The Authenticity of the Resurrection, Part B

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I repeat these last words so that we may reconnect with yesterday’s subject. The Resurrection of our Christ was not the first resurrection. The first resurrection ever seen beneath the sun was performed by the Prophet Elijah for the son of the poor widow who had received him into her home—the widow of Zarephath in Sidon—as we read in the Old Testament, in 1 Kings 17. The second resurrection in order was performed by the successor of the Prophet Elijah, the Prophet Elisha. He, in turn, raised the son of the Shunammite woman, as we read in 2 Kings, chapter 4. The third resurrection in the Old Testament was brought about by the holy relics of the Prophet Elisha, as we read in 2 Kings 13:20. These are the three resurrections found in the Old Testament. In the New Testament, the first resurrection performed by our Lord was that of the son of the widow of Nain, as we read in Luke, chapter 7. The second resurrection in the New Testament, and the fifth overall, was when our Christ raised the daughter of Jairus.

We read of this in Luke, chapter 8. The third resurrection He performed in the New Testament, and the sixth overall, was the raising of Lazarus, which, as you know, we read about in John, chapter 11. These, then, are six resurrections: three in the Old Testament and three in the New. The seventh resurrection overall, and the fourth in the New Testament,

was the resurrection that occurred when our Christ said, “It is finished,” upon the Cross. Many tombs were opened, and many of the departed saints were raised and appeared in the Holy City after His Resurrection. That is, they were raised on Friday afternoon and entered the Holy City on Sunday, because Saturday was the day of rest.

The eighth in order is the Resurrection of our Christ. But the resurrections did not end there. We read in the Acts of the Apostles that Peter raised Tabitha, a Christian woman who had performed many good works, and restored her to the people to whom she had shown mercy. This is recorded in chapter 9 of Acts. The Apostle Paul also raised the young man Eutychus. An all-night vigil was being held one evening on the third floor, and Paul’s sermon went on for a long time—about three hours. It seems that a mother had brought her child with her, and the boy fell asleep at the window without anyone noticing.

He fell from the window onto the stone pavement and was killed. Paul went downstairs and raised the boy. We read this in chapter 20 of Acts. These resurrections are recorded in Holy Scripture, but, as I said at the end yesterday, they are not the only ones. Resurrections have also occurred beyond those recorded in the New Testament. Saint Euthymios the Great performed a resurrection; Saint John the Theologian performed ninety-four resurrections; Saint Arsenios the Great performed a resurrection; Saint Nektarios performed two resurrections; and others who performed resurrections can also be found in Holy Scripture.

This is a supplement to what we discussed and connected yesterday: the Crucifixion of our Christ, His burial, and His Resurrection as genuine events that truly took place and prove that Christ really rose—that His body was not stolen. Our Christ rose after first raising others. I do not know whether you have noticed that “Christ is risen” says, “Christ is risen from the dead,” because by His death He trampled down death: “trampling down death by death, and upon those in the tombs bestowing life.” Therefore, He bestowed life upon those who were in Hades.

When He rose, He gave life to others and raised them, and then He Himself rose. The words “Christ is risen” are not about us. “Christ is risen” concerns those who were in the tomb. Then what is for us, someone may ask? It is this: “Jesus, having risen from the tomb as He foretold, has given us eternal life and great mercy.” That is for us. The other proclamation concerns those who were in Hades. I do not know whether you realize that the same proclamations preserved for us here on earth were also preserved for those who were below. All human beings—all the souls of those who have been born and died,

those now living, and those who will be born until the consummation of the age—all these souls will be judged by Christ: those who lived before Christ, those who lived in the days of Christ, and those who will be born after Christ until the consummation of the age. All will have Christ as their Judge. From the creation of the world and of man until Christ came into the world, 5,508 years had passed. Imagine how many people had died, how many had departed without knowing about Christ. Even the prophets who wrote and spoke about Christ were no longer here; they had died. Isaiah died 850 years before Christ.

Daniel died 650 years before Christ, Amos 800 years before Christ, Zechariah 900 years before Christ, and so forth; Moses died 1,500 years before Christ, and Abraham, Isaac, and Jacob 1,800 years before Christ. What was to become of them? What did God do? You know that here on earth He sent John, who preached and said, “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand.” And again: “He who comes after me has come to be before me.” The One who will come after me, whose sandal straps I am not worthy even to untie, “has come to be before me.” He is not merely the son of Mary, six months younger than I am. No. He is also the Son of God, and He is greater than I am. That is why John said, “He who comes after me has come to be before me.”

John preached repentance to the people in His name and called them to repent. Then this same John descended into Hades and preached repentance to the spirits in prison. When Herod cut off his head, do you think this happened simply because Herod was bold?

“It came about by divine dispensation,” the Church says on August 29. Concerning the beheading of the honorable head of the Forerunner, the Church says, “It came about by divine dispensation.” By divine dispensation—why? “So that he might proclaim even to those in Hades God manifested in the flesh, who takes away the sin of the world.” Just as John spoke here in body and soul

to human beings, so he descended into Hades and spoke there to the spirits with his soul, with his spirit. He proclaimed: “Wait for Him, for He will come. This Lamb of God, who takes away the sin of the world, will be slain, and He will come.” Therefore, just as John preached here and Christ came, so John also preached in Hades. Christ then went there and preached as well, and all who received Christ in faith He gave life to and took with Him. Some people who do not understand say, “Who would hear that he could leave Hell and enter Paradise and refuse? Why do you say only those who believed in Him? But did Hell and Paradise exist before Christ?” No, they did not.

There was one place to which both the righteous and the unrighteous went. That is why our Christ descended “into the lower parts.” Abraham was there, John was there, and all those beloved by Christ were there. They all went into the same place. There was no distinction, with refreshment here and fire there, or cold here and fire there. All were in Hades. Consequently, they were all in the same condition. For if Hell and Paradise had already existed then, who would not have wanted to leave one place and go to the other? Everyone would have listened to Him. They would have received Him out of necessity, not out of love, humility, or faith, but from necessity, simply to escape suffering and go somewhere better. This is why God had arranged matters in this way.

There was no Hell and Paradise; there was Hades. When Christ descended and preached there, where John had already preached before Him, some believed and some did not. He gave life to those who believed, and when He departed, He took them with Him into Paradise, with the thief going first as their leader. The thief entered first. This is why we have what is called the First Resurrection. It is neither the first Resurrection of Christ nor our own first resurrection. It is the First Resurrection of the dead, which Christ brought about among the dead, thereby laying the foundations of the Church. The foundations of the Church were not laid at Pentecost.

Did Peter lay them when he preached and three thousand people were baptized? No. Christ laid the foundations on Holy Saturday in Hades. Peter and the other Apostles, all the preachers throughout the ages, and even I as I speak at this very hour, are adding to the foundations Christ laid during the thirty-three hours He spent in Hades. Our Christ remained in Hades for thirty-three hours, exactly as many hours as the years He remained on earth. From three o’clock on Friday afternoon until midnight on the night of the Resurrection, from Saturday into Sunday, there are exactly thirty-three hours. This, then, is what is known among us as the First Resurrection. The resurrection took place, it says.

Some people, as you know, relax the fast on that day, certainly out of ignorance. Yet Holy Saturday, as I told you one evening when we were speaking during Holy Week, is an even more mournful day than Great Friday. This is why the theology both of our grandmothers and of the Church says, “The fast is relaxed on every Saturday except Holy Saturday.” For on Holy Saturday we do not have Christ with us. On Great Friday we still have Him, even though He is dead. On Holy Saturday we do not have Him. Here the words Christ spoke are fulfilled: “The days will come when the Bridegroom will be taken away from us.” They will take the Bridegroom from you.

“Then you will mourn.” When was the Bridegroom taken from us? On Holy Saturday. On Friday we had Him with us, though dead, and on Sunday we had Him alive again. When was He absent? Only on Holy Saturday. This is why Holy Saturday is the most mournful day of the entire year, and the fast is not relaxed. It has nothing to do with the First Resurrection. The First Resurrection is the resurrection Christ granted to those who were dead and heard His preaching. If you wish to read about this and have no other books, read your Gospel and the catholic epistle of Peter, chapter 4. There you will find that Christ went into Hades and preached to the spirits in prison—to those imprisoned in Hades. They were prisoners; they could not go wherever they wished, nor can the departed go wherever they wish now.

Let me take this opportunity to warn you: beware of those mediums and others who tell you, “Come and speak with your father, your sister, or your child.” You will be speaking with the devil; that is absolutely certain. Satan assumes the role of the departed person. Your money is thrown away for nothing, and at the same time your soul is condemned. For God forbid that a soul should be able to leave or go wherever it wishes. How could that be possible? After all, the Lord told us in the parable of the Rich Man and Lazarus, as you remember: “Even if we wish to come from there, we cannot; and even if you wish to cross over from here, you cannot.” Therefore, there is a fixed state beyond the grave. Who would remain in Hell if he could simply leave? Everyone would depart for Paradise. But how could they enter Paradise in that way? These are things people need to know, so that they may understand how matters truly stand and not be led astray.

According to the Holy Apostles, the Resurrection took place during the night from Saturday to Sunday. In the Apostolic Constitutions there is a specific command from the Holy Apostles that the fast is to be ended. Since it commands that the fast be ended, this means that something joyful had occurred. We ceased mourning; we ceased fasting. I also want you to know this: the day Christ rose is so important, as we said last night, that we commemorate it for forty full days. All these days are joyful. “Christ is risen” is proclaimed; kneeling is forbidden; fasting is forbidden; and the faithful are encouraged to receive Holy Communion continually, every day.

These are joyful days. The week through which we are now passing is Bright Week. According to Canon 66 of the Sixth Ecumenical Council, people should come forward to receive Holy Communion every day, regardless of fasting, provided, of course, that they have not fallen into sin. In other words, those who went to Holy Confession and received Holy Communion on Great Thursday, Holy Saturday, or Pascha, with the blessing of their spiritual father, may come forward throughout the entire week, regardless of what they eat, provided they have not fallen into sin, because it is Pascha. You also know the folk theology, do you not? “Three days for the Nativity, three for Theophany, and six for the Resurrection.” The Resurrection is celebrated for six days. Indeed, there is a type—a prophetic foreshadowing—in the Old Testament: during their Passover, the Jews also ate unleavened bread for six days.

They ate the Passover and celebrated. That Passover was replaced by our Pascha. That lamb, the typological lamb, was replaced by the spiritual Lamb, the true Lamb of God, slain from the foundation of the world. And even on every Wednesday after Thomas Sunday, for as long as “Christ is risen” is sung, oil is permitted. Oil is permitted on Wednesdays, because after Pentecost we shall fast on Wednesdays and Fridays without oil. But during these days, while the joyful proclamation that Christ is risen is still heard, oil is permitted. Kneeling is forbidden during these days, just as it is forbidden on Sundays, because the Resurrection is a joyful event. There are eight Canons of the Church that forbid kneeling.

People who have not studied these matters deeply, and who remain attached to a merely formal kind of Christianity, cannot break free from this habit. Yet I have seen that some progress has been made here as well. On the Monday feast of Saint George, I was in Montreal. They have a church dedicated to Saint George there. None of the other churches in Montreal celebrated the Divine Liturgy that day. All the priests, together with His Grace the bishop, gathered in that one church. They all celebrated Saint George together—at Vespers, at Matins, and at the Divine Liturgy the following day. My soul rejoiced when, on Bright Monday, I saw three Holy Chalices brought out to give Holy Communion to the people. His Grace stood in the middle holding a very large Chalice and giving Holy Communion.

Two priests stood on either side of him, also giving Holy Communion to the people. But the people remain in deep darkness concerning these matters; they are not interested. Perhaps they have not even been informed. Yet there are many other things about which no one informs us, and still we search for them ourselves and discover them. These are things everyone ought to know, because without Holy Communion a person can do nothing. Now I want to speak about another event connected with our Resurrection, one that makes it more radiant and vivid as the one true Resurrection. This event takes place in the Holy Land every Holy Saturday. It is the Holy Fire, which Christ grants each year only to the Orthodox.

It is given at midday on Saturday, during a special service. The Resurrection, as you know, is celebrated at midnight. We are not there beside the All-Holy Tomb, but within the altar there is what is called the vigil lamp that never goes out, which represents Christ. We extinguish all the other lights, and the priest or hierarch goes and takes light from that lamp. He then comes out and says to the faithful, “Come, receive the light”—come and receive light—“from the Light that knows no evening,” from a Light that never sets. Christ is a Light that is never extinguished, whether through lack of oil or through some fault. He is “the true Light, which gives light to every man coming into the world.” And so we go to receive light from the Light—spiritual light. There, then...

Christ has been giving this light from His All-Holy Tomb for two thousand years. A service is held, and during that service our Patriarch—or the Patriarch’s representative, one of the bishops—enters the Holy Edicule in the presence of the Armenian Patriarch. The Patriarch enters almost naked, wearing only his undergarments and a single inner cassock. The Tomb and the Edicule have already been searched beforehand. They are sealed on the previous day and guarded by Jewish and Arab police officers.

The next day, the binding placed all around it is cut, the seal on the Tomb is opened, and the Patriarch enters. Kings and dignitaries are present, along with the leading figures of the Jewish government and society. The leading Arab figures are also present. All the consuls, the great and the small alike, are there. They wait in silence before the miracle that is about to occur. Within a few minutes, the Patriarch or his representative comes out carrying two long bundles of white candles, thirty-three candles in each hand. In these two bundles he bears the light he received over the All-Holy Tomb. There is a special prayer—I was not familiar with it, and I do not have it with me to read to you. As he kneels inside and reads this prayer in the presence of the Armenian Patriarch, something like blue bubbles appears over the All-Holy Tomb...

They are like blue bubbles. He gathers them with a piece of cotton, and as they are gathered together, they become light. If you try to extinguish it, it does not go out, nor does it burn you. For quite some time, you can pass it over your beard and your hands and play with it without being burned. Then, in some manner, it takes on its ordinary properties and becomes fire. It is carried to the ends of the earth by pilgrims traveling by air, and so forth. This light, which only the Orthodox Patriarch receives, is passed out through two openings. Before one reaches the Tomb itself, there is a circular hall. In its center stands something like a chalice-shaped pedestal, similar to the font at the Life-Giving Spring. On top of it there is...

A slab of marble—a stone from the stone that had been at Christ’s Tomb—which now serves as the Holy Altar. Every night, when the Divine Liturgy is celebrated at the All-Holy Tomb, the Prothesis is inside the All-Holy Tomb, while this stone serves as the Holy Altar. In that hall there are two large openings in the wall, passing right through it to the outside. They are about eighty centimeters long and quite wide, one on each side, while the door is in front, with the people waiting outside. Through these two openings, the Patriarch gives fire to the nations; he gives light to the nations. From this fire, from this flame, from this light of the Resurrection, the Armenians receive, the Copts receive...

The Syrians and the Abyssinians also receive it. The Papists do not. They do not acknowledge the light of the Resurrection. Although they are present there and celebrate their services over the All-Holy Tomb every day after us, they never receive it; they light their candles themselves with matches. The Protestants do not go near the place at all. Outside Jerusalem, on a small hill, they have constructed a tomb of their own. After two thousand years, they supposedly discovered where Christ had been buried, and they even have a Golgotha of their own there. Through this light, Christ shows us which faith is true. There is a very vivid incident involving the Armenians, and it is not the only one. On four occasions they have found themselves in difficulty over this matter, because many times they tried to prevent the Orthodox...

From receiving the light, yet Christ gives the light to no one else. This proves that ours is the authentic faith, and we must take this seriously. As I told you on another evening—and even showed you on a slide—to enter the Church of the Resurrection today, one must pass through a single doorway, which serves as both the entrance and the exit. There is no other door.

On each side of this doorway there are three columns. In 1574, the Armenian Patriarch paid the police and the authorities there, who were Muslim, to lock our Patriarch outside, while he himself went in to receive the light of the Resurrection. When our Patriarch came down with his procession and reached the church, he found the doors shut. He remained outside in the holy courtyard, before the holy door, weeping and lamenting. As he stood there praying and pleading...

With God—believing that God had perhaps allowed this because of his sins—a tremendous noise was suddenly heard to his left, and the middle column split open. Light came forth from it. The Patriarch received the light there and distributed it to his people outside. That column remains to this day. It is blackened, and any Orthodox Christian who is counted worthy to reach that place, who knows what the fissure is and venerates it, encounters the fragrance of the All-Holy Tomb—even though the column is exposed to rain, dust, and air, and is dirtied by various people who go and sit upon it without knowing what it is. In that place...

There is the fragrance of the All-Holy Tomb. I am an eyewitness; this happened to me. Many years earlier, someone had brought me a photograph and said, “Mr. Panagopoulos, this is what happens there.” I had not yet visited the place. Then, five years ago, when I was counted worthy to go there, I was being pressed along with the crowd as I tried to pass through the doorway. Without realizing it, I found myself beside that column. The moment my eye caught sight of it, my knees bent automatically. I remembered the photograph I had in my pocket, though it had not occurred to me to investigate the matter. I immediately understood that this was the column, and I made the sign of the Cross. I had not even entered the church yet. I had venerated neither the Deposition from the Cross, nor the All-Holy Tomb, nor Golgotha—nothing. This was the first thing I encountered, and it gave off a fragrance as though perfume had just been poured upon it.

Who would perfume the columns there, and who would even care to do so? The guards are Turkish and Jewish. Who would concern himself with such things? Everything is in foreign hands; it is not in our hands. We have one guardian on Golgotha and one below at the All-Holy Tomb. Everything else inside is in foreign hands—all of it. Who would care to do such a thing? This also proves that Christ did not give them the light even then. There are four such incidents altogether; this is only one of them. On another occasion, when they again placed obstacles before the Orthodox, the light appeared at the Praetorium, about a thousand meters away in a straight line. To reach the Praetorium, you descend along the paved street and pass through the marketplaces—a distance of about a thousand meters. The light appeared there. Such is the obstinacy of men: they want to create denominations and religions. But there is only one true faith.

When they go to celebrate the Resurrection at night, they already have the light from Saturday at midday. There is not, of course, a second Holy Fire given there. When they proclaim, “Christ is risen,” and “Glory to the Holy, Consubstantial, and Undivided Trinity,” the light they use is the light they have kept since midday. Here there is another lesson: God is not bound by hours. The Resurrection took place at night, so one might suppose that the light ought to appear at night; yet He gives it during the day. For however many generations people have celebrated this service of receiving the Holy Fire, He has given it during the day. God is not concerned with the exact hours over which we sometimes quarrel so fiercely. God is eternal. Every person, then, ought to know this and understand why we plead, “Gentlemen, return; gentlemen, take heed,” since the Author of the faith Himself, in this sense, shows favor toward the Orthodox.

Who are we to imagine that we are more compassionate than the Lover of mankind, or more royal than the King? Since Christ does not give them the light, He must have a reason for not doing so. Are we, then, going to correct Christ? Are we going to force the matter at all costs? What are we to do—sell the truth? How could we, when Christ cannot be bought, when Christ Himself stands against falsehood and says, “Here it is; this is the truth”? Do not find this strange, and let us not bring our own human reasoning into the matters of faith and the Church. These matters are in Christ’s hands. Christ says, “Fear not, little flock.” I often hear people ask, “What will happen to the others? What will happen to the little Muslims? What will happen to the little Catholics?” Very well—look to what will happen to you, and leave them to God. God will not deal unjustly with anyone.

He did not tell us what He will do with them. He told us what we must do to be saved. That is the issue, and that is what He will ask you about. Will He ask you what He should do with the Turkish children, the Catholic children, or the Protestant children? What He does with them is His concern. But He told you what you must do. He showed you, guarded you, and helped you—not only through faith but also through knowledge—so that you might see clearly how matters stand. Therefore, I say that during these days the most serious subject of all is the Resurrection of Christ. Christ is the one Person who has stirred the whole world. If only one could read how the historians recorded the events of those days, and what they wrote about the events surrounding Christ...

And about what happened, one could learn many things. Generally speaking, we are not well read. We devour certain magazines and newspapers from cover to cover, but we do not devote ourselves nearly as much to the true things—the things that save and edify a person. I have with me some material from manuscripts I found on the Holy Mountain, which were later published as a book. I found correspondence between Pilate and Caesar. You know, Caesar had not instructed Pilate beforehand about how he should conduct himself in this grave matter. Pilate was carried away by the Jews and gave in to them, although God had warned him through his wife not to become involved. His wife told him, “Take care, for I suffered greatly in a dream tonight because of this man.” Pilate did not heed the warning. Afterward, however, he wrote a report to Caesar. Caesar was his superior, for Pilate represented the Roman occupation there, and he reported these events to him. Unfortunately for Pilate, Caesar had already learned of them before the report arrived, because after these events Mary Magdalene departed and went to Caesar, where she denounced Pilate and the others and told him what had taken place. Caesar knew what had happened, but he had not yet received an official account...

From one of his own officials. Listen, then, to what Pilate writes in this report to Caesar: “Pontius Pilate, governor of the eastern province, to the grain-sustaining, most fearsome and mighty sovereign Tiberius Caesar, my own lord and king: greetings. With this illustrious pen I wish to report to you the audacious and inhuman event that has taken place here, and to relate to you in full detail, most excellent ruler, all the circumstances of this affair—things so fearful and extraordinary that their like has never been heard of since the beginning of the age.

“Pontius Pilate, governor of the eastern province, to Tiberius Caesar, provider of grain, most fearsome and greatest sovereign, my own lord and king: greetings. With this most illustrious pen I wish to report to you the audacious and inhuman event that has taken place here, and to relate to you in full detail, most excellent ruler, all the circumstances of this affair—things so fearful and extraordinary that their like has never been heard of since the beginning of the age.”

“Such things have never been done anywhere in the world. We have seen them with our own eyes, and fear and trembling have seized both my soul and my body, most mighty king.” He says that the things they witnessed in those days had never happened before anywhere in the world, and that fear gripped his soul and body. “At the present time, when the Jewish feast of Passover, called the Feast of Unleavened Bread, was approaching, the whole multitude of the Jews in this city of Jerusalem delivered to me a certain man called Jesus, bringing many charges against Him, though their accusations were false.” They were not telling the truth; everything they said was a lie.

The ungrateful murderers! “Although they made many accusations against Him, they could find no definite crime in Him. One of their charges was that He did not observe the Sabbath.” This was one of the accusations they brought against Him: that He did not honor the Sabbath. “But this too was untrue, for they spoke out of envy. On that day”—that is, on the Sabbath—“He performed many good works, healings, and awesome miracles, of which I myself am a witness. With a single word He healed the blind, the lame, lepers, paralytics, and those possessed by demons. He raised the dead as though from sleep.”

“And with a single word He raised a man named Lazarus, who had been dead four days, calling him by name”—as when He said, “Lazarus, come forth”—“although after four days his body had been corrupted by worms and had decayed, and the stench of his bones poured forth as he lay in the tomb. Having raised him, He commanded him to rise and go on his way. He bore not even the slightest sign of having been dead,” though he had been dead for four days. “Instead, he came out of the tomb like a bridegroom from his chamber, filled with fragrance in place of the stench that had been there only moments before. There were also certain people possessed by demons who lived in desolate places”—out in the fields and wilderness—

“and devoured their own flesh. He restored them so that they could dwell in cities.” He healed them, and they returned to their homes in the city. “He made them sound of mind. He also healed a man with a withered hand, and with a single word He healed another whose body was half-paralyzed. There was also a woman who had suffered from a flow of blood for twelve years. Her condition was so severe that the joints of her bones were visible and her veins were drained. She scarcely retained a human appearance and was continually wasting away in silence, for even the physicians had been unable to heal her. But once, as Jesus was passing through that region—”

“she secretly approached from behind and touched the hem of His garment. At that very moment, all that had been depleted within her was filled with strength, as though she had never suffered at all, and she began running swiftly toward her own city of Capernaum, six days’ journey away. These and countless other deeds are the works Jesus performed on the Sabbaths. Moreover, He worked fearful and extraordinary signs. From what I have understood, He is greater even than the gods whom we worship. The sacred precinct surrounding the temple of Judea appeared to me to collapse, and a chasm in the earth repeatedly gave forth a thunderous sound—”

“and dead men were seen risen from the grave.” A sacred structure had disappeared and then appeared again, and the dead came forth and were raised. “The Jews themselves testified that they had seen Abraham, Isaac, and Jacob risen, as well as the twelve Patriarchs, Moses, and John, who, according to them, had died three thousand five hundred years before.” Though they had died thousands of years earlier, they appeared risen. “They also saw many others appearing bodily, lamenting the lawless deed committed by the Jews, the destruction awaiting them, and the ruin of their law. Darkness lasted from the sixth hour until the ninth hour on Friday. Toward evening on the first day of the week, a sound came from heaven—”

He says this happened in the morning, when the Resurrection took place.

“Men appeared on high in glory, an innumerable multitude, and voices like mighty thunder were heard crying: ‘The crucified Christ has risen, for He is God. Rise up from Hades, you who were held captive in the regions beneath the earth!’ The chasm in the earth was greater than its foundations.” The chasm was so immense that no one could imagine it. “Then the waters above the sea of the abyss returned, amid thunder in the heavens, while the risen dead walked bodily among the multitude. He who raised the dead and conquered Hades said to His disciples, ‘I go before you into Galilee, and there they shall see Me.’ Throughout that entire night, O king, the light never ceased to shine. Many Jews died”—they died from fear—“and others were swallowed by the chasm”—the earth opened and swallowed them—“so that in the morning they could not be found. Only one synagogue remained within the city of Jerusalem.”

“Nothing else remained after that dreadful collapse. Having written these things and given an account of all that the Jews did against Jesus, I send this report to your mighty authority, my lord.” Pilate sent this letter to Rome, where it was read publicly before the people of the city and the emperor. Everyone was astonished that, because of Pilate’s lawlessness, darkness and an earthquake had come upon the whole inhabited world. Filled with anger, Caesar sent soldiers and ordered them to bring Pilate before him in chains. He sent them to bind Pilate and bring him to Rome. Now listen to the reply of Tiberius Caesar to Pontius Pilate the governor. It was sent with his chief courier, Rahab, who delivered it, together with two thousand soldiers—

to bring Pilate as a prisoner to Rome. “Tiberius Caesar, invincible and fearsome sovereign, to Pontius Pilate, governor of Judea. Because you unjustly sentenced Jesus to death, agreeing with the envious and wicked Jews and accepting gifts from them for His death, I therefore issue this command against you: You shall come before me in chains and give an account for the life you delivered to death without cause. What folly and hardness of heart! After witnessing so many great and weighty signs and miracles performed by Him, you dared to deliver such an innocent man to death. Who gave you, hardened and profane man—”

“unworthy of all mercy—who gave you the audacity and authority to take part in so great and God-hating a deed, to agree with the wicked council and the corrupt people, and to give them authority to inflict such a death? Judgment therefore hangs over you. Come quickly and give an account before me. You did not even write to me first concerning this matter, so that you might learn my will and ask whether you should do these things. Only after you had accomplished everything you desired did you write to tell me of the evil that had been done. Elsewhere in your letter, you freely reveal your own folly, telling me that you saw Him perform works and wonders greater than those of the gods whom we worship. All this arose from your envy and malice.”

“Since you did not receive Him as God, could you not at least have kept Him among you as a physician?” You did not accept Him as God, he says; but since He healed every illness and even raised the dead, could you not at least have kept Him as a physician? “For my part, merely by hearing of these fearful and extraordinary signs and miracles performed by Him, I reasoned within myself: Can He be only a man? He cannot be merely a man; He must also be God.” And indeed, that is what He was: not only man, but also God. “For only God, and not man, can raise the dead, open the eyes of the blind, cast demons out of people, and make paralytics stand upright. What man has ever had the power to raise someone who had been dead four days?”

“Or to open the eyes of a man blind from birth? I learned these things not only from your own letter, but even more from a woman who arrived here several days ago and related everything to me precisely. She came from the region of Magdala and was called Mary. She said that she too was a disciple of Jesus, and before the multitude she testified to and recounted the things He had done. Among other things, she told how He had cast seven demons out of her with a single word. Therefore, I cannot overlook this injustice.” And so they went to Jerusalem and bound these men.

I am telling you: after taking Pilate and the whole council into custody, they departed for Rome. The ship on which they were traveling reached Crete. Caiaphas died there, and they went ashore to bury him. They opened a grave and placed him in it, but the earth cast him out and would not receive him. They put him in again, and again he was thrown out. So they suspended him instead; they did not put him into the ground, but left him hanging there, and continued their journey.

Eventually they reached Rome. Caesar gave orders concerning the punishment of each one, and the account says: “When they reached Rome, Caesar utterly refused to look upon them. Instead, he ordered that Annas the high priest be wrapped up.” They enclosed him in the freshly stripped hide of a young ox.

They wrapped him in the freshly flayed hide of a calf and cast him out into the sun. The hide dried and contracted, and he died. That was the punishment of Annas. “As the hide dried from the encircling heat of the sun, he breathed his last.” Caesar kept Pilate in prison so that he could execute him himself.

There was a custom there—how shall I put it?—that if a prisoner managed, at any time during his imprisonment, to see the emperor face to face, the emperor would pardon his sentence.

The emperor! One day the emperor went out hunting. Pilate learned of this, and because there was a narrow opening in the prison wall, like an arrow slit, he crawled toward it so that when the emperor passed outside, he could call out to him. If the emperor saw him, his sentence would be pardoned. But what happened? While Caesar was hunting, a gazelle suddenly leapt out and began to run. He drew his bow to shoot, but the animal darted into hiding. At that very moment Caesar released his arrow, and it struck Pilate in the eye and came out through the back of his head. And so Pilate too met his end. There are other accounts as well that describe our Christ—

what He looked like and how people saw Him in those days; what the historians and other people wrote about the Most Holy Theotokos and how they described her. But there is not enough time tonight, so allow me to continue tomorrow evening. These accounts come from a tradition close to the events themselves. What I have told you tonight is by no means all of it. I have simply passed on a few things, so that you too may share in these serious matters that we shall one day face.

Επαναλαμβάνω τις τελευταίες αυτές λέξεις, για να επανασυνδεθούμε με το χθεσινό μας θέμα. Η Ανάσταση του Χριστού μας δεν είναι η πρώτη. Πρώτη Ανάσταση που είδε ποτέ ο ήλιος είναι η Ανάσταση που έγινε από τον προφήτη Ηλία στο γιο της πτωχής νοικοκυράς του, επί της χήρας της Σαρεπτά της Σιδώνος, που διαβάζουμε στην Παλαιά Διαθήκη, στην Α' Βασιλέων ΙΖ'. Η δευτέρα κατά σειράν Ανάσταση, την οποία είδε ο ήλιος, είναι αυτή η Ανάσταση που έγινε εκ μέρους του διαδόχου του Προφήτου Ηλιού, που είναι ο Προφήτης Ελισαίος, ο οποίος και αυτός με τη σειρά του ανέστησε τον υιόν της Σουναμίτιδος, που διαβάζουμε πάλιν στη Β' Βασιλέων, το Δ' κεφάλαιο. Τρίτη Ανάσταση που έγινε κατά σειράν στην Παλαιά Διαθήκη είναι η Ανάσταση που έκαναν τα Άγια Λείψανα του Προφήτου Ελισαίου, το οποίο διαβάζουμε στη Β' Βασιλέων ΙΓ' 20. Αυτές οι τρεις Αναστάσεις υπάρχουν στην Παλαιά Διαθήκη. Στην Καινή Διαθήκη, η πρώτη Ανάσταση που έγινε εκ μέρους του Κυρίου μας ήταν επί του υιού της χήρας της Ναΐν, που διαβάζουμε στο Λουκά, στο Ζ' κεφάλαιο. Δευτέρα Ανάσταση και πέμπτη κατά σειράν είναι η Ανάσταση που έκαμε ο Χριστός μας εις την κόρη του Ιαΐρου.

Διαβάζουμε στο Λουκά, στο Η' κεφάλαιο. Η τρίτη Ανάσταση που έκανε στην Καινή Διαθήκη και έκτη κατά σειράν είναι αυτή που έκανε επί του Λαζάρου, που διαβάζουμε στον Ιωάννη, όπως ξέρετε, στο ενδέκατο κεφάλαιο. Αυτές είναι έξι Αναστάσεις, τρεις στην Παλαιά και τρεις στην Καινή. Εβδόμη Ανάσταση και τετάρτη στην Καινή Διαθήκη

η Ανάσταση που έγινε όταν ο Χριστός μας είπε «τετέλεσται» στο Σταυρό. Πολλά μνημεία ανεώχθησαν και πολλοί των κεκοιμημένων Αγίων ανέστησαν και παρουσιάστησαν στην Αγία Πόλη μετά την Ανάσταση Αυτού. Δηλαδή ανέστησαν την Παρασκευή το απόγευμα και εισήλθαν στην Αγία Πόλη την Κυριακή, διότι το Σάββατο ήτο αργία.

Επίσης, ογδόη κατά σειράν είναι η Ανάσταση του Χριστού μας. Δεν σταμάτησαν οι Αναστάσεις εκεί. Διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων ότι ο Πέτρος ανέστησε την Ταβιθά, μια χριστιανή η οποία είχε μάλιστα πολλά έργα κάνει, και την απέδωσε ξανά στους ανθρώπους που είχε ελεήσει. Αυτό αναφέρεται στο Θ' κεφάλαιο των Πράξεων. Ακόμη, ο Απόστολος Παύλος ανέστησε το νεαρόν Εύτυχον. Γινόταν μια αγρυπνία ένα βράδυ στον τρίτον όροφο και εκράτησε πολύ η ομιλία του Παύλου, εκράτησε τρεις ώρες περίπου η ομιλία του Παύλου, και κάποια μητέρα, φαίνεται, με ένα παιδί είχε πάει μαζί εκεί, και το παιδί αποκοιμήθηκε στο παράθυρο και δεν το πρόσεξαν.

Έπεσε έξω από το παράθυρο στο λιθόστρωτο και εφονεύθη, και κατέβηκε κάτω ο Παύλος και το ανέστησε το παιδί. Αυτό το διαβάζουμε στο 20ό κεφάλαιο των Πράξεων. Αυτές οι αναστάσεις αναφέρονται στην Γραφή και, όπως είπα στο τέλος, δεν είναι οι μοναδικές· υπάρχουν και εκτός της Καινής Διαθήκης αναστάσεις. Ο Μέγας Ευθύμιος έχει κάνει Ανάσταση, ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος έχει κάνει 94 Αναστάσεις, ο Αρσένιος ο Μέγας έχει κάνει Ανάσταση, ο Άγιος Νεκτάριος έχει κάνει 2 Αναστάσεις και άλλοι μέσα στη Γραφή θα βρεθούν που έχουν κάνει Αναστάσεις.

Σαν συμπλήρωμα των χθεσινών που συζητήσαμε και συσχετίσαμε, την Σταύρωση του Χριστού μας, την Ταφή Του και την Ανάστασή Του, σαν γεγονότα γνήσια τα οποία έλαβαν χώραν και αποδεικνύουν ότι ο Χριστός πράγματι ανέστη, δεν εκλάπη. Ο Χριστός μας ανέστη, εφόσον πρώτα ανέστησε. Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, λέγει το «Χριστός ανέστη» ότι «Χριστός ανέστη εκ νεκρών», εφόσον διά του θανάτου Του επάτησε τον θάνατον, «θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος». Άρα εχάρισε ζωή στους ευρισκομένους στον Άδη.

Αυτός, αναστηθείς, ζωοποίησε, ανέστησε άλλους και έπειτα ανέστη Αυτός. Το «Χριστός Ανέστη» δεν είναι για μας. Το «Χριστός Ανέστη» είναι για εκείνους που ήσαν στον τάφο. Για μας τι είναι, θα πει κανείς; Το «Αναστάς ο Ιησούς από του τάφου καθώς προείπεν, έδωκεν ημίν την αιώνιον ζωήν και μέγα έλεος». Αυτό είναι για μας. Το άλλο έχει σχέση με αυτούς που ήσανε στον Άδη. Δεν ξέρω αν ξέρετε ότι οι διατυπώσεις που εκρατήθησαν για εμάς εδώ που βρισκόμαστε στη γη, οι ίδιες διατυπώσεις εκρατήθησαν και για αυτούς που ήσανε κάτω. Των ανθρώπων, όλων των ψυχών, των γεννημένων και

αποθανόντων, είτε ζώντων ή αυτών που θα γεννηθούν μέχρι συντελείας των αιώνων, όλες οι ψυχές αυτές θα κριθούνε από το Χριστό. Και αυτές που ήσαν προ Χριστού, και αυτές που ήσαν στις ημέρες του Χριστού, και αυτές που θα γεννηθούν μετά Χριστόν μέχρι συντελείας των αιώνων. Όλοι ως Κριτήν θα έχουν το Χριστό. Από τότε που έγινε ο κόσμος, ο άνθρωπος, μέχρι τότε που ήρθε ο Χριστός εις τον κόσμο είναι 5.508 χρόνια. Φανταστείτε πόσος κόσμος πέθανε, πόσος κόσμος είχε φύγει που δεν ήξερε περί του Χριστού, και αυτοί οι προφήτες οι οποίοι έγραψαν και μίλησαν περί του Χριστού, και αυτοί δεν ευρέθηκαν εδώ, είχαν αποθάνει. Ο Ησαΐας πέθανε 850 χρόνια π.Χ.

Ο Δανιήλ πέθανε 650 χρόνια π.Χ., ο Αμώς πέθανε 800 χρόνια π.Χ., ο Ζαχαρίας πέθανε 900 χρόνια π.Χ. και ούτω καθεξής, ο Μωσής 1.500 χρόνια π.Χ., ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ 1.800 χρόνια π.Χ. Τι έπρεπε να γίνει με αυτούς; Τι ενέργεια έκανε; Ξέρετε, όπως εδώ έστειλε τον Ιωάννη και εκήρυξε και είπε: «Μετανοείτε, ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών». «Ο οπίσω μου ερχόμενος έμπροσθέν μου γέγονεν». Αυτός που θα έρθει μετά από μένα, που δεν θα είμαι ικανός να του λύσω ούτε τα λουριά των υποδημάτων του, «έμπροσθέν μου γέγονεν». Δεν είναι γιος της Μαρίας, που είναι έξι μήνες μικρότερος από μένα. Όχι, είναι και Υιός του Θεού, που είναι μεγαλύτερος από μένα. Γι' αυτό «ο οπίσω μου ερχόμενος έμπροσθέν μου γέγονεν».

Λοιπόν, στο όνομα του οποίου εκήρυξε ο Ιωάννης μετάνοια στους ανθρώπους και τους κάλεσε να μετανοήσουν, αυτός ο Ιωάννης εκατέβη στον Άδη και εκήρυξε κήρυγμα μετανοίας στα εν φυλακή πνεύματα. Όταν ο Ηρώδης του έπαιρνε το κεφάλι, έχετε τη γνώμη ότι το έπαιρνε γιατί ήταν παλικαράς;

«Οικονομία γεγονυῖα θεϊκή», λέγει εκεί στις 29 Αυγούστου. Η αποτομή της τιμίας κεφαλής του Προδρόμου, λέγει η Εκκλησία, «οικονομία γεγονυῖα θεϊκή». «Γεγονυῖα θεϊκή». Γιατί; «Και τοις εν Άδη ευαγγελίσασθαι Θεόν φανερωθέντα εν σαρκί, τον αίροντα την αμαρτίαν του κόσμου», όπως μίλησε εδώ με τη σάρκα του και με την ψυχή του.

στους ανθρώπους, έτσι εκατέβηκε στον Άδη και μίλησε και στα πνεύματα εκεί με την ψυχή του, με το πνεύμα του, και εκήρυξε: «Να Τον περιμένετε, ότι θα έρθει αυτός ο αμνός του Θεού, θα σφαγεί, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου, και θα έρθει». Όπως κήρυξε, λοιπόν, ο Ιωάννης εδώ και ήρθε ο Χριστός, έτσι εκήρυξε και στον Άδη ο Ιωάννης. Και πήγε ο Χριστός και εκήρυξε και ο Χριστός, και όσοι Τον εδέχθησαν, τον Χριστόν, τους ζωοποίησε, τους πήρε μαζί Του. Λένε ορισμένοι που δεν γνωρίζουν: «Και ποιος είναι εκείνος ο οποίος δεν θα άκουγε να φύγει από την κόλαση, να περάσει στον Παράδεισο; Γιατί λέγω όσοι Τον επίστευσαν; Μα υπήρχε κόλαση και παράδεισος προ Χριστού;» Δεν υπήρχε.

Υπήρχε ένας τόπος που πηγαίνουν και οι δίκαιοι και οι άδικοι. Γι' αυτό ο Χριστός μας εκατέβη «εις τα κατώτατα μέρη». Και ο Αβραάμ εκεί ήταν, και ο Ιωάννης εκεί ήταν, και όλοι οι αγαπημένοι του Χριστού εκεί ήσαν. Όλοι πήγαν μαζί μέσα. Δεν υπήρχε, λοιπόν, διάκριση, δροσιά εδώ και φωτιά εκεί, κρύο εδώ και φωτιά εκεί. Όλοι ήσαν στον Άδη. Κατά συνέπεια, απολάμβαναν όλοι εξίσου, γιατί τότε, αν ήσαν κόλαση και παράδεισος, ποιος δεν θα ήθελε να φύγει από εδώ να πάει εκεί; Όλοι θα Τον ακούγανε, από ανάγκη θα Τον εδέχοντο, όχι από αγάπη, όχι από ταπείνωση, όχι από πίστη, από ανάγκη, για να περάσουν καλά εδώ, για να περάσουν εκεί. Γι' αυτό είχε οικονομήσει ο Θεός.

Δεν υπήρχε κόλαση και παράδεισος, υπήρχε Άδης. Και όταν κατέβη ο Χριστός κάτω και εκήρυξε, που είχε κηρύξει γρηγορότερα ο Ιωάννης, ορισμένοι επίστευσαν, ορισμένοι δεν επίστευσαν. Αυτούς που επίστευσαν τους ζωοποίησε και, όταν έφυγε, τους πήρε μαζί Του για τον Παράδεισο, με αρχηγό πρώτα το ληστή· ο ληστής επήγε πρώτος. Γι' αυτό έχουμε τη λεγομένη Πρώτη Ανάσταση. Δεν είναι ούτε του Χριστού Πρώτη Ανάσταση, ούτε η δική μας. Είναι των νεκρών η Πρώτη Ανάσταση που έκαμε ο Χριστός επί των νεκρών και έριξε τα θεμέλια της Εκκλησίας. Τα θεμέλια της Εκκλησίας δεν έπεσαν την Πεντηκοστή.

Τα έριξε ο Πέτρος όταν εκήρυξε και βαφτιστήκανε τρεις χιλιάδες; Όχι. Τα θεμέλια τα έριξε ο Χριστός το Μεγάλο Σάββατο στον Άδη. Και ο Πέτρος και οι άλλοι, οι Απόστολοι και όλοι οι κήρυκες των αιώνων, και μέχρι αυτή την ώρα ακόμη που μιλώ, λοιπόν, προσθέτουμε στα θεμέλια που έριξε ο Χριστός τις 33 ώρες που κατέβη στον Άδη. Γιατί ο Χριστός μας έμεινε στον Άδη 33 ώρες, όσα χρόνια ακριβώς έμεινε και στη γη. Από τις 3 του απογεύματος της Παρασκευής μέχρι τη νύχτα, 12, της Αναστάσεως, Σαββάτου προς Κυριακή, είναι 33 ακριβώς ώρες. Αυτή, λοιπόν, είναι η λεγομένη παρά τοις ανθρώποις Πρώτη Ανάσταση. Έγινε, λέει, η Ανάσταση.

Ορισμένοι, όπως ξέρετε, καταλύουν την ημέρα εκείνη, από άγνοια βέβαια, διότι το Μέγα Σάββατο, όπως σας είπα μια βραδιά στη Μεγάλη Εβδομάδα που μιλούσαμε, είναι η πιο πένθιμος ημέρα και από τη Μεγάλη Παρασκευή. Γι' αυτό υπάρχει η θεολογία που λέγει και της γιαγιάς και της Εκκλησίας: «Όλα τα Σάββατα καταλύονται πλην του Μεγάλου Σαββάτου». Διότι το Μέγα Σάββατο δεν Τον έχουμε τον Χριστό. Τη Μεγάλη Παρασκευή Τον έχουμε, έστω και νεκρόν ακόμα. Το Μέγα Σάββατο δεν Τον έχουμε. Και εφαρμόζεται εν προκειμένω εκείνο που είχε πει ο Χριστός: «Θα έρθουν οι μέρες όπου αρθήσεται ο νυμφίος αφ' ημών». Θα σας Τον πάρουν τον νυμφίο.

Τότε πενθήσετε. Πότε Τον πήραν τον νυμφίο; Το Μέγα Σάββατο. Την Παρασκευή Τον είχαμε νεκρόν και την Κυριακή Τον είχαμε ζωντανόν πάλι. Πότε έλειψε; Μόνο το Μέγα Σάββατο. Γι' αυτό το Μέγα Σάββατο είναι η πιο πένθιμος ημέρα γενικά του ενιαυτού και δεν καταλύεται. Δεν έχει καμιά σχέση με την Πρώτη Ανάσταση. Πρώτη Ανάσταση είναι η Ανάσταση που έκανε ο Χριστός σε αυτούς που ήσαν νεκροί και άκουσαν το κήρυγμά Του. Διαβάσετε περί αυτού, αν θέλετε, αν δεν έχετε άλλα βιβλία, από το Ευαγγέλιό σας, στον Πέτρο, στην καθολική επιστολή του Πέτρου, στο τέταρτο κεφάλαιο, και θα βρείτε ότι ο Χριστός επήγε στον Άδη και εκήρυξε στα εν φυλακή πνεύματα, σε αυτούς που ήσαν στη φυλακή, στον Άδη. Γιατί ήσανε φυλακισμένοι· δεν μπορούσαν να πάνε όπου θέλουν, ούτε μπορούν να πάνε όπου θέλουν.

Αυτό δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω: προσέξετε αυτούς που σας λένε στα μέντιουμ και λοιπά, «ελάτε να μιλήσετε με τον πατέρα σας, με την αδερφή σας, με το παιδί σας». Θα μιλήσετε με τον διάβολο, κατάξερα. Υποδύεται τον ρόλο του κεκοιμημένου ο σατανάς, και είναι τα χρήματα δωρεάν πεταμένα και ταυτόχρονα κολασμένη η ψυχή. Διότι αλλοίμονο εάν η ψυχή μπορούσε να φύγει ή να πάει όπου θέλει. Είναι δυνατόν; Μας το έχει πει, άλλωστε, στην παραβολή, όπως ενθυμείστε, του Πλουσίου και Λαζάρου, ότι «και να θέλουμε», λέει, «να έρθουμε από εκεί, δεν μπορούμε, και να θέλετε να έρθετε από εδώ να περάσετε, δεν μπορείτε». Άρα είναι κατάσταση πέραν του τάφου, και ποιος θα καθότανε στην κόλαση αν μπορούσε να φύγει έτσι; Θα φεύγαν όλοι για τον Παράδεισο. Αλλά πώς θα πάνε στον Παράδεισο; Αυτά, λοιπόν, είναι απαραίτητα να τα ξέρει ο άνθρωπος, για να έχει ένα συλλογισμό πώς έχουν τα θέματα και να μην πλανάται.

Η Ανάσταση, κατά τους Αγίους Αποστόλους, έγινε τη νύχτα του Σαββάτου προς την Κυριακή, διότι υπάρχει η ειδική εντολή των Αγίων Αποστόλων εις τας Διαταγάς των Αγίων Αποστόλων να λύεται η νηστεία. Κατά συνέπεια, εφόσον λέει να λύεται η νηστεία, πάει να πει κάτι το χαρμόσυνο έγινε. Πάψαμε να πενθούμε, πάψαμε να νηστεύουμε. Θέλω να ξέρετε ακόμη: από την ημέρα που ανέστη ο Χριστός, το θέμα είναι τόσο σοβαρό, όπως είπαμε χθες το βράδυ, που το αναμιμνησκόμεθα 40 ολόκληρες ημέρες. Όλες τις ημέρες αυτές είναι χαρμόσυνες. Ακούγεται το «Χριστός ανέστη», απαγορεύεται η γονυκλισία, απαγορεύεται η νηστεία και προτρέπεται η συνεχής καθημερινή Θεία Κοινωνία.

Αυτά είναι χαρμόσυνα. Διακαινήσιμος είναι αυτή η εβδομάς την οποία διερχόμεθα. Κατά τον κανόνα 66 της 6ης Οικουμενικής Συνόδου, οι άνθρωποι πρέπει να προσέρχονται να κοινωνούν καθημερινώς ανεξαρτήτως νηστείας, εκτός βέβαια αμαρτίας. Δηλαδή οι άνθρωποι οι οποίοι εξομολογήθησαν και κοινώνησαν είτε τη Μεγάλη Πέμπτη, είτε το Μεγάλο Σάββατο, είτε το Πάσχα, με την άδεια του Πνευματικού των, και εφόσον δεν έπεσαν στην αμαρτία, ανεξαρτήτως τι τρώγουν, δύνανται να προσέρχονται ολόκληρη την εβδομάδα, διότι είναι Πάσχα. Άλλωστε ξέρετε τη λαϊκή θεολογία, ε; Τρεις τα Γέννα, τρεις τα Φώτα και έξι την Ανάσταση. Είναι έξι μέρες η Ανάσταση. Υπάρχει μάλιστα τύπος στην Παλαιά Διαθήκη, που και το Πάσχα τους οι Εβραίοι επί έξι μέρες έτρωγαν άζυμα.

Έτρωγαν το Πάσχα και εόρταζαν. Εκείνο το Πάσχα αντικατεστάθη με το Πάσχα το δικό μας. Εκείνο το αρνί, το τυπικό, αντικατεστάθη με το αρνί το πνευματικό, το πραγματικό του Θεού, το εσφαγμένο από καταβολής κόσμου. Και όλες ακόμη τις Τετάρτες μετά του Θωμά. Τις Τετάρτες, όσο ακούγεται το «Χριστός Ανέστη», έχει κατάλυση ελαίου, ελαίου. Καταλύεται, γιατί όταν περάσουμε από την Πεντηκοστή θα έχουμε νηστεία Τετάρτη και Παρασκευή άνευ ελαίου. Αυτές οι μέρες που ακούγεται το χαρμόσυνο αυτό περιστατικό, ότι ο Χριστός Ανέστη, έχει κατάλυση ελαίου. Γονυκλισία απαγορεύεται αυτές τις ημέρες, όπως απαγορεύεται και τις Κυριακές, διότι είναι χαρμόσυνο γεγονός. Υπάρχουν 8 κανόνες που απαγορεύουν τη γονυκλισία.

Άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν εγκύψει στα θέματα και στέκονται σε έναν τυπικό χριστιανισμό δεν μπορούν να ξεκολλήσουν από το θέμα αυτό. Όμως είδα ότι έχουν και εδώ, κατά κάποιον τρόπο, προχωρήσει. Ευρέθηκα του Αγίου Γεωργίου, Δευτέρα, ευρέθηκα στο Μόντρεαλ. Εκεί έχουν τον Άγιο Γεώργιο. Έκαναν μία εκκλησία. Δεν ελειτούργησε καμία από τις εκκλησίες στο Μόντρεαλ. Όλοι οι ιερείς, ήτο και ο Θεοφιλέστατος, εόρτασαν όλοι μαζί και στον Εσπερινό και στον Όρθρο, την άλλη μέρα στη λειτουργία, εόρτασαν τον Άγιο Γεώργιο. Αγαλλίασε η ψυχή μου όταν είδα τη Δευτέρα του Πάσχα και βγήκαν τρία Άγια Ποτήρια να κοινωνήσουν τον κόσμο. Ένα πολύ μεγάλο κρατούσε ο Θεοφιλέστατος στο μέσον και κοινωνούσε.

Δύο ιερείς ένθεν και ένθεν κοινωνούσαν τον κόσμο. Αλλά ο κόσμος έχει βαθιά νύχτα στα θέματα αυτά, δεν ενδιαφέρεται. Ίσως και να μην το έχει πληροφορηθεί. Όμως, όπως και άλλα πράγματα δεν έχουμε πληροφορηθεί αλλά μόνοι μας ψάχνουμε και τα βρίσκουμε, αυτά τα πράγματα θα έπρεπε να τα ξέρουμε όλοι. Διότι χωρίς την Θεία Κοινωνία ο άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Τώρα, αναφορικώς με ένα άλλο περιστατικό που έχει σχέση με την Ανάσταση τη δικιά μας, που την κάνει πιο φανταχτερή, πιο ζωηρή, τη μόνη, την αληθινή. Είναι ένα περιστατικό το οποίο αντιμετωπίζεται στους Αγίους Τόπους κάθε Μεγάλο Σάββατο. Είναι το Άγιον Φως, το οποίο δίδεται από το Χριστό μας μόνο στους Ορθοδόξους κάθε χρόνο.

Σάββατο το μεσημέρι, σε μια ακολουθία η οποία γίνεται. Η Ανάσταση γίνεται, όπως ξέρετε, 12 τη νύχτα. Εμείς δεν είμαστε εκεί κοντά στον Πανάγιο Τάφο, αλλά μέσα στο ιερό υπάρχει η ακοίμητος κανδήλα η λεγομένη, που απεικονίζει τον Χριστό. Σβήνουμε αυτά τα πάντα και πηγαίνει ο ιερεύς ή ο αρχιερέας και παίρνει φως από το φως εκείνο και βγαίνει έξω και λέει στους πιστούς: «Δεύτε λάβετε φως», ελάτε να πάρετε φως, «εκ του ανεσπέρου φωτός», από ένα φως το οποίο δεν δύει ποτέ. Για τον Χριστό είναι ένα φως το οποίο δεν σβήνει ποτέ, είτε ελλείψει πετρελαίου είτε βλάβης. Είναι «το φως το αληθινόν, ο φωτίζει πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τον κόσμον». Και επίσης πηγαίνουμε να πάρουμε φως εκ του φωτός, φως πνευματικό. Αυτό λοιπόν εκεί κάτω...

δίδει ο Χριστός τώρα δυο χιλιάδες χρόνια από τον Πανάγιο Του Τάφο. Γίνεται μία ακολουθία και, κατά την ώρα της ακολουθίας αυτής, ο Πατριάρχης ο δικός μας ή ο αντιπρόσωπος του Πατριάρχου, κάποιος επίσκοπος, εισέρχεται στο Άγιον Κουβούκλιο, παρουσία και του Αρμενίου Πατριάρχου. Ο Πατριάρχης μπαίνει σχεδόν γυμνός, με τα εσώρουχά του και με ένα αντερί μόνον. Έχει προκαταβολικώς ερευνηθεί ο τάφος και το κουβούκλιον, έχει σφραγιστεί από την προηγουμένη ημέρα και φυλάσσεται από αστυνομικούς Εβραίους και Άραβες.

Την άλλη μέρα κόπτεται αυτό που το έχουν δέσει γύρω γύρω και έχουν σφραγίσει τον τάφο, και εισέρχεται μέσα. Ενώπιον βασιλέων και μεγιστάνων, όλη η αφρόκρεμα των Εβραίων, κυβέρνησης και λοιπά, είναι παρούσα. Όλη η αφρόκρεμα των Αράβων είναι παρούσα. Όλοι οι πρόξενοι, όλοι οι μεγάλοι, όλοι οι μικροί είναι παρόντες και περιμένουν και κάθονται άφωνοι μπροστά στο θαύμα αυτό το οποίο γίνεται. Μέσα σε λίγα λεπτά βγαίνει έξω ο Πατριάρχης ή ο αντιπρόσωπός του με δύο δάδες, οι οποίες δάδες είναι μακριές, με κεριά λευκά μακριά, από 33 στα δυο του χέρια, και φέρνει στους δύο πυρσούς αυτούς το φως το οποίο πήρε επάνω από τον Πανάγιο Τάφο. Έχει μίαν ειδική προσευχή, δεν είχα υπόψη μου και δεν την έχω μαζί μου να σας τη διαβάσω, και εκείνη την ώρα που διαβάζει αυτή την προσευχή γονυπετής μέσα, παρουσία του Πατριάρχου του Αρμενίου, βγαίνει επάνω στον Πανάγιο Τάφο

πράγμα σαν φυσαλίδες μπλε, σαν φυσαλίδες μπλε. Και με ένα βαμβάκι αυτές τις συνάγει. Συναγόμενες αυτές αποτελούν στη συνέχεια φως, το οποίο πάει να το σβήσεις, δεν σβήνει, ούτε σε καίει. Στα γένια σου, στα χέρια σου, για πολλή ώρα μπορείς να παίξεις μαζί του, δεν σου δημιουργεί έγκαυμα, επειδή κατά κάποιον τρόπο συνειδητοποιείται και γίνεται φωτιά και είναι πυρ και έρχεται και στα πέρατα της οικουμένης, που το μεταφέρουν οι προσκυνητές αεροπορικώς και ούτω καθεξής. Αυτό το φως, το οποίο παίρνει μόνο ο Ορθόδοξος Πατριάρχης, μεταδίδεται από δύο χοάνες. Πριν φτάσουμε στον τάφο, προ του τάφου υπάρχει ένα κυκλικό, ένα χολ, που έχει μέσα στη μέση ένα σαν κολωνάτο ποτήρι, όπως είναι το ποτήρι της Ζωοδόχου Πηγής. Αυτό εκεί επάνω έχει...

μάρμαρο, λίθον, πέτρα από αυτόν που είχαν στον τάφο του Χριστού, και αποτελεί σήμερα εκεί Αγία Τράπεζα. Κάθε βράδυ που λειτουργούν στον Πανάγιο Τάφο, η μεν πρόθεση είναι μέσα στον Πανάγιο Τάφο, αυτό δε είναι η Αγία Τράπεζα. Στο χολ αυτό υπάρχουν δυο χοάνες στον τοίχο, μεγάλες, που τρυπάνε τον τοίχο και βγαίνουν έξω. Είναι περίπου 80 εκατοστά, αλλά τόσο χοντρές τρύπες, μία από εδώ και μία από εκεί, και μπροστά είναι η πόρτα που είναι ο κόσμος απ' έξω. Από αυτές τις δύο τρύπες ο Πατριάρχης δίνει φωτιά στα έθνη, δίνει φως στα έθνη. Από τη φωτιά αυτή, από το πυρ αυτό, από το φως αυτό της Αναστάσεως, παίρνουν οι Αρμένιοι, παίρνουν οι Κόπτες,

Συριανοί, παίρνουν οι Αβυσσηνοί. Οι Παπικοί δεν παίρνουνε, οι Παπικοί δεν το αναγνωρίζουν το φως της Αναστάσεως. Παρότι είναι εκεί και λειτουργούν κάθε μέρα επί του Παναγίου Τάφου επάνω μετά από μας, δεν παίρνουνε ποτέ, ανάβουν με τα σπίρτα μόνοι τους. Οι Προτεστάντες δεν πλησιάζουν καθόλου εκεί, έχουν έξω των Ιεροσολύμων, σε ένα λοφίσκο, φτιάξει εκεί τάφο δικό τους. Το μάθανε αυτοί από 2.000 χρόνια πού είχε ταφεί ο Χριστός και έχουν εκεί και Γολγοθά δικό τους. Αυτό το φως είναι εκείνο το οποίο δείχνει σε μας ο Χριστός μας ποια είναι η σωστή πίστη. Υπάρχει ένα περιστατικό το οποίο έλαβε χώρα με τους Αρμενίους, που είναι ένα πολύ ζωντανό, και δεν είναι το μοναδικό. Έχουν τέσσερες φορές έρθει σε δύσκολη θέση με το θέμα αυτό, διότι πολλές φορές τους δυσκόλεψαν

να πάρουν το φως και ο Χριστός μας δεν το δίνει το φως σε κανέναν άλλον. Αυτό είναι απόδειξη ότι έχουμε τη γνησία πίστη και πρέπει να το προσέξουμε αυτό. Όπως σας έχω πει και ένα άλλο βράδυ και σας έχω δείξει μάλιστα και σλάιντ, για να εισέλθει κανείς στο ναό της Αναστάσεως σήμερα, θα περάσει από μια πόρτα, από την οποία θα μπει και θα βγει. Δεν υπάρχει άλλη πόρτα.

Αυτή έχει τρεις κίονες, τρεις κολώνες, το ένα μέρος και τρεις κολώνες το άλλο. Το 1574 ο Πατριάρχης των Αρμενίων επλήρωσε την αστυνομία, το κράτος εκεί που είναι μουσουλμανικό, και έκλεισε τον Πατριάρχη το δικό μας έξω και εισήλθε αυτός να πάρει το φως της Αναστάσεως. Όταν κατέβηκε ο Πατριάρχης ο δικός μας με την ακολουθία του να έρθει στο ναό, βρήκε τις πόρτες κλεισμένες και έμεινε απ' έξω, στην Αγία Αυλή, μπροστά στην Αγία Πόρτα, θρηνών και οδυρόμενος. Εκεί που προσηύχετο και ζητούσε

από τον Θεό, διότι ο Θεός φαίνεται το επέτρεψε έτσι, επίστευε, για τις αμαρτίες του, ακούστηκε ένας κρότος τεράστιος στο αριστερό του μέρος και η μεσαία κολώνα έσπασε. Και από εκεί βγήκε φως και παίρνει το φως από εκεί και το δίδει στους δικούς του έξω. Αυτή η κολώνα υπάρχει μέχρι σήμερα, είναι μαύρη, και όποιος Ορθόδοξος αξιωθεί να φτάσει μέχρι εκεί και ξέρει τι είναι αυτή η σχισμή εκεί και προσκυνήσει, έχει το άρωμα του Παναγίου Τάφου, παρότι βρέχεται, παρότι σκονίζεται, παρότι αερίζεται, παρότι βρωμίζει από εκεί πέρα από διάφορους που πηγαίνουν και κάθονται επάνω χωρίς να ξέρουν τι είναι. Σε αυτό το μέρος

το άρωμα του Παναγίου Τάφου. Είμαι αυτόπτης μάρτυς. Συνέβη εμένα. Μου είχανε φέρει πολύ παλαιότερον μία φωτογραφία και μου λένε: «Κύριε Παναγόπουλε, αυτό και αυτό συμβαίνει εκεί». Εγώ δεν είχα πάει. Όταν αξιώθηκα λοιπόν προ πενταετίας να πάω εκεί και συνωστιζόμουν στην πόρτα να περάσω, ευρέθηκα χωρίς να το καταλάβω δίπλα σε αυτή την κολώνα και, όταν γύρισε το μάτι και την πήρε, τα πόδια μου έκλιναν αυτομάτως κάτω. Θυμήθηκα αυτό που είχα στην τσέπη μου, το οποίο δεν το είχα βάλει στο νου μου να το εξετάσω. Κατάλαβα αμέσως ότι είναι αυτό, έκανα το σταυρό μου. Δεν είχα μπει μέσα ακόμη, δεν είχα προσκυνήσει ούτε την Αποκαθήλωση, ούτε μέσα στον Πανάγιο Τάφο, το Γολγοθά, τίποτα. Το πρώτο που αντιμετώπισα ήταν αυτό και είχε ένα άρωμα λες και το είχες ρίξει τώρα.

Να αρωματίσει τις κολώνες εκεί πέρα και ποιος να ενδιαφερθεί; Ο φύλαξ είναι Τουρκαλάς και Εβραίος. Ποιος να ενδιαφερθεί για τέτοια πράγματα; Είναι όλα σε ξένα χέρια, δεν είναι σε δικά μας χέρια. Έχουμε ένα φύλακα επάνω στον Γολγοθά και ένα φύλακα κάτω στον Πανάγιο Τάφο. Τα άλλα όλα μέσα είναι σε ξένα χέρια, όλα. Ποιος να ενδιαφερθεί; Και είναι μία απόδειξη, επίσης, ότι ο Χριστός δεν τους έδωσε το φως ούτε τότε. Και είναι όλες αυτές τέτοιες περιπτώσεις, είναι άλλες τρεις, είναι τέσσερες όλες. Κάποτε άλλοτε πάλι που τους έφεραν σε δύσκολη θέση, το φως βγήκε στο Πραιτώριο, που είναι χίλια μέτρα περίπου ευθεία προβολή. Κατεβαίνεις κάτω το λιθόστρωτο και λοιπά, μέσα στις αγορές εκεί, για να φτάσεις κάτω να πας στο Πραιτώριο, είναι περίπου χίλια μέτρα. Βγήκε εκεί το φως. Το πείσμα των ανθρώπων, ότι θέλουν να φτιάξουν θρησκεύματα και θρησκείες. Μία η θρησκεία.

Όταν πάνε τη νύχτα να κάνουν Ανάσταση, το φως το έχουν από το Σάββατο το μεσημέρι. Δεν έχει δεύτερο βέβαια φως εκεί. Έτσι και έχει «Χριστός Ανέστη», «Δόξα τη Αγία και Ομοουσίω και Αδιαιρέτω Τριάδι» και έχει «Χριστός Ανέστη». Το φως το έχουν από το μεσημέρι, το κρατούν από το μεσημέρι. Εδώ είναι και ένα άλλο μάθημα, ότι ο Θεός δεν ενδιαφέρεται για τις ώρες, γιατί η Ανάσταση έγινε τη νύχτα και έπρεπε το φως να βγει τη νύχτα. Το έδινε από την ημέρα. Πόσοι άνθρωποι έκαναν την ακολουθία αυτή της λήψεως του Αγίου Φωτός, τους το έδινε από την ημέρα. Δεν ενδιαφέρεται για τις ώρες, που σκοτωνόμαστε εμείς καμιά φορά, και ξέρεις τις ώρες κλπ. Λένε, Θεός είναι αιώνιος. Αυτό λοιπόν πάλι θα πρέπει να είναι γνωστό σε κάθε άνθρωπο, ότι για ποιο λόγο εμείς κοπτόμεθα και λέμε: «Κύριοι, επιστρέψτε, κύριοι, προσέξετε», εφόσον αυτός ο αρχηγός της πίστεως

μεροληπτεί κατά αυτήν την έννοια υπέρ των Ορθοδόξων. Ποιοι είμαστε εμείς που θα γίνουμε φιλανθρωπικότεροι του φιλανθρώπου και βασιλικότεροι του βασιλέως; Εφόσον αυτός ο Χριστός δεν τους δίνει το φως, για να μην τους δίνει το φως πάει να πει ότι έχει λόγο. Λοιπόν, θα τον διορθώσουμε εμείς τον Χριστό; Θα κάνουμε σώνει και καλά; Τι δηλαδή, σαν τι θα γίνει; Θα πουλήσουμε την αλήθεια; Πώς θα γίνει, εφόσον ο Χριστός δεν πουλιέται, εφόσον ο Χριστός αντιτάσσεται και λέει: «Εδώ είναι, αυτό είναι»; Μη σας φαίνεται παράξενο και μην βάλουμε εμείς τη λογική στη μέση να λύσουμε τα θέματα της πίστεως και της Εκκλησίας. Είναι στου Χριστού τα χέρια αυτά. Ο Χριστός λέγει: «Μη φοβού, μικρόν ποίμνιον», γιατί πολλοί ακούω πολλές φορές και λένε: «Τι θα γίνουν οι άλλοι; Τι θα γίνουν τα Μωαμεθανικάκια; Τι θα γίνουν τα Καθολικάκια;» Ωραία, κοίταξε τι θα γίνεις εσύ και αυτά εκείνα. Δεν πρόκειται ο Θεός να αδικήσει.

Δεν μας είπε τι θα κάνει με αυτούς, μας είπε τι να κάνουμε εμείς να σωθούμε. Αυτό είναι το θέμα, αυτό θα σε ρωτήσει. Θα σε ρωτήσει τι θα κάνω εγώ τα Τουρκαλάκια και τι θα κάνω τα άλλα τα Καθολικάκια και τι θα κάνω τα Προτεσταντάκια; Την δική μου δουλειά τι θα κάνω με αυτούς. Εσένα σου είπα όμως τι θα κάνεις και σου έδειξα και σε εφρούρησα και σε εβοήθησα, όχι μόνο με πίστη αλλά με γνώση, να βλέπεις εσύ ακριβώς πώς έχει το θέμα. Είναι λοιπόν, λέγω, μέσα στις ημέρες αυτές το σοβαρότερο θέμα, το θέμα αυτό της Αναστάσεως του Χριστού. Είναι το μοναδικό πρόσωπο το οποίο έχει συγκινήσει όλο τον κόσμο. Εάν ήταν δυνατόν κανείς να διαβάσει πώς γράφουν ιστορικοί τα γεγονότα τότε, πώς γράφουν τα περιστατικά γύρω από το Χριστό,

τι συνέβη, πολλά πράγματα είχε να διδαχθεί. Εμείς είμαστε αδιάβαστοι εν γενικές γραμμές. Παρότι και τα εξώφυλλα τρώμε από ορισμένα περιοδικά και από ορισμένες εφημερίδες, αλλά τα σωστά, εκείνα που σώζουν τον άνθρωπο, που τον ωφελούν τον άνθρωπο, με αυτά δεν κατατριβόμεθα τόσο. Έχω μαζί μου από κάτι χειρόγραφα που είχα βρει στο Άγιον Όρος και απετέλεσαν μετά βιβλίο εκ των υστέρων. Έχω βρει μία αλληλογραφία η οποία υπήρξε μεταξύ Πιλάτου και Καίσαρος. Ξέρετε, ο Καίσαρ δεν ειδοποίησε τον Πιλάτο για το σοβαρό αυτό γεγονός, πώς να πολιτευτεί, και παρεσύρθη από τους Εβραίους και ενέδωσε, παρότι ο Θεός

διαμέσου της γυναικός του τον ειδοποίησε να μην μπλέξει σε αυτά τα πράγματα και του είπε η γυναίκα του: «Πρόσεξε», του λέγει, «γιατί πολλά έπαθα απόψε στον ύπνο μου εξαιτίας αυτού του ανθρώπου», και ο Πιλάτος δεν το πρόσεξε αυτό το πράγμα. Όμως εκ των υστέρων ο Πιλάτος έκαμε μία αναφορά στον Καίσαρα και του ανέφερε, διότι ήταν προϊστάμενος εκεί, προέκταση της ρωμαϊκής κατοχής ήταν τότε εκεί πέρα, και του ανέφερε αυτά τα περιστατικά, τα οποία δυστυχώς τα περιστατικά τα είχε μάθει ο Καίσαρ πριν να κάμει την αναφορά, διότι η Μαρία η Μαγδαληνή έφυγε μετά τα γεγονότα και πήγε και τα κατήγγειλε στον Καίσαρα εναντίον του Πιλάτου και των άλλων, το τι έγινε εκεί πέρα. Τα ήξερε ο Καίσαρ, μα δεν τα ήξερε επισήμως

από δικό του πρόσωπο. Ακούστε λοιπόν τι γράφει στην έκθεσή του αυτήν ο Πιλάτος προς τον Καίσαρα: «Πόντιος Πιλάτος, ο την ανατολικήν διέπων επαρχίαν, σιτοκρατεώ και φοβεροτάτω και μεγίστω άνακτι Τιβερίω Καίσαρι, ιδίω μου δεσπότη και βασιλεί, χαίρειν. Διά του μεταλαμπρούς καλάμου βούλομαι απαγγείλαι σοι το τολμηρόν άμα και απάνθρωπον συμβεβηκός, το τελεσθέν εν τωδε τω τόπω, και περί της υποθέσεως τούτου άπαντα καταλεπτώς μηνύσαι σοι, κράτιστε, τα οποία ως φοβερά και εξαίσια ούκ ήκουσται εξ αιώνος.

Διεπράχθησαν εις κανέν μέρος του κόσμου, άτινα ιδίοις οφθαλμοίς εωράκαμεν, ων ο φόβος και ο τρόμος επί τη ψυχή και το σώμα με περιέχει, κράτιστε βασιλεύ». Τα πράγματα που αντιμετωπίσαμε, λέει, αυτές τις ημέρες δεν έχουν στον κόσμο ξαναγίνει και με συνέχει ένας φόβος στην ψυχή και στο σώμα. «Κατά τον ενεστώτα καιρόν, καθ' ην ημέραν ήγγιζεν η των Ιουδαίων εορτή, το Πάσχα, η λεγομένη των Αζύμων, εν ταύτη τη πόλει των Ιεροσολύμων άπαν το πλήθος των Ιουδαίων παρέδωκάν μοι άνθρωπόν τινα, Ιησούν λεγόμενον, πολλά εγκλήματα κατ' αυτού επιφέροντες, ου καλώς ταύτα λέγοντες». Δεν είναι αλήθεια, αλλά πάντα ψευδώς.

Φονεροί οι αχάριστοι. «Και πολλά κατ' αυτού λέγοντες, ουκ ηδυνήθησαν όμως ευρείν τι βέβαιον έγκλημα κατ' αυτού. Μία γαρ αίρεσις ήν αυτών», έλεγον ότι το Σάββατον... Αυτή ήταν η μία καταγγελία που είχαν εναντίον του, ότι δεν σέβεται το Σάββατο. «Σάββατον, αλλά και αυτό ουκ είναι αληθές, ως εκείνοι φθονούντες», και αυτό δεν ήταν αλήθεια, λέγει, «ως εκείνοι φθονούντες έλεγον, διότι εν εκείνη τη ημέρα», δηλαδή του Σαββάτου, «πολλάς αγαθοεργίας, ιάσεις και θαύματα φρικτά εποίει, των οποίων καγώ ειμί μάρτυς. Τυφλούς, χωλούς, λεπρούς, παραλύτους και δαιμονιζομένους εθεράπευε μόνω τω λόγω», με ένα λόγο. «Νεκρούς ανίστα ως εξ ύπνου.

Και εν μία τεταρταίον τινά, ονόματι Λάζαρον, ανέστησε λόγω μόνω, καλέσας αυτόν κατ' όνομα», όπως είπε: «Λάζαρε, δεύρο έξω», «ως και διεφθαρμένος ην από των σκωλήκων και σεσηπώς, τεταρταίος», τέσσαρες ημέρες νεκρός, «και η δυσωδία των οστών αυτού έβρυεν, κείμενον εν τω τάφω, και αναστήσας αυτόν εκέλευσε υπάγειν», σήκω, του λέει, και πήγαινε. «Μήτε καν σημείον νεκρού έχοντα», και δεν είχε κανένα σημείο ότι αυτός υπήρξε νεκρός τέσσερις ημέρες. «Αλλ' εξήλθεν εκ του τάφου ως περ νυμφίος εκ παστού, πλήρης ευωδίας αντί της προ ολίγου δυσωδίας. Και δαιμονιζομένους δε τινάς, τους οίκησιν εν ερημίαις έχοντας», που μέναν έξω μες στα χωράφια, στις ερημιές,

«τας ιδίας σάρκας τρώγοντας», που τρώγανε και τις σάρκες τους δαιμονισμένοι, «κατέστησεν οικήτορας πόλεων». Τους έκανε καλά και πήγαν οι άνθρωποι στα σπίτια τους, στην πόλη. «Και σώφρονας εποίησε, και άλλον ξηράν έχοντα την χείρα ιάτρευσε, αλλά και άλλον ούτινος το ήμισυ του σώματος απελελύκει, μόνω λόγω ιάσατο. Και γυναίκα τινά έτη δώδεκα ούσαν εν ρύσει αίματος, τοσούτον ώστε εκ τούτου αι αρμονίαι των οστών αυτής εφαίνοντο έξωθεν και αι φλέβες εξηντλήθησαν και το ανθρώπινον ομοίωμα φέρουσα, άφωνος καθεκά συνέχιτο, ότι και οι ιατροί ουκ ίσχυσαν θεραπεύσαι αυτήν, διερχομένου τούτου ποτέ των τόπων εκείνων,

μυστικώς αυτή εκ του όπισθεν αψαμένη του κρασπέδου αυτού, αυτή τη ώρα επληρώθησαν δυνάμεως τα κενώματα αυτής, ως μηδέποτε παθούσα τι, και ήρξατο δρομαία τρέχειν εις την αυτής πόλιν Καπερναούμ, απέχουσαν ημέρας έξι. Ταύτα και έτερα αναρίθμητά εισι τα έργα τα οποία ο Ιησούς εν τοις Σάββασιν εποίει. Προς τούτοις και σημεία φοβερά και εξαίσια, επίσης, ο οποίος, ως εγώ κατενόησα, μείζων εστί και από τους θεούς τους οποίους εμείς σεβόμεθα. Ως αυτός ο περίχων αγίασμα του ναού, λεγόμενον αυτής της Ιουδαίας, μοι ώφθη εν τη αυτού πτώσει, χάσμα δε της γης επανειλημμένως βροντώδη ήχον ανέπεμψε,

ώφθησαν δε και νεκροί αναστάντες». Ένα αγίασμα είχε χαθεί και ξαναέγινε, νεκροί βγήκανε και αναστηθήκανε. «Ως αυτοί οι Ιουδαίοι μαρτυρήσαντες είπον ότι εωράκασιν και Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ αναστάντας και αυτοί, και δώδεκα Πατριάρχας, και Μωσήν και Ιωάννην, τους προτελευτήσαντας, ως φασίν εκείνοι, προ τρισχιλίων πεντακοσίων ετών», που είχαν πεθάνει προ χιλιάδες ετών, παρουσιάστηκαν αναστημένοι, «και άλλους πλείστους, ους και είδον εν σώματι φανέντας, θρήνους δε ποιήσαντας διά την παράνομον πράξιν την παρ' αυτών γενομένην και της απωλείας αυτών των Ιουδαίων και του νόμου αυτών. Ην δε το σκότος από ώρας έκτης της Παρασκευής έως ώρας ενάτης. Οψίας γενομένης της μιας του Σαββάτου, ήχος εγένετο εν τω ουρανώ,

πρωί που έγινε η Ανάσταση, λέει.

Εφάνησαν άνδρες εφ' υψηλής εν δόξη, πλήθος αναρίθμητον, κράζοντες δε φωναί ηκούοντο ως περίπου μεγέθης βροντής και έλεγον: “Ο σταυρωθείς Χριστός ανέστη, Θεός ων. Ανέρχεσθε εξ Άδου οι δεδουλωμένοι εν τοις καταχθονίοις”. Και ην το χάσμα της γης μείζον των εδρασμάτων». Το χάσμα ήταν τόσο που δεν μπορούσε να φανταστεί κανείς. «Αλλά ούτως συν, ως αυτά τα ύδατα τα υπεράνω της θαλάσσης της αβύσσου επανήλθε, μετά των βροτών εν τοις ουρανοίς και περιπατούντες εν σώματι εν μέσω του πλήθους των αναστάντων νεκρών. Ο δε αναστήσας τους νεκρούς και κυριεύσας τον Άδην έλεγε τοις μαθηταίς μου ότι προάγω αυτούς εις την Γαλιλαίαν, κακεί με όψονται. Καθ' όλην δε την νύκτα εκείνην, βασιλεύ, ουκ έπαυσατο το φως φαίνον. Ιουδαίοι πολλοί έθανον», πέθαναν απ' το φόβο τους, «και χάσματι καταποντισθέντες», άνοιξε η γη και τους κατάπιε, «ώστε ουχ ευρέθησαν το πρωί, ει μη μόνον μία συναγωγή, ήτις έμενεν εντός της πόλεως των Ιεροσολύμων.

Δε λοιπή η φανείσα της αναπαύσεως δε, εν τη πτώσει εκείνη, καγώ δε γράψας ταύτα, καθιστορήσας τα κατά του Ιησού πραχθέντα υπό των Ιουδαίων, αποστέλλω τη ση κραταιότητι, δέσποτα». Ταύτην την επιστολήν έστειλεν ο Πιλάτος εις Ρώμην και ανεγνώσθη έμπροσθεν των πολλών εν τη πόλει και του βασιλέως. Πάντες δε γένοντο έκθαμβοι ότι διά την του Πιλάτου παρανομίαν το σκότος και ο σεισμός εγένοντο εφ' όλην την οικουμένην. Και θυμού πλήρης ο Καίσαρ, πέμψας στρατιώτας, εκέλευσε δέσμιον προς αυτόν αγαγείν τον Πιλάτον. Έστειλε να τον δέσουν και να τον φέρουν στη Ρώμη. Ακούσετε απάντηση Τιβερίου Καίσαρος προς τον Πόντιον Πιλάτον τον ηγεμόνα, ήτις επέμφθη μετά του πρωτοκουρσάρος αυτού Ραχάβ, ον την υπαρέδωκε, και δισχιλίους στρατιώτας,

αγαγείν δέσμιον τον Πιλάτον εις τη Ρώμη. «Τιβέριος Καίσαρ, δεσπότης ανίκητος, φοβερός, Ποντίω Πιλάτω, ηγεμόνι της Ιουδαίας. Επειδή άδικον εψήφισας θάνατον κατά του Ιησού, συμφωνήσας μετά των φθονερών και κακών των Ιουδαίων, λαβών παρ' αυτών δώρα υπέρ του τοιούτου θανάτου, διά ταύτα εγώ ούτω κατά σου διατάττω: Ή να έλθεις προς με δέσμιος, του δούναι απολογίαν περί της ψυχής, ην αναιτίως παρέδωκας εις θάνατον. Αλλ' ω της ανοησίας και πωρώσεως, ότι τοσαύτα και τηλικαύτα σοβαρά σημεία και θαύματα παρ' αυτού γενόμενα θεωρήσαντες, ετολμήσατε τον ούτως άνθρωπον αθώον παραδούναι εις θάνατον. Τις δε σοι, πεπωρωμένε και βέβηλε,

Πάσης φιλανθρωπίας ανάξιε, τίς δέδωκέ σοι την τόλμην και εξουσίαν εις τοιούτον μέγα και μισόθεον κίνημα, ή να συμφωνήσεις μετά του πονηρού συνεδρίου και διεφθαρμένου λαού και δώσεις αυτοίς εξουσίαν του τοιούτου θανάτου; Διά γαρ ταύτα κρίσιν επί σοι εγκείμενην ταχέως, δώσ' λόγον ενώπιόν μου γρήγορα. Διότι ούτε καν έγραψες πρώτον εις εμέ περί της υποθέσεως ταύτης, διά να λάβεις και το εμόν θέλημα, να ρωτήσεις κι εμένα αν πρέπει να τα κάνεις αυτά. Αλλά ότε ετελείωσας όσα ηθέλησας, τότε μοι έγραψες τα κακώς τελεσθέντα. Αλλαχού γράφεις μοι και την ανοησία σου αυτοθελήτως, λέγων μοι ότι κι από τους θεούς, ους ημείς λατρεύομεν, μείζονα τούτων έργα θαυμάσια παρ' αυτού τελούμενα είδες, ότου φθόνου και της κακίας σου.

Και ως Θεόν τούτον ουκ εδέξασθε, καν ως ιατρόν ουκ έχετε Αυτόν; Δεν τον δέχεστε, λέει, ότι είναι Θεός· για γιατρό τουλάχιστον δεν τον κρατούσατε, εφόσον έκανε όλες τις αρρώστιες καλά, μέχρι και νεκρών αναστάσεις ακόμη. Εγώ γαρ εξ ακοής μόνον τούτων μαθών και τοιαύτα φοβερά και εξαίσια σημεία και θαύματα παρ' αυτού πραγμένα ακούσας, έκκρινα τω νω μου, είπα, λέει, με τον νου μου: Μη είναι αυτός άνθρωπος μόνον; Ότι αυτός δεν μπορεί να είναι άνθρωπος μόνον, αλλά και Θεός. Και πράγματι έτσι ήταν· δεν ήταν μόνον άνθρωπος, ήταν και Θεός. Το γαρ αναστήσαι νεκρούς και οφθαλμούς τυφλών ανοίξαι και δαίμονας εξ ανθρώπων διώξαι και παραλύτους ανορθώσαι, ταύτα Θεός μόνον δύναται ποιήσαι και ουχί άνθρωπος. Τις γαρ άνθρωπος ίσχυσε ποτέ νεκρόν τετραήμερον να εγείρει;

Οφθαλμούς τυφλού γεγεννημένου ανοίξαι; Ταύτα γαρ ου μόνον εκ της ιδίας επιστολής σου έμαθον, αλλά πολλώ μάλλον εκ μιας γυναικός, ήτις προ τινων ημερών ενταύθα ελθούσα είπε μοι ταύτα πάντα μετ' ακριβείας. Εκατήγετο δε αύτη εκ των ορίων Μαγδαλά, Μαρία καλουμένη, μαθήτρια και αυτή λέγουσα είναι του Ιησού, η οποία μοι εμαρτύρηκε, διηγησαμένη ενώπιον του πλήθους τα υπ' αυτού γεγονότα και, προς τοις άλλοις, και ότι εξέβαλε και εξ αυτής επτά δαιμόνια λόγω μόνον. Διά ταύτα, λοιπόν, ου δύναται να παραβλέψω ταύτην την αδικίαν. Πράγματι, επήγε στα Ιεροσόλυμα, τους έδεσαν τους κυρίους αυτούς.

μιλάω Παραλαβόντες τον Πιλάτον και το συνέδριον όλον, έφυγαν για τη Ρώμη. Το καΐκι που πήγαιναν έφτασε στην Κρήτη. Στην Κρήτη πέθανε ο Καϊάφας και βγήκαν να τον ενταφιάσουν. Άνοιξαν τάφο και τον έβαλαν, και η γη τον έβγαζε έξω, δεν τον εδέχετο. Ξανά τον έβαλαν, ξαναβγήκε, και τον έκαμαν κρεμαστόν· δεν τον έβαλαν μέσα, τον κρέμασαν να αιωρείται και προχώρησαν.

Έφτασαν, εν πάση περιπτώσει, στη Ρώμη. Έδωσε εντολή το πώς θα τιμωρηθεί ο καθένας και αναφέρει εδώ και λέγει το εξής: Φθάσαντες εις Ρώμην, τελείως ο Καίσαρ ουκ ηθέλησε να αντικρίσει αυτούς, αλλά προσέταξε τον Άνναν τον αρχιερέα και τον ετύλιξαν. Ήταν μέσα σε ένα γυμνό νεαρού δέρματος βοός.

Ένα τομάρι φρεσκοδαρμένο από μοσχάρι, και τον τύλιξαν μέσα και τον έριξαν στον ήλιο, και ξεράθηκε αυτό το δέρμα και πέθανε. Αυτό ήτανε του Άννα. Ξηρανθέν δε το δέρμα από την περιβολική καύση του ηλίου, εξέψυξε. Τον Πιλάτον τον κράτησε για να τον εκτελέσει ο ίδιος και τον έβαλε φυλακή.

υπήρχε Υπήρχε ένα, πώς να το πω, που συνέβαινε εκεί: ότι αν ένας φυλακισμένος κατόρθωνε, καθ' όλη την ώρα που ήταν φυλακισμένος, να ιδεί κατά πρόσωπο τον βασιλέα, του εχάριζε την ποινή.

Βασιλεύς! Ο βασιλεύς είχε βγει μια μέρα για κυνήγι. Είχε πληροφορηθεί ο Πιλάτος και, όπως υπήρχε μια σχισμή σαν πολεμίστρα στις φυλακές, επήγε ο Πιλάτος συρτά-συρτά, άμα περάσει απ' έξω ο βασιλεύς, να του φωνάξει. Και όταν τον έβλεπε, θα του εχάριζε την ποινή του. Αλλά τι έγινε; Εκεί που κυνηγούσε, πετάχτηκε μία δορκάς, η οποία έτρεξε. Αυτός έστησε το τόξο του να ρίξει, αλλά αυτή πήγε και κρύφτηκε. Μέσα στη στιγμή αυτή, ρίχνοντας ο Καίσαρ το βέλος του, παίρνει τον Πιλάτο εδώ στο μάτι και το βγάζει πίσω. Και έτσι είχε το τέλος του και αυτός. Τώρα υπάρχουν και άλλα περιστατικά που παρουσιάζουν τον Χριστό μας.

Πώς ήταν, πώς τον είδαν οι ημέρες εκείνες. Την Παναγία μας, πώς την είδαν, τι έγραφαν οι ιστορικοί, τι έγραφαν οι άνθρωποι. Αλλά η ώρα δεν μας παίρνει απόψε και να μου επιτρέψετε να το συνεχίσω αύριο βράδυ. Αυτά είναι από την παράδοση εκείνη που ήτο εγγύς των γεγονότων. Δεν είναι τα μοναδικά αυτά τα οποία είπα εγώ απόψε. Απλώς μετέφερα μερικά, να σας κάνω και σας κοινωνούς και πάνω στα θέματα τα σοβαρά που θα αντιμετωπίσουμε μίαν ημέρα. Έχω γράψει σχετικώς δύο κασέτες. Η μία είναι «Η εις Άδου κάθοδος του Χριστού» και η άλλη είναι «Διηγήσεις περί της Σταυρώσεως». Κι εκεί θα βρείτε πολλά πράγματα που έχουν υπόθεση γύρω από την ταφή, από την Ανάσταση και από την ιστορικότητα των γεγονότων αυτών και κατεξοχήν του προσώπου. Και πάλι, Χριστός Ανέστη για απόψε το βράδυ.