Vespers and Matins for the Translation of Saint Nectarios's Relics

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The good God, through the intercessions of His Saint, the Hierarch, the Wonderworker, the Myrrh-streaming Nektarios, has counted us worthy to celebrate this year as well the anniversary of the translation of his holy relics, which took place at about this hour some sixty years ago. The purpose of man in this world, my beloved, is to be sanctified. He has no other purpose at all. If he is not sanctified, he has failed. It would have been better for him never to have been born, never to have passed through this world. After all, Christ too, who came into the world...

...in order to help people return to Paradise. And this, after all, is what every person prays for who is being carried at the last moment to his grave. This is what the chanter will say over him: Make me once again a citizen of Paradise. Make me a citizen of Paradise again. But what have you done, that I should make you a citizen of Paradise? When we stand before the memory of one of the Saints, or of the Theotokos, we ought in some way to imitate the life of those Saints. We should not stop at a merely formal gesture — lighting a candle, let us say, or bringing a gift. No. These too are expressions of piety, but...

...that is not what saves a person, that is not what forms a person, that is not what makes a person fit for the Kingdom of Heaven. It is true that man, for the most part, does evil. The good he does not pursue. And indeed, when he is asked why he does evil, we will get one answer: he will say that he was dragged into it by Satan, or that somebody else led him astray. Man needs to understand this: he is not dragged into anything, and Satan is not the one responsible. He himself is responsible. Because even if Satan points out a sin to us, we commit it only if we want to. We are not obliged to commit it, and he does not force us.

And if somebody else points out a sin to us as well, whether as an idea or as praxis, as something he actually does himself, again, we commit it only if we want to. We are not obliged to commit it, and he does not force us to commit it. Nobody puts a pistol to our ear. And that is precisely why we are guilty before God. From Satan his enemy, man has to face three pits, as the Fathers say — three holes, three trapdoors — and Satan takes care to set them up, just as hunters set traps to catch wild beasts, to catch lions. They dig great hollows for them, deep holes, and lay branches over the top, and the beasts cannot see what is underneath, and they fall in, and there they are caught.

...and then we have the rest of it. In exactly the same way Satan digs such holes, such trapdoors, such pits, to catch man. First, he fights him so as not to let him do good. Now someone will say, what is this good? The opposite of evil is the good. It needs no philosophy. And this good, toward whom am I to do it? I do good — will I not go to Paradise? The question is, toward whom are you doing the good? You give bread to another, you give clothing to another, you say a kind word to him. That is good. But that is only one side of it; it is a kindness turned outward. It is easy for a man to play the teacher to somebody else, but not to do the thing himself. That is the whole problem.

We have heard of and seen many people who take a severe stand against those who speak against religion, while they themselves do not practise what they say to others, or if they practise those things, they fail to practise others. And there a person is inconsistent. So Satan sends him this trap: to be good on the outside. As for the man who is not good on the inside, toward himself, his outward things are not taken into account at all. Someone will say, what kindness is he supposed to do to himself — to take care not to catch cold, to take care not to fall ill? No. He is to take care of his inner self, his soul. The man who does not take care of his soul is a criminal against himself. This is the man who...

...executes, with premeditation and at close quarters, his own immortal soul, all by himself. Because if the soul dies here and is condemned to Hell, it is the man himself who executed it. It was not executed on its own; we ourselves executed our own soul. Why? Because we kept it far from the source, far from Christ, far from God, far from His Church, far from His Mysteries, far in general from everything that refines the soul and sanctifies it here and makes it fit for there. So whatever kindness a man may do on the outside will not be reckoned to his account, so long as he does not also do it on the inside, toward his own immortal soul. Satan, then, is a craftsman, and what does he do now? He points out the bad people to us...

...and makes it seem that we are the good ones. Whereas in fact we too are bad, because we are not bad on the outside — we take care of the outside, we are polite, we watch our speech, we watch our behaviour, we wrong nobody — but we are bad on the inside, because we have separated our immortal soul, we have taken it far away from Christ, and consequently we have murdered our own soul with premeditation. So what good is any kindness on the outside? A person must therefore be good both inwardly and outwardly. And again, he must not stop and say, I am a good man, I bother nobody, I harm nobody — but you have shown mercy to no one, you stand by no one, you help no one. So what comes of having only the one side? He must of necessity have both sides: the negative one, not to...

...and the positive one, yes. That is, not to do evil, but to do good. This is a struggle, and it takes sharp attention on a person's part. A person must be a bishop — I do not mean by that that he must be a clergyman — he must be an overseer, one who keeps watch, epi skopon, on the target. That is, I hold my weapon and I take aim. At whom am I taking aim? At the devil, at the evil logismos, the intrusive thought, at evil in general, which comes to harm my immortal soul and to make it hard for me to do good to my fellow man. And even when we often do something good on the outside, there again we are selective: for the most part we do it for our relatives, for our friends, for the people we eat with, celebrate with, sin with. But everyone...

...he too is a person belonging to Christ, is he not? Is he not baptised as well? Is he not an image of Christ? A person must not show favouritism on this point, because that is an injustice. He must do good impartially, in every direction and toward everyone. From the moment a person is born until the moment he dies, Satan is always dropping it into his nous, into his spiritual intellect, not to do good; and if he does do good, always to do the good outwardly and never inwardly. So whatever good a person may do on the outside, if at the same time he does nothing for his soul, if he does not take care of it as well and tend it with what it needs, he has committed the number one sin; that is, he has fallen and been caught in the first pit, the first hole, the first hollow, as we would say...

...that Satan set for him, and he has him for certain. From then on, whenever he likes, he hauls him out of there and plants him in Hell. He has him like a little mouse that has fallen into a big bin — it jumps and jumps in there and cannot get out. Whenever you like, you take a stick and hit it and throw it to the cat. Now, if a person manages both of these things — outwardly, as far as he can, he is good to his fellow man, he does not harm him, he looks after him, he guards him as he guards his own; and at the same time he takes care of his soul as well; at the same time he has a relationship with Christ, a relationship with the Church, a relationship with the Mysteries — then he has escaped Satan. He has escaped him, and he is doing no evil, neither outwardly nor inwardly. So Satan...

...sends him a second trap, to catch him a little further along. Because, you know, Satan will take, let us say, seven hundred, five hundred years. Satan has patient endurance. Where will you go? I will catch you. If I do not catch you, I will catch your wife. If I do not catch your wife, I will catch your child. I will catch you. Where will you go? So he sets his traps, and a person must be alert. He must have glasses, spectacles — not for short-sightedness or long-sightedness, but the special glasses that Christ gives to the faithful, so as to discern the traps and the devices of Satan. We, unfortunately, do not know the devices of Satan. And now look: since you have escaped him, and you are not doing evil but doing good, he looks for a way to adulterate the good itself. For the good to be good, it must be your own, personally yours, a piece of your soul, a piece of your flesh, a piece of your sweat; it must be your own. In truth, we do good works.

Many times our names are even written up in the churches, as donors, as benefactors. We offer many things, and temples and altars of Orthodoxy are raised. But if that money were examined, where it was found, we would discover that it was not genuinely our own; it came from I do not know what. It was not genuine, and consequently the work that was done was not done well. And you know, works must hold up under testing, under scrutiny. I see there across from me the Judgment, as you see it too, where a river of fire pours out from the feet of Christ and comes down and goes below. Look now, above the door. These things are made on purpose, so that a person may see, as he goes out, what awaits him. A person's works, then, must be that genuine. The Kingdom of Heaven; the Nativity of the Theotokos; the...

...from his blood, from his very being, from his sweat, so that they can endure passing through that river of fire. They must not be of wood, they must not be of straw, they must not be counterfeit, because if they are counterfeit they will not hold up. Now the river you see there is taken from the Prophet Daniel, who saw this river of fire pouring out from His feet on the day of Judgment. And people whose works are of gold and of silver — those hold up; and not only do they hold up, they will shine all the brighter when they pass through the Judgment, when they pass through fire. But the other works, the ones done out of calculation, where we do something in order to put a man under obligation, where we send him a plate of food that he needs in order to enslave him in some other way, where we help him in order to exploit his family — those works are not good. They do not hold up.

On the surface they look good, but they are not good. And Basil the Great says it most beautifully and most pointedly in one place: The good is not good, if it is not done well. The good, he says, is not good in the eyes of God if it is not done well. If it is not from good materials and from good intent, it is not good, however good it may look in the eyes of the world. Because many people do things with some calculation, as if that were what God wants. So this too is a way for Satan to catch a person. And while a man thinks he is doing good works, his works are not good. For example: a great factory owner once gave a lunch for a friend of his one afternoon at a hotel. When they had eaten — the friend was a visitor — he said to him, let us go for a drive. He took him in his car and...

...took him out of the city for a drive. They came to a place where a large building was going up, laid out like a hospital. They stopped there, and he says to his friend: Do you see that building? Yes. I am the one putting it up, he says. You? But it looks like a hospital. Yes, he says, I am building it as a sanatorium. And for whom, says the other, are you building it? For my workers. The man laughed. Give them food to eat, he says, give them the money. Do not withhold their wages until they come down with tuberculosis and then build them a hospital here to put them into. You understand? To the world outside it would look as if — see there, he is spending a fortune and building for his workers. But the other man said a wise word to him. Pay your worker properly and he will not come down with tuberculosis, and there will be no need to build that thing over there. Give him what is his, so that he does not fall ill.

The stones are not needed. It is a way that looks good to the world; the man is recorded as a benefactor, but inside it has no such content. Once too, in Egypt, a bishop asked the Greek community there to give something toward building a school where Greek letters, the Greek language, could be taught. And he sent handwritten notes in his own hand to all the important men there, the leading citizens. He collected a hundred dollars. That is what he collected. Not even enough for a lock, let alone for building the thing. Nobody was moved by anything. Then he did the following. He issued a circular and said: Whoever offers the largest sum for this Institute of Greek Letters to be built...

...his name will be written in gold letters on a plaque, and the one who gives the most will be listed first. And the rest will be written in order after him. What do you think happened? Such a competition broke out among them — a secret one, of course — over who would send the most. And within a single week he had collected enough to build five of them, not one. In any case, without saying anything, the bishop appointed a day; once it was finished, after some months, after a year, I do not know how long, he appointed a day for the opening, for a celebration, and for the unveiling of the plaques, so that the donors would be displayed, if you please. And indeed the ground outside filled up with Porsches and Cadillacs. They came inside to attend.

They came for the blessing of the water, the Agiasmos, and for the unveiling of the plaques, to see who had the first place. The blessing of the water was performed, the hierarch spoke fittingly, and someone pulled the cover off so that the names would appear; and there, where they had put on their thick glasses to see their own names, to their astonishment they read the following: This work was built out of the vainglory of the Greek community and for their own self-regard. It was not built because they loved the Greek language, or the homeland, or a good work. It was built out of their vainglory, so that their names would be written up there and they could boast to the others that they had given the most. Because if they had really meant to give, they would have given sooner. Do you know how many such things happen? Many such things happen. God does not want these either.

Satan has caught many people. It is in this sense that I am telling you these things, because the Saint we honour this evening did act: he avoided evil, he did good, and he did the good well, and he remained humble. That is what I am saying. So when he does not catch us on the second side — we do it perfectly, it is from our own sweat, from our own labours, and so on — then comes the third hollow. And what hollow is that? That unsuspected hollow, where he slips into your nous a lofty little breeze that tells you: you have done a great work, only do not mention it anywhere. The very fact that you think to yourself that you did a work, that you gave, that you helped, that you spoke up where others do nothing — rather, where they do the exact opposite...

he only has to toss you one little thought like that... and you feel something lifting you up. Well, that is the moment he lifts you and carries you off. However much you imagine you will escape him, you do not escape him, and what is needed in this case is humility. A person cannot escape from the hands of Satan. Either he will catch him there, or he will catch him there, or he will catch him further on when he least suspects it, when he puts it into his nous, his spiritual intellect, that the good he does, his whole bearing, his family, his behaviour, are good, are holy, and are far better than other people's. Once he has simply planted that, then it gets expressed outwardly — because we do externalise it. If only you were like this too. Do you know what I do in secret? And do you know about my children? And do you know about this

he got top marks in this, and do you know about my dog, and do you know about my wardrobe, and do you know about my house, and do you know about my vineyard, and do you know about my donkey, and do you know, and do you know. There is no need for it. Down into that pit, where he never gets out again. So I say that this Saint avoided evil, he did good, and he lived in humility. This triptych of the Saint is what should stay with us out of the few minutes we have been speaking — something should stay with us. Evil we are obliged to avoid. Good we are obliged to do. And our attitude must be humble. If there is no humility, it cannot be done. When we do good, we must be ready for anything. We must not defend ourselves as though we were losing something. Because the one who is keeping the record is Christ, who knows how each person acts, how he conducts his life, how he thinks, what he shows on the outside and what he is on the inside.

It is recorded in Scripture that once our Christ was at the treasury, in the Temple of Solomon, and people were coming in and putting in copper, putting in money — the Gospel calls it copper — and Christ, it says, was watching how they put it in, not how much they put in. How they put it in, copper, how they put it in. And this was so, because they could actually see Christ there. They threw it in, they threw in even more, and they threw it in scattered so that it would clatter, so that everyone would realise how much they had given. Into that same line came the widow with her two mites, and when she opened her little handkerchief and took out the two mites and threw them in and left only the dust inside the handkerchief, nothing else. Then our Christ said, this woman, he says, has put in more than all of them — all of them together did not put in as much as that lady's two mites. In actual fact they had put in far more.

They had not put in two mites; they were throwing in large sums, staters and so on. But in Christ's eyes, the widow's two mites were worth more than all the millions the others put in, or that we put in today. So examine your life closely, step by step. We are human beings; egotism will slip past us and trouble us, and the eye will trouble us, and self-interest will trouble us, many things will trouble us, and other people's words will trouble us, and the world will trouble us. But we have an obligation to stand firm. If we do not stand firm and we are found fallen at the hour of death, we are lost, and it would have been better never to have been born. God is not obliged to give us anything. All of this we are obliged to do.

He is not obliged, because he sets the table. He sets the table so that you may eat.

So whatever we do, we will do it humbly, and we will say, I have done nothing. And we will say it to ourselves as well, I have done nothing. Humility must be shown towards ourselves first, not outwardly. I am humble — like the man who said to Socrates that he was humble. I can see your humility, he said, your pride, rather, through the holes in your garment. For this man had deliberately made holes in it and wore a torn garment, and at the same time he was saying that he was humble. But Socrates saw him as a man full of pride. Give away what you have, and you have no need of this thing you are doing. These are the things I thought could be said this evening, when this compassionate Saint, this myrrh-streaming one, this wonderworker who has moved the whole world and who still keeps coming to the aid of people in their weaknesses, is set before us this evening.

these are the things that could be said, that can leave behind something useful. So I pray that the good God, through the intercessions of this hierarch, may help us too. If we are not doing good, that we may do it; if we are not avoiding evil, that we may avoid it. That we may do it rightly and in humility, and that we may say that all of it is his. Because as it says, every good gift and every perfect gift is from above, coming down. We have nothing of our own. Man's own production is only sins. The other things, the good works, belong to Christ acting through the person. Just as the miracles belong to Christ acting through the Saint. The Saint does not do them; Christ does them through the Saint. Just as with our Most Holy Theotokos — the All-Holy does not do them, it is Christ through the All-Holy. You will have heard the troparia. Glory to Him who has glorified you, glory to Him who has crowned you, glory to Him who works healings for all through you. He is the one who works healings for all through you. And so,

Saint Nektarios the Myrrh-streaming Wonderworker gave us the opportunity last night as well to say something for the benefit of our soul, since God has arranged for us to pass through this world. I would like now, if you will allow me, to set before you again today a few things that shed light on the devices of Satan, who takes care in every way to set his traps so that a person

may not be saved. In our talk yesterday evening we presented three situations that Satan creates as a trap for a person, to catch him so that he will not let him do good but rather do evil, and if he does do good, that he should not do it in such a way that it will have any value in the eyes of God. Today, among these devices, and in the continuation the Saint's feast gives us, I would like to present another one. The only one who knows what happens here inside the Church is the devil. He knows better than we human beings do. That is exactly why he takes care to set his traps so that we will not come to Church. For many people the Church is regarded as a sideline, that is, something that is not really necessary. The Church is simply there for feast days, the Church is simply there for festivals, or even for the interests, as people say, of certain individuals connected with the Church and with the clergy. But the truth is not there, and he really does manage to keep a great many people away, not letting them come to Church. He accuses the clergy to them, he tells a man that he is a good person and that those who are in Church are not like him — how much better he is than the churchwarden, for example, or the chanter.

So, I say, in every way he keeps a person occupied outside the Church. He puts jobs in front of him, he puts needs in front of him, and the person, having no discernment — which is the greatest gift of all, greater even than love itself, discernment, as our Holy Fathers say, the mother of the virtues, discernment. If a mother has no discernment, her love for her child will destroy it, just as if a father has no discernment, his love for his child will destroy the child. So when a person has no discernment, he cannot discern what his own true interests are, and why he came into this world. Man did not come into this world, as

we have had occasion to say before, in order to live. Man came in order to die, and only then to live. Life is beyond the grave; it is not this one. This one is a firefly; this life here is nothing at all compared with eternity. And even so, he has a purpose in having come here: he came to labour and to conduct his life so rightly that he can gain entry into Paradise, which is his return to Paradise. And in order to return to Paradise, he cannot return by way of his house, he cannot return by way of the coffee shop, he cannot return by way of his cruise, or from outside, I do not know where, not to mention other things too shameful to name. He returns through the Church. The Church receives a person when he comes into the world; it is she who gives him birth through the priest and offers her prayers for him

and through her intercessions and prayers the Church protects the infant that has come into the world. Then at forty days she takes it and brings it into the Church, she baptises it and regenerates it, and she is the one who feeds it again from her other breast in Holy Communion, and makes it a perfect man in Jesus Christ, able now to pass over into eternity. So if a person decides to go his own way, because Satan deceives him and tells him that the Church is not necessary, that you can spend your time there but it is for the pious types, that even God gets tired of all those Lord have mercies — and then, when Satan does not manage to persuade the person to stay outside, though sadly he does keep many outside. In all sorts of ways: I say my prayers at home, I am at my work and my work is my prayer. All of these things come from Satan.

to keep a person from coming to Church, from making use of the Church, or even from making something of himself within the Church. Apart from the Church a person is not built up; let him make whatever he likes, let him do whatever good work he likes. Salvation is not a matter of works, man's salvation, Christ is not an employer that we should go and be paid for our good works. Christ is the way — life-giving is that side of his from which the blood flowed and Baptism sprang forth. Life-giving is the Cross, from which man's salvation sprang forth. Holy Communion is called the Bread of Life. Life-giving is the Tomb; out of the Tomb came the Resurrection. It is a matter of life and death for the soul of a human being. And Christ and his Church have to do with the life and the soul of a human being.

The body he maintains by means of the material things he has. But in order to maintain the soul, the Church is needed. That is why we see so many people who will sit outside in the coffee shop even though the Liturgy is being served in Church. If a person knew what the Church is for him, he would never miss Vespers or Matins, Orthros. And if you read the sermons of the divine Chrysostom, you will see a sermon in the morning and a sermon in the evening. And to whom was he speaking, to the stalls or to the pillars? He was speaking to people. And if you follow the flow of his words, you will see that he was speaking to people, and to great numbers of them in our churches. Nobody would go off to his work before he had passed by the Church. He would go to Church, and after that he would go to his work. Today, when we have arranged to work five hours and four hours and to sin for eighteen, we have room to spare.

The margins are there, we can go to Church gladly and easily. And most people especially, those with their own means and so on, can do it easily, the whole family. But a person does not want to, because he has been convinced by Satan that the Church accomplishes nothing. That is why we see that he has managed to get through to various governments today as well. The slogans are, build schools, build factories, build things like that, and not churches, because the Church is a liability. Because it cannot be advertised that a human being has a soul as well, and that the soul is not fed with beans, or with corn, or with veal, or with hamburgers, or with gold, or with money, or with anything at all. It wants Christ, and every life that has no relationship with the Church is empty. That is why we have the nervous breakdowns, that is why we have the neurological illnesses, that is why we have the psychiatrists, that is why we have the suicides, that is why we have the madness, that is why, that is why, that is why. Because a person is living far from the Church.

In Church a person is lightened; it is like stepping into a spiritual bath, and the more prepared he comes, the more he takes away with him when he leaves. He leaves a different man. So this is one of the devices and one of the traps: to make a person not go to Church. And if someone does happen to think about it a little seriously and so on, and does go to Church, then Satan sets him a second trap, the one about willingness. There is no need for you to be at Church from early morning, he says. And many people ask, has the third bell rung? Which means, the second one and the first one are not for you. The service is not for you from the Blessed is the Kingdom in the morning. From what point is it for you, then? It is for the priests — and for whom is it being said, for God? And everyone will know. Are we to tell you that he is a Saint? Who is a Saint? He is not there from early morning. And so this is the second trap: that a person should go to Church at whatever hour suits him. Whereas when it comes to a dinner table...

he goes quickly to the table; he does not go when they are clearing away the plates and collecting the forks and the others have already eaten or are on their fruit. No, he goes quickly. When he is going to see a film, he will watch the film from the beginning. When he plants himself in front of that demon-box of a television to watch four or five hours of one thing after another, he sits there from the beginning and stares at it, and they run rings around him. He does not want to hear anyone or see anyone; he is not thirsty, he is not hungry, and he has no other bodily need at all that day. He will do everything properly and beautifully when it comes to things that do not benefit him but rather ruin him. But when it comes to Church, well, it is cold in the morning; let the day warm up a little. I am tired, let me go a bit later. This does not only happen with adults; it happens with the children too. And the adults encourage it. You, my dear, come along a little later, you are tired.

from your studying. Whereas if they were going on an excursion they would not be tired, they would get up. If the boy were a scout and had to go, from early in the morning they would not be tired, they would get up. So this too is a device for that purpose, not to let a person go to Church properly. It is a trap of Satan, and that is why a certain force is always needed. Our Christ told us, The Kingdom of Heaven suffers violence, and the violent take it by force. A person must press forward in every direction. I am not listening to you, Satan, and I will do what is right. The third trap comes when he sees that a person has got away from him and he has had to let him go, and he does go to Church: then the aim is that he should not go to Church rightly. Because one of the Fathers of our Church, and specifically to you he says, You have entered the temple; count yourself worthy. You have set foot, he says, on the threshold of the church and gone inside

meaning that you have thought it over well, that you are worthy, that your affairs are in order, and so you have come; because you come here to receive. You will bring a vessel with you. When you go to buy something at the market, you take a vessel suited to the things you are going to get. If they are solids, you take the appropriate container, the appropriate bag; if they are liquids, you take the appropriate container or jar, you wash it, you smell it, you do whatever is needed so as to put in what you want, which you are going to pay for with money that came from your sweat, and you cannot afford to throw it away. In the same way, in order to come to Church a person will come with a vessel, and that is called the soul. The soul must be clean, it must be at peace and in love. It is unthinkable for a person to come into the Church without being at peace with his fellow human beings and with God.

Peace with our fellow men — you know the way that peace gets shattered: with lawsuits, with gossip, with insults, with frauds, with shady schemes, with thefts, with lies, with slander, and the rest. That is how

peace with people is broken. And when peace with people is broken, the grace of the Holy Spirit does not rest upon those people who are at odds with others. We also need peace with God. I don't know whether you have noticed how the service in the Church begins, what the very first words are: "In peace let us pray to the Lord." "For the peace from above, let us pray to the Lord." And with every petition, this and that, "let us pray to the Lord," "help us, save us," and so on. Peace is absolutely necessary. If there is no peace with people, there is no peace with God either. "But do I have peace with God?" Seriously now — do you have no sins? "Well, yes, I have sins." Then how will you have peace with God? Peace means you are settled with God, in the absence of sin. But sin came. Sin came, and a wall went up between him and God. And so, how can He have mercy on you, when what He sees before Him is

your sin — it has tied His hands. He cannot have mercy on you. And many of us go to church simply because it is a feast day, simply because there is a festival, simply because it is our name day, simply because we are used to it and we want to fill up our hours within our weekly schedule. We go at whatever hour we please, we light a candle, and we leave again at whatever hour we please. Have we done anything? No. "I didn't manage to keep you from going, and you went; but you're still mine, because you don't think about where you have gone, who is standing before you, whom you are going to speak with, to whom you are going to offer yourself." You may be able to fool me. You may be able to fool your wife and live a second life. You may be able to fool your husband and live a second life. Your daughter, your brother, the public prosecutor — you may be able to fool them all. Christ you cannot fool. It is a delusion; we are really making fools of ourselves, not of God. Christ knows what we are before we ever walk in.

That is why it is said, in the words of the Scriptures, that He searches the hearts and the reins — our innermost thoughts. It is the most delicate thing there is, to examine a person's heart and his inward parts. And yet Christ is the One who knows how each person who comes here is thinking. And He gives to each one. We say it to you from the very outset, if you have noticed, at the time of the Doxology: "Let Your mercy, O Lord, be upon us, as we have set our hope on You" — that is, according to how we have prepared ourselves, so may He give to us. In the law of the Gospel it says: when you come to the church, and especially when you bring some offering, when you bring some gift, before you go in, it says, stand outside on the steps and think it over, and see whether you have anything against anyone — or someone else may have something against you. You are obliged to ask his forgiveness, whether from below upward or from above downward, no matter whether he grants it to you or not. And then, it says, come and offer your gift.

Because it is the Saturday of Souls, we bring here — sinners as we are — kollyva, the boiled wheat offered for the departed, and it is received. Because it is the Saturday of Souls, one lady or another brings a prosphoron, and so on. But God says concerning sinners that He does not accept such a thing. And so, if he does not manage to keep us from coming at all, and if he does not manage to keep us from coming in the morning, so that in the end we walk into the Church at whatever hour we please, then he sets to work so that we do not come to the Church in a fit state. And even if some do come in a fit state, at the end of this triple round of three traps he has another subtle device, the one I spoke about last night. He has the matter of pride. Look at what it is. You didn't go to church today — well, you didn't go. And he makes a person judge someone else who didn't go to church. Or the man says inside himself: "The church was empty today, but I was there, I answered the roll call."

And you lose it all, with a single stroke of the pen. It is a hard thing for a person to guard what he has gained. And it takes humility. "My Christ, do not take anyone before he is ready. I am a sinful man. And that is exactly why I come. I do not come because I am holy." Rather, we ought to know that the Church is not for the healthy, it is for the sick, just as hospitals are for the sick. The doctors who are inside, the medicines that are given, and in general the prescriptions they hand to each one — all of it is because people are ill, so that they may get through this transitional period and one day become well and be cured and walk out. This is exactly what the Church does. The priest is a sinner, the chanter is a sinner, the sacristan too is a sinner. But we must be sinners who are struggling, not sinners who stay put and sit down and pile sins on top of our sins. Even though

we make a small confession and say, "We are sinful people." Agreed. That is all the more reason, since you yourself confess that you are full of sin. So what are you doing about it in that case? Because, as I told you once, an angel of the Lord took an ascetic and led him out to show him the strange things of this world. And do you know what he showed him? Listen to it if you have not heard it; and if you have heard it, forgive me for wearying you. He brought him near a man who had been cutting wood and was going to load it up. But the wood was too much and he could not load it. So he set the bundle down on the ground, and instead of taking some wood off, he went and cut still more wood and put it on top, and tried again to load it. He could not lift it. And he sets it down again, and instead of taking wood off so it would be lighter, he went and cut still more and put it on top.

"Come along," he says to him. And he takes him from there and they go on. He leads him further down to a well — a big, beautiful one, with clear running water. There was a man drawing water with the winch, but his bucket, his pail, was full of holes. By the time the water came up to the top, the pail was arriving empty. He watched this man too and marvelled. "Let us go," he says to him. He goes on, he leads him further down; there was a lovely little chapel, and he showed him a man on horseback who was trying to go in and could not fit through the door, for one thing. And for another, he had a long pole beside him, held out in front of him, and he would not so much as lower it so that he could get through, and it was making it impossible for him. "What is that man doing there? How is he going to get in? He cannot get in." In any case, the angel now drew him aside to give him the explanations. "The first man you saw," he says to him, "stands for sinful people, who, although they already have sins, instead of unloading some, keep loading on still more."

And this happens every single day. Instead of cleaning ourselves up, we add more sins. But the things we do for the body, we do not do for the soul. If we get dirty, the very moment we have put on our suit, we will go and take it off and put on another. And that is what the dry cleaner's is for. Or if we get lightly soiled, we will go and wash. And again, and again. And again, and again. A hundred times a day we will clean ourselves. Cleanliness. But for the soul, there is no discussion at all. Sin upon sin. We wait for the fifteenth of August, the Dormition fast, we wait for Pascha, we wait for Christmas, to go to Holy Confession and to leave the soul filthy the rest of the time. It is our own responsibility. The second man, the one who was drawing up the water like that, was the man of good works. Many good works — but he does them, it says, with pride, and he puts others under obligation. And these are the holes in the pail, it says, and he holds nothing at all, and he will be found empty on that Day. Just as the pail came up empty, so will that man be found who did not do his works for the glory of God, and did not do them out of his own sweat, but did his good works out of injustices and the like.

And the third one, he says, is the proud man, who wants to put God down underneath him and trample on Him, who wants everything in the church to be done the way he wants it, even though he never goes to church except once a year, either at Theophany or at Pascha, and he takes the light from outside and the Agiasmos, the blessed water, from outside, and off he goes home — and he wants to walk in with his pride intact. Such a man will not be able to be benefited, neither in this church here, nor in the church not made with hands of the Kingdom of Heaven. In one or another of these categories stand both I and you. My beloved, I set these things before you on that evening, because our Saint gives us this opportunity. The Saint did not do evil. The Saint always did good, from the time he was a small child. And he did the good in the way God wants it done. As I told you yesterday as well, and as Basil the Great says, the good must be done well, for the good is not good unless it is done well. I do not know how you will take hold of these things and

how you will be able to take them in and make them your own. In any case, I have one thing to say: that the Saints are set before us for imitation, and not only as physicians. May they be physicians of our souls first, and of our bodies afterward. And just as they were counted worthy to gain their own souls, may they help us also to gain our soul.

Επέτρεψε ο Αγαθός Θεός με τις πρεσβείες του Αγίου του Ιεράρχου Θαυματουργού Μηροβλή του Νεκταρίου να εορτάσουμε και φέτος την επέτειο της ανακομιδής των Αγίων Λειψάνων του, που σαν τέτοια ώρα περίπου προ 60 ετών έλαβε χώρα. Ο προορισμός, αγαπητοί μου, του ανθρώπου εις τον κόσμο είναι να αγιάσει. Δεν έχει κανέναν άλλον προορισμό. Εάν δεν αγιάσει, απέτυχε. Καλύτερα να μην είχε γεννηθεί, να μην είχε περάσει από τον κόσμο αυτόν. Άλλωστε και ο Χριστός που ήρθε εις τον κόσμο...

για να βοηθήσει τους ανθρώπους να επανέλθουν στον Παράδεισο. Αυτό άλλωστε εύχεται και κάθε άνθρωπος ο οποίος θα μεταφέρεται την τελευταία στιγμή προς τον τάφο του. Αυτό θα λέγει η Δία του Ψάλτου. Παραδείσου πάλι ποιον πολίτημαι. Να σε κάνω πάλι πολίτη του Παραδείσου. Αλλά τι έκαμες για να σε κάμω πολίτη του Παραδείσου; Όταν βρισκόμαστε μπροστά στη μνήμη κάποιου Αγίου ή και της Θεοτόκου, θα πρέπει να μιμούμεθα κατά κάποιον τρόπο τη ζωή των Αγίων αυτών. Να μην στεκόμαστε απλώς σε μια τυπική εκδήλωση, να ανάψουμε φερειπίν ένα κερί, να προσφέρουμε ένα δώρο. Όχι, κι αυτά δεν είναι εκδήλωσης ευσεβίας

δεν είναι εκείνο που σώζει τον άνθρωπο, δεν είναι εκείνο που καταρτίζει τον άνθρωπο, δεν είναι εκείνο το οποίο φτιάχνει τον άνθρωπο κατάλληλο για τη Βασιλεία των Ουρανών. Είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος ως επιτοπής τον κάνει το κακό. Το καλό δεν το επιδιώκει. Μάλιστα όταν θα ερωτηθεί γιατί κάνει το κακό. Θα έχουμε μια απάντηση, θα πει ότι Παραισύρθη από τον σατανά ή τον παρέσυρε κάποιος άλλος. Είναι ανάγκη ο άνθρωπος να το καταλάβει. Ότι ούτε παρασύρεται ούτε ο σατανάς είναι υπεύθυνος. Αλλά είναι αυτός ο ίδιος υπεύθυνος. Διότι και ο σατανάς αν μας υποδείξει μία αμαρτία, αν θέλουμε την κάνουμε. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να την κάνουμε ούτε μας εκβιάζει.

αν κάποιος άλλος επίσης μας υποδείξει κάποια αμαρτία, ως θεωρία ή ως πράξη που την κάνει αυτός, και πάλι αν θέλουμε την κάνουμε. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να την κάνουμε, ούτε μας εκβιάζει να την κάνουμε. Δεν μας βάζει κανένα πιστόλι στο αυτί. Γι' αυτό και ακριβώς είμεθα ένοχοι απέναντι του Θεού. Ο άνθρωπος έχει να αντιμετωπίσει από το σατανά τον εχθρό του τρεις βόθυνους, όπως λένε οι πατέρες, τρεις τρύπες, τρεις καταπακτές, και φροντίζει ο σατανάς στήνοντάς τες, όπως στήνουνε οι κυνηγοί για να πιάσουνε τα σάρκ τους, να πιάσουνε λιοντάρια, τους φτιάχνουνε μεγάλες γούβες, λάκκους, βάζουν κλαδιά επάνω, αυτά δεν βλέπουν ακριβώς τι έχει από κάτω και πέφτουνε μέσα εκεί και εκεί συλλαμβάνονται.

έπειτα έχουμε τα σχετικά, έτσι ακριβώς και ο Σατανάς φτιάχνει τέτοιους λάκκους, τέτοιες καταπακτές, τέτοιους βόθυνους να τον πιάσει τον άνθρωπο. Πρώτον, οι Αγιαϊκές Γραμμές τον πολεμάει να μην τον αφήσει να κάνει το καλό. Τώρα θα πει κανείς ποιο είναι αυτό το καλό. Το αντίθετο του κακού είναι το καλό. Δε θέλει φιλοσοφία. Και το καλώς προς ποιον να το κάνω; Εγώ κάνω το καλό, δεν θα πάω στον παράδεισο; Το ερώτημα είναι προς ποιον κάνεις το καλό. Δίδεις ψωμί στον άλλον, δίδεις ρούχο στον άλλον, του λες έναν καλό λόγο, καλό είναι αυτό, αλλά αυτό είναι το ένα σκέλος, είναι μια καλοσύνη προς τα έξω. Ο άνθρωπος είναι εύκολος να κάνει το δάσκαλο στον άλλον, αλλά να μην πράττει αυτός. Αυτό είναι το θέμα.

έχουμε ακούσει και ειδεί πολλούς ανθρώπους οι οποίοι παίρνουν θέση αυστηράν έναντι των ανθρώπων που μιλούν κατά της θρησκείας, εφόσον όμως αυτοί οι ίδιοι αυτά που λένε για τους άλλους δεν τα πράττουν ή και αν τα πράττουν εκείνα δεν πράττουν άλλα. Και εκεί ο άνθρωπος είναι ανακόλουθος. Ο σατανάς του στέλνει λοιπόν αυτή την παγίδα, να είναι καλός προς τα έξω. Ο άνθρωπος που δεν είναι καλός προς τα μέσα, προς τον εαυτόν του, οι σμάτιν και τα έξω του δεν λαμβάνονται υπόψη. Θα πει κανείς τι καλοσύνη να κάνει στον εαυτόν του, να τον προσέχει να μην κρυώσει, να τον προσέχει να μην αρρωστήσει. Όχι. Να του προσέχει το εσωτερικό, τη ψυχή του. Ο άνθρωπος που δεν προσέχει την ψυχή του είναι εγκληματίας εναντίον του εαυτού του. Αυτό το ναι!

εκτελεί, εκ προμελέτης και εκ του συστάδιν, την αθάνατο ψυχή του, μόνος του. Διότι η ψυχή αν πεθάνει από εδώ και κολαστεί, ο ίδιος ο άνθρωπος την εξετέλεσε. Δεν εξετελέσθη μόνη της, εμείς οι ίδιοι εξετελέσαμε την ψυχή μας. Γιατί; Διότι την κρατήσαμε μακριά από την πηγή, μακριά από το Χριστό, μακριά από το Θεό, μακριά από την Εκκλησία του, μακριά από τα μυστήρια του, μακριά γενικά από εκείνο το οποίο την ψυχή τη λεπτύνει και την αγιάζει από εδώ και την κάνει κατάλληλο για εκεί. Οποιαδήποτε λοιπόν καλοσύνη αν κάνει ο άνθρωπος προς τα έξω δεν θα του λογιστεί, εφόσον δεν κάνει και προς τα μέσα, προς την αθάνατο ψυχή του. Σατανάς λοιπόν είναι τεχνίτης και τι κάνει τώρα, μας παρουσιάζει τους κακούς

μας βγάζει εμάς ότι εμείς είμαστε καλοί. Εφόσον και εμείς είμαστε κακοί, διότι δεν είμαστε κακοί προς τα έξω, προς τα έξω προσέχουμε, είμαστε ευγενείς, προσέχουμε τη γλώσσα μας, τη συμπεριφορά μας, δεν αδικούμε, αλλά είμαστε κακοί προς τα μέσα, διότι την αθάνατο ψυχή μας την έχουμε ξεχωρίσει, απομακρύνει από το Χριστό και κατά συνέπεια έχουμε φονεύσει εκ προμελέτης την ψυχή μας. Τι να κάνει λοιπόν οποιαδήποτε καλοσύνη προς τα έξω; Θα πρέπει λοιπόν άνθρωπος και προς τα μέσα και προς τα έξω, να μην σταθεί πάλι να πει εγώ είμαι καλός, δεν πειράζω κανέναν, δεν βλάπτω κανέναν, μα δεν ελεήσια κάθε έναν, δεν παραστέγεσαι και σε κανέναν, δεν βοηθήσεις κανέναν. Τι βγαίνει λοιπόν αν έχεις τη μία πλευρά; Απαραιτήτως πρέπει να έχει δύο πλευρές, την αρνητική να μην

τη θετική να, δηλαδή να μην πράττει το κακό, αλλά να πράττει το καλό. Είναι ένας αγών αυτός και χρειάζεται μια γυναικής προσοχή εκ μέρους του ανθρώπου. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι επίσκοπος, δεν εννοώ με αυτό να είναι κληρικός, να επίσκοπεί, επί σκοπόν, δηλαδή κρατώ το όπλο μου και σημαδεύω. Ποιον σημαδεύω; Το διάβολο, τον κακό λογισμό, το κακό γενικά που έρχεται να μου βλάψει την αθάνατο ψυχή και να με δυσκολέψει να πράξω το καλό προς τον συνανθρωπό μου. Εμείς κι αν πολλές φορές πράττουμε κάτι καλό προς τα έξω, ήμεθα και πάλι εκεί εκλεκτική, το πράττουμε ως επί το πλείστον στους συγγενείς μας, στους φίλους μας, σε αυτούς που τα τρώμε μαζί, που γλεντάμε μαζί, που αμαρτάνουμε μαζί. Όλους!

είναι και αυτός του Χριστού άνθρωπος, δεν είναι βαφτισμένος κι αυτός, δεν είναι εικόνη του Χριστού; Ο άνθρωπος δεν πρέπει να είναι διακριτικός σε αυτό το σημείο, γιατί είναι αδικία αυτή. Πρέπει αντικειμενικά να πράττει το καλό προς όλες τις κατευθύνσεις και προς όλες τις διευθύνσεις. Ο σατανάς από τότε που ο άνθρωπος θα γεννηθεί μέχρι που θα πεθάνει πάντοτε του ρίχνει μέσα στο νου του να μην πράττει το καλό και αν πράττει το καλό, να το πράττει πάντοτε προς τα έξω το καλό και όχι προς τα μέσα το καλό. Ο άνθρωπος λοιπόν οποιοδήποτε καλό και αν κάνει προς τα έξω, εάν ταυτόχρονα δεν κάνει και προς την ψυχή του, αν δεν την προσέχει κι αυτή και δεν την περιποιείται με τα ανάλογα που πρέπει, έχει κάνει την υπ' αριθμόν ένα αμαρτία, και δηλαδή έχει πέσει και έχει συλληφθεί στον πρώτο βόθυνο, στην πρώτη τρύπα, στην πρώτη γούβα όπως θα λέγαμε

του έστησε ο σατανάς και τον έχει σίγουρο Ό,τι ώρα θέλει από εκεί πέρα τον αναστείρουν και τον στήνει στην κόλαση. Τον έχει δηλαδή σαν ένα ποντικάκι μικρό, το οποίο έχει πέσει σε έναν κάδο μεγάλων, πηδάει μέσα εκεί, δεν μπορεί. Όποια ώρα θέλεις παίρνεις ένα ξύλο και το χτυπάς και το πετάς στη γάτα. Αν τώρα ο άνθρωπος κατορθώσει αυτά τα δύο και προς τα έξω όσο μπορεί είναι καλός προς τον άνθρωπο, δεν τον βλάπτει, τον προσέχει, τον φυλάει όπως φυλάει και τα δικά του. Ταυτόχρονα προσέχει και την ψυχή του. Ταυτόχρονα έχει σχέση με το Χριστό, έχει σχέση με την Εκκλησία, έχει σχέση με τα μυστήρια. Τότε του ξέφυγε του σατανά, του ξέφυγε και δεν πράττει το κακό ούτε προς τα έξω ούτε προς τα μέσα.

του στέλνει μια δεύτερη παγίδα, να τον πιάσει κάπου παρακάτω. Γιατί ξέρετε, ο σατανάς παίρνει τώρα για να φερεις έπτα ο πεντακόσια χρόνια. Έχει υπομονή ο σατανάς. Πού θα μου πας; Θα σε πιάσω. Δεν θα σου πιάσω εσένα, θα πιάσω τη γυναίκα σου. Δεν θα πιάσω τη γυναίκα σου, θα πιάσω το παιδί σου. Θα σε πιάσω. Πού θα μου πας; Στήνει λοιπόν παγίδες και ο άνθρωπος πρέπει να είναι έξω. Να έχει γυαλιά, ματογυάλια, όχι μυωπίας ή υπερμετροπίας, γυαλιά ειδικά που δίδει ο Χριστός των πιστών για να διακρίνει τις παγίδες και τα τεχνάσματα του σατανά. Εμείς δυστυχώς δεν γνωρίζουμε τα τεχνάσματα του σατανά. Και βλέπεις τώρα ο σατανάς, εφόσον του ξέφυγες τώρα και δεν κάνεις το κακό και κάνεις το καλό, στο καλό μέσα κοιτάει να σου τον οθέψει. Το καλό για να είναι πρέπει να είναι ατομικό δικό σου, ένα κομμάτι από την ψυχή σου, ένα κομμάτι από τη σάρκα σου, ένα κομμάτι από τον ιδρώτα σου, να είναι δικό σου. Εμείς στην αλήθεια κάνουμε καλά.

πολλές φορές είναι γραμμένα τα ονόματά μας και στις εκκλησίες ακόμη, ως δωρηταί, ως ευεργέται, προσφέρουμε πολλά πράγματα και στήνονται ναοί και βωμοί της Ορθοδοξίας. Αν εξεταστούνε όμως τα χρήματα αυτά που ευρέτηταν, θα βρούμε ότι δεν ήσανται γνήσια δικά μας, ήσανται από δεν ξέρω τι, δεν ήσανται γνήσια, κατά συνέπεια το έργο που έγινε δεν έγινε καλό. Και ξέρετε, στη δοκιμή, στον έλεγχο πρέπει να αντέχουν τα έργα. Βλέπω εκεί απέναντί μου την κρίση, όπως τη βλέπετε κι εσείς, που φεύγει ένα πύρινο ποτάμι από τα πόδια του Χριστού και κατεβαίνει κάτω και πηγαίνει στον Πανφά Γουάρη. Κοιτάξτε, τώρα πάνω από την πόρτα. Είναι φτιαγμένα από σκοπού αυτά, ώστε να βλέπει ο άνθρωπος όταν φεύγει προς έξω τι τον περιμένει. Πρέπει λοιπόν τα έργα του ανθρώπου να είναι τόσο γνήσια. Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης Θεοτόκου, της

το αίμα του, από το είναι του, από τον ιδρώτα του, ώστε να αντέχουν να περάσουν στο πύρινο ποτάμι αυτό. Να μην είναι ξύλινα, να μην είναι ψάχνα, να μην είναι ψεύτικα, γιατί αν μην είναι ψεύτικα δεν αντέχουν. Τώρα το ποτάμι που βλέπετε εκεί είναι παρμένο από τον προφήτη Δανιήλ, που είδε να εκπορεύεται από τα ποδάρια του κατά την ημέρα της Κρίσεως ο πύρινος αυτός ποταμός. Και οι άνθρωποι που κάνουν έργα χρυσά, αργυρά, ασημένια, αντέχουν, όχι μόνο να αντέχουν, αλλά θα λαμπρινθούν, έτοιμα άλλο, όταν θα περάσουν στην κρίση, όταν θα περάσουν από φωτιά, από πύρ. Όμως τα άλλα που είναι από υπολογισμό, που κάνουμε κάτι για να τον υποχρεώσουμε, τους στέλνουμε ένα πιάτο φαΐ που έχει ανάγκη για να τον υποδουλώσουμε κάπως αλλιώς, τον βοηθάμε για να του εκμεταλλευτούμε την οικογένεια. Αυτά τα έργα δεν είναι καλά, δεν αντέχουν.

μεν φαίνονται στην επιφάνεια ότι είναι καλά, μα δεν είναι καλά. Και λέγει ωραιότατα και επιγραμματικότατα ο Μέγας Βασίλειος σε ένα μέρος. Το καλόν, ου καλονή, εάν μη καλός γέννητε. Το καλό, λέει, δεν είναι καλό στα μάτια του Θεού, εάν δεν γίνει καλός. Από υλικά καλά, από πρόθεση καλή, δεν είναι καλό, παρότι φαίνεται καλό στον κόσμο. Γιατί πολλοί άνθρωποι κάνουν με κάποιον υπολογισμό, όπως θέλει ο Θεός. Είναι λοιπόν και αυτός ένας τρόπος να τον συλλάβει τον άνθρωπο. Και εφόσον ο άνθρωπος νομίζει ότι κάνει καλά έργα, τα έργα του δεν είναι καλά. Σε παραδείγματι, κάποτε ένας εργοστασιάρχης μεγάλος έκανε ένα τραπέζι σε ένα φίλο του ένα μεσημέρι στο ξενοδοχείο. Όταν φάγανε, ήταν ξένος αυτός, του είπε να πάμε μια βόλτα. Τον πήρε στο αυτοκίνητό του και

έβγαλε έξω της πόλης μια βόλτα. Φτάσανε σε ένα μέρος που γινόταν ένα μεγάλο κτίριο, σε τύπο νοσοκομείου. Σταθήκαν εκεί και του λέει του φίλου του «Το βλέπεις, του λέει, αυτό το οίκημα;». Λέει «Ναι, το φτιάχνω εγώ», του λέει. «Εσύ; Μα αυτό είναι τύπο νοσοκομείου». «Ναι, λέει, το φτιάχνω σανατόριο». Για ποιον λέει το φτιάχνεις; Για τους εργάτες μου. Εγέλασε, δώσ' του λέει να το φάνε το φαγητό, δώσ' τα λεφτά. Και μην τους βασάς τα λεφτά να γίνουν φυματικοί και τους φτιάχνεις εδώ πέρα νοσοκομείο να τους βάλεις μέσα. Καταλάβατε, κάνει αυτός, ο κόσμος θα έλεγε απ' έξω ότι κοίταξε αυτός βέβαια εντάλλει πάτε και φτιάχνει για τους εργάτες του. Ο άλλος όπως του είπε μια σοφή κουβέντα. Πλήρωνε τον εργάτου σου καλά και δεν θα γίνει φυματικός και δεν χρειάζεται αυτό να το φτιάξετε εκεί πέρα. Δώσ' του τα να μην αρρωστήσει.

τα λιθάρια δεν χρειάζονται. Ένας τρόπος που για τον κόσμο φαίνεται καλό αυτό, γράφεται ως ευεργέτης, αλλά μέσα δεν έχει αυτό το περιεχόμενο. Κάποτε επίσης στην Αίγυπτο ένας επίσκοπος ζήτησε από την Ομογένεια να προσφέρουν να φτιάξουν ένα σχολείο να μαθαίνονται τα ελληνικά γράμματα, η ελληνική γλώσσα. Και έστειλε ιδιόχειρα μπηλέτα σε όλους τους μεγάλους εκεί πέρα, τους προύχοντας. Μάζεψε 100 δολάρια, μάζεψε. Ούτε για κλειδαριά, όχι να φτιάξει αυτό, κανένας δεν συγκινείται για τίποτα. Τότε είπε το εξής, έβγαλε μια εγκύκλιο και λέγει: Όποιος προσφέρει το μεγαλύτερο ποσόν για να γίνει αυτό το Ίδρυμα των Ελληνικών Γραμμάτων

γραφεί το όνομά του χρυσής γράμμαση σε μια πλάκα και θα ανοιχτηθεί πρώτος όποιος δώσει τα περισσότερα. Και κατά σειρά θα γραφούν οι άλλοι. Τι λέτε ότι έγινε; Έγινε ένα συναγωνισμός τέτοιος ιεροκρίφιος βέβαια μεταξύ των, ποιος θα στείλει τα πιο πολλά. Και μέσα σε μια εβδομάδα μάζεψε τόσα για να φτιάξει πέντε τέτοια, όχι ένα. Εν πάση περιπτώσει, χωρίς να πει τίποτα ο επίσκοπος, έταξε μίαν ημέρα, εχόσον το φτιάξε έπειτα από μερικούς μήνους σε έναν χρόνο δεν ξέρω πόσο, έταξε μίαν ημέρα να κάμουν τα εγκαίνια, να κάνουν εορτή και να γίνει και η αποκάλυψη στις πλακώς, που έτσι θα εφαίνονται οι δωρητές, προσεύχη. Πράγματι γέμισε απ' έξω το πεδίο από πουρζες, από κάντυλακια. Ήρθανε μέσα για να παραστούν. Σας

Αγιασμό και στην Αποκάλυψη, φυλακώς, για να δούνε ποιος έχει την πρώτη θέση. Έγινε ο Αγιασμός, μίλησε καταλήλως ο αρχιερεύς και τράβηξε κάποιος τον Περτέ να φανούνε τα ονόματα, και εκεί που είχαν βάλει τα διπλά γυαλιά τους για να δουν τα ονόματά τους, διάβασαν παραδόξως το εξής. Ούτω το έργο έγινε την κενοδοξία των ομογενών και προς τον φροντισμό των. Δεν έγινε διότι γάψαν την ελληνική γλώσσα, την πατρίδα, ένα καλό έργο. Έγινε από την κενοδοξία τους, να γραφτεί το όνομά τους εκεί και να φέτε στους άλλους ότι έδωσαν τα πιο πολλά. Γιατί αν ήταν να δώσουν, έδεναν και αγρηγορότερα. Ξέρετε πόσα τέτοια γίνονται; Πολλά τέτοια γίνονται. Δεν τα θέλει ο Θεός ούτε αυτά.

πολλούς ανθρώπους τους έχει πιάσει ο σατανάς, κατά αυτήν την έννοια σας τα λέγω αυτά, διότι ο Άγιος της βραδιάς και έπραξε, απέφυγε το κακό, έπραξε το καλό και το έπραξε το καλό, καλό, και έμεινε ταπεινός. Αυτό είμαι. Όταν λοιπόν δεν μας πιάσετε στη δεύτερη πλευρά, το φτιάξουμε τέλειο, είναι από τον ιδρώτα μας, είναι από τους κόπου μας κλπ κλπ, στην μια τρίτη γούβα, ποια γούβα, εκείνη την ανύποπτο γούβα, σου βάζει μέσα στο νου σου ένα αεράκι ψηλό το οποίο σου λέγει ότι εσύ έκαμες μεγάλο έργο, αλλά μην το λες πουθενά. Το ότι το σκέπτεσαι μόνος σου ότι έκανες ένα έργο, προσεφέρθη, εβοήθησες, είπες κάπου που οι άλλοι δεν κάνουν, μάλλον κάνουν τα τελείως αντίθετα.

σου πετάξει ένα μόνο τέτοιο... σου νιώθεις κάτι σαν να σε σηκώνει. Ε, σε σηκώνει και σε παίρνει αυτός εκείνη την ώρα. Όσο κι αν φαντάζεσαι ότι θα του γλιτώσεις, δεν του γλιτώνεις, και χρειάζεται στην περίπτωση αυτού ταπείνωση. Δεν μπορεί να γλιτώσει ο άνθρωπος από τα χέρια του σατανά. Ή θα το πιάσει εκεί ή θα το πιάσει εκεί ή θα το πιάσει ανύποπτα παραπέρα, όταν του βάλει μέσα στο νου του ότι το καλό που κάνει, οι στάσεις του γενικά, η οικογένειά του, η συμπεριφορά του είναι καλή, αγία και είναι σε σχέση με τους άλλους πολύ παντακτερή. Αν του το βάλει απλώς, όνειρα το εξωτερικευτεί, γιατί εμείς το εξωτερικεύουμε. Μακάρι να ήσουν και εσείς αγγεμένα, ξέρεις εσύ τι κάνω εγώ στο κρυφό, και ξέρεις τα παιδιά μου, και ξέρεις αυτό

άριστα έπαιρνε τούτο και ξέρεις ο σκύλος μου και ξέρεις η γκαρνταρόμπα μου και ξέρεις το σπίτι μου και ξέρεις η σταφίδα μου και ξέρεις ο γάιδαρός μου και ξέρεις και ξέρεις. Δεν χρειάζεται. μέσα στη γούβα εκεί που δεν βγαίνει ποτέ. Λέγω λοιπόν ότι ο Άγιος αυτός απέφευγε το κακό, έπραττε το καλό και εζούσε εν ταπεινοφροσύνη. Αυτό το τρίπτυχο του Αγίου πρέπει μέσα στα λίγα λεπτά που μιλήσαμε να μείνει σε μας, κάτι να μείνει. Το κακό έχουμε υποχρέωση να το αποφύγουμε. Το καλό έχουμε υποχρέωση να το πράξουμε. Και το φρονιμά μας να είναι ταπεινό. Εάν δεν υπάρχει ταπείνωση δεν γίνεται. Πρέπει να περιμένουμε τα πάντα όταν κάνουμε το καλό. Να μην αμυνθούμε ότι χάνουμε τίποτα. Διότι αυτός που γράφει είναι ο Χριστός, ο οποίος ξέρει πως πράττει ο καθείς, πως πολιτεύεται, πως σκέπτεται, τι δείχνει εξωτερικός και ποιος είναι εσωτερικός.

Αναφέρεται μέσα στη Γραφή ότι κάποτε ήταν στο Παγκάρι ο Χριστός μας, στο Ναό του Σολομώντος, και εισήρχονται μέσα και έβαζαν χαλκόν, έβαζαν χρήματα, χαλκόν το λέει το Ευαγγέλιο, και ο Χριστός λέει έβλεπε πώς βάλουν, όχι πόσα βάλουν, πώς βάλουν, χαλκόν, πώς βάλουν. Αυτή διότι έβλεπαν μάλιστα τον Χριστό. Τα ρίχναν, ρίχναν και περισσότερα και τα ρίχναν και σκρόπια για να βροντάνε, για να τους καταλαβαίνει ότι έβαλε πολλά. Μέσα σε αυτή τη σειρά ήρθε και η χήρα με το δίλεπτο, και όταν άνοιξε αυτή το μαντιλάκι της και έβγαλε το δίλεπτο και το ρίξε και άφησε τη σκουριά μέσα στο μαντιλάκι, τίποτα άλλο. Τότε είπε ο Χριστός μας, αυτή η γυνή λέει, πλείον τούτον, όλοι μαζί αυτοί δεν βάλανε ένα διλεπτό της Κύρας. Στην πραγματικότητα είχαν βάλει πολύ περισσότερα.

είχαν βάλει δίλεπτα, ρίχναν τέρματα μεγάλα, στατήρες και λοιπά αυτή. Όμως, στου Χριστού τα μάτια, το δίλεπτο της χήρας ή το περισσότερο από όλα τα εκατομμύρια που έβαλαν οι άλλοι ή βάζουμε εμείς σήμερα. Γι' αυτό προσέξετε λεπτομερός βήμα προς βήμα τη ζωή σας. Άνθρωποι είμεθα, θα μας ξεφύγει και ο εγωισμός θα μας πειράξει και το μάτι θα μας πειράξει και το συμφέρον θα μας πειράξει, πολλά θα μας πειράξουν και τα λόγια του άλλου θα μας πειράξουν και ο κόσμος θα μας πειράξει. Αλλά έχουμε υποχρέωση να σταθούμε. Αν δεν σταθούμε και βρεθούμε πεσμένοι κατά την ώρα του θανάτου, χαθήκαμε και καλύτερα να μην έχουμε γενικής. Δεν υποχρεώνεται από τίποτα ο Θεός. Όλα αυτά έχουμε υποχρέωση να τα κάνουμε.

υποχρεώνεται διότι στρώνει τραπέζι. Τραπέζι το στρώνει για να φας.

αυτό ό,τι πράττουμε θα το πράττουμε ταπεινά και θα λέμε εγώ δεν έκανα τίποτα. Και θα το λέμε και στον εαυτό μας αυτό, δεν έκανα τίποτα. Ταπείνωση πρέπει να εκδηλώνεται στον εαυτό μας πρώτα, όχι προς τα έξω. Εγώ είμαι ταπεινός, όπως έλεγε ένας στον Σωκράτη, του έλεγε ότι εγώ είμαι ταπεινός. Βλέπω, λέει, την ταπεινωσή σου, τον εγωισμό σου από τις τρύπες του ενδύματός του. Αυτός διότι είχε βάλει κάμοι τρύπες και φορούσε τρύπιο ένδυμα, έλεγε ταυτόχρονα ότι είναι ταπεινός. Όμως ο Σωκράτης τον έβλεπε εγωιστή. Δίσου και δεν σου χρειάζεται αυτό το πράγμα το οποίο κάνεις. Αυτά νόμιζα ότι μπορούν να λεχθούν απόψε το βράδυ που αυτός ο Άγιος ο Συμπαθής, αυτός ο Μηροβλήτης, αυτός ο Θαυματουργός που έχει συγκινήσει ολόκληρο τον κόσμο και συνεχή ακόμη να παρευρίσετε στις αδυναμίες των ανθρώπων που προβάλλεται απόψε το βράδυ.

ότι μπορούσαν να λεχθούν, που μπορούν να αφήσουν κάτι κατά λοιπόν χρήσιμο. Εύχομαι λοιπόν ο Άγιος Θεός, δια των Πρεσβειών του Ιεράρχου, να μας βοηθήσει και εμείς. Αν δεν πράττουμε το καλό να το πράττουμε, αν δεν αποφεύγουμε το κακό να το αποφεύγουμε. Να το πράττουμε σωστά και εν ταπεινοφροσύνη και να λέμε ότι δικά του είναι όλα. Διότι όπως λέει, πάσα δώσεις αγαθή και παν δώρημα τέλειον άνωθεν εστί κατεβαίνει. Εμείς δεν έχουμε τίποτα. Η παραγωγή του ανθρώπου είναι μόνο αμαρτίες. Τα άλλα τα έργα, τα αγαθά είναι του Χριστού διά του ανθρώπου. Όπως και τα θαύματα είναι του Χριστού διά του Αγίου. Δεν τα κάνει ο Άγιος, τα κάνει ο Χριστός διά του Αγίου. Όπως η Παναγία μας, δεν τα κάνει η Παναγία, ο Χριστός διά της Παναγίας. Θα έχετε ακούσει τα τροπάρια, ε! Δόξα τω σε δοξάσαντι, δόξα τω σε στεφανώσαντι, δόξα τω ενεργούντι δια σου πάσιν ιάματα. Αυτός που ενεργεί δια σου πάσιν ιάματα. Έτσι,

λοιπόν η ευλογία του να είναι με όλους μας και με αυτούς που δι' ευλόγους αιτίας δεν μπόρεσαν να έρθουν από το βράδυ, που μπορούν να έρθουν αύριο ή μια άλλη μέρα λόγω των εργασιών των. Ο Άγιος Θαυματουργός Μηροβλήτης Νεκτάριος μας έδωσε την ευκαιρία και χθες το βράδυ να μιλήσουμε κάτι που είναι για το συμφέρον της ψυχής μας, μια σε οικονόμησε ο Θεός να περάσουμε από αυτόν τον κόσμο. Θα ήθελα στη συνέχεια σήμερα να μου επιτρέπετε να παρέθετα πάλι μερικά διαφωτιστικά στοιχεία επάνω στα τεχνάσματα του Σατανά, ο οποίος φροντίζει παντή στένη, ο άνθρωπος...

μη σωθεί. Στο λόγο μας το βραδινό παρουσιάσαμε τρεις καταστάσεις τις οποίες δημιουργεί ο σατανάς σαν παγίδα στον άνθρωπο, να τον συλλάβει ώστε να μην τον αφήσει να κάνει το καλό αλλά μάλλον το κακό να κάνει, και αν κάνει το καλό να μην το κάνει κατά τέτοια έννοια που θα έχει κάποια αξία στα μάτια του Θεού. Σήμερα μέσα στα τεχνάσματα αυτά και στη συνέχεια που μας δίδει η εορτή του Αγίου θα ήθελα να παρουσιάσω ένα άλλο. Ο μόνος που ξέρει τι γίνεται μέσα εδώ στην Εκκλησία είναι ο Διάβολος. Αυτός ξέρει πιο καλά από εμάς τους ανθρώπους. Γι' αυτό ακριβώς φροντίζει ώστε να μας στήσει να μην ερχόμεσα στην Εκκλησία. Η Εκκλησία θεωρείται για πολλούς πάρεργο, δηλαδή ένα πράγμα που δεν τόσο χρειάζεται. Είναι απλώς η Εκκλησία για εορτάς, είναι απλώς η Εκκλησία δια πανηγύρη ή και για συμφέροντα, όπως λέγει ο κόσμος, ορισμένων ανθρώπων που έχουν σχέση με την Εκκλησία και δι' των κληρικών. Όμως η αλήθεια δεν είναι εκεί και αυτός κατορθώνει πράγματι να κρατάει πολύ κόσμο μακριά, να μην τον αφήνει να εκκλησιάζεται. Του κατηγορεί των κλήρων, του λέγει ότι είναι καλός άνθρωπος αυτός και εκείνοι που είναι στην Εκκλησία δεν είναι σαν κι αυτόν, πόσον αυτός είναι καλύτερος από τον Επίτροπο, παραδείγματι, από τον Ψάλτη.

λοιπόν, λέγω, με κάθε τρόπον τον άνθρωπο να τον απασχολεί έξω της Εκκλησίας. Του παρουσιάζει δουλειές, του παρουσιάζει ανάγκες και ο άνθρωπος μη έχοντας διάκριση, που είναι το μεγαλύτερο χάρισμα και από αυτή την αγάπη ακόμη, η διάκριση, όπως λένε οι Άγιοι Πατέρες μας, μη των παθών των αρετών, η διάκριση. Μια μάνα άμα δεν έχει διάκριση, η αγάπη προς το παιδί της θα το καταστρέψει, όπως ένας πατέρας άμα να έχει μία άκριση, η αγάπη προς το παιδί της θα το καταστρέψει το παιδί του. Όταν λοιπόν ο άνθρωπος δεν έχει διάκριση, δεν μπορεί να διακρίνει ποια είναι τα συμφέροντα τα δικά του. Σε ό,τι ήρθε στον κόσμο αυτών. Ο άνθρωπος δεν ήρθε στον κόσμο αυτών όπως

άλλοτε μας έχει δοθεί η ευκαιρία να πούμε, για να ζήσει. Ο άνθρωπος ήρθε για να πεθάνει και αποτύχει για να ζήσει. Η ζωή είναι υπέραν του τάφου, δεν είναι αυτή, αυτή είναι πυγολαμπίς, τίποτα δεν είναι αυτή η ζωή εδώ, εν σχέσει με την αιωνιότητα. Και εντούτοις έχει κάποιον προορισμό που ήρθε εδώ, ήρθε να εργαστεί και να πολιτευτεί τόσο σωστά ώστε να μπορέσει να έχει είσοδον στον Παράδεισο, που είναι η επιστροφή του στον Παράδεισο, και για να επιστρέψει τον Παράδεισο δεν μπορεί να επιστρέψει από το σπίτι του, δεν μπορεί να επιστρέψει από το καφενείο, δεν μπορεί να επιστρέψει από την κρουαζέρα του, απ' έξω, δεν ξέρω πού, να μην πω και ονομάσω άλλα ακατανόμαστα πράγματα. Διά της Εκκλησίας. Η Εκκλησία τον παραλαμβάνει τον άνθρωπο όταν έρχεται στον κόσμο, αυτή τη γέννη διά του Ιερέως και προσφέρει τα θευχά της εις ηλεχό

των προσευχών και των ευχών της Εκκλησίας προστατεύει το μωρό που ήρθε εις τον κόσμο. Αυτή το παίρνει έπειτα στα 40 και το εισαγάγει στην Εκκλησία, αυτή το βαφτίζει και το αναγενά και αυτή είναι εκείνη που το τρέφει πάλι με τον άλλο μαστό της στη Θεία Κοινωνία και τον κάνει άνδρα τέλειον Ιησού Χριστού, που να είναι ικανός πλέον να περάσει για την αιωνιότητα. Εάν λοιπόν ο άνθρωπος θελήσει με έναν τρόπο δικό του, που τον ξεγελάει ο σατανάς και του λέγει δεν χρειάζεται η εκκλησία, κάνεις την ώρα σου εκεί, είναι για τους εμπέληδες, το πολύ κύριε ελέησον το βαριέται και ο Θεός. Όταν λοιπόν δεν κατορθώσει τον άνθρωπο να τον πείσει να μείνει απ' έξω, που δυστυχώς πολλούς τους κρατάει απ' έξω. Με διαφόρους τρόπους, εγώ προσέχομαι στο σπίτι, εγώ είμαι στη δουλειά μου και η δουλειά μου προσευχεί. Αυτά είναι όλα και χρειάζονται από τον Σατανά.

τον άνθρωπο να μην τον αφήσει να έρθει στην Εκκλησία, να αξιοποιήσει την Εκκλησία ή και ακόμη να αξιοποιήσει τον εαυτό του εν τη Εκκλησία. Έτσι από την Εκκλησία δεν αξιοποιείται ο εαυτός, φτιάχτε ό,τι θέλει, κάνε όποιο καλό έργο θέλει. Δεν είναι έργος σωτηρία η σωτηρία του ανθρώπου, Χριστός δεν είναι εργοδότη να πάμε εμείς να πληρωθούμε για τα καλά μας έργα. Χριστός είναι οδός, ζωηφόρος στην πλευρά του που έβγαλε το αίμα και ξεπήγασε το βάπτισμα. Ζωηφόρος ο Σταυρός εκ του οποίου εξεπήγασε η σωτηρία του ανθρώπου. Άρτος της ζωής λέγεται η Θεία Κοινωνία. Ζωηφόρος ο Τάφος, εκ του Τάφου βγήκε Ανάσταση. Είναι θέμα ζωής και θανάτου της ψυχής του ανθρώπου ανθρώπου. του Και ο Χριστός έχει σχέση και η εκκλησία Του με τη ζωή και τη ψυχή του ανθρώπου.

σώμα το διατηρεί δια των υλικών πραγμάτων που έχει. Την ψυχή όμως για να τη διατηρήσει χρειάζεται η εκκλησία. Γι' αυτό βλέπουμε πολλούς ανθρώπους που μπορεί να κάθεται απέξω στο καφενείο παρότι η εκκλησία λειτουργεί. Ο άνθρωπος αν γνώριζε τι είναι η εκκλησία για αυτόν, ούτε εσπερινό, ούτε όρθρο θα άφηνε ποτέ του. Και αν διαβάσετε τους λόγους του θείου Χρυσοστόμου θα δείτε ομιλία το πρωί και ομιλία το βράδυ. Για να ομιλεί, που ομιλούσε, στα στασίδια ή στις κολόνες; Ομιλούσε σε ανθρώπους. Και αν θα παρακολουθήσετε τη ρήμη του λόγου του θα δείτε ότι ομιλούσε σε ανθρώπους και μάλιστα σε πολλοί εκκλησίας μας. Δεν πήγαινε κανένας δουλειάς του πριν περάσει από την εκκλησία. Να εκκλησιαστεί και αυτό θα πήγαινε στη δουλειά του. Σήμερα που δημιουργήσαμε να δουλεύουμε 5 ώρες και 4 ώρες και να αμαρτάνουμε 18 ώρες, έχουμε περιθώρια.

υπάρχουν, μπορούμε να εκκλησιαζόμαστε ευχαρίστως και ανέτως. Και οι περισσότεροι μάλιστα, οι σας πολιτείες κλπ. που έχουν δικά τους μέσα μπορούν ανέτως, ολόκληρος η οικογένεια. Αλλά δεν θέλει ο άνθρωπος, διότι έχει πεισθεί εκ μέρους του σατανά ότι εκκλησία δεν επιτελεί τίποτα. Γι' αυτό βλέπουμε έχει κατορθώσει και στα διαφόρους κυβερνήσεις σήμερα. Τα συνθήματα είναι να κάνουν σχολές, να κάνουν εργοστάσια, να κάνουν τέτοια πράγματα και όχι εκκλησίες, ότι η εκκλησία είναι παθητικό. Διότι δεν μπορεί να κάνει διάδοση ότι έχει και ψυχή ο άνθρωπος και η ψυχή δεν τρέφεται με φασόλια, ούτε με καλαμπόκι, ούτε με μοσχάρι, ούτε με μπιφτέκια, ούτε με χρυσό, ούτε με λίβα, ούτε με τίποτα. Θέλει Χριστό και όλες οι κλησίες είναι κενές που δεν έχουν σχέση με την εκκλησία, γι' αυτό οι νευρασθένειες, γι' αυτό οι νευρολογικές θυμητές, γι' αυτό οι ψυχίατροι, γι' αυτό οι αυτοκτονίες, γι' αυτό οι τρέλες, γι' αυτό, γι' αυτό, γι' αυτό. Διότι ο άνθρωπος ζει μακριά από την εκκλησία.

στην εκκλησία ο άνθρωπος αλάφρυγε, είναι σαν να μπει σε ένα πνευματικό λουτρό και όσο περισσότερο έρχεται ετοιμασμένος, τόσο περισσότερο παίρνει όταν φύγει. Παίρνει άλλος άνθρωπος. Ένα λοιπόν από τα τεχνάσματα και από τις παγίδες είναι αυτή. Να βάλει τον άνθρωπο να μην πάει στην εκκλησία. Αν κάποιος σε πάει στην περίπτωση και το σκεφτεί κάπως στα σοβαρά κλπ, να πάει στην Εκκλησία, του βάζει μια δεύτερη παγίδα της θέλης. Δεν είναι ανάγκη να πας από το πρωί στην Εκκλησία σε ρυθμινή. Και ρωτάνε πολλοί άνθρωποι, χτύπησε τρίτη καμπάνα; Δηλαδή, η δεύτερη και η πρώτη δεν είναι για σένα. Δεν είναι για σένα από το ευλογητό στο πρωί. Από πότε είναι για σένα; Είναι για τους παπάδες, για ποιους τα λέει, για τον Θεό. Κι όλος θα ξέρει. Σου πούμε εμείς ότι είναι Άγιος. Ποιος είναι Άγιος; Δεν είναι από το πρωί. Και εν διού της δεύτερη παγίδα είναι αυτή. Ο άνθρωπος να πάει να εκκλησιαστεί την ώρα που θέλει. Όταν καλύτερ σε ένα τραπέζι...

γρήγορα στο τραπέζι, δεν πηγαίνει όταν σηκώνουν τα πιάτα και παίρνουν τα πυρούνια και όταν έχουν φάει άλλοι ή τρώνε το φρούτο τους. Όχι, πηγαίνει γρήγορα. Όταν πρόκειται να πάει να δει ένα έργο, θα το δει από την αρχή το έργο. Όταν θα στηλωθεί μπροστά το δαιμονοκούτι αυτό να δει 4-5 ώρες διάφορα έργα, κάθεται από την αρχή και εκεί χαζεύει και τον παίζουν μονότερμα. Δεν θέλει να ακούει κανένα, να βλέπει κανένα, ούτε διψάει, ούτε πεινάει, ούτε σάνεται άλλη σωματική να ανάγκησε κάτι σήμερα. Όλα θα τα κάνει κανονικά και ωραία, προκειμένου για πράγματα τα οποία ούτε τον ωφελούν, μάλλον τον καταστρέφουν. Όταν πρόκειται όμως φέρει κίση, το πρωί κάνει κρύο, ανοίξει λιγάκι η μέρα. Είμαι εκουρασμένος, ας πάω λίγο αργότερα. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στους μεγάλους, συμβαίνει και στους μικρούς. Και το υιοθετούν οι μεγάλοι. Εσύ κατηνείς θα έλα λίγο αργότερα, είσαι κουρασμένη.

από το διάβασμα, εάν πρόκειτο να πάει εκδρομή δεν θα ήταν κουρασμένοι, θα σηκωνόταν. Αν πρόκειτο ο γιος να ήταν πρόσκοπος σε να πήγαινε, από το πρωί δεν θα ήταν κουρασμένοι, θα σηκωνόταν. Είναι ένα τέχνασμα λοιπόν για αυτό, να μην τον αφήνει τον άνθρωπο να πάει κανονικά στην εκκλησία. Είναι μια παγίδα του σατανά και γι' αυτό χρειάζεται πάντοτε η ζόρη. Ο Χριστός μας είπε «Η Βασιλεία των Ουρανών βιάζεται και οι βιασταί αρπάζουν αυτήν». Ο άνθρωπος πρέπει να είναι βιαστή προς όλες τις κατευθύνσεις. Δεν σε ακούω σατανά και θα κάνω αυτό που είναι. Η τρίτη παγίδα είναι όταν δει ότι του ξεφύγει ο άνθρωπος και τον αφήσει να πάει και πάει στην εκκλησία, να μην πάει σωστά στην εκκλησία. Διότι ένας πατήρ της εκκλησίας μας και συγκεκριμένα στο οποίο σε εσάς όμως λέγει «Εις το ναόν εισήλθες, εαυτόν άξιο νομολόγης Άγιος». «Πάτησες» λέγει «το κατώφλι του ναού και μπήκες μέσα»

να πει ότι το σκέφτεσαι καλά, ότι είσαι άξιος, τακτοποιημένος και ήρθες, διότι εδώ έρθεσαι να λάβεις, θα φέρεις ένα δοχείο, το δοχείο στην επιτυχή σου, προκειμένου να ψωνίσεις κάτι στην αγορά, θα πάρεις ένα δοχείο κατά αναλογία των πραγμάτων που θα πάρεις, αν είναι στερεά θα πάρεις το ανάλογο δοχείο του, την ανάλογη τσάντα, αν είναι ρευστά θα πάρεις το ανάλογο δοχείο ή κοιτώνεις του, θα το πλύνεις, θα το μυριστείς, θα κάνεις λοιπά για να βάλεις αυτό που θέλεις, που θα το πληρώσεις και είναι χρήματα από τον ιδρώτος και δεν μπορείς να τα πετάξεις. Έτσι προκειμένου να έρθει στην Εκκλησία θα έρθει με ένα δοχείο που λέει και ψυχή. Η ψυχή πρέπει να είναι καθαρή, πρέπει να είναι ειρηνευμένη και αγαπημένη. Δεν εννοείται ο άνθρωπος να παρασύρει στην Εκκλησία χωρίς να έχει ειρήνη με τους συνανθρώπους και με το Θεό.

ειρήνη με τους συνανθρώπους, ξέρετε εκείνη την τρόπο διαταράσσεται, με δικαστήρια, με κουτσομπολιά, με ύβρις, με απάτες, με κομπίνες, με κλοπές, με ψευτιές, με συκοφαντίες κλπ. Κατά αυτήν την έννοια η

ειρήνη με τους ανθρώπους διακόπτεται. Και όταν διακόπτεται η ειρήνη με τους ανθρώπους, η χάρη του Πνεύματος του Αγίου δεν κάθεται επάνω στους ανθρώπους αυτούς που είναι εν ερεθισμό με τους άλλους. Χρειάζεται και η ειρήνη με τον Θεό. Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, όταν αρχίζει η εκκλησία, τι είναι η τρόπο αρχής. Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν. Υπέρ της άνωθεν ειρήνης του Κυρίου δεηθώμεν. Και σε κάθε αίτηση, έτσι και έτσι, του Κυρίου δεηθώμεν, αντιλαβού κλπ. Η ειρήνη είναι απαραίτητος. Δεν υπάρχει ειρήνη με τους ανθρώπους και δεν υπάρχει ειρήνη με το Θεό. Μα με το Θεό έχω ειρήνη; Σοβαρά, δεν έχεις αμαρτίες; Ε, αμαρτίες έχω. Τότε πώς θα έχεις ειρήνη με το Θεό; Ειρήνη, αποκαθίσανε τον Θεό, απούσεις της αμαρτίας. Ήρθε αμαρτία. Ήρθε αμαρτία. Μπήκε το τέμπλαιο μπροστά μεταξύ του και του Θεού. Κατά συνέπεια, πούς θα σε λέει εσύ εφόσον τους είδε μέναν.

αμαρτία σου, τα χέρια του. Δεν μπορεί να σε λέει. Και πολλοί μας απλώς γιατί είναι γιορτή, απλώς γιατί είναι το πανηγύρι, απλώς γιατί είναι η εορτή μας, απλώς γιατί το έχουμε συνηθίσει και θέλουμε να πιστύλουμε τις ώρες μας μέσα στο δροναδιαίο ωράριο, πηγαίνουμε στην εκκλησία. Ό,τι ώρα θέλουμε, ανάβουμε ένα κερί και φεύγουμε και πάλι ό,τι ώρα θέλουμε. με. Έκαναμε τίποτα; Όχι. Δεν κατάφερα να μην πας και εσύ επήγες, όμως και πάλι είσαι δικός μου διότι δεν εσκέφτεσαι που επήγες, ποιον έχεις μπροστά σου, με ποιον θα μιλήσεις, σε ποιον θα προσφερθείς. Εμένα μπορεί να με γελάσεις. Τη γυναίκα σου μπορεί να τη γελάσεις και να ζεις δεύτερη ζωή. Τον άντρα σου μπορεί να το γελάσεις και να ζεις δεύτερη ζωή. Τη κόρη σου, τον αδελφό σου, τον Εισαγγελέα, τους πάντες μπορεί να γελάσουν. Το Χριστό δεν π. Είναι μια πλάνη που κοροϊδεύουμε μάλλον τον εαυτό μας και όχι τον Θεό. Χριστός ξέρει πριν μπούμε μέσα τι είμαστε.

αυτό λέγεται, παρά τις γραφές, ο ετάζων καρδίας και νεφρούς. Είναι το πιο λεπτό πράγμα να εξετάσει κανείς την καρδιά και τον νεφρό. Και εντούτοις, ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος ξέρει πώς σκέφτεται ο καθένας ο οποίος έρχεται εδώ. Και δίδει στον καθέναν. Σου το λέμε μήθαλος εκ προημίου, αν έχετε προσέχει, στην ώρα της δοξολογίας. Ευαγγελίας, γένοιτο Κύριε το έλεός σου εφ' ημάς, καθάπερ ηλπίσαμεν επί σε, όπως ετοιμάσαμε τόσο να μας δώσει. Στον Ευαγγελικό Νόμο λέγει, όταν θα έρθεις στην εκκλησία και μάλιστα θα φέρεις σε κάποια προσφορά, θα φέρεις σε κάνα δώρο, μπεις μέσα λέει, στάσου απ' έξω στα σκαλοπάτια και σκέψου να δεις αν έχεις τίποτα με κανέναν, μπορεί κάποιος άλλος να έχει με σένα. Είσαι υποχρεωμένος να του ζητήσεις συγνώμη, έτσι από τα κάτω προς τα πάνω ή και από τα πάνω προς τα κάτω, αδιαφόρος αν σου δώσει ή όχι. Και τότε λέει να έρθεις να προσφέρεις το δώρο.

διότι είναι ψυχοσάββατο φέρνουμε εδώ πέρα αμαρτωλή και μία αμαρτωλή κόλλυβα, τα παίρνουμε. Διότι είναι ψυχοσάββατο η μια κυρία της φέρνουμε προσφορά και τα λοιπά. Θεός όμως λέει ο αμαρτωλούς, ούλη πανά το την κεφαλή μου, δεν το δέχεται αυτό το πράγμα. Και έτσι λοιπόν, εάν δεν κατορθώσει να μας αφήσει να έρθουμε καθόλου, εάν δεν κατορθώσει να μας αφήσει να έρθουμε πρωί και μπούμε εν τέλει όποια ώρα θέλουμε στην Εκκλησία, φροντίζει τώρα να μην έρθουμε εντάξει στην Εκκλησία. Και ακόμη αν ορισμένοι έρθουν εντάξει. Πάλι στο τέλος αυτής της τριπλής περίοδου των τριών παγίδων έχει μια άλλη ψηλή τέχνη που είπα και το βράδυ. Έχει το θέμα του εγωισμού. Κοιτάξτε τι είναι. Δεν πήγες στην εκκλησία σήμερα, ε δεν πήγες. Κατηγορεί την Άννη που δεν πήγες στην εκκλησία. Ή λέει μέσα στον εαυτό του, εγώ άδεια η εκκλησία σήμερα αλλά εγώ σε έδωσα παρόν.

χάσετε όλα, μονοκοντιλιά. Είναι δύσκολο πράγμα να φυλάξει ο άνθρωπος αυτά που καταξά. Και χρειάζεται ταπείνωση. Ισέ μου, μην πάρεις κανέναν πριν ετοιμαστεί. Αμαρτωλός άνθρωπος είμαι. Και γι' αυτό έρχομαι. Δεν έρχομαι γιατί είναι Άγιος, άλλως θα πρέπει να ξέρουμε ότι η εκκλησία δεν είναι για τους υγιείς, είναι για τους ασθενείς, όπως και τα νοσοκομεία είναι για τους ασθενείς. Οι γιατροί που υπάρχουν μέσα, τα φάρμακα που δίνονται και γενικά οι συνταγές που δίνουν στον καθέναν, είναι ότι είναι άρρωστοι και να περάσουν τη μεταβατική αυτή την περίοδο και να γίνουν κάποτε καλά και να αποθεραπευτούν, να βγουν. Αυτό τούτο κάνει η εκκλησία. Ο Παπάς είναι καθαρός, ο Ψάλτης είναι καθαρός, ο Νεοκόρος επίσης είναι καθαρός αμαρτωλή. Αλλά πρέπει να είμεθα αγωνιζόμενοι αμαρτωλοί, όχι να μένουμε και να καθήμεθα κάτω και να φορτώνουμε αμαρτίες επί των αμαρτιών μας. Παρότι

μία μικρή ομολογία και λέμε «Για αμαρτωλία άνθρωποι μας». Σύμφωνα. Ένας λόγος παραπάνω που το ομολογεί ότι είσαι δια αμαρτία. Τι κάνεις σε διά αυτή περιπτώσει; Διότι όπως σας έλεγα μια φορά, ένας άγγελος Κυρίου έναν ασκητή και τον έβγαλε να του δείξει τα παράξενα του κόσμου. Και ξέρετε τι του δείξε, ακούστε το αν δεν το έχετε ακούσει, αν το έχετε ακούσει με συγχωρείτε που θα σας κουράσει. Τον παρουσίασε κοντά σε έναν άνθρωπο ο οποίος είχε κόπτει ξύλα και πήγαινε να τα φορτώσει. Τα ξύλα όμως ήσασταν πολλά και δεν μπορούσε αυτό να τα φορτώσει. Και να κατέβασε τη ζάλα να πούμε κάτω και αντί να αφαιρέσει ξύλα επήγε και έκοψε και άλλα ξύλα και έβαζε επάνω και ξαναπάει να τα φορτώσει. Δεν μπορούσε να τα σηκώσει. Και τα ξανακατεβάζει και αντί να αφαιρέσει ξύλα, να είναι λαφρότερα, πήγε και έκοψε άλλα ακόμη και έβαζε επάνω.

του λέει. Και τον παίρνει από εκεί και προχωρούν. Τον πηγαίνει πιο κάτω ένα πηγάδι, μεγάλο ωραίο, με γάργαρο νερό. Ήταν ένας ο οποίος με την ανέμη έβγαζε νερό, αλλά ο σύγκλος του, ο κουβάς του ήταν τρίπιο. Το νερό όσο να βγει στην κορυφή δεν ερχότανε κενός, ο κουβάς. Τον έβλεπε κι αυτός και θαύμαζε, πάμε του λέει. Προχωρεί, τον πηγαίνει πιο κάτω, είχε ένα ωραίο κλειστάκι και του έδειξε ότι ένα καβαλάρι ο οποίος πήγαινε να μπει δεν χωρούσε στην πόρτα, αφενός. Και αφετέρου είχε μπροστά του ένα κοντάρι δίπλα, δεν το βαζέψει τουλάχιστον να μπορεί να περάσει, το οποίο τον δυσκόλευε. Τι φτιάχνει αυτός εκεί πέρα, πώς θα μπει, δεν μπορεί να μπει; Εν πάση περιπτώσει τον απέσυρε τώρα στην άκρη να του πει τις ερμηνείες. Ο πρώτος σου λέει που είδε είναι οι άνθρωποι οι αμαρτωλοί, οι οποίοι παρότι έχουν αμαρτίες, αντί να ζηλιοστεύσουμε φορτώνουν και άλλους.

αυτό γίνεται καθημερινώς. Αντί να καθαριστούμε, βάζουμε άλλες. Αλλά πράγματα που κάνουμε στο σώμα, δεν τα κάνουμε στην πληθύνση. Αν λερωθούμε, την ίδια στιγμή που θα έχουμε βάλει το κοστούλι μας, θα πάμε να το βγάλουμε να βάλουμε ένα άλλο. Και αυτό σημαίνει το καθαριστήριο. Ή αν λερωθούμε πρόχειρα, θα πάμε στα πουνησίου. Και αν πάλι, πάλι. Και αν πάλι, πάλι. Εκατό φορές την ημέρα θα κάνουμε κάθαρη. Καθαριότητα. Για την πληθυσίου δεν μία συζήτηση. Αμαρτία επί της αμαρτίας. Περιμένουμε το Δεκαπενταύγουστο, περιμένουμε το Πάσχα, περιμένουμε τα Χριστούγεννα, να εξομολογηθούμε και να τα αφήσουν ουρώνικα την πληθύση. Ευθυνόμηση. Ο δεύτερος άνθρωπος που ήδη έτσι που τραβούσε από το νερό, ήταν ο άνθρωπος των καλών έργων. Πολλά καλά έργα, αλλά τα κάνει λέει με εγωισμό και να υποχρεώνει τους άλλους. Και αυτά είναι τρίπλες λέει ο κουβάς και δεν κρατάει κανείς τίποτα και θα βρεθεί λέει κενός εκείνη την ημέρα, όπως ο κουβάς έβγαινε επάνω κενός, έτσι θα βγεθεί και ο άνθρωπος εκείνος ο οποίος δεν τα έκανε για τη δόξα του Θεού και δεν τα έκανε από τον ιδρώτα του αλλά τα έκανε από αδικίες και λοιπά τα καλά έργα.

ο τρίτος είναι λέω εγωιστή, ο οποίος θέλει τον Θεό να τον βάλει κάτω και να τον πατήσει, στην εκκλησία να γίνονται όπως θα θέλει αυτός, παρότι δεν πηγαίνει στην εκκλησία απαγέννη μια φορά το χρόνο, ή τα Φώτα, ή το Πάσχα, και παίρνει το φως απ' έξω και τον αγιασμό απ' έξω και φεύγει για το σπίτι και θέλει τον εγωισμό του να εισέλθει. Δεν θα μπορέσει να υφέλει ούτε σε αυτόν τον ναό, ούτε στον αχειροποίητο ναό της Βασιλείας των Ουρανών. Σε μια τέτοια κατηγορία είμαι εσάς. Αγαπητοί μου, επρόθεσα αυτά σε εκείνο το βράδυ, διότι ο Άγιος μας δίδει αυτή την ευκαιρία. Ο Άγιος δεν έκαμε το κακό. Ο Άγιος έκανε πάντα το καλό από μικρό παιδί. Και το έκανε το καλό όπως το θέλει ο Θεός. Όπως σας είπα και χθες και όπως το λέει ο Μέγας Βασίλειος, ότι το καλό πρέπει να γίνεται καλός, διότι το καλό ου καλώνει εάν μη καλός γίνεται. Δεν ξέρω πώς θα πιάνετε αυτά και

πώς μπορείτε να αφομοιώσετε και πώς θα αναφομοιώσετε. Πάντως, ένα έχω να πω, ότι οι Άγιοι προβάλλονται προς μίμηση και όχι μόνο ως ιατροί. Εύχομαι να είναι ιατροί των ψυχών πρώτα και των σωμάτων έπειτα. Και όπως αυτοί αξιώθηκαν να κερδίσουν τις ψυχές τους, να μας βοηθήσει και εμάς να κερδίσει η ψυχή μας. μας. Έχουμε οι ευχές του Ιεράρχου να είναι με όλο τον κόσμο και με εμάς. Αμήν.