσει τελείως να έρθει ή θα τον στείλει την ώρα που θέλει αυτός και, αν θέλει να έρθει, δεν θα τον αφήσει να φτάσει μέχρι της Θείας Κοινωνίας, να ολοκληρωθεί ο ερχομός του και να πάρει την ευλογία.

Αγαπητοί μου, να είμαι προσκεκλημένος σε ένα μεγάλο τραπέζι, που γίνεται ένας γάμος μεγάλος, κατάμεστο το τραπέζι αυτό από πάσης φύσεως πράγματα που μπορεί ο άνθρωπος να γευτεί και να δοξάσει τον Θεό, και αυτός να αρκεστεί να πάρει ένα φύλλο από ένα τριαντάφυλλο ή να πάρει μια καραμέλα και να φύγει. Το υπόλοιπο αυτό τραπέζι, αυτή η χλιδή, αυτή η ευλογία να μείνει εκεί. Πώς θα αισθανθεί αυτός που έκανε τη θυσία αυτή και έκανε τα προσκλητήρια και εκάλεσε; Τρεις φορές άκουσα εγώ τα προσκλητήρια. Ακούσατε τις καμπάνες; Είναι τα προσκλητήρια που καλεί τους ανθρώπους να έρθουν. Και εντούτοις οι άνθρωποι, άλλοι αγρόν ηγόρασαν, άλλοι πέντε ζεύγη βοών ηγόρασαν, άλλοι γυναίκα έγημαν, άλλοι, άλλοι, άλλοι, και του είπαν του Χριστού: «Να με έχετε παραιτημένον». Όμως ο Χριστός είπε: «Έλθετε, τα

πάντα έτοιμα, τα θρεπτά μου, τα σιτιστά μου, τα πάντα έτοιμα». Δεν ζητάει τίποτα από εμάς ο Χριστός. Απλώς μας καλεί στο τραπέζι του για να επικοινωνήσουμε μαζί του. Η μεγαλύτερή του χαρά είναι να μεταδίδεται στο πλάσμα του και το πλάσμα του να γίνεται ένα με αυτόν. Αυτή είναι η μεγαλύτερη χαρά: να αγιάζεται, διότι το αίμα του Ιησού Χριστού είναι εκείνο το οποίο καθαρίζει εμάς από πάσης αμαρτίας. Δεν ξέρω πώς εσείς σκέπτεστε και διάκεισθε έναντι αυτών των σκέψεων. Και οι άλλοι οι δικοί μας, οι οποίοι είναι εξαπλωμένοι εδώ και εκεί, οι οποίοι γυρίζουν ανά τα ιδρύματα και έχουν τη γνώμη ότι θα βρούνε δικαιολογία γιατί είναι κουρασμένοι. Αδειάζεις, άνθρωπε, να πεθάνεις; Αδειάζεις, άνθρωπε, να αρρωστήσεις; Αδειάζεις να επισκεφτείς ασθενές προσφιλές πρόσωπό σου;

Πάντα αφήνεις, σύγκρυα και λοιπά. Άρα, για να μην έχεις το συναίσθημα και την ανάγκη να αισθάνεσαι, να φτάσεις μέχρι εδώ, που ένας Θεός κατεβαίνει από τον ουρανό εδώ, τότε έπεται ότι είσαι ζωντανός νεκρός, είσαι κινητό νεκροταφείο, και φρόντισε να αναστηθείς εφόσον υπάρχει καιρός. Από μας εξαρτάται. Ο Χριστός τα έχει έτοιμα και τα δίδει δωρεάν και τα προσφέρει δωρεάν.

Υπάρχει καμιά δικαιολογία εν τη ημέρα εκείνη; Τα πάντα εδώ θα γίνουν, εδώ θα ετοιμαστούμε. Δεν υπάρχει τρόπος να γίνουμε πέραν του τάφου. Γι' αυτό οι μέρες προστίθενται για τον αγιασμό του ανθρώπου. Άνθρωποι είμεθα, αμαρτάνομεν, πίπτομεν, αλλά να σηκωνόμεθα. Άγνοια σήμερα, εν εικοστώ αιώνι που προσεληνώθημεν, δεν δικαιούμεθα να παρουσιάζουμε. Σήμερα δεν μπορούμε να έχουμε άγνοια, σήμερα που η γνώση επληθύνθη.

Σήμερα που τα βιβλία είναι στον δρόμο, σήμερα που τα κηρύγματα είναι χιλιάδες, που τόσα πράγματα γίνονται και τόσα πράγματα έμαθε ο άνθρωπος, δεν μπορεί να λέει ότι δεν ξέρει τα θέματα της πίστεώς του και της σωτηρίας του. Αυτά είναι μόνιμα, είναι κλασικά, δεν αλλάζουν. Δεν είναι μόδα ο χριστιανισμός. Δεν αλλάζουν τα τραγούδια, δεν αλλάζουν οι σκοποί, δεν αλλάζουν οι χώροι, δεν αλλάζουν οι αμφιέσεις. Είναι οι ίδιες, μόνιμες, κλασικές. Η Παναγία μας με την ίδια στολή και την ίδια θέση κρατάει δυο χιλιάδες χρόνια. Ο Χριστός μας, ο Νέος Αδάμ, την ίδια στολή και την ίδια θέση κρατάει δυο χιλιάδες χρόνια. Και όλοι οι Άγιοι. Κατά συνέπεια, δεν εννοείται άγνοια και δεν δικαιολογείται άγνοια. Αν νομίζετε ότι τα λόγια αυτά έχουν κάποια θέση και δεν πέφτουν στο κενό, ας κοιτάξει ο καθένας πώς σκέπτεται και πώς διατίθεται έναντι αυτού του μεγάλου προσκλητηρίου το οποίο κάνει ο Χριστός. Διότι, εάν δεν είσαι άξιος να συναντηθείς με τον Χριστό εδώ στην Ωραία Πύλη, ούτε εκεί είσαι άξιος να συναντηθείς, και αλίμονό σου, καλύτερα να μην είχες γεννηθεί.

Θα πρέπει να είναι η απάντηση κατευθείαν εκείνη που έδωσε στον Ιούδα, που είπε ο Χριστός μας για τον Ιούδα. Εύχομαι η Παναγία Μητέρα, οι Άγιοι της ημέρας και όλος ο αγγελικός κόσμος να μας σκεπάσει και να μας ευλογήσει, κρατώντας τη δικαιοσύνη του Θεού, για να προλάβουμε εμείς να κάνουμε καλή χρήση, να μετανοήσουμε, να εξομολογηθούμε και να ερχόμαστε να επικοινωνούμε με τον Χριστό εδώ, για να τον βρούμε την ημέρα εκείνη εκεί, πράγμα το οποίο εύχομαι εις αλλήλους και εις πάντας. Αμήν. Για τον λίγο χώρο που μας μένει, για την ώρα την υπόλοιπη της κασέτας, επιτρέψτε μου να παραθέσω ακόμη μερικά,

που τολμώ να πω είναι χρήσιμα σε πολλούς και ως επιχειρήματα πολλές φορές, αν όχι για τον εαυτό μας, για τους άλλους. Λέγεται ότι κάποτε... Κάποιος άθεος σε δημόσιο χώρο προκαλούσε τον Θεό να τον θανατώσει σε πέντε λεπτά, εάν πραγματικά υπάρχει. Όμως τα πέντε λεπτά πέρασαν και ο άθεος δεν είχε εξοντωθεί από τον Θεό, και τότε είχε το θράσος και είπε στο ακροατήριό του: «Βλέπετε; Δεν σας είπα ότι δεν υπάρχει Θεός; Αν υπήρχε, δεν θα με άφηνε εμένα να τον προκαλώ αυτή την ώρα». Τότε λέγεται ότι μια γερόντισσα που στεκόταν κάπου κοντά εκεί τον ρώτησε: «Κύριε, έχεις παιδιά;» «Ναι, έχω. Αλλά γιατί με ρωτάς;» «Αν ένα από τα παιδιά σου...

σου έδινε ένα μαχαίρι και σου έλεγε, “Μπαμπά, σκότωσέ με”, θα το έκανες;» Σκέφτηκε αυτός λίγο και λέει: «Ασφαλώς όχι». «Γιατί δεν θα το έκανες;» «Γιατί αγαπώ πολύ τα παιδιά μου και δεν μπορώ να το κάνω αυτό». «Ε, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Θεός, που τον προκάλεσες να σε εξοντώσει, δεν σε θανάτωσε, γιατί σ' αγαπά πολύ και περιμένει τη μετάνοιά σου». Αντιλαμβάνεστε τι επιχείρημα είναι αυτό και για μας αυτούς, αλλά και για πολλούς άλλους που σήμερα κάνουν τον ψευτοάθεο από μόδα.

Πρόκληση όμως αυτή προς τον Θεό δεν έγινε μόνο μια φορά. Ένας άλλος άθεος, σε μια διάλεξή του, απαρίθμησε δώδεκα λόγους για να αποδείξει τη θεωρία του ότι δεν υπάρχει Θεός. Και τέλος λέει: «Θα σας προσθέσω ακόμη ένα. Εάν υπάρχει, του δίδω προθεσμία τριών λεπτών να με συντρίψει επάνω στο βήμα αυτό». Αντιλαμβάνεστε, σιωπή στο ακροατήριο, με αγωνία. Πέρασαν τα τρία λεπτά και έτσι λέει: «Βλέπετε; Είμαι εδώ, σώος και αβλαβής». Τότε παρουσιάζεται μια γυναίκα εκ του όχλου, ζητά την άδεια και ανεβαίνει στο βήμα με τη Γραφή της στο χέρι και διαβάζει από τον 13ο Ψαλμόν τον πρώτο στίχο, που λέει: «Είπεν άφρων εν καρδία αυτού· ουκ έστι Θεός», και προσθέτει: «Τους άφρονες, όπως ξέρετε, δεν τους σκοτώνουν, αλλά τους κλείνουν σε ψυχιατρεία. Γι' αυτό και ο Θεός, κύριε, δεν σε συνέτριψε». Καταλαβαίνετε το τι έγινε. Σε ένα άλλο επίσης κήρυγμα, ένας άνθρωπος γεμάτος αυθάδεια ήρθε μπροστά στον ομιλητή και τον ρώτησε: «Πώς μπορείς να αποδείξεις ότι υπάρχει Θεός;» Εκείνος ήρεμα του

απίνδυσε «Αυτό ακριβώς είναι εκείνο που δεν μπορεί να αποδειχθεί. Εφόσον όμως δεν μπορεί να αποδειχθεί και ότι δεν υπάρχει Θεός, τότε το θέμα παραμένει σαν ζήτημα πίστεως. Εκείνοι που πιστεύουν στον Θεό, αυτοί βλέπουν τον Θεό. Διότι αν αποδεικνύεται, δεν χρειάζεται να σου πούμε αν υπάρχει Θεός ή όχι». Εκείνος, αγαπητοί μου, που ατενίζει τον ουρανό από πάνω του και μετά διακηρύττει ότι είναι άθεος, χαρακτηρίζει τον εαυτό του ανόητο και ψεύτη. Άθεος είναι εκείνος που κτίζει σπίτι χωρίς παράθυρα και μετά κακίζει τον Θεό γιατί είναι αναγκασμένος να ζήσει στο σκοτάδι.

Το μάτι και το φτερό, είπε ένας σοφός, μιας πεταλούδας είναι αρκετά για να συντρίψουν έναν άθεο. Το μάτι και το φτερό μιας πεταλούδας. Γιατί δεν μπορεί να πει κανείς ότι κι αυτά τα έφτιαξε η φύσις ή άλλος. Ένας άλλος επίσης λέγει το εξής: «Εάν υπάρχει μια στιγμή όπου το σύμπαν θα είχε τη δυνατότητα να μας ειρωνευτεί, θα έπρεπε να ξεσπάσουν στον ουρανό φοβερά γέλια για την ανοησία που δείχνουν οι δυνατοί, οι έξυπνοι, οι πολιτισμένοι όταν γίνονται άθεοι». Η αθεΐα είναι μάλλον στη ζωή παρά στην καρδιά των ανθρώπων. Η ζωή η διεφθαρμένη του ανθρώπου.

είναι εκείνη που θέλει την αθεΐα, όχι η καρδιά του. Πολλοί πεθαίνοντας είπαν: «Μετανοώ γιατί υπήρξα άθεος, άπιστος, πολέμιος του Χριστού». Κανένας όμως πεθαίνοντας δεν είπε: «Λυπάμαι γιατί υπήρξα χριστιανός ή έζησα χριστιανός ή διότι πεθαίνω μετανοημένος, εξομολογημένος και κοινωνημένος». Κανένας δεν το είπε αυτό το πράγμα. Ο άθεος, αγαπητοί μου, έχει κάνει ένα βήμα πιο πέρα από τον διάβολο ακόμα. Ο διάβολος πιστεύει στον Θεό και τρέμει στην παρουσία του, ενώ ο άνθρωπος λέει ότι δεν υπάρχει Θεός.

το Θεό

Αρνούνται μάλλον τον Θεό όσοι έχουν συμφέρον να μην υπάρχει. Αυτός είναι ο λόγος. Είναι τέτοια η ζωή τους. Δεν τους συμφέρει να υπάρχει Θεός. Γι’ αυτό ακριβώς τον αρνούνται εκ προοιμίου, για να κοιμούνται ήσυχοι. Αλλά δεν πρόκειται να ωφεληθούν. Σε κάθε άπιστο μία και μόνη ερώτηση αρμόζει: «Είναι η ζωή σου καθαρή; Τι φρονείς για τον εαυτό σου;» Και τότε εκεί θα είναι η απάντηση ότι «η ζωή μου δεν είναι καθαρή. Γι’ αυτό ακριβώς δεν πιστεύω σε αυτά». Αυτά γύρω από τις σκέψεις αναφορικώς με τους λεγόμενους αθέους ή με τους πραγματικά αθέους. Δύο-τρία πράγματα ακόμη, που κι αυτά μπορεί να αποτελέσουν μύθον για ωφέλιμες σκέψεις και σωτηρία ακόμη. Λέγεται ότι

μια καλοκαιρινή ημέρα, ζεστή μάλιστα, μερικοί διψασμένοι ορειβάτες αναζήτησαν καθαρό νερό στο βουνό που ανέβαιναν. Στο βουνό αυτό πριν από καιρό είχανε δροσιστεί σε ένα μέρος από κάποια πηγή και ενθυμούντο κατά κάποιον τρόπο. Λοιπόν, όταν έφτασαν στο μέρος της πηγής, τη βρήκαν ξερή. Όμως ένας προχώρησε πιο πάνω για να βρει την αιτία που ξεράθηκε η πηγή. Γιατί σταμάτησε να πηγαίνει νερό εκεί πέρα, στη βρύση αυτή; Γρήγορα όμως βρέθηκε, πού λέτε, εκεί που είχαν πέσει πολλά φύλλα και κλαδιά και εμπόδιζαν τη ροή του ύδατος.

Όταν ζητάμε πνευματική δροσιά, η δίψα μας δεν ικανοποιείται. Το έχουμε αισθανθεί αυτό το πράγμα όλοι οι άνθρωποι που θρησκεύουν. Η αιτία λοιπόν είναι ότι μεταξύ της πηγής, που είναι ο Θεός, και του εαυτού μας, που είμαστε εμείς, έχουν πέσει πολλές φορές φύλλα, κλαδιά, αμαρτίες μας δηλαδή, και έτσι σταματάνε τη ροή, δυσκολεύουν τη ροή. Μπορούμε να ξανααπολαύσουμε το νερό καθαρίζοντας το αυλάκι. Εδώ είναι: αν υπάρξει μετάνοια και εξομολόγηση, διώχνουμε από τη μέση το εμπόδιο και ξανά έρχεται επαφή με τον Θεό. Και έτσι έχουμε τη δροσερή αύρα του Θεού και στην ψυχή μας και στη ζωή μας. Αλλά οι άνθρωποι, όταν δεν εξομολογούνται,

οι άνθρωποι, όταν αντί να αφαιρέσουν αμαρτίες και να τις ολιγοστεύσουν και να τις εξαφανίσουν, προσθέτουν καθημερινώς άλλες επί αυτών, πώς είναι δυνατόν να έχουν επαφή με τον Θεό και να έχουν την αύρα του Θεού και τη δροσιά του Θεού; Είμαι στην εκκλησία και ακούω αυτόν τον διάλογο του Κυρίου μας μετά του νεαρού εκείνου, ο οποίος ζητούσε να μάθει περί της ουρανίου, περί της αιωνίου ζωής, πάντοτε ελέγχομαι. Διότι παρασυρόμενος πιστεύω πολλές φορές ότι ορισμένα αρνητικά, το ότι αποφεύγω να κλέψω, να φονεύσω, να ψευδομαρτυρήσω και ορισμένα άλλα, ότι θα μου είναι αρκετά αυτά να με παρουσιάσουν ως τέλειον στη Βασιλεία των Ουρανών. Λοιπόν, λέγω, όταν σκέφτομαι ότι η υπόθεση δεν τελειώνει εκεί, αλλά είναι κάτι παραπάνω ο χριστιανισμός, πράγμα το οποίον αντελήφθη ο νεαρός, ο συζητητής του Κυρίου μας, λέγω, με καταλαμβάνει δέος και παρακαλώ πάντοτε τον Θεό να μη με αποσύρει του κόσμου τούτου μέχρι που να επιτύχω την τελειότητα. Δεν ξέρω εσάς.

Τι σας καταλαμβάνει όταν ακούτε αυτόν τον διάλογο μετά του Ιησού; Πώς σκέφτεστε; Βρίσκετε τον εαυτόν σας εντάξει; Δεν έχει ανάγκη τελειοποιήσεως; Είναι έτοιμος που μπορεί να παρουσιαστεί στο φοβερό βήμα του Κυρίου; Είναι αλήθεια ότι δεν προσέχουμε. Εάν προσέχαμε, πολλά πράγματα θα μπορούσαμε να επιτύχουμε με αυτή την προσπάθεια που κάνουμε εις τον κόσμο αυτόν. Κάθε άνθρωπος που ήρθε στη ζωή έχει σκοπόν τη θέωσή του. Ο άνθρωπος που δεν θα επιτύχει να γίνει κατά χάριν Θεός, ο πρεσβύτερος απέτυχε εις τον κόσμον αυτόν, οτιδήποτε κι αν δημιούργησε κατά κόσμον εις τον κόσμον τούτον. Ο προορισμός του ανθρώπου είναι η τελειοποίησή του.

Ο Χριστός μας πάντοτε ομιλούσε περί Βασιλείας των Ουρανών και ότι η Βασιλεία των Ουρανών κληρονομείται. Πολύ σωστά αντελήφθη ο νομικός αυτός και πολύ σωστά αντελήφθη το τι ακριβώς του είπε ο Χριστός μας και πήρε μια θέση αρνητική στο τέλος. Εύκολα κάνουμε ορισμένα πράγματα αρνητικά εις τον κόσμο τούτον, όμως δεν κάνουμε τα θετικά. Όλοι είμαστε κατά κάποιον τρόπο αγκιστρωμένοι. Ο άνθρωπος αυτός, που τον πατέρα του τον εκτιμούσε, που εμείς σήμερα δεν τον εκτιμούμε, που τον συνάνθρωπό του τον εκτιμούσε, που εμείς σήμερα δεν τον εκτιμούμε, ο άνθρωπος αυτός που είχε τόσα πράγματα ωραία, που θα τα ζήλευε ο πολιτισμένος άνθρωπος του κόσμου τούτου,

είχε κάπου πιαστεί... Το θέμα του χρήματος ή το θέμα του πλούτου. Ο Σατανάς είναι τεχνίτης, έχει μια πείρα πολλών χιλιάδων ετών και εύκολα μας βάζει κάτω, δεμένους στο χέρι. Πολλούς μας, μας έχει πιάσει κατά διαφόρους τρόπους και μας κρατάει. Όπως κράτησε και αυτόν, κρατάει και εμάς.

Κάποτε... Κάποτε περνούσαν ένα πρωινό στην ακρογιαλιά άνθρωποι να πάνε στην εργασία τους και βρήκαν μερικούς ναύτες μέσα σε μια βάρκα, οι οποίοι κωπηλατούσαν για να πάνε στο πλοίο. Είχαν βγει από το βράδυ έξω να γλεντήσουν, αλλά μέθυσαν, και άρχισαν να γελούν διότι είδανε ότι αυτοί οι οποίοι κωπηλατούσαν τόσο τεχνικά, τόσο αρμονικά, δεν μπορούσαν να πάνε προς τα εκεί.

Είχαν ξεχάσει να λύσουν το σχοινί της βάρκας. Δημιουργεί ιλαρότητα, βέβαια, το θέμα, αλλά πολλοί από εμάς, κατά αυτήν την έννοια, παρότι κωπηλατούν για τη Βασιλεία των Ουρανών, θα βρεθούνε καθηλωμένοι στο μουράγιο, διότι κάπου τους κρατάει ο Σατανάς. Άλλους τους κρατάει το χρήμα, άλλους τους κρατάει η σάρκα, άλλους τους κρατάει το εγώ, άλλους τους κρατάει ο κόσμος, άλλους τους κρατάει η μόδα, άλλους τους κρατάει με χίλιους δυο τρόπους που έχει αυτός. Και παρότι νομίζει ο άνθρωπος ότι ταξιδεύει, δεν ταξιδεύει. Ο σκοπός του ανθρώπου είναι να ταξιδεύσει και μάλιστα το ταξίδι του είναι πάνω σε ανηφορικό. Ο άνθρωπος που δεν ανεβαίνει, δεν ανεβαίνει, δεν μπορεί και να φτάσει ποτέ στον Χριστό, πρέπει να ανεβαίνει. Αλλά έλα που έρχεται ο κόσμος αυτός με τόσα

παράσιτα που έχει δίπλα του και με τόσο βάρος που δεν τον αφήνει να ταξιδεύσει. Οι άνθρωποι σε πλοίο, προκειμένου να ταξιδεύσουν εδώ στον κόσμο τούτον, φροντίζουν να έχουν όσον είναι δυνατόν λιγότερες αποσκευές και, ει δυνατόν, να μην κρατούν τίποτα στο χέρι τους. Αυτοί ταξιδεύουν ελευθερότερα και σιγουρότερα έχουν να φτάσουν στο τέρμα τους. Αυτό τούτο όμως δεν συμβαίνει για εκείνο το ταξίδι. Φορτώνεται ο άνθρωπος με πράγματα του κόσμου τούτου, ζαλίζεται από τον κόσμο αυτό και ακούμε σήμερα να μην έχει ο άνθρωπος χρόνο να εργαστεί για την αθάνατη ψυχή του, για την τελειοποίησή του. Αυτό θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας, ότι είναι ένα τέχνασμα να το κάνουμε, και ο άνθρωπος πρέπει να αλαφρώσει από ορισμένα πράγματα. Το

θέμα της ιδιοκτησίας, επί παραδείγματι, το οποίο έχει απορροφήσει τον άνθρωπο, το θέμα της αποταμιεύσεως, το θέμα της σαρκολατρείας του κόσμου. Πράγματα τα οποία πρέπει σιγά-σιγά να τα παραμερίσουμε ή να τα περιορίσουμε στα απαραίτητα, εάν θέλουμε να ταξιδεύσουμε και να φτάσουμε και να καταφτάσουμε. Άλλως θα γελαστούμε. Βέβαια, παρ’ αυτά θα θεωρούμε εαυτούς σοφούς, ότι κατορθώσαμε και κατακτήσαμε στον κόσμο τούτο. Αλλά όμως είναι δύσκολα. Πρέπει ο άνθρωπος να αφαιρέσει από πάνω του. Έχει πολλά κουστούμια βάλει το ένα επάνω στο άλλο και πρέπει να τα αφαιρέσει σιγά-σιγά. Και αυτοί που θα τον βοηθήσουν στον δρόμο, να κρατήσουν τα μπαγκάζια του για τον κόσμο του, υπάρχουν άνθρωποι στον κόσμο αυτόν που μπορούν να κρατήσουν τα υλικά μας πράγματα, να μας βοηθήσουν. Είναι οι πτωχοί, οι έχοντες ανάγκη, είναι τα διάφορα έργα, είναι οι επαιτείες, είναι οι ελεημοσύνες, που εκεί μπορούμε να αποθέσουμε ορισμένα που μας δυσκολεύουν για τη Βασιλεία των Ουρανών. Μεγάλο θέμα η ιδιοκτησία.

Πειρασμός. Ο άνθρωπος χάνει την υγεία του, χάνει τον ύπνο του, χάνει την περισσότερη ζωή του εδώ και χάνει και ολόκληρη τη ζωή εκείνη εκεί. Το Ευαγγέλιο μας διδάσκει, ο Χριστός μας διδάσκει, οι Απόστολοι μας διδάσκουν, οι Άγιοι μας διδάσκουν, οι πάντες μας διδάσκουν. Όμως εμείς δεν προσέχουμε. Ας προσέξουμε λοιπόν τα δύο κοινά αυτά, τον εχθρόν, ο οποίος είναι εκείνος ο οποίος μας δυσκολεύει για τη Βασιλεία των Ουρανών, και η προσοχή η δικιά μας, εάν προσέχουμε πώς. Είναι δύσκολα αυτά τα πράγματα που λέμε τώρα, είναι συνυφασμένα με τη σάρκα του ανθρώπου και όσο είναι δυνατόν να μην πονέσει ο άνθρωπος όταν φροντίζει να του βγάλει το δέρμα του, άλλο τόσο είναι δυνατόν να μην πονέσει να εγκαταλείψει αυτά τα πράγματα, τα οποία πολλές φορές λέγει τα έχει με τον ιδρώτα του, εφόσον τα έχει με την κομπίνα του.

Λίγοι εκείνοι οι οποίοι έχουν με ιδρώτα. Οι υπόλοιποι, ό,τι έχουμε, τα έχουμε με διάφορες τέχνες. Ο Χριστός μας έρχεται βοηθός στην περίπτωση αυτή. Διότι το ίδιο θα μπορούσε να πει ο άνθρωπος σήμερα, ότι δεν είναι δυνατόν άνθρωπος να σωθεί όπως έχει μπλέξει στον κόσμο αυτόν. Και πολλοί άνθρωποι δεν φτάνουν εντάξει στην εκκλησία, δεν έρχονται εις το Άγιον Ποτήριον, δεν φτάνουν στον Χριστό, διότι έχουν εμπλακεί σε κοσμικά πράγματα και δυσκολεύονται. Πάντως ο Χριστός είπε ότι είναι αδύνατα αυτά παρ’ ανθρώποις. Ο Θεός θα μπορεί να τα κάνει. Τι πλανάται ο άνθρωπος ότι είναι δυνατόν να ολοκληρωθεί, να τελειωθεί μακριά από τον Χριστό; Οποιοδήποτε έργο αγαθό ή όποιο κακό μπορεί να αποφύγει, δεν μπορεί να το παρουσιάσει ως επιχείρημα στη Βασιλεία των Ουρανών.

Η σωτηρία του ανθρώπου και η ολοκλήρωση του ανθρώπου γίνεται εν τη Εκκλησία. Έξω της Εκκλησίας και έξω του Χριστού, που υπάρχει στην Εκκλησία διά των μυστηρίων και διά του κλήρου, είναι αδύνατον ο άνθρωπος να φτιάξει τίποτα για τον εαυτό του. Μη πλανώμεθα. Η Εκκλησία, η οποία έσπευσε να μας παραλάβει όταν γεννήθημεν και σπεύδει να μας προπέμψει όταν φεύγουμε, είναι εκείνη η οποία μας περιποιείται όλον τον χρόνο της ζωής εδώ, εάν εμείς βέβαια θέλουμε. Ίσως εμείς σήμερα που εκκλησιαζόμεθα εδώ να κολακευόμεθα, διότι να, εμείς είμαστε εν τη Εκκλησία, και εν τη Εκκλησία ανήμεθα μπορεί να μην κάνουμε τίποτα αναφορικώς με εκείνο που μας ολοκληρώνει και μας τελειώνει. Διότι ο θείος Γρηγόριος λέγει σε μια του σκέψη το εξής: «Εις τον ναόν εισήλθες, εαυτόν άξιον ομολόγησας».

Το εσκέφτηκες πού θα πας, πού θα παρουσιαστείς, και βρήκες τον εαυτό σου ότι είναι εντάξει και πήγες. Είναι αλήθεια αυτό για μας αυτή την ώρα; Είμαστε εντάξει εμείς που ήρθαμε εδώ σήμερα στην εκκλησία; Αυτό είναι το θέμα που πρέπει να απασχολεί τον άνθρωπο. Και όταν τον απασχολεί τον άνθρωπο κατά αυτή την έννοια η υπόθεση του εκκλησιασμού, τότε να γνωρίζει ότι καθημερινώς κάτι φτιάχνει και λίγο-λίγο ανεβαίνει. Εγκαταλείπει τον κόσμο τούτον και αναφέρεται εις τον κόσμο εκείνον, όπου είναι και ο προορισμός. Αν ο άνθρωπος συνηθίσει έτσι και εισέρχεται στην εκκλησία διότι το έχει συνήθεια από μικρός, έρχεται τις μεγάλες ημέρες, το Δεκαπενταύγουστο, το Πάσχα ή τα Χριστούγεννα, για να κοινωνήσει άνευ προετοιμασίας, άνευ μετανοίας, άνευ εξομολογήσεως, άνευ νηστείας, άνευ εγκρατείας, άνευ συνθηκολογήσεως αγάπης και ειρήνης,

με τη γνώμη ότι επέτυχε τίποτα, δεν επέτυχε τίποτα. Εμείς αυτοί είμεθα ως επί το πλείστον, είμεθα οι άνθρωποι των μεγάλων ημερών και των τύπων, ουχί της ουσίας. Αυτά τα οποία ενεργούνται επί Εκκλησίας σκοπό έχουν τη σωτηρία του ανθρώπου. Το μέτρο δε για να δει ο άνθρωπος εάν πράγματι αυτός είναι τακτικός στην εκκλησία και ωφελείται από την εκκλησία και καταρτίζεται για τη Βασιλεία του Θεού, για να γίνει τέλειος, γιατί η Βασιλεία των Ουρανών δεν παραλαμβάνει ημιτελή, δεν υπάρχουν συνεργεία εκεί να διορθώσουν. Εδώ είναι και η εντολή, είναι εδώ να γίνουμε τέλειοι, και η Εκκλησία του Χριστού κάνει τους τελείους διά του κλήρου και διά των μυστηρίων. Εάν θέλει λοιπόν να έχει ένα μέτρο, τώρα που θα βγει ο ιερεύς και θα πει «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε», να δει εάν προσέρχεται. Δυστυχώς δεν φροντίζει.

Κάθε φορά που θα έρχεσαι στην εκκλησία και μπροστά στο κάλεσμα αυτό, αν έχει φόβο Θεού, αν έχει πίστη και αγάπη, λέγει με τη θέση του και με τη στάση που παίρνει ότι «δεν έχω», τότε ο άνθρωπος αυτός δεν στέκεται καλά και πρέπει να προσέξουμε. Δεν είναι αρκετό να φτιάχνουμε μια θρησκεία στα μέτρα τα δικά μας, όπως είχε φτιάξει κι αυτός. Η τελειότητα είναι αλλού, είναι στη θυσία, είναι στην τελεία αφάνιση του κόσμου τούτου, για να επιτευχθεί αυτή η τελειότητα. Ας το προσέξουμε λοιπόν. Ο Χριστός μας, παρότι δεν το αξίζουμε, μας διατηρεί ακόμη εκκλησίες ανοιχτές. Μας διατηρεί κλήρον, παρότι τον κατηγορούμε και παρότι τον τρώμε νυχθημερόν ως τρωκτικά. Αρκετά δεν τον βοηθούμε, διότι αίμα δεν προσφέρουμε στην Εκκλησία, τον

εαυτό μας δεν τον προσφέρουμε, αρκούμε σαν μόνο να τον κατηγορούμε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Χρήζει υπερασπίσεως. Αν εμείς αυτήν δεν κατηγορούμε, δεν παίρνουμε θέση υπέρ των άλλων. Και εν τούτοις ο Χριστός μας ανέχεται και εν τούτοις ο Χριστός μας περιμένει. Γι’ αυτό ας κάνουμε χρήση. Ο κόσμος δεν έχει ευκαιρίες, έχει εργασίες. Σήμερα η λουτρόπολις είναι κατάμεστη από κόσμον της υδρογείου. Έχει χρόνο για τη σάρκα του, δεν έχει χρόνο για την ψυχή του. Έχει χρόνο για το κλουβί και δεν έχει χρόνο για το πουλί. Έχει χρόνο για το τσόφλι και δεν έχει χρόνο για το αυγό. Πώς θα κατορθώνει αυτά τα πράγματα ο άνθρωπος, να βρίσκει όλες τις ώρες, όλα τα μέσα, όλα τα χρήματα, να βάζει τόσο κόπο για το κλουβί αυτό που λέγεται σάρκα;

Για το περιεχόμενο είναι μια ευκαιρία. Εδώ που ήρθαμε θα πρέπει κατά κάποιον τρόπο να εκμεταλλευτούμε αυτόν τον χρόνο, να ευχαριστήσουμε αφενός τον Θεόν ότι μας έχει βοηθητικά φάρμακα, ώστε να μπορούμε εμείς να καλυτερεύουμε και να συντηρούμε και να κάνουμε όσον δυνατόν λιγότερον επίπονον τη ζωή μας εδώ. Αλλά ταυτόχρονα όμως θα πρέπει και τον χρόνον αυτόν να τον χρησιμοποιούμε για την αθάνατη ψυχή μας. Εκεί δεν σε άφηνε το γραφείο, εκεί δεν σε άφηνε το μπακάλικο, εκεί δεν σε άφηνε το ιατρείο. Εδώ όμως ποιος δεν σε αφήνει; Το χαρτί; Ποιος δεν σε αφήνει; Η ταβέρνα; Τι δεν σε αφήνει τώρα εδώ; Δεν μπορείς εδώ να βρεις ένα πνευματικό να εξομολογηθείς, εκεί που δεν είχες χρόνο; Δεν μπορείς εδώ να εκκλησιαστείς ή να ακούσεις τι λένε σε αυτή την εκκλησία; Περίπτωση στο Μελούνι, εδώ δεν μπορείς να κοινωνήσεις;

Μπορείς να νηστέψεις ταυτόχρονα μαζί με τα λουτρά σου που κάνεις, να ωφελήσεις και την ψυχή σου και το σώμα σου. Όλα θα μπορείς, αλλά δεν τα έχουμε σκεφθεί όσο πρέπει. Αν νομίζετε αυτά ότι έχουν κάποια θέση μέσα στην πνευματική μας ζωή και στην άλλη τη δική μας ζωή, κρατήσετε κάτι. Μην πλανώμεθα. Κάθε μέρα που προστίθεται, προστίθεται και θα ζητήσει λόγο ο Χριστός. Τώρα, με τι τρόπο χρησιμοποιήσαμε τον χρόνο εδώ; Είναι πολλά τα χρόνια που μας αφήνει του καθενός μας για να τελειοποιηθούμε. Ο σκοπός του ανθρώπου δεν είναι να μένει στάσιμος. Ο σκοπός του ανθρώπου είναι να ανεβαίνει και μάλιστα με τη βοήθεια της Εκκλησίας. Έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει σωτηρία. Εδώ είναι η Κιβωτός. Εδώ θα έλθουμε. Εδώ είναι ο Νώε. Εδώ είναι που προσφέρει την τροφή, να διατηρηθούμε. Να διατηρηθούμε από τον κατακλυσμό αυτό, για να κατασταλάξει μια μέρα στο Αραράτ, να συναντηθούμε με τον Χριστό.

Να πάμε στη Βασιλεία των Ουρανών, την οποία ο σημερινός νέος τη διετύπωνε: «Τι πρόκειται η Βασιλεία, η υπόθεση της διδασκαλίας του Ιησού, η οποία κληρονομείται; Πώς μπορώ να την κληρονομήσω εγώ αυτή;» Δεν είναι αξιομισθία. Τότε θα ήταν η Βασιλεία των Ουρανών των πλουσίων, που είναι εύκολο και θα μπορούσανε, αν θέλανε, να κάνουν αγαθά έργα. Όχι, είναι του καθενός, προσφέρεται. Δεν είναι εργοδότης ο Χριστός, είναι ζωοδότης ο Χριστός, ζωηφόρος η πλευρά Του, ζωηφόρος ο τάφος Του, ζωηφόρος ο Σταυρός Του, άρτος της ζωής το Άγιο Ποτήριο, είναι υπόθεση ζωής. Κληρονομείται η Βασιλεία. Θα γίνεις αδελφός του Χριστού, για να γίνεις κατ' επέκταση παιδί του Θεού. Η Βασιλεία είναι του Θεού Πατρός και την κληρονομούμε κι εμείς, όταν γίνουμε συγκληρονόμοι με τον Ιησού.

Βαπτιζόμεθα και γεννόμεθα αδελφοί μικροί δικοί Του, κοινωνούμε το σώμα Του και το αίμα Του και γεννόμεθα ένα με Αυτόν. Και έτσι μπορούμε να παρουσιαστούμε πίσω από τον Χριστό, τον μεγάλο μας αδελφό, μπροστά στη δικαιοσύνη του Πατέρα, για να σταθούμε μια ημέρα. Εύχομαι ο Άγιος Θεός, διά πρεσβειών Παναχράντου Μητρός και πάντων των Αγίων, να μας ελεήσει, αλλά και εμείς να θελήσουμε κάτι να κάνουμε γύρω από αυτό που έχουμε προορισμό εδώ, διότι μια μέρα θα φύγουμε και πρέπει να βρεθούμε εντάξει απέναντί Του. Είναι κρίμα να χαθούμε· το απευχόμεθα αυτό. Αμήν.