The Lord Writes on the Ground

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject this evening will be the correspondence of our Christ with the bishops of the Churches in Asia Minor. I do not know whether you are aware that our Christ used Saint John the Theologian as His secretary and wrote letters to all the bishops of Asia Minor. These letters are found in the Apocalypse. If you open the Apocalypse, which is the last book of the New Testament, you will find this correspondence. He writes to the Bishop of Ephesus, the Bishop of Smyrna, the Bishop of Pergamum, the Bishop of the Church in Thyatira, the Bishop of the Church in Sardis, the Bishop of Philadelphia, and the Bishop of Laodicea. To each one He writes what concerns him, rebuking him for his faults and urging all of them, each one individually, to repent. There is no other remedy. Do not be deceived: no sin can be paid off.

Sins are forgiven, whether small or great. None can be paid off. There is no other way for a person to set things right with God. Do not be deceived. I say this especially for those who have old, unconfessed sins—and some have very grave sins—which they have not confessed. They imagine that somehow they will be able to patch things up, pay for them, or erase them. There is no other way. I shall take the letter He wrote to the Bishop of Laodicea, so that you may see how this man thought and what our Christ pointed out to him. He says to John: “And to the angel of the Church in Laodicea write”—the bishops are called angels—“Thus says the Amen, the true One, the witness who is”

“faithful and true, the ruler of God’s creation”—that is, Christ, the ruler of God’s creation. Let me take this opportunity to tell you that the Jehovah’s Witnesses seize upon this verse and use it to their own destruction. They say, “The beginning of God’s creation,” and conclude that He was the first being God created. But it means ruler; it does not mean what they suppose. Who is the authority here in Edessa? Who is its head? The mayor, the prefect. That is what “beginning” means here: not the first part of creation, but its ruler—the one who holds authority and governs. He, then, is the true One, the ruler of God’s creation, the sovereign who holds authority over the whole of God’s creation. The passage is speaking about Christ, not saying that Christ is a created being.

Then He says, “I know your works.” If a person kept only this in mind—that Christ sees him at every moment, sees how he thinks and acts, what he has done, how he tries to conceal it and justify it, and that everything lies naked and exposed before the eyes of God—he would not commit so many sins, perhaps none at all. The divine John Chrysostom says that sins are committed in God’s absence—that is, you have erased from your mind the fact that God sees you, and that whatever you do, however secretly and however conspiratorially,

even if you hide at the ends of the earth, Christ is there before you and sees you. You will not escape. You may guard yourself and hide from your husband, your wife, your children, society, the police, prosecutors, and everyone else. But you will not escape Christ. He knows every detail of your life. Since God knows what you have done, what does it matter if you hide it from the whole world? What does it matter if you think no one knows you? God knows you. “I know your works,” He tells him. I know your works just as I know My own and as you know your own. “I know your works,” He says, “that you are neither cold nor hot.” Here we come to another matter.

There are many insipid, halfhearted Christians. Christ does not approve of them. He prefers the person who has taken a clear position and says, “I do not accept Christ; I am not a Christian.” He prefers that person to someone who says he is a Christian but does not live as one. “I am a Christian,” a man says, and then places his hand on the Gospel and swears falsely.

Are you a Christian? “I am a Christian, but I do not fast. I am a Christian, but I do not accept as many children as God gives me. I am a Christian, but I blaspheme. I tell another person to go to the devil, or I blaspheme Christ Himself and the Most Holy Theotokos. I am a Christian, and I steal. I am a Christian, but God made me a woman and I make myself a man. He gave me my child as a girl, and I made the child a boy.” What kind of Christian are you? These are lukewarm deeds done by lukewarm people.

Christ would rather have before Him someone who says plainly, “I do not believe,” than someone who claims to believe but does not do what follows from faith. Take a simple example. What is the purpose of the Church? What is the purpose of the Divine Liturgy? Holy Communion. How many receive Holy Communion at each Divine Liturgy? Five percent. What, then, are the other ninety-five percent? Ask one of them, “Are you a Jew?” and he will say, “Are you saying that to me? Do you know who I am?” But I look at what is before me. If you do not participate in the very purpose for which the Divine Liturgy is celebrated, if you disregard it, how can you be a Christian? “I see your works,” He says. It is not a matter of telling Me who you are,

displaying your medals, or hearing what the world says about you. I Myself see your works. “I know your works, that you are neither cold”—completely indifferent, we might say—“nor hot.” Your works do not prove that you truly are a Christian. A person is known by his works; a tree is known by the fruit it bears. If the fruit is rotten and not what it ought to be, the tree is not good. That is only natural. How, then, can you say that you are a Christian when your works are not Christian? How? So you are neither hot nor cold, He says. “I wish that you were either cold or hot.” It would be better, He says, for you to have no relationship with Me at all than to be as you are. Someone may object, “So it is better for a person to be indifferent? At least this man goes to church.” Very well!

Christ will be blamed, and Christianity will be condemned because of such people. What will someone say? “I know a man who serves on the charitable committee, and he does this, that, and the other thing. I know someone on the church-building committee, and he does this, that, and the other. I know a man—or a woman—who attends both Matins and Vespers, yet has broken up her child’s marriage. And her tongue rattles like a typewriter,” and so on and so forth. People will point to these insipid, so-called Christians who are not Christians in their deeds. They will not say, “I know a man who blasphemes and has no relationship with God.” They do not offer him as an example. That is why those who are called Christians but are not truly Christians are greater enemies of Christ than those who are not Christians at all.

We so-called Christians, we lukewarm ones, not only pierce Christ’s side again but twist the knife in the wound. The Roman soldier struck Him there with the spear, but he did not twist it. We do. For He says concerning Judas, “If it had been some other enemy, I could have borne it. But from you I did not expect it.” Do we not sometimes say the same thing to our children? Suppose we have one, two, or three children, and there is one whom we trust and consider better than the others. If that child does something wrong, what do we say? “From you, George, I did not expect this. From you, Katerina, I did not expect this.” And it hurts us more when that child does such a thing.

Christ too is grieved when we give even the slightest occasion for someone to say, “If Christianity could really be lived, Christians would live it. I know Christian men and women, priests and bishops, and so on and so forth, who do not do these things.” Such people keep others outside the Church. It is not unbelievers or atheists, those who have nothing to do with the Church. No one expects anything from them. It is the others who neither enter themselves nor make it easy for those who wish to enter. As our Christ says in the Woes read on the evening of Great Tuesday: “Woe to you, scribes and Pharisees, hypocrites,” because you do not enter, and you hinder those who wish to enter. How do they hinder them?

By their conduct and their works. Let us take an example concerning spiritual matters: a single child. “Madam, where is the next child? And the one after that? And the next?” Then she says, “Father, I am not having more children. Why should I? You try raising them.” Go and settle that with the One who commands. This is the lukewarm person. Here is another example: suppose I preach about charity while I myself am miserly. Someone will say, “I know a theologian who says a great deal but does nothing. I know this one, that one, and another.” Then it is over; you could not force that person into the Church even at gunpoint. Our Christ told His disciples to go and make disciples of all nations: people are to hear, then put it into action, enter the Church, and be saved. But do you know that today the message no longer passes through the ear?

People today have shifted from the ear to the eye. “I want to see,” a person tells you. “You fill me with words. Let me see whether you yourself do what you say. I want to see.” And if he catches you failing in even one thing—though you may do the other nine hundred and ninety-nine—he will seize upon that one failure. This happened to me. I was traveling from Athens to Patras to give a talk. I went to catch the coach, but it had not yet arrived, so I waited. It was a Saturday during Great Lent. I noticed a man watching me, looking at me from the side and so forth. I did not know him; he was a young man of about thirty-five. I took him for a police officer.

Perhaps he had mistaken me for someone else; I did not know. In any case, time passed, and I boarded the coach. My seat was in the back. We reached Xylokastro, where the coach stopped for ten minutes so that anyone who wished could buy something before we boarded again and continued. I was among the first to get off. I passed through the refreshment bar, went to the restroom, and then came outside onto the covered platform. It was raining as it is now. I took something from my pocket to eat and walked toward the far end. The platform may have been a hundred meters long. When I slowly reached the end by myself and turned around, the man who had been watching me in Athens was standing one meter behind me.

I had not seen him board the coach. He had sat at the front, in the seats for disabled passengers, so I had not noticed him. He said to me, “You are a clever man, Panagopoulos. I have been watching you since Athens, and I have followed you for years. But now this was the final shot—either for you or for me.” “Go on,” I told him. “So far I do not understand a word.” He said, “I wanted to see what you would eat today.” When he got off the coach, he had come close behind me to see where I went, how I passed through the refreshment bar, and what I would buy.

People were buying souvlaki, cheese pies, and so on, as though they had come out of the desert, although they had only another hour’s journey before reaching home. And it was Great Lent. I had brought two bananas with me. I knew that, because of my health—because I have diabetes—I had a blessing to eat other food even during Great Lent. But those who did not know would ask, “Why is he eating that?” So I had taken care to bring two bananas. I had peeled them, still held the skins in my hand, and was eating there. “I was waiting,” he said, “to see what you would eat.” I had said nothing to him. “But these are days,” I told him, “when you cannot eat other things.” “Until today,” he said, “I believed that you did not do the things you preached. But now I see that you do them, and I will follow.” Then I thought to myself: What if I had exercised my right, my special permission, because I had a blessing to eat, and had gone and bought a cheese pie? After all, the banana I ate contained sugar; for a diabetic, it is dynamite.

Yet, in order not to scandalize someone who did not know me—for I did not have a sign on my back saying that I was diabetic—I refrained. Otherwise, I might have killed that man spiritually, and nothing would ever have brought him back into the Church. These are the lukewarm Christians: their homes are full of icon corners, but fasting has no place there; openness to children has no place there; honesty, morality, and the rest have no place there. These are the people to whom Christ says, “I am about to spit you out of My mouth.” I will cast you out, He says; I will vomit you out. I cannot bear you. There is one thing I cannot endure. You do not believe in Me? Then state your position plainly. But to say that you believe in Me and yet refuse to act accordingly—that I will not endure. For I do not know whether you realize that our faith

is founded on “what He began both to do and to teach,” not on talk. Theories may be developed, but when the time comes to put into action what you believe and proclaim, that is another matter. Our Christ did not preach like the founder of some religion, telling others what to do. He first did it Himself. He is the One who “did and taught.” Luther, for example, preached but did not act accordingly; others were supposed to put things right. The popes preach, but they themselves do not act accordingly; others are supposed to put things right. The same is true of all the founders of the so-called religions. Christ is the One who “did and taught.” So be afraid. Sadly, many people have received medals because of us. Do you know how many sins caused by our carelessness will be found hanging around our necks because we paid no attention to these details? We must be watchful.

Whether you are trying to do good or guarding against evil, you must be watchful. In any case, He says, “Therefore, because you are lukewarm, and neither hot nor cold, I am about to spit you out of My mouth.” I cannot bear you. In other words, God would rather have an unbeliever than a Christian who does not live the faith. Do you understand? Rather than a Christian who comes to church but does not receive Holy Communion; a Christian who says, “I am a Christian,” but does not confess; a Christian who acts unjustly; a Christian who has committed so many crimes in his life and continues in the same state. Then what are we accomplishing? Does that mean Christ has no power? Does Christ not forgive? Can Christ not help? You make Christ appear powerless and empty. That is why He says, “I am about to spit you out of My mouth.”

You know, many people have a very high opinion of themselves. Here he says, “You say, ‘I am rich, I have become wealthy, and I need nothing.’” There are many so-called Christians who believe they have put their lives so completely in order that they need nothing more. They do not acknowledge that everything they have comes from God. They think it comes from themselves—that they are the good ones, that they are the ones with the good family, the good conduct, and so forth. And they truly believe this. The bishop of Laodicea seems to have believed something like that as well.

“And you do not know that you are wretched, pitiable, poor, blind, and naked.” That was his true condition at that very moment. He thought everything in his life was in perfect order and that nothing remained except for Christ to point to the right and send him into Paradise. Yet Christ declares him pitiable, wretched, poor, blind, and naked. This shows how God’s justice measures and weighs. It does not measure or weigh as we do, whether we are judging ourselves or those close to us.

There is an account in the Old Testament, specifically in the Book of Daniel. Those of you who read it will have come across it and will confirm what I am saying. You do not read it? Then open Daniel, chapter five, and find it. There you will see a scene in which Belshazzar, the son of Nebuchadnezzar, held a great banquet and drank wine in the presence of a thousand concubines. If there were a thousand concubines there, you can imagine how many other corrupt people were present and what was taking place in that hall that night. At one point, they began to feel the effects of the wine. They became excited by it, and what did Belshazzar do? He went and brought out the sacred vessels that his father had taken when he carried the Jews into captivity...

He had taken them captive to Babylon for seventy years, and he had also taken the sacred things from the Temple—what we might call the holy chalices. Belshazzar brought them into the hall, and in those sacred vessels, those chalices, they began pouring wine and drinking because they were in high spirits. Such things did not happen only then; they happen today as well. On New Year’s Eve I saw a thoroughly corrupt popular entertainer dressed as a hierarch. After drinking wine, he came out wearing the episcopal vestments and mocked the office of a bishop. In any case, while Belshazzar was committing this sacrilege, a hand appeared upon the wall, visible from the elbow down, and began to write, though no person could be seen...

There was nothing else—only the hand writing. When someone noticed it and everyone’s attention turned toward it, they nearly died of shock. A deathly silence fell over that drunken frenzy of corruption. The queen was not there at that moment. She heard from elsewhere in the palace that everything had suddenly stopped, and she ran to see what was happening. She came in and saw the king as white as a sack of flour. His legs were trembling, and he could not utter a word after seeing that sight. She went over, took hold of him, and shook him. “O king, live forever!” But how could the king take heart? How could he have any desire to live now, after what he was seeing and already beginning to taste? Something very serious was happening. In any case, he summoned his official wise men and the Chaldeans. Thank you.

No one could interpret the words written by that hand. Then the queen remembered that there was a man in prison named Daniel, who had interpreted the dreams of Belshazzar’s father—her father-in-law. “Bring him,” she said, “and he will interpret it for you.” At last they had found a possible solution. Men went and brought Daniel. Daniel made himself presentable: he washed, combed his hair, and came formally from the prison into the king’s presence. The king told him, “I will give you this chain and place this gold chain around your neck if you interpret what is written there.” Daniel replied, “Keep the chain for yourself.”

Interpretations come from God and are not bought with money. In any case, this is what the words said: “Mene, Mene, Tekel, Upharsin.” What does that mean? Your kingdom has been measured by God’s measure and found deficient. Your kingdom has been weighed on God’s scales and found wanting. And this very night your kingdom will be brought to an end and handed over to Darius the Persian. Darius was another king who had been besieging Babylon for some time and had surrounded it. But Babylon was well fortified. There were no weapons capable of firing along a curved trajectory in those days, and Belshazzar had enough provisions for two years. So he thought, “Let Darius wear himself out beyond the walls.”

Belshazzar was feasting inside. But what do you think Darius did? The Euphrates River runs through Babylon, as you may know from your reading. He dug two canals around the city and diverted the river outside it. Then, during the night, he entered the city through the riverbed and slaughtered Belshazzar like a goat. While the people were applauding and crying, “You are the one we want,” God was measuring him from above with His measure and weighing him, saying, “You may want him, but I do not.” This, then, should always occupy a person’s thoughts: What is God saying about me at this very hour? I tell myself, “I managed everything well. I concealed it well. I tangled everything up so well that no one can understand...”

“I present a respectable image to the world. I have satisfied my flesh and gratified my ego.” But what does God say about it? This is what should concern a person: what opinion God has of him, because God’s judgments are often very different from ours. And when the curtain of death falls, no one will be asked, “What opinion do you have of yourself, and where would you like Me to send you?” You will not be asked. Each person will go where Christ determines, on the basis of how he has ordered his life here. This man imagined that he was secure. That was how he saw himself. That was how the flatterers and all those around him saw him. That was how the corrupt world saw him. He had become convinced that this was truly what he was. Yet in the eyes of God and according to God’s justice, he was what I have already told you twice, and will tell you once more.

Wretched. Do you know what it means to be a wretched man? Pitiable—pitiable. Listen to the words Christ uses: pitiable and poor. And when we say poor, we do not mean lacking gold; you possess nothing in virtue. Blind, because you cannot see reality; and naked, because you have no garment in which to enter. We Orthodox sing especially during Holy Week: “I see Thy bridal chamber adorned, O my Savior, but I have no wedding garment that I may enter.” Do you remember this? And Christ answers, “Why do you have no garment? Why are you without one?”

Do you know what this garment is? When does a person possess the garment needed to enter there? This is precisely what people do not understand. When a person receives Baptism, his soul receives a spiritual garment. The white clothes that the priest blesses and puts on the infant signify this. And there is that beautiful hymn: “Grant me a garment of light, O Thou who clothest Thyself with light as with a garment.” This symbolizes that the little soul, which was naked, has now been clothed. The soul was naked because it is descended from the unrepentant Adam and Eve.

They lost grace in Paradise and ran, as you know, to cover their nakedness with what were like our modern bikinis—fig leaves. And being naked, they were driven out of Paradise. Our Holy Church expresses this beautifully and helps the faithful, but we do not attend the services then. Satan has set you aflame, because it is the carnival season. If you come to Vespers on the evening of Cheesefare Sunday, which people wrongly call the last Meatfare Sunday—for there is no second Meatfare Sunday; there is one Meatfare Sunday and then Cheesefare, though our stomach wants another Meatfare—you will hear Adam lament among the other sorrowful hymns:

“Wretched as I am, I have stripped myself of the garment woven by God.” If only a person would delve into these words and the other hymns that show Adam outside Paradise, beating his head and begging the trees to intercede with the Creator to let him enter again, he would understand many things. Man, then, is a descendant of the naked Adam. Now Christ, the second Adam, comes to clothe the descendants of the first Adam, and He does this in Baptism. “As many of you as were baptized into Christ have put on Christ.” Thus, on that day, this symbol reveals to us that He has given us a garment we did not have before.

We came naked as descendants of the first Adam, and by the grace of the second Adam we were clothed in Baptism. We came dead and were buried, for the baptismal font is not merely the place where a godparent takes responsibility for a child; the font is burial and Resurrection. You bring to Baptism one who is spiritually dead—a little dragon, male or female—even if you yourself are a saint. A person is therefore obliged to guard and care for this white garment. If he stains it as he goes through human life, there is a second Baptism: metanoia and Holy Confession. These set right the sins committed after Baptism, and together with them comes Holy Communion.

Holy Communion preserves the whiteness of the garment received in Baptism. Those who have been baptized possess this garment. But when they grew older, they denied their Baptism. Someone may say, “I never denied it.” I will help you understand that you did. For Christ to give you this garment in Baptism, you renounced Satan, his pomp, and his worship. You did not hear those words yourself, did you? Your godmother heard them. Did she ever tell you? If she did not, she will have to answer for it before the One above.

But you must learn what happened. In order for you, who came naked, to put on this white garment, a sponsor received you and assumed responsibility for you. The sponsor declared that you renounced Satan, his pomp, and his worship, and that you united yourself to Christ. The sponsor spat upon Satan, then turned and said, “I believe in one God.” On the basis of these promises and renunciations, you were given the grace of the Holy Spirit: “The seal of the gift of the Holy Spirit.” Your feet were sealed so that you might tread upon serpents and scorpions and upon all the power of the enemy. Your mouth was sealed so that it might speak the truth. Your breast was sealed so that you might walk uprightly. Your hands were sealed so that you might work justly. Many parts of you were sealed. And you were given a white garment and told, “There—go now and conduct your life.” But when a person grew a little older, the flesh began demanding its own desires, and the lying world began making its own claims...

Then the person begins to think he has reached heaven and needs nothing more. He turns his back on Christ and says, “Farewell, Christ.” “Where are you going, My child?” “I am leaving.” “Why are you leaving?” “Because You ask for virginity. I will go with the devil, who does not ask for virginity. I am leaving, Christ, because You ask us to welcome children. I will go with the devil, who does not want children. You ask for chastity and integrity. You ask me to be honest and not to steal. I will go with those who demand none of these things from me.” “Very well, go your way. But first give Me back the garment I gave you when you were baptized. Now you say, ‘I renounce You, Christ, and unite myself to you, Satan.’ Go with the devil; I will not hold you back. But you must take off that white garment I gave you in Baptism.”

Those who live outside the Church without metanoia, without Holy Confession, with their lives in disorder and without Holy Communion, imagine that they still possess their baptismal garment. They do not. An angel of the Lord takes it and places it in Christ’s storehouse. If that person ever repents like the Prodigal Son, returns, makes his Holy Confession, and says, “Yes, I am at fault; I have sinned,” then the angel is commanded once more, “Give him the first robe.” This is the first robe, restored to the person who repents. All who remain unrepentant are naked and exposed, like this bishop. For he was unrepentant, as Christ goes on to tell him. “Do you understand?” He says. “Nothing else can save you.”

You are naked, yet at every moment you say you are clothed. You are poor, yet at every moment you call yourself rich. You are blind; although you think you see everything, you see nothing. Things are one way in reality and quite another in your judgment, while I see them from here above. And whenever a person returns with metanoia and makes his Holy Confession, the first robe is given back to him. Then he enters the feast of the fatted calf. This is precisely why Holy Confession is necessary. Metanoia and Holy Confession are necessary so that this robe may be restored. The garment in which we are clothed, therefore, must come from Christ. It is not a matter of having many suits in your wardrobe. Some people own ten, fifteen, or twenty suits.

There are women and young women who own ten or twenty pairs of shoes and do not know which pair to wear—and sometimes still claim they have nothing to wear. They have ten or twenty pairs, and just as many white outfits in their wardrobes. None of that achieves anything; such things do not meet God’s requirement. Outward clothing does not make the person. Suppose a prostitute wears white. Because she wears the symbol of purity, does that make her pure? No, it does not. Clothes and fine garments do not make the person. This is exactly what Christ is telling this bishop: what you appear to be outwardly amounts to nothing. Who are you within? A person may wear poor clothing outwardly, while inwardly possessing chastity like a pearl—whether a virgin, a celibate man, or an honorable person. Another may be dressed entirely in white and yet be corrupt. Sometimes in Athens I see wedding gowns of pure white, twenty yards long, with two or three people carrying them.

These people are not merely corrupt; I do not even know what they are. There are no words to describe them. And yet she goes in wearing twenty yards of white, with lilies before her—symbols of virginity—when she has roamed through every rubbish heap in the world. Whom is she trying to fool now? Christ? She goes inside to hear the words, “Crown them with glory and honor.”

What honor! Where is the honor? Neither they nor that gentleman has any honor. What does it mean to say, “Crown them with glory and honor”? Yet we imagine that we have covered everything up. How can you cover anything up? Christ knows the truth. He takes hold of each person and knows him: “I know your works. I know who you are.” What is left for you to do? Go straight in there, and then invite Isaiah to dance as well.

Dance with the virgin; dance, O Isaiah, with the prostitute; dance, O Isaiah, with the mistress; dance, O Isaiah, with the...

...homosexual. Dance, O Isaiah! We make a mockery of everything. But for how long? Christ will take hold of each one and say, “Go away from here.” This is what Christ says. Unless a person has within him the fear that Christ knows his life, he will never become a true human being. From the moment he acquires this fear—that Christ knows his life—he will begin to become a true human being, because he will work upon himself and strive to put himself right. This, then, is the garment given to us in Baptism. To keep it clean, radiant, white, and fitting—so that I may be clothed and not found naked on that day—I must live through the Mysteries of the Church. And if you have fallen—you are human; you fell through your eye, your hand, your speech, your ear, or something else, and stained the garment—then rise. God does not rebuke you simply because you fell.

To fall is human; to remain on the ground is satanic. John Chrysostom says it beautifully: “To fall is human.” Perhaps you were pushed, perhaps you were careless—I do not know why. You are human, and you fell. But get up; you have every right to do so. What Christ does not accept is that you remain down and say that nothing is wrong, or make whatever excuses you please. And so this garment—the garment behind His words, “You are naked”—accompanies us all the way to the grave. What is the shroud they place over us, front and back? It is a piece of cloth, cut open at the top and placed upon us like a priest’s stole in front and behind. Do you know what the shroud is? It is the garment given to us at Baptism. It declares that we preserved it and remain clothed, though we are descendants of Adam. Christ clothed us, and we confess it. This is what I am.

They may even have brought it from Jerusalem and dipped it in the Jordan. But often even these blessed things brought from there are of no benefit; they merely wrap a corpse, because those people did not wish to live in repentance and Holy Confession. They imagine that this alone is enough. Christ also spoke of this. I do not know whether you read and are able to follow; otherwise you may grow tired. If you read the twenty-second chapter of Matthew, you will find the following scene. A king held a wedding for his son and invited many people. When the banquet was ready, the king went in to see those reclining at table. He went straight to one table, directly up to a man, and said to him:

“Friend, how did you come in here without a wedding garment?” The man, it says, was speechless. He said nothing, because he had entered without a wedding garment. Then the king said, “Take him and cast him out, where there is weeping and gnashing of teeth.” Do you know what this means? It is precisely what we have been discussing. Even today in the East, when a great celebration is held, your own suit is not accepted in the house you enter. Whether it is wool, a wool-and-cotton blend, linen, or whatever else, your own suit does not count. Whoever you may be, when you enter through the door...

...there is someone with a wardrobe who gives you a long robe. It is like the army giving everyone the same greatcoat: you see all the soldiers alike. You may be a lawyer, a doctor, an engineer, or have any other profession. All of you wear the same soldier’s uniform, cap, gaiters, and so forth. Your own clothes do not count there. Thus, as each person entered, he was given a garment, a long robe, and everyone inside was dressed alike. This gentleman refused to take it; he wanted to enter in his own little suit. Perhaps he had a fine suit and wanted to show it off—that was how he thought. But when the king came in to inspect the guests, he went straight to him and said, “Friend, how did you come in here without a wedding garment?” That is the issue. Tomorrow He will ask us, “Where is the garment?” This is the second time it is given.

You were baptized; where is it? I gave you a white garment. How do you now come before Me naked? On what paths of sin did you cast it away? Why did you not practice metanoia, like the Prodigal Son, and receive it again? You are human, and you fell. Why did you not repent? What were you waiting for? This is why He tells him, “You are naked; you are not fit to be here with Me,” because naked people cannot enter the Kingdom of Heaven. “You are naked,” He says, “and laid bare.” Nevertheless, He says, “I counsel you”—I do not want you to perish—“to buy from Me gold refined by fire, so that you may become rich.” You claim that you have become rich in your own way, but it is nothing. I want deeds that have passed the test of My righteousness, not your own righteousness.

“You will buy it from Me,” He says, “refined by fire, so that every foreign substance may be removed.” We become rich through our works—for example, through good works. Suppose I give alms. Is my almsgiving pure? Will this coin of mine, called almsgiving, be accepted in God’s treasury? Or is it counterfeit, mixed with foreign matter? Perhaps it comes from stolen goods or injustice. Perhaps it is another person’s sweat and blood, another person’s land or apartment, and you give as alms only what is left over. Then it contains foreign matter and will not be accepted. Everything you offer here, hoping to find it in the life to come, must withstand the strictest test. It must be genuine, with no foreign substance mixed into it. Nor should you give out of pride, so that your name may be recorded as a donor...

...or listed among the benefactors, or printed in the local newspaper. No; then it contains foreign matter and is not genuine. “Buy what is genuine from Me,” He says, “so that you may become rich in genuine works—works that will endure in the Kingdom of Heaven and before His righteousness.” He also says, “And buy white garments, so that you may clothe yourself and the shame of your nakedness may not be revealed.” These white garments are what we spoke of: the garments of metanoia. This man had been baptized; to be a bishop, he must have been baptized. But now, through repentance, he must wash whatever he has stained and make it white again.

He also says, “Buy eye salve”—the medicine we put in our eyes so that we may see—“and anoint your eyes with eye salve, so that you may see.” Many people do not see. I may think matters are one way, while my coin is false and counterfeit and will not be accepted in God’s treasury. God judges differently. The most important thing for a person is to learn discernment. Do not insist that things are as you think. Say instead, “God knows. May He illumine me, so that what I have done, or what I am doing, may be right.” Basil the Great never said, “I say so,” or, “This is how it is.” He said, “I think it is so.” “I think”—and who said this? Basil the Great. Yet we insist that our view is the only possible one. It is not so. Therefore, we should ask God for the greatest virtue, which is not love but discernment.

The Fathers say, “Discernment is the greatest of all the virtues.” Some think that love is the greatest virtue. But even love requires discernment. You love your child, and your child asks you for the scissors. What will happen? Will you give them to him because you love him? Soon he will put his eyes out. Because you love him, you will not give them to him. You exercise discernment even in your love. He may throw himself on the floor and cry. Let him do whatever he wants; you will not give them to him. Why not? Because you do not love him? No. Because you love him, you do not give them to him. You exercise discernment. Thus discernment is greater even than love itself. Here Christ makes the matter clear, so there can be no misunderstanding: “Those whom I love, I rebuke and discipline.”

I could have said nothing to you. What I said may have upset you, but I had to say it. Many of us do not do what Christ did for this bishop in order to save him. We hide behind false kisses and false smiles. And when the person...

...to whom we ought to speak has gone away, we call someone else aside and say, “I want to tell you something, but keep it between us,” and so forth. We say privately, “You know, let me tell you what happened.” We say nothing to the person himself, though he might be corrected. We lack the courage; the devil does not let us speak. Instead, we disgrace him behind his back. “Listen—but whatever we say stays between us.” Do these things not happen? They do. This is what we are like. Christ says plainly, “Those whom I love, I rebuke and discipline. Therefore be zealous and practice metanoia.” You too must take heed and repent. I ask nothing else of you. You do not have to pay for your mistakes; they cannot be paid for. You must repent. From the moment you repent, the grace that fled will return and undertake to help you in every good work. Then He says something beautiful: “Behold, I stand at the door and knock. If anyone hears My voice and opens the door, I will come in to him and dine with him, and he with Me.” “Behold,” He says, “I stand at the door and knock.”

The door is each person’s heart, and Christ knocks from outside through various events. If a person hears and opens, He will enter. “But did You not make it? Did You not make this heart? Christ, did You not create this heart? Can You not open it and enter?” “I made it, but you govern it. I will enter if you desire it. I do not force you. A person who is good by compulsion is not truly good. You must freely choose the good.” Do you know what one Father of the Church says? “He who created you without you cannot save you without you.”

He who created you without asking you cannot save you without asking you, if you do not desire it. I will say something even more daring. God can destroy all the worlds that exist—not merely in a fraction of a second, but in some division of time smaller than I can name—and create a million new ones. He can do it in a fraction of a second. Such is His power. But He cannot place the will to choose within a person. For a person to desire, the person himself must desire. From the moment he does, everything changes; God’s hands are set free. This is why He says, “I knock.” Here comes illness, cancer, war, this event and that event—I knock in all these ways. Yet you say it is coincidence, that such things happen to everyone, or that the cause lies elsewhere. You refuse to understand that I am knocking. Open the door, so that Christ may enter...

...and God may put everything in order. If someone opens, He says, then I will enter and we will dine together. Do you know where this banquet takes place? Here. Here we dine with Christ. Whoever dines with Christ here will also sit at that great banquet above. But if a person fails to practice metanoia, make Holy Confession, change his life, and come here into communion with Christ by receiving Holy Communion, then whatever else he may have done, he will find himself deceived. God does not compel anyone; I want you to understand this. He waits for every person and grants him full freedom: if you desire. “If anyone desires to come after Me.” Whoever desires—He seeks volunteers. Some people go ahead of Christ, offer God advice, and even correct the Gospel. Others walk beside Him and debate the matter.

They say, “I think it should be done this way; the world is like this,” and so forth. Christ says, “Follow Me. If you desire to come, you will come behind Me. Not ahead of Me—enough of your cleverness. Not beside Me—enough of the arguments. Do you wish to come? Then come behind Me.” Blessed is the person who understands this and always places Christ before him. When he places Christ first, everything is put in order. The other day was the feast of Saint Kosmas of Aetolia. Do you know what prayer Saint Kosmas of Aetolia said each day as he traveled on his missionary journeys during the years of enslavement? He turned toward the East and said, “My Christ, go before me today as well.” Then he made the sign of the Cross and set out. No Midnight Office, no Matins (Orthros), no First Hour—only, “My Christ, go before me today as well.” And when Christ goes before us, everything is put in order.

As long as we do not open to Christ, Christ does not force the door open. He respects human dignity and free will. He adds days and years, gives nightmares, permits illnesses, earthquakes, and wars—everything, so that a person may come to his senses, practice metanoia, put his life in order, and return. These teachings flow from the letter He sent through John the Theologian to the bishop of Laodicea. I pray that our holy God will have mercy on us, and that we too may do something in response.

Θέμα μας απόψε το βράδυ θα είναι από την αλληλογραφία του Χριστού μας με τους επισκόπους των Εκκλησιών εις τη Μικρά Ασία. Δεν ξέρω εάν ξέρετε, ο Χριστός μας χρησιμοποίησε ως γραμματέα Του τον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο και έγραψε σε όλους τους επισκόπους της Μικράς Ασίας επιστολές, και υπάρχουν και στην Αποκάλυψη. Αν θα ανοίξετε το βιβλίο της Αποκαλύψεως, που είναι το τελευταίο βιβλίο στην Καινή Διαθήκη, θα βρείτε αυτή την αλληλογραφία. Γράφει προς τον Επίσκοπο της Εφέσου, προς τον Επίσκοπο της Σμύρνης, προς τον Επίσκοπο της Περγάμου, προς τον Επίσκοπο της εν Θυατείροις Εκκλησίας, προς τον Επίσκοπο της Εκκλησίας των Σάρδεων, προς τον Επίσκοπο της Φιλαδελφίας, προς τον Επίσκοπο Λαοδικείας. Στον καθέναν του έχει γράψει τα δικά του, τον παρατηρεί για τα λάθη του και τους προτρέπει όλους και τον καθένα ξεχωριστά να μετανοήσει. Δεν υπάρχει άλλο φάρμακο, μην πλανάσθε, δεν πληρώνεται καμία αμαρτία.

Οι αμαρτίες συγχωρούνται, είτε μικρές είναι είτε μεγάλες. Δεν πληρώνεται καμία. Άλλος τρόπος να τακτοποιήσει ο άνθρωπος τα θέματά του με τον Θεό δεν υπάρχει. Μην πλανάσθε. Το λέγω μάλιστα για τους ανθρώπους οι οποίοι έχουν ανεξομολόγητα αμαρτήματα παλαιά και άλλοι, μάλιστα, μεγάλα αμαρτήματα, τα οποία δεν τα έχουν εξομολογηθεί, και έχουν τη γνώμη ότι με κάποιον άλλον τρόπο θα μπορέσουν να τα μπαλώσουν, να τα πληρώσουν, να τα εξαλείψουν. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Εγώ θα δανειστώ το γράμμα που έγραψε στον Επίσκοπο Λαοδικείας, σε αυτόν, για να δείτε πώς εσκέπτετο αυτός ο άνθρωπος και τι του υπέδειξε ο Χριστός μας. Λέγει στον Ιωάννη: «Καὶ τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Ἐκκλησίας γράψον» — οι επίσκοποι λέγονται άγγελοι — «τάδε λέγει ὁ Ἀμήν, ὁ πραγματικός, ὁ μάρτυς ὁ»

πιστὸς καὶ ἀληθινός, ἡ ἀρχὴ τῆς κτίσεως τοῦ Θεοῦ», ο αρχηγός της κτίσεως του Θεού, δηλαδή ο Χριστός. Αυτό, μάλιστα, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω ότι το εδάφιο το παίρνουν οι Ιεχωβίτες και το χρησιμοποιούν εις ιδίαν απώλειαν. Διότι λένε: «Ἡ ἀρχὴ τῆς κτίσεως τοῦ Θεοῦ», άρα είναι ο πρώτος που έκτισε ο Θεός. Αρχηγός· δεν είναι όπως νομίζουν αυτό. Ποιος είναι αρχή εδώ στην Έδεσσα; Ο αρχηγός ποιος είναι; Ο δήμαρχος, ο νομάρχης. Αυτό εννοεί η αρχή, όχι η αρχή της δημιουργίας· ο αρχηγός. Ποιος είναι αρχή, ποιος εξουσιάζει, ποιος διευθύνει. Αυτός, λοιπόν, είναι ο αληθινός, η αρχή της κτίσεως του Θεού, ο αρχηγός, αυτός που εξουσιάζει την κτίση ολόκληρη του Θεού. Ομιλεί για τον Χριστόν και όχι ότι ο Χριστός είναι κτίσμα.

Λοιπόν, «οἶδά σου τὰ ἔργα», γνωρίζω τα έργα σου. Αυτό και μόνο ο άνθρωπος εάν είχε υπόψη του, ότι ο Χριστός τον βλέπει ανά πάσα στιγμή, πώς σκέπτεται, πώς ενεργεί, το τι έχει κάνει, πώς κοιτάζει να τα καμουφλάρει, πώς κοιτάζει να τα δικαιολογήσει, και να βλέπει ότι είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια του Θεού, δεν θα έκανε πολλές αμαρτίες ή δεν θα έκανε καμία. Ο θείος Χρυσόστομος λέγει ότι οι αμαρτίες γίνονται εν απουσία του Θεού. Έχεις σβήσει από το κεφάλι σου ότι ο Θεός σε βλέπει. Ότι ό,τι κάνεις, όσο κρυφά, όσο συνωμοτικά,

στου βοδιού το κέρατο να είσαι μπασμένος, ο Χριστός είναι μπροστά και σε βλέπει. Δεν πρόκειται να γλιτώσεις. Μπορεί να φυλαχτείς και να κρυφτείς από τον άντρα σου, να φυλαχτείς από τη γυναίκα σου, να φυλαχτείς από τα παιδιά σου, από τον κόσμο, από την αστυνομία, από τους εισαγγελείς, από τους πάντας. Από τον Χριστό δεν πρόκειται να ξεφύγεις. Γνωρίζει τις λεπτομέρειες της ζωής σου. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός το ξέρει αυτό που έχεις κάνει, τι κι αν το κρύβεις από όλο τον κόσμο; Τι κι αν νομίζεις ότι δεν σε ξέρει κανένας; Εφόσον ο Θεός σε ξέρει. «Οἶδά σου», του λέει, «τὰ ἔργα». Γνωρίζω τα έργα σου, όπως γνωρίζω τα δικά μου, όπως γνωρίζετε τα δικά σας. «Οἶδά σου», λέει, «τὰ ἔργα, ὅτι οὔτε ψυχρὸς εἶ οὔτε ζεστός». Άλλη υπόθεση εδώ.

Υπάρχουνε πολλοί γλυκανάλατοι χριστιανοί. Ο Χριστός δεν συμφωνεί μαζί τους. Προτιμά εκείνον που έχει καθαρίσει τη θέση του και λέει: «Εγώ δεν τον παραδέχομαι τον Χριστό, δεν είμαι χριστιανός». Προτιμά αυτόν παρά εκείνον που λέει ότι είναι χριστιανός και δεν πράττει χριστιανικά. Χριστιανός, και βάνω το χέρι μου, λέει, στο Ευαγγέλιο και ορκίζεται ψέματα.

Χριστιανός είσαι; Χριστιανός, αλλά δεν νηστεύω. Χριστιανός, αλλά δεν κάνω όσα παιδιά μού δώσει ο Θεός. Χριστιανός, αλλά βλαστημώ. Στέλνω τον άλλον στον διάολο ή βλαστημώ και αυτόν τον Χριστό και αυτήν την Παναγία. Χριστιανός και κλέβω. Χριστιανός, και ο Θεός με έκαμε γυναίκα και εγώ γίνομαι άντρας. Το παιδί μου το έδωσε θηλυκό και το έκαμα αρσενικό. Τι σόι χριστιανός είσαι; Αυτά είναι χλιαρά έργα χλιαρών ανθρώπων.

Ο Χριστός προτιμά να έχει μπροστά Του έναν που καθαρά λέει ότι «εγώ δεν πιστεύω», παρά έναν που να λέει ότι πιστεύει και να μην κάνει εκείνο το οποίο απορρέει από την πίστη. Πάρτε ένα παράδειγμα απλό. Ποιος ο σκοπός της Εκκλησίας, ποιος ο σκοπός της Θείας Λειτουργίας; Η Θεία Κοινωνία. Πόσοι κοινωνούν σε κάθε Θεία Λειτουργία; Ένα 5%. Το 95% τι είναι; Αν του πεις «είσαι Εβραίος;», θα πει: «Εμένα τα λες αυτά τα πράγματα; Ξέρεις τι είμαι εγώ;». Βλέπω εδώ. Εφόσον για τον σκοπό που γίνεται η Λειτουργία εσύ δεν μετέχεις, εσύ δεν το λαμβάνεις υπόψη, πώς είναι δυνατό να είσαι χριστιανός; Βλέπω τα έργα σου, λέει. Δεν είναι να μου πεις ποιος είσαι,

τα παράσημά σου, ούτε να πει ο κόσμος ποιος είσαι. Βλέπω εγώ τα έργα. «Οἶδά σου τὰ ἔργα, ὅτι οὔτε ψυχρὸς εἶ», αδιάφορος να πούμε τελείως, «ἀλλὰ οὔτε ζεστός». Τα έργα σου δεν είναι εκείνα που αποδεικνύουν ότι πραγματικά είσαι χριστιανός. Διότι από τα έργα του ο άνθρωπος φαίνεται· το δέντρο φαίνεται από τους καρπούς που κάνει. Αν οι καρποί είναι σάπιοι, δεν είναι οι ανάλογοι, το δέντρο δεν είναι καλό. Έτσι είναι φυσικό. Πώς είναι, λοιπόν, δυνατόν να λέγεις ότι είσαι χριστιανός και τα έργα σου να μην είναι χριστιανικά; Πώς; Ούτε, λοιπόν, ζεστός είσαι, λέγει, ούτε ψυχρός. «Ὄφελον ψυχρὸς ἦς ἢ ζεστός». Θα ήταν, λέει, προτιμότερο να μην έχεις καμιά σχέση μαζί μου παρά που είσαι τέτοιος. Θα πει κανείς: «Ώστε είναι προτιμότερο ένας άνθρωπος να είναι αδιάφορος; Τέλος πάντων, πηγαίνει τουλάχιστον στην εκκλησία». Ωραία!

Πρόκειται να κατηγορηθεί ο Χριστός και ο χριστιανισμός θα κατηγορηθεί με βάση αυτούς. Τι θα πει; «Εγώ ξέρω έναν που είναι στο φιλόπτωχο και κάνει αυτό και κάνει εκείνο και κάνει άλλο. Εγώ ξέρω έναν που είναι στην Επιτροπή Ανεγέρσεως, κάνει αυτό και κάνει εκείνο και κάνει τ' άλλο. Εγώ ξέρω έναν και μία η οποία εκκλησιάζεται και στους όρθρους και στους εσπερινούς και έχει χωρίσει το παιδί του. Και η γλώσσα της πάει σαν τη γραφομηχανή», και τούτο και τ' άλλο και τ' άλλο. Παράδειγμα θα σου πάρει αυτούς τους γλυκανάλατους, αυτούς τους λεγομένους χριστιανούς που δεν είναι χριστιανοί στην πράξη. Δεν θα σου πει: «Εγώ ξέρω έναν που βλαστημάει και ο Θεός δεν έχει σχέση». Αυτόν δεν στον φέρνει παράδειγμα. Γι' αυτό είναι μεγαλύτεροι αντίχριστοι εκείνοι που λέγονται χριστιανοί και δεν είναι, παρά εκείνοι που δεν είναι καθόλου.

Εμείς οι λεγόμενοι χριστιανοί, οι χλιαροί, όχι μόνον καρφώνουμε τον Χριστό ξανά στην πλευρά εδώ, αλλά και το στρίβουμε το μαχαίρι. Ο Ρωμαίος ο στρατιώτης Του έδωσε την κονταριά εκεί, αλλά δεν έστρεψε τότε το κοντάρι. Εμείς το στρίβουμε, διότι λέγει προς τον Ιούδα: «Αν ήσουν άλλος εχθρός μου, ὑπήνεγκα», θα μπορούσα. Από σένα, όμως, δεν το περίμενα. Δεν το λέμε εμείς στα παιδιά μας καμιά φορά; Αν έχουμε ένα, δύο, τρία παιδιά και το ένα είναι που εμείς του έχουμε εμπιστοσύνη και νομίζουμε ότι είναι καλύτερο από τα άλλα και κάνει κάτι στραβό, τι λέμε τότε στην περίπτωση αυτή; «Από σένα, Γιώργο, δεν το περίμενα. Από σένα, Κατίνα, δεν το περίμενα αυτό». Και πονάμε περισσότερο όταν αυτό το παιδί μας κάνει αυτό το πράγμα.

Πονάει και ο Χριστός όταν εμείς δίδουμε την παραμικρή αφορμή, ώστε άλλος να πει ότι «αν ο χριστιανισμός ήτανε πραγματοποιήσιμος, θα τον πραγματοποιούσαν. Εγώ ξέρω χριστιανούς και χριστιανές και παπάδες και δεσποτάδες κ.λπ., κ.λπ., κ.λπ., που δεν τα κάνουν αυτά τα πράγματα». Αυτοί είναι εκείνοι οι οποίοι κρατάνε τους ανθρώπους έξω από την Εκκλησία. Δεν είναι οι άπιστοι, δεν είναι οι άθεοι, αυτοί που δεν έχουν καμία σχέση με την Εκκλησία. Τόσο λογαριάζει κανείς. Οι άλλοι είναι οι οποίοι ούτε αυτοί εισέρχονται και τους εισερχομένους δυσκολεύουν. Που λέει ο Χριστός μας στα «Οὐαί» τη Μεγάλη Τρίτη το βράδυ: «Οὐαὶ», λέει, «γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί», διότι εσείς δεν εισέρχεστε και τους θέλοντας να εισέλθουν τους δυσκολεύετε. Πώς τους δυσκολεύουν;

Με τη στάση τους, με τα έργα τους. Λέτε ένα παράδειγμα πνευματικών: ένα παιδί. «Κύριε, τ' άλλο πού είναι; Το παρακάτω πού είναι; Το παρακάτω πού είναι;» λέει η άλλη τώρα. «Αμ, πάτερ, δεν κάνω παιδιά· θα κάνω εγώ; Τράβα να τα βγάλεις πέρα». Πήγαινε να τα βγάλεις πέρα με τον αρχηγό. Αυτός είναι ο χλιαρός. Να ακούσεις τώρα παράδειγμα: να κηρύττω εγώ για φιλανθρωπία και να είμαι σπάγκος ταυτόχρονα. «Ξέρω εγώ έναν θεολόγο που λέει πολλά αλλά δεν πράττει τίποτα, ξέρω εκείνο, εκείνο, εκείνο». Πάει, δεν τον βάζεις μέσα τον άλλον ούτε με πιστόλιο. Ο Χριστός μας είπε να πορευθούν, να μαθητεύσουν πάντα τὰ ἔθνη, δηλαδή να ακούσουν οι άνθρωποι, για να πράξουν, για να μπουν, να σωθούν. Ξέρετε σήμερα ότι από το αυτί δεν περνάει.

Ο κόσμος σήμερα μετέφερε από το αυτί στο μάτι. «Εγώ θέλω να ιδώ», σου λέει ο άνθρωπος. «Λόγια με γιομίζεις. Να ιδώ αυτό που λες, το κάνεις εσύ; Να ιδώ». Κι άμα σε συλλάβει, έστω κι αν κάνεις τα 999, το ένα δεν κάνεις, από εκεί θα πιαστεί. Μου συνέβη: ταξίδευα για την Πάτρα από την Αθήνα, είχα ομιλία. Πήγα στο αυτοκίνητο να το πάρω, δεν είχε έρθει ακόμα, περίμενα. Ήταν Μεγάλη Τεσσαρακοστή, Σάββατο. Είδα έναν ότι με παρακολουθούσε, δηλαδή με κοιτούσε από πλάγια και λοιπά και λοιπά. Δεν γνώριζα τον άνθρωπο, ένας νεαρός κανένα 35 χρονών. Τον πέρασα για αστυνομικό.

Με εξέλαβε για κάποιον, δεν ξέρω τι· μια φορά, έτσι. Πέρασε η ώρα και μπήκα, είχα θέση πίσω. Φτάσαμε στο Ξυλόκαστρο. Στο Ξυλόκαστρο εσταμάτησε το αυτοκίνητο για δέκα λεπτά στάση, να πάρει κανείς, αν θέλει, κάτι και να ξανανεβούμε να προχωρήσουμε. Εγώ κατέβηκα από τους πρώτους. Επέρασα μέσα από το κυλικείο, επήγα στην τουαλέτα και βγήκα έπειτα έξω, στον σταθμό, στο υπόστεγο· έβρεχε σαν αυτή την ώρα. Και έβγαλα κάτι από την τσέπη μου να φάω και πήγαινα περίπατο πέρα. Ήτανε 100 μέτρα ίσως ο διάδρομος αυτός. Όταν έφτασα σιγά σιγά πέρα μόνος μου και γύρισα, σε ένα μέτρο ήταν από πίσω αυτός που με παρακολουθούσε στην Αθήνα.

Δεν είχα δει ότι μπήκε μέσα· αυτός μπήκε μπροστά, στις θέσεις των αναπήρων, δεν τον είδα. Μου λέγει: «Είσαι», μου λέει, «έξυπνος άνθρωπος, Παναγόπουλε. Δηλαδή, σε παρακολουθώ από την Αθήνα, σε παρακολουθώ χρόνια. Αλλά τώρα ήταν η εκτελεστική βολή, ή για σένα ή για μένα». «Παρακάτω», του λέω, «μέχρι εδώ δεν καταλαβαίνω τίποτα». «Ήθελα να ιδώ τι θα φας σήμερα. Και όταν κατέβηκα εγώ, κατέβηκε κοντά μου να ιδεί πού πήγα, πού πέρασα μέσα από το κυλικείο, τι θα έπαιρνα».

Οι άνθρωποι να πάρουν σουβλάκια, να πάρουν τυρόπιτες και λοιπά. Λες κι ερχόσαντε από την έρημο· μία ώρα δρόμο είχαν μπει να πάνε στα σπίτια τους. Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Εγώ είχα πάρει δύο μπανάνες. μαζί μου, ξέροντας αφενός, παρότι μου το επιτρέπει η υγεία μου, λόγω ότι έχω ζάχαρο και έχω ευλογία να φάω και τη Μεγάλη Σαρακοστή. Αλλά για τους άλλους που δεν ξέρουν, «πώς αυτός τρώει;». Είχα πάρει εγώ, είχα προνοήσει, είχα πάρει δύο μπανάνες, τις οποίες είχα ξεφλουδίσει, και τα φλούδια τα είχα στο χέρι μου ακόμη και έτρωγα εκεί. «Περίμενα», μου λέει, «να ιδώ τι θα φας». Δεν του είπα τίποτα εγώ. «Μα», του λέω, «είναι ημέρες τέτοιες τώρα που δεν μπορείς να φας κάτι άλλο». «Εγώ πίστευα», μια φορά, «μέχρι σήμερα ότι αυτά που κηρύττεις δεν τα πράττεις, αλλά όμως», λέει, «τώρα βλέπω ότι τα πράττεις και θα ακολουθήσω». Και σκέφτομαι εγώ και λέω: τώρα, αν εγώ έκανα χρήση του όπλου μου, του βέτο μου, ότι έχω ευλογία να φάω, και πήγαινα και έπαιρνα μία τυρόπιτα — γιατί η μπανάνα που έφαγα είχε ζάχαρο μέσα, είναι δυναμίτης —

όμως, για να μην σκανδαλίσω κάποιον που δεν με ξέρει, γιατί δεν είχα μια ταμπέλα στην πλάτη μου να βλέπει ότι είμαι διαβητικός, να τον σκότωνα αυτόν όμως ψυχικά εγώ, που δεν επρόκειτο να τον ξαναβάλει στην Εκκλησία αυτό ποτέ. Αυτοί είναι οι χλιαροί χριστιανοί, εκείνοι που είναι γεμάτο από οικονοστάσια το σπίτι τους και η νηστεία δεν έχει σχέση μέσα, και η παιδοποιία δεν έχει δουλειά εκεί, και η τιμιότης και η ηθική και λοιπά δεν έχουν. Αυτοί είναι εκείνοι στους οποίους ο Χριστός, όπως λέγει, «μέλλω ἐμέσαι σε ἐκ τοῦ στόματός μου». Θα σε βγάλω, λέει, θα σε ξεράσω, δεν μπορώ να σε ανεχθώ. Είναι ένα πράγμα που δεν μπορώ να το ανεχθώ. Δεν με πιστεύεις; Καθάρισε τη θέση σου. Αλλά να λες ότι με πιστεύεις, αλλά να μην πράττεις, αυτό δεν το ανέχομαι. Γιατί δεν ξέρω αν ξέρετε, η θρησκεία η δικιά μας

είναι «ὁ ποιήσας καὶ διδάξας», όχι κουβέντες. Θεωρίες αναπτύσσονται, αλλά όταν φτάσεις στην πράξη να εφαρμόσεις αυτό το οποίο πιστεύεις και λες, είναι διαφορετικό το θέμα. Και ο Χριστός μας δεν είναι αυτός που εκήρυξε σαν αρχηγός κάποιας θρησκείας και είπε να τα κάνουν οι άλλοι· τα έκαμε πρώτα Αυτός. Είναι «ὁ ποιήσας καὶ διδάξας». Ο Λούθηρος, παραδείγματι, εκήρυξε, αλλά δεν τα έπραξε· θα πάνε να τα φτιάξουν οι άλλοι. Οι πάπες κηρύττουν, αλλά δεν τα πράττουν αυτοί· να τα φτιάξουν οι άλλοι. Και όλοι οι αρχηγοί των λεγόμενων θρησκειών. Ο Χριστός είναι «ὁ ποιήσας καὶ διδάξας». Γι' αυτό να φοβόσαστε. Διότι, δυστυχώς, σε πολλούς έχουμε κρεμάσει μετάλλια. Ξέρετε πόσες αμαρτίες της απροσεξίας μας θα βρεθούν κρεμασμένες στον λαιμό μας, διότι δεν προσέξαμε αυτές τις λεπτομέρειες; Χρειάζεται προσοχή.

Είτε επί το αγαθόν προσέξεις είτε επί το κακό, χρειάζεται προσοχή. Εν πάση περιπτώσει. «Οὕτως», γι' αυτόν τον τρόπο, γι' αυτόν τον λόγο, «ὅτι χλιαρὸς εἶ καὶ οὔτε ζεστὸς οὔτε ψυχρός, μέλλω σε ἐμέσαι ἐκ τοῦ στόματός μου». Δεν μπορώ να σε ανεχθώ. Δηλαδή, αν έχετε έναν άπιστον, καλύτερα τον θέλει ο Θεός παρά έναν χριστιανό που δεν πράττει. Καταλάβατε; Παρά έναν χριστιανό που έρχεται και δεν κοινωνεί, έναν χριστιανό που λέει «είμαι χριστιανός» και δεν εξομολογείται, έναν χριστιανό που αδικεί, έναν χριστιανό που έχει κάνει τόσα εγκλήματα στη ζωή του και εξακολουθεί να μένει έτσι. Τότε τι δουλειά κάνουμε; Τότε ο Χριστός δεν είναι δυνατός; Ο Χριστός τότε δεν συγχωρεί; Ο Χριστός τότε δεν μπορεί να βοηθήσει; Βγάζεις τον Χριστό άδειο. Γι' αυτό λέει: «Μέλλω σε ἐμέσαι ἐκ τοῦ στόματός μου».

Ξέρετε, πολλοί έχουν ιδιαίτερη γνώμη για τον εαυτό τους, και λέγει εδώ αυτός ότι: «Λέγεις ὅτι πλούσιός εἰμι καὶ πεπλούτηκα καὶ οὐδενὸς χρείαν ἔχω». Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι λεγόμενοι χριστιανοί, οι οποίοι πιστεύουν ότι είναι τόσο τακτοποιημένοι που δεν τους χρειάζεται τίποτα άλλο. Δεν το αποδίδουν ότι ό,τι έχουν είναι από τον Θεό, ότι είναι αφ' εαυτών, ότι είναι αυτοί οι καλοί, ότι είναι αυτοί που έχουν την οικογένεια την καλή, γενικά τη συμπεριφορά και λοιπά. Και το πιστεύουνε αυτό το πράγμα. Έτσι κάπως επίστευε και ο Επίσκοπος αυτός της Λαοδικείας.

ού κλείδας και δε γνωρίζεις ότι σύ η ο ταλέπορος, ο ελεηνός, ο πτωχός «τυφλὸς καὶ γυμνός». Κατ' εκείνη τη στιγμή είναι αυτός. Ενόμιζε ότι είναι τακτοποιημένος κατά πάντα και δεν του υπολείπεται τίποτε άλλο, ή μη μόνο να του δείξει δεξιά να πάει στον Παράδεισο. Τον βγάζει ο Χριστός ελεεινό, ταλαίπωρο, φτωχό, τυφλό, γυμνό. Εδώ είναι πώς η δικαιοσύνη του Θεού μετράει, πώς η δικαιοσύνη του Θεού ζυγίζει. Ούτε μετράει ούτε ζυγίζει όπως μετράμε και όπως ζυγίζουμε εμείς ή τους εαυτούς μας ή τους δικούς μας.

Υπάρχει στην Παλαιά Διαθήκη, συγκεκριμένως στο βιβλίο του Δανιήλ — όσοι διαβάζετε θα το έχετε βρει και θα μου το δικαιολογήσετε. Δεν διαβάζετε; Να ανοίξετε να το βρείτε στο πέμπτο κεφάλαιο του Δανιήλ. Θα βρείτε μια σκηνή, όταν ο Βαλτάσαρ, ο γιος του Ναβουχοδονόσορος, έκανε ένα τραπέζι μεγάλο και έπινε οίνον ενώπιον χιλίων παλλακών. Λοιπόν, μπορείτε να καταλάβετε τώρα, όταν παλλακές γυναίκες ήσαν μόνον χίλιες μέσα, πόσοι ήσαν οι άλλοι διεφθαρμένοι και το τι γινότανε μέσα σε εκείνη την αίθουσα το βράδυ εκείνο. Σε μια στιγμή ήρθανε στη γεύση του οίνου. Ενθουσιαστήκαν από το κρασί και τι κάνει ο Βαλτάσαρ; Πάει μέσα και βγάζει τα Άγια Σκεύη που ο πατέρας του, όταν είχε αιχμαλωτίσει τους Ιουδαίους...

Τους πήγε 70 χρόνια στη Βαβυλώνα αιχμαλώτους, πήρε και από το ναό, όπως να λέμε τα Άγια Δισκοπότηρα αυτά, τα πήρε από το ναό, τα Άγια του Ναού εκεί, και τα φέρνει μέσα εκεί και άρχισε μέσα σε αυτά τα αγγεία, μέσα σε αυτά τα Δισκοπότηρα που λέμε, να βάζουν κρασί και να πίνουν, γιατί ήρθαν στο κέφι. Αυτά δεν γίνονταν τότε, γίνονται και σήμερα. Μα με έναν διεφθαρμένο πεσματζόγλου μεγάλων, τον είδα ντυμένον αρχιερέα την παραμονή της Πρωτοχρονιάς το βράδυ. Ενδύθη αρχιερέας όταν ήπια κρασί, βγήκε έπειτα και παρουσίασε τα αρχιερατικά και ενέπαιζε το σχήμα του αρχιερέως. Εν πάση περιπτώσει, καθ' ην ώρα έκανε αυτό το ανοσιούργημα, παρουσιάζεται στον τοίχο εκεί επάνω ένα χέρι από τον αγκώνα και κάτω και έγραφε, χωρίς να φαίνεται ούτε άνθρωπος...

Τίποτα άλλο. Και έγραφε. Όταν κάποιος το είδε και η προσοχή τους πήγε προς τα εκεί, πέθαναν όλοι από συγκοπή. Νεκρική σιγή μέσα σε αυτή την παραζάλη της διαφθοράς. Η βασίλισσα δεν ήταν εκεί εκείνη τη στιγμή. Άκουσε από κάπου μέσα ότι σταμάτησαν τα πάντα και τρέχει να δει περί τίνος πρόκειται. Και έρχεται και βλέπει ένα βασιλιά σαν τσουβάλι από αλεύρι λευκόν. Τρέμανε τα πόδια του, δεν μπορούσε να αρθρώσει λέξη όταν είδε αυτό το πράγμα εκεί. Πάει και τον πιάνει, τον κουνάει. «Ζήθι, βασιλεύ!» Τι να ζήσει ο βασιλιάς; Πού έχει κέφι τώρα να ζήσει ο βασιλιάς με αυτά που βλέπει και προγεύεται; Κάτι σοβαρό γίνεται. Εν πάση περιπτώσει, εκάλεσε τους επισήμους σοφούς του, εκάλεσε τους Χαλδαίους. Ευχαριστώ.

Κανένας δεν μπόρεσε να ερμηνεύσει τι λένε αυτά τα γράμματα που... Εγγράφηκαν από αυτό το χέρι. Η βασίλισσα ενεθυμήθη ότι στη φυλακή είναι ένας ο οποίος είχε ερμηνεύσει του πατέρα του Βαλτάσαρ, του πεθερού της, τα όνειρα, που λέγεται Δανιήλ. «Αυτόν», λέει, «θα φέρεις και θα σου το ερμηνεύσει». Πράγματι, βρήκανε κάποια λύση. Πήγαν άνθρωποι και φέρανε τον Δανιήλ. Περιποιήθηκε ο Δανιήλ τον εαυτόν του, επλύθη, εκτενίστη και επίσημος πηγαίνει τώρα από τη φυλακή ενώπιον του βασιλέως. Του λέγει ο βασιλεύς ότι «θα σου δώσω αυτή την αλυσίδα, τη χρυσή θα σου φορέσω, εάν μου ερμηνεύσεις αυτό που λέγει εκεί». Λέγει ο Δανιήλ: «Η αλυσίδα», του λέει, «να την κρατήσεις για τον εαυτό σου».

Οι ερμηνείες είναι από τον Θεό και δεν πληρώνονται. Εν πάση περιπτώσει, αυτό του λέει η λέξη: «Μενέ, Μενέ, Θεκέλ, Ουφαρσίν». Δηλαδή, τι πάει να πει αυτό; Εμετρήθη η βασιλεία σου με τη μεζούρα του Θεού και ευρέθη ελλιπής. Εζυγίσθη η βασιλεία σου με τη ζυγαριά του Θεού και ευρέθη ελλιπής. Και απόψε το βράδυ διακόπτεται η βασιλεία σου και παραδίδεται στον Δαρείο τον Πέρση. Ο Δαρείος ήταν ένας άλλος βασιλεύς, ο οποίος πολιορκούσε τη Βαβυλώνα από καιρό και ήτανε γύρω-γύρω. Αλλά η Βαβυλώνα ήταν καλώς οχυρωμένη, καμπύλης τροχιάς όπλα δεν υπήρχαν τότε, ο Βαλτάσαρ είχε τρόφιμα για δύο χρόνια, άσ' τον αυτόν κι ας χτυπιέται απ' έξω.

Αυτός μέσα γλεντούσε. Όμως τι έκανε, λέτε, ο Δαρείος; Μέσα από τη Βαβυλώνα, δεν ξέρω από τα χαρτιά εάν ξέρετε, περνάει ο Ευφράτης ποταμός. Άνοιξε δύο διώρυγες γύρω από την πόλη και διοχέτευσε τον ποταμόν έξω της πόλεως. Και μέσα από την κοίτη του ποταμού εισήλθε στην πόλη το βράδυ και τον έσφαξε σαν κατσίκι τον Βαλτάσαρο. Καθ' ην οι άνθρωποι χειροκροτούσαν «εσένα θέλουμε», ο Θεός μετρούσε με τη μεζούρα Του από πάνω και ζύγιζε και έλεγε: «Εσείς μπορείτε να τον θέλετε, εγώ δεν τον θέλω». Γι' αυτό πρέπει ο άνθρωπος πάντοτε να έχει αυτή την απασχόληση: άραγε ο Θεός τι λέει για μένα αυτή την ώρα; Εγώ λέω τα κατάφερα καλά, τα σκέπασα καλά, τα μπουρδούκλωσα καλά...

Στον κόσμο παρουσιάζομαι εντάξει και λοιπά, τη σάρκα μου την ικανοποίησα, το εγώ μου το ικανοποίησα. Ο Θεός όμως τι να λέει γι' αυτό; Αυτό πρέπει να απασχολεί τον άνθρωπο, τι γνώμη έχει ο Θεός γι' αυτόν, διότι οι κρίσεις του Θεού είναι πολύ διαφορετικές πολλές φορές. Και όταν πέσει η αυλαία του θανάτου, δεν πρόκειται να ερωτηθεί κανένας «τι γνώμη έχεις για τον εαυτό σου και πού ήθελες να σε στείλω;» Δεν πρόκειται να ρωτηθείς. Θα πάει ο καθένας εκεί που κανονίζει ο Χριστός, με βάση πάλιν πού ο άνθρωπος έχει τακτοποιήσει από εδώ. Αυτό λοιπόν νόμιζε ότι είναι. Έτσι φανταζότανε. Έτσι τον έβλεπαν και οι αυλοκόλακες και οι άλλοι που ήσαν γύρω του. Έτσι τον έβλεπε ο διεφθαρμένος κόσμος. Έχει δημιουργήσει πεποίθηση ότι είναι. Είναι. Όμως στα μάτια του Θεού και στη δικαιοσύνη του Θεού είναι αυτός που σας είπα δυο φορές και σας το λέγω μία ακόμα.

Ταλαίπωρος. Ξέρετε τι θα πει ταλαίπωρε άνθρωπε; Ελεεινός, ελεεινός. Ακούστε λόγια που χρησιμοποιεί ο Χριστός: ελεεινός, πτωχός. Και όταν λέμε πτωχός, όχι από χρυσίον· από αρετή είσαι τίποτα. Τυφλός, δεν βλέπεις το πραγματικό, και γυμνός, δεν έχεις ρούχο, ένδυμα να έρθεις μέσα. Εμείς οι Ορθόδοξοι λέμε κατ' εξοχήν τη Μεγάλη Εβδομάδα: «Τον Νυμφώνα σου βλέπω, Σωτήρ μου, κεκοσμημένον, και ένδυμα ουκ έχω ίνα εισέλθω εν αυτώ». Το θυμόσαστε αυτό το πράγμα; Και απαντά ο Χριστός και λέει: «Γιατί δεν έχεις; Γιατί δεν έχεις ένδυμα;»

Ποιο είναι το ένδυμα, ξέρετε; Πότε ο άνθρωπος έχει ένδυμα για να εισέλθει εκεί; Αυτό είναι το θέμα του ανθρώπου που δεν το ξέρει. Όταν βαφτίζεται ο άνθρωπος, δέχεται ένα ένδυμα πνευματικό η ψυχή του. Αυτά τα λευκά που τα ευλογεί ο ιερέας και τα φορεί στο μωρό. Και λέγει μάλιστα εκείνο το ωραίο: «Χιτώνα μοι παράσχου φωτεινόν, ο αναβαλλόμενος φως ως ιμάτιον». Αυτό είναι σύμβολο ότι η ψυχούλα αυτή η γυμνή ενδύθη, γιατί ήταν γυμνή η ψυχή, διότι είναι απόγονος του αμετανοήτου Αδάμ και Εύας.

Έχασαν τη χάρη μέσα στον Παράδεισο και έτρεξαν, όπως ξέρετε, να καλύψουν με τα σημερινά τα μπικίνι τα δικά μας, με τα φύλλα της συκής να καλύψουνε τη γύμνια τους, και γυμνοί πλέον όντες εξώσθησαν του Παραδείσου. Και έχει ωραία η Αγία μας Εκκλησία και βοηθάει τον πιστόν, αλλά εμείς δεν εκκλησιαζόμεθα τότε. Σε έχει βάλει φωτιά ο σατανάς, είναι η Απόκρεω. Αν θα έρθετε στον εσπερινό το βράδυ της Τυροφάγου, της λεγομένης παρά τοις ανθρώποις της τελευταίας Απόκρεω — γιατί δεν υπάρχει τελευταία Απόκρεω, μία είναι η Απόκρεω, άλλη Τυροφάγου, αλλά θέλει η κοιλιά μας και την άλλη Απόκρεω — θα ακούσετε μέσα στα άλλα τα θλιβερά να λέγει ο Αδάμ:

Στολήν Θεοΰφαντον απεξεδύθην ο τάλας εγώ». Αν ήταν δυνατόν ο άνθρωπος να εγκύψει σε αυτά τα λόγια και σε άλλα που βρίσκουν τον Αδάμ έξω του Παραδείσου και κτυπάει το κεφάλι του και παρακαλεί τα δέντρα να πρεσβεύσουν στον Δημιουργό να ξανατον βάλει μέσα, θα καταλάβαινε πολλά πράγματα. Είναι απόγονος λοιπόν του Αδάμ του γυμνού ο άνθρωπος και έρχεται ο Χριστός τώρα, ο δεύτερος Αδάμ, να ενδύσει τους απογόνους του πρώτου Αδάμου, και αυτό το κάνει στο βάπτισμα. «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε». Συμβολικώς λοιπόν μας το πληροφορεί την ημέρα εκείνη ότι μας έδωσε ένα κοστούμι το οποίο δεν είχαμε.

Ήρθαμε γυμνοί απόγονοι του Αδάμ του πρώτου και ενεδύθημεν χάριτι του Αδάμ του δευτέρου εν τω βαπτίσματι. Είχαμε έρθει νεκροί, ετάφημεν, γιατί η κολυμβήθρα δεν είναι κουμπαριά, η κολυμβήθρα είναι ταφή και Ανάσταση. Θα βαπτίσεις ένα νεκρόν, θα βαπτίσεις ένα δράκοντα ή μια δρακούλα, και αν είσαι άγιος. Αυτή λοιπόν τη λευκή στολή είναι υποχρεωμένος ο άνθρωπος να την προσέξει και να την περιποιείται. Εάν τη λερώσει εν τω μεταξύ, σαν άνθρωπος που θα ζήσει, υπάρχει δεύτερο βάπτισμα, το της μετανοίας και εξομολογήσεως, που τακτοποιεί τα αμαρτήματα τα μετά το βάπτισμα, και ταυτόχρονα έρχεται η Θεία Κοινωνία.

Η Θεία Κοινωνία διατηρεί τη λευκότητα, τη λευκότητα του ενδύματος που πήρε στο βάπτισμα. Και αυτό, οι άνθρωποι οι οποίοι εβαπτίσθησαν, έχουν αυτό το ένδυμα. Αλλά όταν μεγάλωσαν όμως και αρνήθηκαν το βάπτισμά τους, θα πει κανείς «εγώ δεν το αρνήθηκα». Θα σε βοηθήσω εγώ να το μάθεις ότι το αρνήθηκες. Για να σου το δώσει αυτό το ένδυμα ο Χριστός στο βάπτισμα, απετάχθης τον σατανά και την πομπή του και τη λατρεία του. Δεν τα άκουσες εσύ, ε; Τα άκουσε η νονά σου. Σου τα είπε η νονά σου; Αν δεν σου τα είπε εκείνη, θα τα βρει μπροστά με τον άλλον επάνω να τα πει.

Εσύ να τα μάθεις όμως, ότι για να φορέσεις το λευκό αυτό κοστούμι, γυμνός που ήρθες... Ανάδοχος, αυτός που ανέλαβε. Ανάδοχος, αναδέχτηκε την ευθύνη, είπε ότι αποτάσσεται τον σατανά και συντάσσεται τω Χριστώ, και την πομπή του και τη λατρεία του, και τον έφτυσε τον σατανά και γύρισε και είπε «Πιστεύω εις έναν Θεό» και, Με βάση αυτές τις υποσχέσεις και με βάση αυτές τις αρνήσεις σου έδωσε χάριν Πνεύματος Αγίου, «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου». Σου σφράγισε τα πόδια, του πατείν επάνω όφεων και σκορπίων και επί πάσαν τη δύναμη του εχθρού. Σου σφράγισε το στόμα σου να λέει αλήθεια. Σου σφράγισε το στήθος σου για να πηγαίνεις σωστά. Σου σφράγισε τα χέρια σου για να εργάζεσαι δίκαια. Σου σφράγισε πολλά πράγματα. Και σου έδωσε και λευκό κοστούμι και σου λέει: «Ορίστε, πήγαινε να πολιτευτείς». Όταν όμως ο άνθρωπος μεγάλωσε λίγο και άρχισε η σαρξ και ήθελε τα δικά της και ο ψεύτης κόσμος είπε τα δικά του...

Άρχισε να λέει, νομίζει ο άνθρωπος ότι έφτασε στον ουρανό πλέον, δεν χρειάζεται τίποτα άλλο. Γυρίζει, να μην πω τη ντοπιολαλιά, του Χριστού, αλλά του λέει: «Χαίρετε, Χριστέ». «Πού πας, παιδί μου;» «Φεύγω». «Γιατί φεύγεις;» «Φεύγω γιατί εσύ ζητάς παρθενία». «Και εσύ πού θα πας;» «Εγώ θα πάω με τον διάβολο που δεν θέλει παρθενία. Φεύγω, Χριστέ, εσύ ζητάς παιδιά. Εγώ θα πάω με τον διάβολο που δεν θέλει παιδιά. Εσύ που ζητάς σωφροσύνη, εσύ που ζητάς τιμιότητα, εσύ που ζητάς να είμαι, να μην κλέβω, να κάνω... Εγώ θα πάω με αυτούς που δεν μου ζητάνε τέτοια πράγματα». «Εντάξει, να πας στο καλό. Μόνο στάσου τώρα να μου δώσεις το κοστούμι εκείνο που σου έδωσα όταν βαπτίστηκες. Τώρα λες “αποτάσσομαί σοι, Χριστέ” και “συντάσσομαί σοι, σατανά”. Τράβα με τον διάβολο, δεν σε κρατάω. Αλλά θα το βγάλεις το κοστούμι αυτό το λευκό που σου έδωσα στο βάπτισμα».

Νομίζουν αυτοί που ζουν έξω αμετανόητα, ανεξομολόγητα, ατακτοποίητοι, ακοινώνητοι, ότι έχουν το κοστούμι του βαπτίσματος. Δεν το έχουν. Άγγελος Κυρίου το παίρνει αυτό και το βάζει στην ιματιοθήκη του Χριστού. Και όταν ποτέ ο άνθρωπος μετανοήσει, σαν τον Άσωτο Υιό, και γυρίσει και εξομολογηθεί και πει «ναι, έφταιξα», πει το «ήμαρτον», τότε δίδεται εντολή ξανά στον Άγγελο και λέει «δώσ' του τη στολή την πρώτη». Αυτή είναι η στολή η πρώτη, η οποία δίδεται πάλι στον άνθρωπο που μετανοεί. Όσοι είναι αμετανόητοι είναι γυμνοί και τετραχηλισμένοι, σαν αυτόν. Διότι αυτός ήταν αμετανόητος και το λέει παρακάτω ο Χριστός μας. «Το εννόησες;» του λέει. «Δεν σε σώζει τίποτα άλλο».

Γυμνός, κάθε στιγμή λες ντυμένος. Είσαι φτωχός, κάθε στιγμή λες πλούσιος. Είσαι τυφλός, καθώς βλέπεις τα πάντα, δεν βλέπεις τίποτα. Έχουν αλλιώς τα πράγματα και αλλιώς κρίνω εγώ που βλέπω από εδώ, από πάνω. Και όταν ποτέ, λέγω, ο άνθρωπος επιστρέψει ξανά εν μετανοία και εξομολογήσει, τότε του δίδεται ξανά η στολή η πρώτη. Και έπειτα πηγαίνει μέσα εις τον μόσχον τον σιτευτόν. Γι' αυτό ακριβώς επιβάλλεται η εξομολόγηση, η μετάνοια και η εξομολόγηση επιβάλλεται για να δοθεί ξανά η στολή αυτή. Ώστε στολή για να ντυθεί πρέπει να απορρέει από τον Χριστό. Δεν είναι θέμα να έχεις κοστούμια πολλά στην γκαρνταρόμπα σου. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν και 10 και 15 και 20 κοστούμια.

Γυναίκες και κόρες που έχουν 10-20 ζευγάρια παπούτσια και δεν ξέρουν ποιο να φορέσουν και αν δεν έχουν και να φορέσουν καμιά φορά. Έχουν 10-20 ζευγάρια, ξέρω, άλλα τόσα κοστούμια λευκά στην γκαρνταρόμπα τους και λοιπά. Δεν βγαίνει τίποτα από αυτό, δεν περνάνε ό,τι θέλει. Το εξωτερικό ρούχο δεν κάνει τον άνθρωπο. Έχουμε μια πόρνη τώρα και φοράει λευκά. Βλέπετε ότι, ό,τι φοράει το σύμβολο της αγνότητας, είναι αγνή; Δεν είναι αγνή. Το ρούχο, το κοστούμι, δεν κάνει τον άνθρωπο. Έτσι ακριβώς του λέει και αυτού τώρα. Αυτός που είσαι απ' έξω δεν είσαι τίποτα. Μέσα ποιος είσαι; Μπορεί να σου βάλει απ' έξω και μέσα να έχει έναν σώφρονα, ένα μαργαρίτη, μια παρθένο, έναν παρθένον, έναν τίμιον, και μπορεί να είναι ολόλευκα και να είναι διεφθαρμένος. Βλέπω μερικές φορές κατ' Αθήνας κάτι νυφικά, ολόλευκα, 20 μέτρα και τα κρατάνε 2-3.

Αυτοί, όχι απλώς διεφθαρμένοι, δεν ξέρω εγώ τι είναι, δεν υπάρχουν χαρακτηρισμοί να πω τι είναι, και εντούτοις πηγαίνει με είκοσι μέτρα λευκό, κρίνους μπροστά, σύμβολα της παρθενίας, που έχει γυρίσει όλες τις χωματερές του κόσμου. Και ποιον κοροϊδεύει τώρα; Τον Χριστό; Πάει μέσα και να πει: «Δόξα και τιμή στεφάνωσον αυτούς».

να τίμει! Πού 'σαι, νά 'τη η τιμή; Ούτε αυτοί ούτε ο άλλος ο κύριος έχουν τιμή. Τι «δόξα και τιμή να τους στεφανώσω»; Αλλά έχουμε τη γνώμη εμείς ότι τα καλύψαμε εμείς τα πράγματα. Πού να τα καλύψεις τα πράγματα; Ο Χριστός είναι που τα ξέρει τα πράγματα, που τον πιάνει τον καθένα και τον ξέρει. «Οίδα σου τα έργα», σε ξέρω ποιος είσαι. Τι να σ' απομείνει; Έμπα ίσα εδώ πέρα και κάλεσε έπειτα και τον Ησαΐα να χορέψει.

κόρευε την Παρθένο, κορεύω Ισαίας με την Πόρνη, κορεύω Ισαίας με την Μιχαλίδα, κορεύω Ισαίας με τον...

Ομοφυλόφιλο αυτόν. Χόρευε, Ησαΐα! Που εμπαίζουμε εμείς τα πάντα. Αλλά μέχρι πότε; Ο Χριστός τον καθένα θα τον πιάσει. Λέει: «Πήγαινε από εδώ». Λέει έτσι ο Χριστός. Και όταν ο άνθρωπος δεν έχει αυτόν τον φόβο μέσα του, ότι ο Χριστός τού ξέρει τη ζωή του, δεν πρόκειται να γίνει ποτέ άνθρωπος. Από τη στιγμή που θα βάλει αυτόν τον φόβο μέσα του, ότι ο Χριστός ξέρει τη ζωή του, από τότε θα αρχίσει να γίνει άνθρωπος. Διότι θα καλλιεργήσει επάνω στον εαυτόν του, θα κοιτάξει να φτιάξει τον εαυτόν του. Αυτό είναι το κοστούμι λοιπόν, το οποίο μας το δίδει εν τω βαπτίσματι. Και πρέπει, για να το διατηρήσουμε αυτό καθαρό, στιλπνό, λευκό, κατάλληλο, για να είμαι ενδεδυμένη, να μην είμαι γυμνή εκείνη την ημέρα, διά των μυστηρίων της Εκκλησίας. Επίσης, έπεσες, άνθρωπος είσαι, με το μάτι σου, με το χέρι σου, με το λόγο σου, με το αυτί σου, με κάτι έπεσες, λέρωσες. Σήκω. Δεν σε μαλώνει ο Θεός διότι έπεσες.

Το να πέσεις είναι ανθρώπινο, το να μείνεις κάτω είναι σατανικό. Το λέγει ωραιότατα ο θείος Χρυσόστομος: «Το πίπτειν ανθρώπινον». Μας έσπρωξαν, μα δεν πρόσεξες, δεν ξέρω για ποιο λόγο, άνθρωπος είσαι, έπεσες. Σήκω όμως, έχεις όλο το δικαίωμα. Αλλά το να μένεις κάτω και να λες ότι δεν υπάρχει τίποτα ή ότι ξέρω εγώ τι, αυτά δεν τα δέχεται ο Χριστός. Και κατά συνέπεια ο άνθρωπος, γι' αυτό φτάνει αυτό το κοστούμι, αυτό που του λέει «είσαι γυμνός», μέχρι τον τάφο μας. Τι είναι το σάβανο που μας βάζουν μπρος πίσω; Ένα κομμάτι πανί, μας το κόβουν από πάνω και μας το φοράνε σαν πετραχήλι μπροστά και πετραχήλι πίσω. Τι είναι το σάβανο, ξέρετε; Αυτό είναι. Το ένδυμα που μας δώσανε στο βάπτισμά μας. Ότι εμείς το διατηρήσαμε και είμαστε ενδεδυμένοι απόγονοι του Αδάμ. Ο Χριστός μας ενέδυσε και το ομολογούμε. Αυτό είμαι.

Το έχουν φέρει μάλιστα και από τα Ιεροσόλυμα. Το έχουν βουτήξει και στον Ιορδάνη. Αλλά πολλές φορές και αυτά τα αγιασμένα που έρχονται από εκεί δεν ωφελούν τίποτα άλλο, μόνο διπλώνουν κανένα κοράκι, γιατί δεν θέλησαν να είναι και μετανοημένοι και εξομολογημένοι. Έχουν τη γνώμη ότι μόνο αυτό. Και έχει πει μάλιστα, δεν ξέρω αν διαβάζετε και μπορείτε να παρακολουθήσετε, αλλιώς κουράζεστε. Αν διαβάσετε το 22ο κεφάλαιο του Ματθαίου, θα βρείτε αυτή τη σκηνή εκεί και την έχει ως εξής. Ένας, λέει, βασιλιάς έκανε γάμο στο παιδί του και κάλεσε πολλούς. Και όταν πλέον το τραπέζι ήταν έτοιμο, επήγε ο γιος, ο βασιλιάς αυτός, το βασιλόπουλο, να τους ανακλίνει, να δει ποιοι είναι μέσα, και πηγαίνει κατευθείαν, καρφί όπως τα λέγαμε, σε ένα τραπέζι και πιάνει έναν και του λέει:

«Εταίρε, πώς εισήλθες ώδε μη έχων ένδυμα γάμου;» Αυτός, λέγει, εφιμώθη. Γυρίζει, δεν είπε τίποτα, γιατί πήγε μέσα εκεί χωρίς να έχει ένδυμα γάμου. Γυρίζει και λέει: «Σηκώσετέ τον και πετάξτε τον όπου ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων». Τι είναι αυτό, ξέρετε; Γι' αυτό που μιλάμε. Και σήμερα ακόμη στην Ανατολή, όταν γίνεται μια μεγάλη χαρά, στο σπίτι που θα πας δεν περνάει το κοστούμι σου. Είτε μάλλινο είναι, είτε μάλλινο-βαμβακερό είναι, είτε τρίλινο είναι, δεν ξέρω τι είναι, δεν περνάει το κοστούμι σου. Οποιοσδήποτε κι αν είσαι, στην πόρτα που θα μπεις...

Ένας ο οποίος έχει ιματιοθήκη και θα σου δώσει μια κελεμπία. Πώς δίνουν μια χλαίνη στο στρατό και τους βλέπεις φαντάρους όλους· εσύ δικηγόρος είσαι, γιατρός είσαι, ξέρω εγώ τι είσαι, ό,τι επιστήμη να έχεις, μηχανικός. Μια στολή φαντάρη, ένα δίκοχο, γκέτες και λοιπά, είστε όλοι. Δεν έχετε εδώ τα δικά σας, δεν περνάνε. Στην πόρτα, λοιπόν, που έμπαινε ένας-ένας, του δίνανε και ένα ένδυμα, μια κελεμπία, και όλοι ήσαν ομοιόμορφοι μέσα. Αυτός ο κύριος δεν θέλησε να το πάρει αυτό εκεί πέρα· θέλησε να μπει με το κουστουμάκι του μέσα. Άντε, είχε κανένα καλό κουστουμάκι να το δείξει, έτσι φανταζότανε. Και όταν μπήκε αυτός να εξετάσει, πήγε και τον έπιασε: «Εταίρε, πώς εισήλθες ώδε μη έχων ένδυμα γάμου;» Αυτό είναι το θέμα. Θα μας ρωτήσει εμάς αύριο: «Πού είναι το ένδυμα;» Για δεύτερη φορά.

Βαφτισμένος είσαι· πού είναι; Εγώ σου έδωσα λευκό. Πώς έρχεσαι τώρα γυμνός; Σε ποια μονοπάτια της αμαρτίας το έχεις πετάξει; Γιατί δεν μετανόησες σαν τον Άσωτο να ξαναπάρεις; Άνθρωπος είσαι, έπεσες. Γιατί δεν μετανόησες; Τι περίμενες; Γι’ αυτό του λέει: «Είσαι γυμνός, δεν κάνεις για μένα εδώ», γιατί άνθρωποι γυμνοί δεν μπορούν να πάνε στη Βασιλεία των Ουρανών. Είσαι γυμνός, του λέει, και τετραχηλισμένος. Εν πάση περιπτώσει, «συμβουλεύω σοι», δεν θέλω να χαθείς, «συμβουλεύω σοι αγοράσαι παρ’ εμού χρυσίον πεπυρωμένον εκ πυρός, ίνα πλουτήσεις», γιατί λες ότι έχεις πλουτίσει με τον τρόπο; Τίποτα. Εγώ θέλω περασμένα από τη δικιά μου δικαιοσύνη, όχι από τη δικιά σου δικαιοσύνη.

Από μένα θα αγοράσεις, του λέει, και περασμένο από φωτιά, να φύγουν οι ξένες ύλες. Διότι με τα έργα τα δικά μας εμείς πλουτίζουμε, παραδείγματι, σε καλά έργα, έτσι; Κάνω εγώ ελεημοσύνη. Είναι καθαρή η ελεημοσύνη μου; Περνάει στην τράπεζα του Θεού αυτό το νόμισμά μου που λέγεται ελεημοσύνη; Ή μήπως είναι κάλπικο, έχει ξένες ύλες μέσα; Μήπως είναι από κλεμμένα, μήπως είναι από αδικημένα; Μήπως είναι ιδρώτας αλλουνού και αίμα αλλουνού, οικόπεδα αλλουνού και κανένα διαμέρισμα αλλουνού, αυτό που σου περισσεύει και το κάνεις ελεημοσύνη; Έχει ξένες ύλες μέσα, δεν περνάει. Καθετί το οποίο θα προσφέρεις εδώ, που θα το βρεις για την άλλη ζωή, πρέπει να είναι, όπως λέμε, very tough. Να είναι γνήσιο. Να είναι γνήσιο. Να μην έχει ξένες ύλες μέσα. Ούτε να το δώσεις για εγωισμό, για να γραφτεί το όνομά σου ως δωρητή.

Να γραφεί το όνομά σου στους ευεργέτες, να γραφεί το όνομά σου στην εφημερίδα την τοπική. Όχι, έχει ξένες ύλες, δεν είναι γνήσιο. Αγόρασε από μένα γνήσιο, του λέει, να πλουτίσεις με γνήσια έργα, να αντέχουν στη Βασιλεία των Ουρανών και στη δικαιοσύνη του. Ακόμη του λέγει: «Και ιμάτια λευκά, ίνα περιβάλῃ και μη φανερωθῇ η αισχύνη της γυμνότητός σου». Τα λευκά, αυτά που είπαμε, που είναι τα της μετανοίας. Γιατί αυτός ήτο βαπτισμένος. Για να είναι επίσκοπος, ήτο βαπτισμένος. Αλλά διά της μετανοίας τώρα τα λερωμένα αυτά που θα είχε, να τα λευκάνει και να τα κάνει λευκά.

Επίσης! Επίσης, «και κολλύριον». Το κολλύριο που ρίχνουμε στα μάτια μας για να βλέπουμε. «Και κολλύριον εγχρίσαι τους οφθαλμούς σου, ίνα βλέπεις». Πολλοί δεν βλέπουνε. Εγώ νομίζω έτσι είναι. Το νόμισμά σου είναι ψεύτικο, είναι κίβδηλο. Δεν περνάει στην τράπεζα του Θεού. Ο Θεός νομίζει αλλιώς. Και το σοβαρότερο στον άνθρωπο είναι να μάθει να διακρίνει. Να μη νομίζεις· να λες: «Ο Θεός ξέρει. Μακάρι να με φωτίσει, αυτό που έκανα ή αυτό που κάνω να είναι σωστό». Ο Μέγας Βασίλειος δεν είπε ποτέ «εγώ λέγω» ή «έτσι είναι». «Νομίζω», λέγει, «ότι είναι έτσι». Νομίζω! Ποιος; Ο Μέγας Βασίλειος. Και εμείς το έχουμε ότι αυτό είναι και άλλο δεν είναι. Δεν είναι έτσι. Γι’ αυτό να ζητάμε από τον Θεό τη μεγαλύτερη αρετή, που δεν είναι η αγάπη, είναι η διάκριση.

«Πασών των αρετών», λέγουσι οι Πατέρες, «εστί η διάκρισις». Ορισμένοι νομίζουν ότι είναι η αγάπη μεγαλύτερη αρετή. Και η αγάπη χρειάζεται διάκριση. Αγαπάς το παιδί σου και το παιδί σου ζητάει το ψαλίδι να του το δώσεις. Τι θα γίνει; Θα το δώσεις γιατί το αγαπάς; Σε λίγο θα βγάλει τα μάτια του. Διότι το αγαπάς, δεν θα το δώσεις. Κάνεις διάκριση και σ’ αυτή την αγάπη. Μα χτυπιέται κάτω, μα κλαίει. Κάνε ό,τι θέλεις, δεν σου το δίνω. Γιατί δεν το δίνεις; Διότι δεν το αγαπάς; Όχι. Διότι το αγαπάς δεν του το δίνεις. Κάνεις διάκριση. Άρα η διάκριση είναι μεγαλύτερη ακόμη και από αυτήν την αγάπη. Εδώ του το ξεκαθαρίζει, να μην παρεξηγηθούν: «Όσους εάν φιλώ», όσους αγαπάω, «ελέγχω και παιδεύω».

Μπορούσα να μη σου τα πω. Μπορεί να σε στενοχώρησε. Όμως έπρεπε να σου το πω. Πολλοί από εμάς δεν το κάνουν αυτό που έκανε ο Χριστός στον επίσκοπο αυτό, να τον σώσει. Κρυβόμαστε πίσω από τα ψευτοφιλήματα και πίσω από τα ψευτογέλια. Και όταν φύγει το...

πρόσωπο που θα έπρεπε να του το πούμε, το καλούμε στην άκρη, του λέμε: «Θέλω να σου πω κάτι, αλλά μεταξύ μας» και λοιπά. Ιδιαιτέρως να σου λέει: «Ξέρεις, κάτσε να σου πω αυτό και αυτό». Του ίδιου, που υπάρχει εκδοχή να γίνει καλά, δεν το λέμε, δεν έχουμε την τόλμη, δεν μας αφήνει ο διάβολος. Του άλλου τώρα τον διασύρουμε πίσω. Κάτσε να... αλλά ό,τι είπαμε μεταξύ μας. Ή δεν γίνονται αυτά; Γίνονται. Αυτοί είμαστε εμείς. Ο Χριστός λέει σαφώς: «Εγώ όσους φιλώ...» Φιλόπανα Αγαπώ, Ελέγχο και παιδεύω. «Ζήλευε ουν και μετανόησον». Και εσύ ενδιαφέρου και μετανόησον. Δεν έχω τίποτα να σου πω. Όχι να τα πληρώσεις· δεν πληρώνονται τα λάθη σου. Να μετανοήσεις. Και από τη στιγμή που θα μετανοήσεις, θα ξανάρθει η χάρις που έχει φυγαδευτεί και θα αναλάβει εκείνη να σε βοηθήσει εις παν έργον αγαθόν. Και έχει στη συνέχεια ένα ωραίο και λέγει: «Ιδού έστηκα επί την θύραν και κρούω. Εάν τις ακούσει τη φωνή μου και ανοίξει την θύρα, εισελεύσομαι προς αυτόν και δειπνήσω μετ’ αυτού και αυτός μετ’ εμού». «Ιδού έστηκα», λέει, «επί την θύραν και κρούω».

είναι η θύρα, είναι του καθενός η καρδιά και χτυπάει ο Χριστός απ’ έξω με διάφορα περιστατικά. Αν ακούσει και ανοίξει, θα εισέλθει. Μα δεν την έφτιαξες εσύ; Δεν την έφτιαξες εσύ αυτή την καρδιά; Εσύ δεν έφτιαξες την καρδιά αυτή, Χριστέ; Δεν την ανοίγεις να μπεις; Την έφτιαξα, αλλά τη διαχειρίζεσαι εσύ. Εάν εσύ θελήσεις. Δεν σε εκβιάζω εγώ. Με το ζόρι καλός δεν είναι καλός. Θα πρέπει να είσαι καλός θεληματικά. Ξέρετε τι λέει ένας πατήρ της Εκκλησίας; «Ο άνευ σου πλάσας σε, ου δύναται άνευ σου σώσαι σε».

Αυτός που σε έφτιαξε χωρίς να σε ρωτήσει δεν μπορεί να σε σώσει χωρίς να σε ρωτήσει, εάν εσύ δεν θέλεις. Θα σου πω ακόμα ένα άλλο τολμηρό. Ο Θεός, όχι σε κλάσμα δευτερολέπτου, δεν ξέρω τι υποδιαίρεση μικρότερη, μπορεί να καταστρέψει τους κόσμους που υπάρχουν και να φτιάξει ένα εκατομμύριο καινούργιους. Σε κλάσμα δευτερολέπτου. Τέτοια δύναμη έχει. Θέληση μέσα στον άνθρωπο δεν μπορεί να βάλει. Να τον κάνει τον άνθρωπο να θέλει, πρέπει να θελήσει ο άνθρωπος. Και από τη στιγμή που θα θελήσει ο άνθρωπος, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Λύνονται τα χέρια του Θεού. Γι’ αυτό λέει: «Χτυπώ». Να σου αρρώστια, να σου καρκίνος, να σου πόλεμος, να σου τούτο, να σου τ’ άλλο, να σου, να σου, να... Χτυπώ. Και εσύ λες σύμπτωση, είναι για τους ανθρώπους, είναι κακή από εκεί. Δεν θέλει να το καταλάβει ότι σου χτυπώ. Άνοιξε να μπει ο Χριστός μέσα...

να το τακτοποιήσει ο Θεός. Αν, λέει, κάποιος ανοίξει, τότε θα εισέλθω και θα συνδειπνήσουμε. Πού γίνεται το τραπέζι αυτό, ξέρετε; Εδώ. Εδώ συνδειπνούμε μετά του Χριστού. Και όποιος συνδειπνήσει μετά του Χριστού εδώ, θα κάτσει σε εκείνο το τραπέζι το μεγάλο επάνω. Εάν δεν τα καταφέρει να μετανοήσει, να εξομολογηθεί και να αλλάξει ζωή και να έρθει εδώ με τον Χριστό σε επαφή διά της Θείας Κοινωνίας, οτιδήποτε και αν έκανε θα βρεθεί γελασμένος. Δεν εκβιάζει, λοιπόν, ο Θεός, θέλω να το ξέρετε αυτό το πράγμα, αλλά τον κάθε άνθρωπο τον περιμένει και του δίδει όλο το δικαίωμα: αν θέλεις. «Όστις θέλει οπίσω μου ελθείν». Όποιος θέλει, εθελοντής θέλει. Ορισμένοι πάνε μπροστά από τον Χριστό, ξέρω εγώ, συμβουλεύουν και τον Θεό, διορθώνουν και το Ευαγγέλιο. Άλλοι πηγαίνουν δίπλα και το συζητούν το πράγμα.

«Νομίζω πρέπει να γίνει έτσι, ο κόσμος είναι έτσι» και λοιπά. Ο Χριστός λέει: «Ακολούθα, αν θέλεις, θα έρθεις πίσω μου. Ούτε μπροστά μου· άσε τις εξυπνάδες. Ούτε δίπλα μου· άσε τις κουβέντες. Θέλεις να έρθεις; Θα έρθεις πίσω μου». Και μακάρι να το ξέρει ο άνθρωπος αυτό, να βάζει πάντοτε τον Χριστό μπροστά. Και όταν βάλει τον Χριστό μπροστά, όλα τακτοποιούνται. Προχτές εόρταζε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Ξέρετε τι προσευχή έκανε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός κάθε μέρα που γύριζε κατά τις περιοδείες του τότε, στα χρόνια της σκλαβιάς; Γύριζε προς Ανατολάς και έλεγε: «Χριστέ μου, πήγαινε και σήμερα μπροστά», και έκανε τον σταυρό του και ξεκινούσε. Ούτε μεσονυκτικό, ούτε όρθρο, ούτε πρώτη ώρα. «Χριστέ μου, πήγαινε και σήμερα μπροστά». Και όταν πάει ο Χριστός μπροστά, όλα τακτοποιούνται.

Εφόσον, σας λέγω, δεν το ανοίγουμε του Χριστού, ο Χριστός δεν ανοίγει. Σέβεται την αξιοπρέπεια και το αυτεξούσιο του ανθρώπου. Προσθέτει ημέρες, προσθέτει χρόνια, δίδει εφιάλτες, επιτρέπει αρρώστιες, επιτρέπει σεισμούς, επιτρέπει πολέμους, τα πάντα για να βάλει μυαλό ο άνθρωπος. Να μετανοήσει, να τακτοποιηθεί και να επιστρέψει. Αυτά απορρέουν από την επιστολή αυτή που έγραψε διαμέσου του Ιωάννου του Θεολόγου προς τον Επίσκοπο Λαοδικείας. Εύχομαι στον Άγιο Θεό να μας ελεήσει και εμείς κάτι να κάνουμε σχετικό.