Why the Flight to Egypt

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Tonight, since we are on the eve of Christmas and this year we have not devoted any evening to these great feasts, I thought that this final talk before the Christmas break should concern the events of the Nativity.

As I see it, the events of the Nativity unfold in three stages. The first is Christ’s birth in Bethlehem and the events that took place there. The second is the visit of the Magi, and the third is what happened after the Magi departed. Anyone wishing to address the events surrounding the Nativity would need to give three separate talks.

There is also the Sunday before the Nativity, which falls this coming Sunday, when the Church will present to us, through the Evangelist Matthew, the human genealogy of Jesus.

The first part of the birth of Jesus is recorded by the Apostle and Evangelist Luke. When we go to Church at Christmas, summoned that night and awakened by the bells of the churches—which are types of the angels who announced that Christ our God had been born—so that we may worship Him, we already find our Lord born, and indeed we stand before the account of the coming of the Magi from the East. This does not mean, of course, that the Magi arrived in time for the Lord’s birth. Rather, the Church has joined these events together: the Nativity, the adoration of the shepherds, and the adoration of the Magi, all on one and the same

day. For the Church is not concerned with the precise chronology—with the exact hour or day—but with the events themselves and the fact that they took place. The Magi arrived much later, as we can see from Herod’s action when he ordered the slaughter of the infants two years old and under, according to the time he had ascertained from the Magi. The Magi said that the star had appeared about two years earlier. Clearly, these men could not have come from Arabia in a single night, arrived in Bethlehem, searched for the King, made inquiries throughout the kingdom concerning the One who had been born—Christ—and crossed the difficult desert, enduring all that they encountered. But, as I was saying, these three events...

The Church celebrates the Nativity and the adoration of the shepherds and the Magi on one and the same day, presenting the events to us in summary. We are not standing before the events as they unfold. We stand before Christ already born, and we hear these specific words from the first chapter of Matthew: “Now when Jesus was born in Bethlehem of Judea, behold, Magi from the East,” and so forth. Tonight I wanted to speak about the third part of this whole account—not about the birth itself, nor about the events immediately surrounding it, but about what happened after the Magi departed. I do not know whether you have ever given thought to these Magi. Many people have no clear understanding of them.

We call them Magi, but we mean highly educated men, men of learning—people who, as we might say today, held at least three degrees, and perhaps five, six, or seven. These were the men who were called. They did not simply come; they were called, just as the shepherds were called, because they did not know that God had been born, that the King had been born. Neither the shepherds nor the Magi knew. The shepherds were informed by the angel, while the Magi were informed by the star. Concerning this star, of which we sing, “Those who worshipped the stars were taught by a star,” we must search the Book of Numbers,

chapters 22, 23, and 24, to discover what caused these distinguished men of learning to rise and come to Judea in search of the newborn King. For, as they understood it, the King had been born for them. “Where is He who has been born?”—not, “Where is He who is going to be born?”—but, “Where is He who has been born King of the Jews?” He has been born for us; show us where He is staying, where He is, so that we may visit Him. That was the purpose of these distinguished men, and they came from Arabia. From Arabia. I emphasize this because, in Psalm 71, David says prophetically that Christ will receive gold from Arabia.

This is the worship offered by the nations, and the gold was presented together with frankincense and myrrh. So there, I say, one will find the reason. Perhaps you have heard these events described in earlier talks. Perhaps others among you have read about them yourselves and made the connection. Yet I want to believe that even among us tonight there are people who know nothing about these things, while others know them only imperfectly. So let the rest permit me a brief digression, so that I may explain the source from which these men drew their knowledge and how the appearance of a star—a strange sight in the heavens—caused them to seek a newborn King

in a particular land and a particular place: Judea. The indication begins in the days when Moses was leading the people of Israel through the sea, out of Egypt and toward the Promised Land. One morning, the sea brought forth some three million people. That is how it appeared to those living on the other side: when dawn came, they looked and saw a vast swarm of people. They were frightened and believed that this nation, which had appeared in such a miraculous way, posed a threat to them. There was a king named Balak,

who thought that he would have great difficulty confronting this people. So he decided to summon a magus from far away to curse them and recite some invocation against them, so that his kingdom would not be endangered. Balak therefore sent a company—or a committee, a delegation, as we might call it—with a great deal of money and many gifts. They were to implore a renowned seer of that time, named Balaam, to come and curse this people so that the kingdom would be safe. These men set out in search of Balaam. At last they found him and explained the reason for their visit.

He said, “I cannot answer you now; I must ask God.” What god he intended to ask, I do not know. In any case, he kept them with him that night, and in the morning he told them, “I cannot come, because this is not a people who may be treated in that way.” He did not explain what had happened, but God’s answer to him had been: “Do not go there, because this people belongs to Me.” They tried to persuade him but failed, and so they departed, as we would say, empty-handed. In due course they returned to the king and told him what had happened.

Balak reproached them, and in a sense mocked them for having failed. Then he found others who were more capable and sent them equipped with even more costly gifts. And so, after some time, another delegation from Balak visited Balaam. God’s answer was: “Do not involve yourself with this people; they belong to Me.” But money can sometimes corrupt a man. Although Balaam had said that he would not come, he then told them, “Stay here tonight, so that I may ask my god.” He kept them there, asked his god, and his god told him to go.

Delighted now by the money and all that went with it, he rose in the morning and told them, “Let us go.” He saddled a donkey he kept there—a female donkey, not a mule—and they set out. When they reached the open country, the donkey strangely left the proper road for no apparent reason and turned into the fields. Balaam struck it with his staff to make it return to the road, but the donkey would not obey and went farther into the fields. He struck it repeatedly, two or three times. At last it entered a narrow place with a wall on either side and pressed him against the wall, injuring his foot, and then the donkey lay down beneath him.

He kept beating the donkey while sitting on its back. Then, astonishingly, as he was beating it, the donkey turned and spoke to him: “Why have you beaten me these three times?” Yet instead of being terrified that his donkey was speaking and having his knees give way, as we say, he began a conversation with it. The donkey continued: “In all the time you have owned me, have I ever behaved like this?” He answered, “No.” “Then do you not think I have some reason for being unable to continue as before?” At that moment an angel appeared before him with a drawn sword in his hand and said, “I am the one preventing it, because your way is perverse.”

Someone hearing this may ask, “How is his way perverse, since God told him to go?” What follows answers that question for him, but also for us, and we must pay very close attention to it in our prayers. A person receives an answer from God according to the disposition of his heart.

Many times, when we pray, we do not allow God to speak. We tell God what He is supposed to say, and afterward we find ourselves entangled. “But I prayed!” How did you pray? Forcefully, insisting on your own way? That is often how we pray. God forbid; prayer should not be like that. It should be: “My Christ, as You know, this and that is happening to me. Whether I am distressed, embittered, humiliated, or whatever else may happen to me, I beseech You: do what is right, and do not listen to what I want.” Something comes to mind that Sophrony—I do not remember exactly who—used to say in a prayer he offered every day. In this prayer

he said, among other things: “Even if I should ever deny You, know that I still love You. Some overwhelming force made me deny You, but I will continue to love You.” When we ask God, “Yes, my Lord, let it be as You will—but I would like this to happen; I would like to marry this man, or this woman; I would like to make this journey; I would like to do this,” then the heart is already inclined toward its own desire, and you will be embittered if what you want does not happen. Even if fulfilling that desire would mean your death, you may receive the answer you insist upon, only for it to come crashing down upon your head afterward. That is the perverse way. God had already spoken to you. Did He not tell you that this people belongs to Him? Where are you going? Why did you want to ask God again? Does God say one thing and then take it back? More money arrived, so you thought, “Let us see whether He has changed His mind and whether I may go with them.” Thank you.

“Your way is perverse,” the angel tells him. “Nevertheless, rise and go, but you will say only what I tell you.” After such a severe lesson, Balaam promised to obey, and he went. When he arrived with his escort, Balak and all the others received him. Balak praised the men who had succeeded in bringing him, and then took Balaam up onto a small hill. I am telling you all this only in summary. If you are inclined and wish to learn the details, read these chapters in Numbers. “Down there you can see this whole multitude of people”—some 3,200,000, since there were 600,000 men alone, besides women and children—“and how they have come.”

Balaam was to curse the people from there. Yet, to Balak’s astonishment, he heard Balaam extolling their virtues and blessing them. Something had gone wrong. So Balak seized him and took him to another hill, hoping that from there he might curse the people. Again, it went wrong. Once more Balaam spoke in a remarkable way and began proclaiming things about this people. At one point he said that they possessed the strength of a unicorn. What the unicorn is forms another subject. It is a creature of the wild, of the forests, with a single horn upon its head. Because of the great power believed to reside in that horn, and because of a service it rendered to the other beasts—which I shall describe—it was regarded as mighty by the other animals. They watched it, feared it, and also respected it. In summer, when the waters in the mountains dried up and only a little stagnant water remained in the ravines, that water became foul and the animals could not drink it. They would approach, but the water was filthy, so they could not drink. They would remain there thirsty for days, even weeks, waiting for this beast, the unicorn, to come.

It would pierce the water with its horn, and the water would immediately become clean. The unicorn would drink, and then the other animals would seize the opportunity and drink as well. This is how God, through the prophet Balaam, portrayed the people of Israel. More specifically, I want you to know that the third time—when Balak took him to yet another place so that he might curse them—Balaam proclaimed what was to come from this people: “A star shall arise from Jacob.” A star from Jacob. What is this star from Jacob? If you go to Church on Sunday, you will hear another detail which must be joined to this one: Judaea, as Micah writes, for Christ would be born in Bethlehem of Judaea. And then you will understand the star that went to Arabia and brought those wise men—the Magi—to that place.

When these two lights are brought together—the light from heaven, revealed through the star, and the light of the Scriptures—a person can find Christ; and the Magi found Christ already born. This is why you will hear: “Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and Jacob begot Judah and his brothers.” But Judah was not the firstborn; Reuben was. Why, then, is Judah named here? Go to Genesis, and you will find that Jacob summoned his twelve children and blessed them. Beginning with the firstborn, he spoke the words appointed for each one. But when he came to Judah, he said to him: “From you, from your own loins, a ruler shall not cease, nor shall a king cease, until the One who is awaited comes—Shiloh, the Messiah.”

The royal line would come to an end; and indeed, when Christ came, it did come to an end, as you know. So now they had the star arising from Jacob—that is, in the land of Jacob—and the tribe of Judah: two signs that together would help them find the Messiah. This was written down and preserved, having been revealed by the Holy Spirit, spoken and prophesied through Balaam, the patriarch of astronomy. In their schools, they always awaited the day when this prophecy would become a living reality. Centuries later, it did. And when those astrologers saw that a strange star had appeared, they immediately understood: behold, Balaam’s prophecy had been fulfilled.

our patriarch—our teacher of astrology, that is—Balaam. That is where they begin; from there they pick up the trail, take hold of the thread, and set out in search of the tribe of Judah, in Judea. Judea is inhabited by the descendants of Judah. For, as you know, the land was divided into eleven portions. The tribe of Levi received a double portion, because it also held the priestly office and had to be preserved for the mission entrusted to it in the Church of that time. So that is where anyone must begin if he wishes to discover where the Magi set out from to come and do all that they did. They went and found Him, but Herod had no desire to follow them. He devised an evil plan.

In a sense, he established the date: “Having secretly called them, he determined from them the exact time when the star appeared,” as it is written. “There is no need for me to go. Go,” he said, “and search carefully; if you find the Child, come and tell me as well, so that I too may worship Him.” Was he unwilling to travel the ten kilometers to Bethlehem to see Him? No, because he was certain that he could put Him out of the way with his sword. He had slaughtered his own son and his wife, and I do not know how many others. That is why the saying recorded by Josephus arose in his time: “It is better to be Herod’s pig than Herod’s son”—because, given the choice, he would refrain from eating the pig, but not from killing his own son. Alas! In the end, of course, he became swollen and worm-eaten, and so forth, and was quietly removed from this life, without being able to accuse God of not...

God took him sooner and did not leave him time to repent. For God allows things to run their natural course. And then we are scandalized and ask, “Where is God?” He did the least He could: He departed into Egypt—and what else could He have done? He left Herod to his wickedness, and so on. Now, some children were slaughtered; well, it was no evil for them that they became saints. From that moment those poor children were numbered among the choir of saints—all 14,000 of them—and our Church commemorates them on December 29. For if they had lived, subtract the fornicators, the adulterers, the homosexuals too, if you want to be modern, the murderers, and the unbelievers, and not one of them would have entered Paradise. But now all 14,000 entered. Was any harm done? Yet people judge these things by human reasoning and emotion: “What had those children done?” They speak as though the Child who came possessed such wickedness! Indeed, they even speak shamefully of our Christ. Yes—because He made those children saints and has kept them safely in His storehouse ever since. What harm He did them, indeed!

Unfortunately, that is how some people see these things. In any event, the Magi were counted worthy and made it all the way there. As you know, after Herod told them that the Child was in Bethlehem, the star appeared again as soon as they set out. From time to time, you will hear all sorts of fairy tales on the radio and elsewhere—about Saturn, Jupiter, and I do not know what other heavenly bodies coming together among the constellations. None of that is true; it is ridiculous. The star guided them in broad daylight. After all, do we see stars during the day? No. So how did this star guide them? Did they set out at night? No, they left during the day. Can a star move before them in broad daylight and this not be a miracle? It was indeed a miracle. So do not listen to the fairy tales people tell. Let us hold fast to the truth.

It says that when they saw the star, “they rejoiced with exceedingly great joy.” So they had seen it in the East and believed that the birth had taken place, but then they lost sight of it. For if it had continued to guide them, there would have been no reason for them to go to Herod and be subjected to humiliation. It would have led them directly to the Child. They lost sight of it, came to Jerusalem, and made inquiries. The authority of Holy Scripture was thus affirmed, and now, guided by both the star and Scripture, they set out.

They set out. And there was the star! They rejoiced with exceedingly great joy.

And they found Him there in the house—not in the cave, not in the manger, but in the house. Clearly, this was after the eighth day. For if it had been that same night, and they had immediately risen and fled to Egypt—if all this had happened on the very day of His birth—then how could His circumcision have taken place, and how could the Meeting of the Lord in the Temple have taken place? Since these events did take place, this proves that Christ did not depart during the first few days, but much later.

He remained in Bethlehem. It seems that the Most Holy Theotokos, because she had given birth to Him there, intended to raise Him there. That is why He was found in a house, not in the manger, where the shepherds had gone that same night because they were nearby. The Magi, however, offered gold, frankincense, and myrrh. With the gold they worshipped Him as King; with the myrrh they worshipped Him as the sacrificial Victim who would die; and the frankincense signified a fragrant sacrifice offered to God, showing that God would accept the Lord’s sacrifice on behalf of mankind. The Magi did not return.

Herod remained a raving Herod, as our Holy Church says so beautifully in the Akathist Hymn. “Now when they had departed, behold, an angel of the Lord appeared to Joseph in a dream, saying, ‘Arise, take the Child and His mother, and flee to Egypt.’” Why, then, when just a little earlier you said, “Do not be afraid to take Mary your wife”? This causes Protestants and Jehovah’s Witnesses to stumble, as well as some ignorant and uninstructed people among our own. Why do you not say here, “Take your wife and your child,” or, “your wife and her child”? It is because the Evangelist wishes to show that she continues to live as a virgin. Yet earlier he called her your wife. Thank you.

From the moment our Most Holy Theotokos gave birth, she ceased to be referred to as Joseph’s wife. If Matthew wrote earlier, and if she was spoken of as his wife, it was because she was pregnant; had she not been presented as someone’s wife, she would have had to be stoned as an adulteress. But now that danger had passed, and everything was put in its proper place. And so, great man, you who stand outside this mystery yet were called to serve it: take the mother and the Child. From then on, as you will see, it is “the Child and His mother,” or “the mother and the Child.” Joseph is not presented as her husband; we do not hear “my wife” or “my child.” None of these expressions is used, because the reason for them had ceased. The Child had left her womb and had been born; she was no longer in danger of being stoned, and everything was put in its proper place. Do not disregard these things. Do not take offense and then go searching for other children of the Most Holy Theotokos.

Because we are mistaken. “Take the Child and His mother, and flee to Egypt.” Flee—not merely go on your way; flee! And so he leaves quickly. But where is he fleeing from? From Herod. God flees. And now, listen: He flees in the middle of the night. Why did He leave at night? There in the darkness, they must have found some animal; Joseph must have placed her on a little donkey or a camel, and off they went. You may ask, “What is happening? Who is fleeing?” God is fleeing. God flees? Yes, God flees. God takes the humbler course—the humbler course. This is another lesson: “Be wise as serpents and innocent as doves.” Guard your life. Do not expose yourselves to danger and assume that God will help you. No, God will not help you in that way. God will help you when He must.

God will help you when He ought to help you, but He will not help you in your pride, when you are able to protect yourself or manage on your own. God always provides what you and I cannot provide. And so here God flees. He flees into Egypt. He flees into Egypt, and He is told, “Stay there. Remain there in peace.” There is no television, no radio, no telephone, no wireless communication—none of these things exist. Stay there quietly, in inner stillness, “until I tell you.” I am watching over you; do not be troubled. “Until I tell you.” Now let Me tell you the reason for all this: “For Herod is about to search for the Child in order to destroy Him.” Herod will learn that the Magi have slipped away from him.

He will take it as mockery, become enraged, and order the massacre in an attempt to take the Child’s life. So take the Child and flee. “And he arose and took the Child and His mother by night.” The Child and His mother—not his wife and their child, nor his own child. The Child and His mother. Nor does it say his child and the child’s mother. No: the Child and His mother. Joseph now appears at once as a third person, an outsider, who takes this pair with him: a mother and child. The Child and His mother—those are the two. So he took the mother and the Child, withdrew into Egypt, and remained there. God had foreseen this and had it written through the prophet, in Hosea chapter 11, verse 1: “Out of Egypt I called My Son.”

You should also know that this scene appears in the nineteenth chapter of Isaiah, where he sees our Most Holy Theotokos as a light cloud. The Theotokos is the cloud who bears God, who transcends all things. You also know that when Christ, as a little Child, entered Egypt, all the statues—the idols of the Egyptians—fell and were shattered. The Egyptians were utterly bewildered and confused, not knowing what had happened. They went and consulted their oracles, but the oracles gave no answer, because when the Lord enters their midst, the oracles fall silent. It is absurd that we go to mediums, table-turning, and séances. Enter with Christ, holding a cross in your hand, and speak the name of Jesus Christ. Hold the séance and summon the spirit; they will tell you, ‘It cannot be done. It has been postponed.’

He is not welcome in here. But what can we do? We believe. Show a cross to a Jehovah’s Witness, and he will fall out the window; he cannot bear it. So when our Most Holy Theotokos went there, fifteen years old, with the Child in her arms, and so on, all the idols fell. Read the nineteenth chapter of Isaiah, I tell you. God foresaw this very moment and had it written down. And she remained there, it says, “until the death of Herod”—until this Herod’s life came to an end. It is said that they remained there for seven years. Seven years they stayed. “Then Herod, when he saw that he had been deceived by the Magi”—as we were saying earlier—“was exceedingly angry; and he sent and slew all the male children in Bethlehem and in all its surrounding districts.”

“Two years old and under, according to the time that he had ascertained from the Magi.” From this it is clear that they had seen the star two years earlier. That was when it first gave its sign and set its power in motion. Something comes to mind: the Holy Forerunner must also have been included in this murderous decree of Herod, because he was about the same age as our Christ, with only six months between them. Yet after this massacre he was found in the wilderness, for Tradition tells us that his mother took him and fled from the swords of Herod’s soldiers. It is said that one of the soldiers was catching up with her, intending to seize him from her arms.

He was pursuing her. The mother was Elizabeth. Saint Elizabeth offered a brief prayer and said to a mountain she came upon, “O mountain, receive the child and his mother.” Those few words were enough: the mountain split open, and she found shelter within the cleft. Thus the young John found himself in the wilderness, where he remained until the appointed time, when he came down and went forth—later rebuking Herod and baptizing our Lord, and so on. At this point I would also like to tell you that even today, if God blesses you and you ever reach Bethlehem to venerate the holy places, look down inside the cave, on the right. There is another cave where relics have been preserved of the—

The relics of the fourteen thousand infants remain there to this day. Among them are also some relics of adults, though far fewer. If, for example, there are a hundred bones of small children, there may be ten bones of adults; and besides the small skulls, there are larger ones as well. These were evidently mothers who refused to surrender their children. When the soldiers tried to tear the children from them and they would not let go, they killed both mother and child. The evidence remains there to this day. Of course, we do not believe these things, but one day we shall find ourselves above, and then we shall believe. And I pray it will not be too late for this truth to convict us. The Holy Spirit had foreseen this as well.

A prophecy had been written. The Prophet Jeremiah wrote this prophecy in his thirty-eighth chapter concerning the events of that massacre at Ramah. Ramah means a height or hill—an elevated place. Ramah. You know, Ramah is what is now called Arimathea. That is Ramah. You know Arimathea from the title, do you not? Joseph was the man who cared for our Lord after His death, when He was taken down so that they might prepare Him for burial. “A voice was heard in Ramah, lamentation and weeping and great mourning.” You can imagine what took place.

“She was weeping for her children and refused to be comforted, because they were no more.” How could anyone persuade such a mother, when even we today, at the fullness of the age, after so many miracles, so much of the Gospel, and so many sermons, still do not trust that there is life beyond the grave? How could you comfort that mother of many martyrs, who did not know what to believe? “She refused to be comforted.” This is spoken in the person of Rachel. Rachel, as you know, was Jacob’s wife. From her came Joseph; from her came the Most Holy Theotokos, David, and the Most Holy Theotokos—they are her children. Thus, looking ahead from that time, she “refused to be comforted.” I do not know whether you are aware that Rachel’s tomb stands on a road called the Hippodrome Road.

There was a hippodrome outside Bethlehem, and that road was therefore called the Hippodrome Road. Rachel’s tomb is on the right-hand side. Rachel, as you know, died in a difficult labor—she died in childbirth, as we say—outside Bethlehem, and she was buried there. Today, if you go there, the site is under Jewish jurisdiction. They have stationed soldiers there to guard it, just as they guard the tombs of the fathers and Patriarchs, and the tomb of David. Whenever they recognize something as belonging to them and to their lineage, they take possession of it and place it under guard. Elsewhere they also profit from such places, as at the Temple of Solomon. A person pays a dollar to enter Mecca, because they believe that Abraham was there.

It makes no difference that others also claim it: the Muslims through Hagar, and we as well. Hagar, from whom the Hagarenes take their name, was also Abraham’s wife, and we too trace our descent from there. How they will resolve all this, or whether the Jewish authorities will drive the Muslim claimants away some night, God knows. In any case, the passage continues: “When Herod had died, behold, an angel of the Lord appeared in a dream to Joseph in Egypt.” As I said, God had not forgotten him. An angel came again to notify him. “Rise,” he now tells him, “take the Child and His mother”—again, you see, the Child and His mother—“and go into the land of Israel.” He does not say, “Flee.”

Now you may go calmly; there is no danger. Go in peace. “Go.” You may stay a while if you wish, prepare yourself, gather your belongings, and leave tomorrow or the day after. The road is open now. We have a green light, as we would say. “For those who sought the Child’s life are dead.” “They are dead”—not “he is dead,” but “they are dead.” It was not only Herod who died; Antipater, his son, had also died, having been executed by Herod five days earlier. Both had been against the Child. So the plural is correct. For Herod’s three sons—Archelaus, Philip, and Antipater—were devils just like their father. Notice how quietly the text says, “those who sought the Child’s life.” Herod died at about seventy years of age, in the thirty-seventh year of his reign. Thank you.

He had given orders for three thousand people to be slaughtered, and three thousand were slaughtered at his death, so that there would be mourning, you understand—such was the wickedness in him. Thus, “those who sought the Child’s life” had died. “Then he rose, took the Child and His mother, and came into the land of Israel.” He returned from Egypt to the land of Israel. Some people are troubled by this and ask how it could be, since Egypt too was under the Roman yoke. Everyone was under the Roman yoke, yes—but Herod did not have authority there.

He had authority in his own territory. That is why the Child escaped abroad, as we would say. There was no Interpol in those days to come and arrest Him, you understand. Herod had authority over his own subjects, but they had escaped him. Many people raise questions about this; they become troubled, stop at that point, and then try to demolish the entire structure of the faith. That is precisely why I am discussing it. What I am telling you may be new to many of you. I do not know. We would need to discuss this thirty times over, so that you could see—and so that I too could see and hear, and you could hear—everything contained within it. And this applies not only here, but to every passage of Holy Scripture. We are merely giving signposts and broad outlines. Anyone who wishes can go more deeply through prayer and study and learn many things. In this case, then, he took the Child and His mother. Once again it does not say, “his wife and his child.” He took...

“The Child and His mother, and came into the land of Israel,” as I told you. Along the routes toward Nazareth, Bethlehem, and other places, there were inns dating from those days, when caravans traveled to and from Egypt. The Most Holy Theotokos and our Christ stayed in such places on their journeys, and some remain to this day. In fact, as you travel out toward Hebron, on the right-hand side, after descending through several bends, one such inn lies below. I have photographed it on a slide. When Joseph reached the borders of Israel, he asked who the king was, who was reigning there. The elder had already learned to be wary because of what had happened in Jerusalem.

But when he heard that Archelaus was reigning over Judea in place of his father Herod, he was afraid. “This one will be just like his father,” he thought. And so he was afraid.

He was afraid to go there, to enter that region. See how the All-Seeing One watches over such a problem: where should Joseph go, and where should he settle them? Before he had time to torment himself over it, “being warned in a dream, he withdrew into the regions of Galilee.” “Go in that direction,” God tells him. Some people imagine that God has other business and is too occupied. “Would God really take the time to concern Himself with me?” But He died for you, man—He died for you! Yet you do not believe that He died for you. That is why, whenever matters of faith arise, you doubt Him so readily and treat Him as though He were of no account. But if someone touches the sore spot of your ego or your self-interest, then you immediately react: “Do you know who I am?”

“You will have to answer to me!” Yet the other person is nothing in your eyes—an obscure man, though perhaps a wise gentleman and a friend. Well, until now he was your friend. How did you get to the moon, then? How are you no longer his friend? You went all the way to the moon. You have been saved! Tell me about it. A great achievement indeed. But let us not philosophize about these things. God sent Joseph in that direction, and they returned to Nazareth. Christ came to Nazareth for the first time and remained there, and so what the prophets had foretold was fulfilled: “He shall be called a Nazarene.” Yet you will notice that this prophecy is not found anywhere in Holy Scripture. “He shall be called a Nazarene.” Are you pleased now that this proves the Evangelist a liar—you who think you know everything and do not believe in Tradition? The saying is nowhere recorded. Is that it? Then Holy Scripture must be false.

You accept whatever suits you, and whatever does not suit you, you reject. The prophecy is not written there. When the Myrrh-bearing Women went to find Him and learned that He had risen, what did the angel tell them? “You seek Jesus the Nazarene, who was crucified. He is risen.” Even the angel calls Him the Nazarene. Yet you still persist in speaking as you do, and there are even people within the Church who repeat such things. These are the events of the first part of the whole account. I have woven them together as best I could, in order to give you a broader understanding of the Nativity, the coming of the Magi, and, more generally, the flight of our Christ into Egypt.

These people are an example of faith. An educated friend of mine once said to me, “You may describe me however you wish, as a man of letters. But tell me: what does faith mean?” “How should I know?” I replied. People from Cephalonia say, “How would I know?” “Well then,” he told me, “close the matter.” “You will close it yourself,” I answered.

They were to go the next day.

Men from the East, with all their learning and qualifications, worshiped a Child as God—and that is where the matter closes. If he did not understand this, he would want to examine everything endlessly. Tell me: how did they look upon one who seemed condemned and yet perceive that kingship was His and that He was the Lord? That closed the matter. I do not know whether my friend has kept it closed even now. One more thing I would like to tell you. There is a tradition. You saw that when I came in, I wrote something here on the board. It appears in an ancient fresco connected with Mithras. You can imagine how many centuries old it is—fourteen hundred years. These are presented as the five names of the five Magi: Sator, Arepo, Tenet, Opera, Rotas. They are found in a fresco and in another recorded inscription. The remarkable thing is this: when you write them out, you find Sator from this direction and Sator from that direction; Arepo from here and Arepo from there. In other words...

You can read them this way and that way. From whichever direction you look at them, even crosswise, they give the same names. You may need this for Paradise! So I leave it to you as an inheritance.

You said, “the angel.” It is not the angel; he comes here—it is this one who is hungry. Forgive me, it is the one who is hungry. The Ascension, the Annunciation, the Kingdom of Heaven, the Nativity of the Theotokos, Diadochos of Photike, Hesychios the Priest, the Gospel, the Annunciation... They remain to this day; we shall not wait any longer. Now, as for you, if we must be ready, I shall prepare myself for our sake and go. We are the ones who make mistakes.

Pay close attention to this. I have only one thing to tell you: God, for His part, has done what was necessary. What, then, shall we do on our part? Let us not bring Him only our sins the day after tomorrow. What shall we bring? Metanoia—repentance—Holy Confession, Holy Communion, love, and the settling of every unresolved matter in our souls. These are the proper marks of these days, if we truly wish to celebrate Christmas in freedom.

Απόψε, διότι ευρισκόμεθα στις παραμονές των Χριστουγέννων και διότι φέτος δεν μιλήσαμε καμιά βραδιά για τις μεγάλες αυτές εορτές, σκέφτηκα να κάναμε αυτή την τελευταία προ των διακοπών των εορτών ομιλία που να είχε σχέση με τα γεγονότα αυτά των Χριστουγέννων.

Βλέπω από την πλευρά μου ότι τα γεγονότα των Χριστουγέννων παρουσιάζονται σε τρεις φάσεις. Η μία είναι ότι ο Χριστός θα γεννηθεί στη Βηθλεέμ, τα γεγονότα αυτά στη Βηθλεέμ. Η δευτέρα είναι η επίσκεψη των μάγων και τρίτη είναι τα γεγονότα μετά την αναχώρηση των μάγων. Τρεις ξεχωριστές ομιλίες θα έπρεπε να γίνουν ή θα πρέπει να γίνουν, αν θέλει κανείς να θίξει τα περιστατικά γύρω από τα Χριστούγεννα.

Υποθέσεως της προ Χριστού των Χριστουγέννων, που είναι την ερχομένη Κυριακή, που θα μας παρουσιάσει η Εκκλησία μας από τον Ευαγγελιστή Ματθαίο το γενεαλογικό δέντρο του Ιησού κατά το ανθρώπινο.

Πρώτο μέρος της γεννήσεως του Ιησού το αναφέρει ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς. Όταν εμείς πηγαίνουμε τα Χριστούγεννα στην εκκλησία, που καλούμεθα αυτή τη νύχτα ως αφυπνισμένοι διά των κωδώνων των εκκλησιών, που είναι τύποι των αγγέλων που ειδοποίησαν ότι γεννήθηκε ο Χριστός Θεός, για να τον προσκυνήσουμε, ήδη τον βρίσκουμε γεννημένο τον Κύριό μας και βρισκόμεθα μπροστά μάλιστα των ιστορικών της ελεύσεως των Μάγων εξ Ανατολών. Όχι βέβαια ότι οι Μάγοι ήρθαν και πρόλαβαν τη γέννηση του Κυρίου, αλλά η Εκκλησία τα έχει συνδυασμένα: γέννησιν, προσκύνησιν ποιμένων και προσκύνησιν μάγων, έχει μίαν και την αυτήν

μέρα, διότι δεν ενδιαφέρεται χρονολογικώς το τι, ακριβώς ποια ώρα, ποια μέρα, αλλά τα γεγονότα γενικότερα, αυτά έλαβαν χώραν. Οι Μάγοι ήρθαν πολύ αργότερα, όπως βλέπουμε από τη χειρονομία του Ηρώδου, που έδωσε τον αποκεφαλισμό των βρεφών, από διετούς και κατωτέρω, κατά τον χρόνο που ηκρίβωσε παρά των μάγων. Οι Μάγοι είπανε ότι ο αστήρ προ δύο ετών περίπου παρουσιάστηκε και, ως εκ τούτου, δεν ήταν δυνατόν μέσα σε μια βραδιά να έρθουν από την Αραβία οι άνθρωποι αυτοί, να πέσουν στη Βηθλεέμ, να ζητήσουν τον βασιλιά, να εξετάσουν το βασίλειον για τον τεχθέντα άνθρωπον, που ο Χριστός γεννάται, να περπατήσουν στη δύσκολη έρημο, να αντιμετωπίσουν αυτά που αντιμετώπισαν. Όμως λέγω ότι τα τρία γεγονότα αυτά...

Η Εκκλησία τα εορτάζει, γέννηση, την προσκύνηση ποιμένων και μάγων, μίαν και την αυτή ημέρα, να μας πει συνοπτικώς τα γεγονότα. Εμείς δεν βρισκόμαστε μπροστά σ' αυτά τα πράγματα. Βρισκόμαστε μπροστά στον Χριστό γεννηθέντα και ακούμε μάλιστα συγκεκριμένως από τον 1ο κεφάλαιο του Ματθαίου. Αυτό ακούμε: «Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἰδοὺ μάγοι ἐξ Ἀνατολῶν» κλπ. Απόψε ήθελα να μιλήσω για το τρίτο μέρος από όλη αυτή την υπόθεση. Ούτε για τη γέννηση ούτε για τα μετά της γέννας γεγονότα, αλλά μετά την αναχώρηση των μάγων. Δεν ξέρω αν σας έχει απασχολήσει ποτέ το θέμα αυτών των μάγων. Πολλοί δεν έχουν σαφή γνώμη.

Λέμε μάγοι, λέμε άνθρωποι πεπαιδευμένοι, άνθρωποι των γραμμάτων, τουλάχιστον το λιγότερο με τρία διπλώματα και το περισσότερο με πέντε, έξι, εφτά. Τέτοιοι άνθρωποι ήταν αυτοί οι οποίοι εκλήθησαν, δεν ήρθαν, εκλήθησαν, όπως εκλήθησαν και οι ποιμένες, διότι δεν ήξεραν οι άνθρωποι ότι γεννήθηκε ο Θεός, ότι γεννήθηκε ο Βασιλεύς. Ούτε οι ποιμένες ήξεραν ούτε οι μάγοι ήξεραν, όμως οι μεν επληροφορήθησαν διά του Αγγέλου και οι δε επληροφορήθησαν διά του Άστρου. Αναφορικώς με αυτό το άστρο, όπου «οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες ὑπὸ ἀστέρος ἐδιδάσκοντο», θα πρέπει ο άνθρωπος να αναζητήσει εις το βιβλίο των Αριθμών, στο 20

δεύτερο, τρίτο και τέταρτο κεφάλαιο, να βρει ποιο και γιατί έγινε αιτία να ξεσηκωθούν αυτοί οι επίσημοι άνθρωποι των γραμμάτων να έρθουν στην Ιουδαία, εις αναζήτησιν του τεχθέντος βασιλέως, διότι γι' αυτούς είχε γεννηθεί ο βασιλεύς. «Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθείς», όχι πού μέλλει να τεχθεί, «ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;» Για μας έχει γεννηθεί, φέρετε πού μένει, πού είναι, για να τον επισκεφτούμε. Έτσι ήτο το θέμα των επισήμων αυτών ανθρώπων, ήταν δε εξ Αραβίας. Εξ Αραβίας. Προσδιορίζω το εξ Αραβίας διότι στον 71ο Ψαλμό ο Δαβίδ προφητικώς λέγει ότι ο Χριστός θα δεχθεί χρυσόν εξ Αραβίας.

Είναι το προσκύνημα των λαών και ο χρυσός ο οποίος προσεφέρθη μαζί με τον λίβανον και τη σμύρνα. Λέγω λοιπόν, εκεί θα βρει την αιτία. Ίσως από παλαιότερες ομιλίες έχετε ακούσει τα περιστατικά. Ίσως άλλοι έχετε διαβάσει μόνοι σας και έχετε κάνει τον συσχετισμό. Λοιπόν, όμως θέλω να πιστεύω ότι και μεταξύ μας και απόψε το βράδυ υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν ξέρουν τίποτα από αυτά. Ή άλλοι ξέρουν, αλλά πλημμελώς ξέρουν. Να με επιτρέψουν λοιπόν οι υπόλοιποι να κάνω μία παρένθεση, να σας πω από πού αντλούν οι άνθρωποι αυτοί και γίνεται αιτία ένα αστέρι που παρουσιάζεται, ένα παράξενο στερέωμα, να αναζητήσουνε τεχθέντα βασιλέα

σε συγκεκριμένη περίπτωση, σε συγκεκριμένη τοποθεσία, εις την Ιουδαία. Η υπόδειξη αρχίζει από τότε που ο Μωσής οδηγεί τον ισραηλιτικό λαόν δια μέσου της θαλάσσης, εκ της Αιγύπτου στη γη της Επαγγελίας. Ένα πρωί η θάλασσα απέδωσε περίπου 3 εκατομμύρια κόσμο. Έτσι ήτανε για τους ανθρώπους εκείθεν της θαλάσσης, όταν ξημέρωσαν και είδανε μια μυρμηγκιά. Εφοβήθησαν οι άνθρωποι εκεί και θεώρησαν τον λαόν αυτόν, ο οποίος παρουσιάστηκε κατά αυτόν τον θαυματουργικό τρόπο, ότι είναι κάτι κακό γι' αυτούς. Ένας βασιλεύς ονόματι Βαλάκ

ότι αυτόν θα τον αντιμετωπίσει ο λαός με δυσκολίες και σκέφτηκε να καλέσει έναν μάγο τότε από μακριά, που θα αφορίζει τον λαόν αυτόν, θα διαβάζει κάποια ευχή εναντίον του, ώστε να μην κινδυνεύει το βασίλειό του. Πράγματι, έστειλε ο Βαλάκ, αυτός ο βασιλεύς, μια συντροφιά, μια επιτροπή που θέλετε να πούμε, μια αντιπροσωπεία του, με πολλά χρήματα και δώρα, να παρακαλέσει έναν περιώνυμον τότε μάντη ονόματι Βαλαάμ, να έρθει να καταραστεί τον λαόν αυτόν, ώστε να μην κινδυνεύει. Οι άνθρωποι αυτοί έφυγαν εις αναζήτησιν του Βαλαάμ. Βρήκανε τον Βαλαάμ εν τέλει και του είπαν τον λόγο της επισκέψεώς των.

Είπε ότι δεν μπορώ να σας απαντήσω, αλλά θα ρωτήσω τον Θεό. Τώρα ποιον Θεό θα ρωτήσει, δεν ξέρω. Εν πάση περιπτώσει, τους εκράτησε μαζί του το βράδυ εκείνο και το πρωί τους είπε ότι δεν μπορώ να έρθω, διότι αυτός είναι ένας λαός που δεν πρέπει να τον μεταχειριστούμε κατά αυτήν την έννοια. Δεν είπε το τι έγινε. Η απάντησή του όμως εκ μέρους του Θεού: να μην πας προς τα εκεί, διότι αυτός ο λαός είναι δικός του. Ηθέλησαν να τον πείσουν, δεν κατόρθωσαν να τον πείσουν και έφυγαν, όπως θα λέγαμε, άπρακτοι. Επέστρεψαν εν πάση περιπτώσει με καιρό στον βασιλέα και του είπανε το τι τους συνέβη.

Ταλάνισε κατά κάποιον τρόπο, τους εμυκτήρισε κατά κάποιον τρόπο ότι δεν τα κατάφεραν και βρήκε άλλους πιο καπάτσους, τους οποίους εξόπλισε με δώρα πιο πολλά, πανάκριβα, να ξαναπάνε. Πράγματι, έπειτα από καιρό, ξαναεπισκέφθησαν τον Βαλαάμ, εκ μέρους του Βαλάκ, άλλοι. Η απάντηση από τον Θεό ήτο: με αυτόν τον λαό να μην μπλέξεις, είναι δικός μου. Όμως το παραδάκι τον άνθρωπο τον χαλάει καμιά φορά και, εφόσον είπε ότι δεν έρχομαι, έπειτα όμως λέγει: «Μείνετε απόψε εδώ να ρωτήσω τον Θεό μου» και τους κρατάει εκεί και ρωτά τον Θεό του και ο Θεός του τού λέει να πάει.

Τώρα αγαλλιάστηκε με το παραδάκι και όλα αυτά τα πράγματα, σηκώνεται το πρωί και τους λέει: φεύγουμε. Εσαμάρωσε μια όνον που είχε εκεί, προφανώς θηλυκό μουλάρι που λένε, ημίονον, και ξεκίνησαν. Όταν βγήκαν έξω προς τους αγρούς, το μουλάρι παραδόξως, χωρίς καμιά αιτία, εγκαταλείπει τον κανονικό δρόμο και στρέφεται προς τους αγρούς. Αυτός με το ραβδί του το χτυπάει το μουλάρι να γυρίσει στον σωστό δρόμο, όμως το μουλάρι δεν υπήκουσε, άνοιξε ανοιχτότερα, έπεσε μέσα στα χωράφια. Το χτύπησε αυτός επανειλημμένως, δύο-τρεις φορές, και αυτό εν τέλει πήγε σε ένα στενό μέρος, που ήταν το τείχος το ένα μέρος, το τείχος το άλλο, και τον εστρίμωξε κάτω, τον λεγόμενο εκεί, μέχρι που του έκανε και ζημιά στο πόδι του και εκάθισε κάτω το μουλάρι.

Έδερνε το μουλάρι αυτό, η καβάλα που ήταν, το έδερνε το μουλάρι. Παραδόξως, εκείνη τη στιγμή που έδερνε το μουλάρι, το μουλάρι γυρίζει και του μιλάει και του λέγει το εξής: «Γιατί με δέρνεις τρίτην ταύτην φορά;» Ωστόσο, αντί να τρομάξει, να πει το μουλάρι μου μιλάει, και να λυθούν, κατά το λεγόμενο, τα γόνατά του, πιάνει κουβέντα με το μουλάρι. Το μουλάρι συνεχίζει και του λέγει: «Όσο καιρό με έχεις, σου έκανα ποτέ αυτά;» Του απαντά: «Όχι». «Τώρα δεν νομίζεις ότι κάποιον λόγον έχω που δεν μπορώ να πάω με τον ίδιο τρόπο;» Και εκείνη τη στιγμή φαίνεται μπροστά του ένας άγγελος με το σπαθί στο χέρι βγαλμένο, ξεγυμνωμένο, και του λέγει: «Εγώ», του λέγει, «το εμποδίζω, διότι η οδός σου είναι διεστραμμένη».

Θα πει κανείς όταν το ακούει: «Ποια είναι η διεστραμμένη οδός του, εφόσον ο Θεός τού είπε να πάει;» Εδώ είναι κάτι που απαντά σ' αυτόν, αλλά και για μας, και θα το προσέξουμε πολύ στις προσευχές μας. Ο άνθρωπος παίρνει απάντηση από τον Θεό κατά αναλογία της καρδίας.

Πολλές φορές προσευχόμενοι δεν αφήνουμε τον Θεό να μιλήσει, του υποδεικνύουμε του Θεού τι να μιλήσει και τότε τα βρίσκουμε εμπλεγμένα έπειτα. «Εγώ προσευχήθηκα». Πώς προσευχήθηκες; Γερά; Γιατί εμείς έτσι προσευχόμαστε. Θεότοπο, πως δεν πρέπει να είναι έτσι. Η προσευχή πρέπει να είναι: «Χριστέ μου, όπως ξέρεις, μου συμβαίνει αυτό και αυτό. Είτε στενοχωρηθώ είτε πικραθώ είτε εξευτελιστώ είτε δεν ξέρω τι μου συμβεί, σε παρακαλώ, εσύ να κάνεις το σωστό, μην με ακούσεις εμένα». Εγώ, έρχεται κάτι στον νου μου που έλεγε, δεν ξέρω ποιος, ο Σωφρόνιος, μια προσευχή την οποία έκανε κάθε μέρα. Με αυτή την προσευχή

και τα εξής: «Και αν ποτέ σε αρνηθώ, να ξέρεις ότι ακόμη πάλι σ' αγαπώ. Κάποια ανωτέρα βία με έκανε να σε αρνηθώ, ότι εγώ και πάλι θα σ' αγαπώ». Όταν ζητάμε λοιπόν από τον Θεό: «Ναι, Κύριέ μου, εσύ, εσύ, αλλά θα ήθελα να γίνει, θα ήθελα να τον πάρω αυτόν, θα ήθελα να την πάρω αυτή, θα ήθελα να κάνω το ταξίδι αυτό, θα ήθελα να κάνω τούτο». Λέτε λοιπόν, η καρδία είναι γερτή και θα πικραθείς εάν δεν γίνει εκείνο που θέλεις· παρότι ο θάνατός σου, αν γίνει, τότε παίρνεις απάντηση που σου έρχεται στο κεφάλι έπειτα. Αυτή είναι η διεστραμμένη οδός. Σου είχε μιλήσει ο Θεός, δεν σου είπε ότι είναι δικός του ο λαός; Πού φεύγεις; Τι ήθελες να τον ρωτάς τον Θεό; Ο Θεός λέει και ξελέει; Ήρθε το παραδάκι πιο πολύ, τώρα για να δούμε, μήπως άλλαξε γνώμη να τα ακολουθήσουμε. Ευχαριστώ.

«Διεστραμμένη», του λέει εδώ. Εν πάση περιπτώσει, σήκω, πήγαινε, αλλά θα πεις ό,τι εγώ θα σου πω. Τάζει, έπειτα από τέτοιο καψόνι, τάζει. Πηγαίνει. Έφτασε εκεί, συνοδευόμενος και λοιπά, τον υπεδέχθη ο Βαλάκ με όλους αυτούς, τους επήνεσε αυτούς ότι κατάφεραν να τον πάρουν και τον επήρε και τον εβίβασε σε ένα λοφίσκο. Εγώ σας τα λέω συνοπτικά. Αν έχετε χέρι και θέλετε να μάθετε, να τα διαβάσετε στα κεφάλαια αυτά στους Αριθμούς. Εδώ κάτω βλέπετε όλη αυτή τη μυρμηγκιά των ανθρώπων, 3.200.000, όταν ήταν 600.000 μόνο άνδρες. Συν γυναιξί και τέκνοις, πώς ήρθαν.

Να καταραστεί από εκεί τον λαόν αυτόν. Και παραδόξως ο Βαλάκ ακούει να εξυμνεί τις αρετές του λαού αυτού και να ευλογεί τον λαόν αυτόν. Λάθος. Τον παίρνει λοιπόν από εκεί δυναμικά και τον καταφέρνει να τον μεταφέρει σε έναν άλλο λοφίσκο, μήπως από εκεί τον καταραστεί τον λαό. Λάθος. Παραδόξως και εκεί μίλησε και άρχισε να λέει λόγια για τον λαόν αυτόν. Είπε σε μια στροφή ότι ο λαός αυτός έχει δύναμη μονοκέρου. Άλλο πράγμα αυτό, τι είναι ο μονόκερος. Είναι ένα ζώο του δρυμού, των δασών, που έχει ένα κέρατο στο κεφάλι. Αυτό, λόγω της παντοδυναμίας που υπάρχει στο κέρατο αυτό και μιας ευεργετικής εργασίας που προσέφερε στα άλλα θηρία, που θα σας πω, εθεωρείτο μεγάλο από τα θηρία τα άλλα, το πρόσεχαν, το εφοβούντο αλλά και το εσέβοντο. Διότι όταν τα καλοκαίρια στεγνώνανε τα νερά στα βουνά κλπ., και ήτανε εκεί στα φαράγγια κάνα νερό υπόλοιπο που λίμναζε, βρωμούσε το νερό αυτό λόγω που έφερε και δεν μπορούσαν να πιούνε τα ζώα, πήγαιναν να πιούνε, βρώμικο το νερό, δεν μπορούσαν να πιούνε και καθόσανε και επί ημέρες, εβδομάδες ακόμη, γύρω γύρω εκεί διψασμένα και περίμεναν να έρθει αυτό το θηρίο, ο μονόκερος, ο οποίος ερχόμενος αυτός

εσταύρωνε με το κέρατό του το νερό, το οποίο νερό αμέσως εκαθάριζε, έπινε αυτός και ευκαιρία έπεφταν και έπιναν και τα άλλα. Έτσι τον παρουσίαζε τον λαόν τον ισραηλιτικόν ο Θεός, διά του Βαλαάμ του προφήτη. Συγκεκριμένως. Επίσης, θέλω να ξέρετε ότι είπε στην τρίτη, τον μετέφερε και σε τρίτο μέρος να του καταραστεί, και τότε μήνυσε τι μέλλει να γίνει από τον λαόν αυτόν: ότι θα ανατείλει άστρο στον Ιακώβ. Άστρο στον Ιακώβ. Τι είναι αυτό το άστρο στον Ιακώβ; Κυριακή, αν θα πάτε στην εκκλησία, θα ακούσετε μια άλλη λεπτομέρεια που, αν δεν συνδυασθεί, θα βρεθεί και η Ιουδαία, που γράφει ο Μιχαίας, όταν θα γεννηθεί στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Τότε θα δει και το άστρο, το οποίο πήγε στην Αραβία και έφερε τους σοφούς αυτούς εκεί επάνω.

Συνδυαζόμενα τα δύο φώτα αυτά, το εξ ουρανού, εξ αποκαλύψεως διά του αστέρος, και εκ των Γραφών, μπορεί κανείς να βρει τον Χριστό, και βρήκαν τον Χριστό γεννημένον. Γιατί λοιπόν θα ακούσετε: «Αβραάμ εγέννησε τον Ισαάκ, Ισαάκ εγέννησε τον Ιακώβ, Ιακώβ εγέννησε τον Ιούδα και τους αδελφούς αυτού». Μα δεν είναι ο Ιούδας, είναι ο Ρουβήν, πώς το βάζεις αυτόν; Θα πάτε στη Γένεση και θα βρείτε τη γέννηση που εκάλεσε τα παιδιά, τα δώδεκα, ο Ιακώβ και τα ευλογεί. Όταν άρχισε, αρξάμενος εκ του πρωτοτόκου, άρχισε, είπε του καθενός τα δικά του. Όταν έφτασε όμως στον Ιούδα, του λέει: «Από σένα, από την οσφύν τη δικιά σου, δεν θα εκλείψει άρχων, δεν θα εκλείψει βασιλεύς, ώσπου να έρθει ο αναμενόμενος, ο Σηλώ, ο Μεσσίας».

Θα σταματήσει η βασιλεία και πράγματι, ερχόμενος ο Χριστός, εσταμάτησε η βασιλεία, όπως ξέρετε. Κατά συνέπεια είχαν τώρα άστρον στον Ιακώβ, την περιοχή που είναι του Ιακώβ, άστρον του Ιακώβ, και από τη φυλή του Ιούδα, τα δύο κοινά που βοηθούν να βρεθεί ο Μεσσίας. Αυτό λοιπόν εγράφη, εκρατήθη, που εφώτισε το Πνεύμα το Άγιον και ελαλήθη και προφητεύθη διά του πατριάρχου της αστρονομίας, του Βαλαάμ. Και πάντοτε στις σχολές τους αυτό αναμένετο να λάβει σάρκα και οστά. Και ήρθε έπειτα από αιώνας και έλαβε σάρκα και οστά. Και όταν το είδανε αυτοί οι αστρολόγοι εκεί πέρα ότι παρουσιάστηκε αστέρι παράξενο, αμέσως ερμήνευσαν ότι ιδού επραγματοποιήθη η προφητεία του

πατριάρχου ημών, του καθηγητού δηλαδή ημών της αστρολογίας, του Βαλαάμ. Και από εκεί ξεκινάει, από εκεί παίρνουν άκρη, παίρνουν μίτο και ξεκινούν και έρχονται στην αναζήτηση στη φυλή του Ιούδα, στην Ιουδαία. Η Ιουδαία είναι και κατοικείται από τους απογόνους του Ιούδα. Γιατί ξέρετε, μοιράστηκε σε 11 μέρη. Του Λευί η φυλή πήρε διπλή μερίδα, γιατί είχε και τον κλήρο και έπρεπε να διατηρηθεί για την αποστολή που είχε στην τότε Εκκλησία. Λοιπόν, από εκεί θα ξεκινήσει, αν θέλει να βρει από πού οι μάγοι εξεκίνησαν να έρθουν και να κάνουν αυτά τα οποία έκαναν. Επήγανε, τον βρήκανε, δεν θέλησε ο Ηρώδης να ακολουθήσει. Εσκέφθη πονηρά.

Κατά κάποιον τρόπο τη χρονολογία, «λάθρα καλέσας αὐτούς, ἠκρίβωσε παρ' αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος», το γράφει. Δεν χρειάζεται να πάω. «Πηγαίνετε», λέει, «εξετάσετε ακριβώς, αν το βρείτε το παιδίο, ελάτε να μου πείτε και εμένα να το προσκυνήσω». Βαριόταν να πάει 10 χιλιόμετρα στη Βηθλεέμ για να το δει; Γιατί αυτός ήταν βέβαιος ότι με τη μαχαίρα του θα τον έβγαζε από τη μέση. Έσφαξε και τον γιο του, έσφαξε και τη γυναίκα του, έσφαξε δεν ξέρω τι έγινε και γι' αυτό βγήκε εκείνο που αναφέρεται επί των ημερών του και γράφει ο Ιώσηπος: «Κρεῖσσον Ἡρώδου ὗν εἶναι ἢ υἱόν», να είσαι λέει χοίρος του Ηρώδου, υπήρχε εκλογή να μη φάγει, παρά γιος του Ηρώδου. Αλλοίμονο, τελευταία βέβαια, το κάτω κάτω, γι' αυτό έγινε τυμπανιαίος, σκωληκόβρωτος και λοιπά και έφυγε από τη μέση με την ησυχία του, χωρίς να κατηγορήσει τον Θεό ότι δεν...

τον πήρε γρηγορότερα και δεν τον άφησε να μετανοήσει. Γιατί ο Θεός αφήνει τα πράγματα φυσιολογικά να τρέχουν. Και εμείς σκανδαλιζόμαστε: «Πού είναι ο Θεός;» Το μικρότερο έκανε, έφυγε στην Αίγυπτο και τι δεν έκανε; Άφησε τον Ηρώδη με την κακία του και λοιπά. Τώρα ότι εσφάγησαν και μερικά παιδιά, ε, δεν είναι κακό που γίναν και άγιοι αυτοί. Από τότε στον χορό εντοπισμένοι, τα καημένα εκείνα, άγιοι γίνανε, 14.000, και εορτάζονται από την Εκκλησία μας 29 του μηνός Δεκεμβρίου. Διότι αν μένανε, βγάλε τους πόρνους, βγάλε τους μοιχούς, βγάλε τους ομοφυλόφιλους τώρα, αν είσαι και μοντέρνος, βγάλε τους φονείς, βγάλε τους απίστους, κανένας δεν θα πήγαινε μέσα. Τώρα πήγαν και οι 14.000, έγινε καμιά ζημιά; Αλλά τα βάζουν με τη λογική και με το συναίσθημα. Τι έφταιγαν τα... Αλλά τόση κακία είχε αυτό το παιδί που ήρθε. Μάλιστα εκφράζονται άσχημα για τον Χριστό μας. Ναι, γιατί τα έκαμε αγίους και τα έχει βάλει στην αποθήκη από τότε. Τους έκανε κακό, ε!

Δυστυχώς έτσι τα βλέπουν ορισμένοι. Εν πάση περιπτώσει, αυτοί εξιώθησαν και φτάσανε μέχρι εκεί. Όπως ξέρετε, το αστέρι ξαναπαρουσιάστηκε όταν ο Ηρώδης τους είπε ότι στη Βηθλεέμ, όταν ξεκίνησαν, να το ξανά το αστέρι. Εδώ θα ακούσετε πολλά παραμύθια κατά καιρούς από τα ραδιόφωνα κλπ. και περί θαύματος, ούτε Κρόνοι ούτε Ζευς ούτε Δίας, δεν ξέρω τι άλλα που ήρθαν γύρω από τους αστερισμούς. Τίποτα, είναι αστεία. Ημέρα μεσημέρι, ημέρα, το αστέρι τους οδήγησε. Γιατί δηλαδή λέμε, ημέρα υπάρχουν αστέρια; Δεν υπάρχουν αστέρια την ημέρα. Πώς λοιπόν αυτό οδήγησε; Ξεκίνησαν τη νύχτα να πάνε; Φύγανε ημέρα. Λοιπόν, ημέρα μεσημέρι μπορεί να ταξιδεύει αστέρι και να μην είναι θαύμα; Πρόκειται περί θαύματος, λοιπόν. Μην ακούτε παραμύθια που λέει ο κόσμος. Τι είναι η αλήθεια, γι' αυτό να κρατάμε.

Το λέει: το αστέρι το είδανε και «ἐχάρησαν χαρὰν μεγάλην σφόδρα». Άρα, το είδανε στην Ανατολή, πίστευσαν ότι έγινε η γέννηση, το χάσαν όμως. Γιατί αν τους οδηγούσε, δεν υπήρχε λόγος να πάνε στον Ηρώδη και να εξευτελίζονται. Κατευθείαν θα τους πήγαινε να βρουν το παιδίο. Το χάσαν, ήρθαν στα Ιεροσόλυμα, ρώτησαν, δόθηκε αξία στη Γραφή και βάσει των δύο αυτών τώρα φεύγουν.

φεύγουνε. Να το τετραστέρι, εχάρισαν χαρά μεγάλη πόδο.

Και τον βρήκανε κάτω στην οικία, όχι στη σπηλιά, όχι στη φάτνη, στην οικία. Προφανώς στις οκτώ μέρες, γιατί αν ήταν το ίδιο βράδυ και σηκώνονται και φεύγουν για την Αίγυπτο κλπ., γινόταν αυτά την ίδια μέρα, τότε πώς έγινε η περιτομή, πώς έγινε η Υπαπαντή; Εφόσον έλαβαν χώραν αυτά, αποδεικνύεται ότι ο Χριστός δεν έφυγε τις πρώτες ημέρες, αλλά έφυγε πολύ αργότερα.

Έμεινε στη Βηθλεέμ. Φαίνεται ότι η Παναγία μας, διότι τον εγέννησε εκεί, φαίνεται, σκέφτηκε να τον αναθρέψει εκεί. Γι’ αυτό και βρέθηκε στο σπίτι, όχι στη φάτνη, που επήγανε οι ποιμένες το ίδιο βράδυ, λόγω ότι ήσαν κοντά. Οι Μάγοι όμως προσέφεραν τον χρυσό με τον λίβανο και τη σμύρνα. Τον προσκυνάνε σαν βασιλιά με τον χρυσό, τον προσκυνάνε σαν θύμα, θύμα που θα πεθάνει, με τη σμύρνα, και ο λίβανος είναι θυσία εύοσμος προς τον Θεό, ότι ο Θεός θα εδέχετο τη θυσία του Κυρίου για λογαριασμό, βέβαια, των ανθρώπων. Δεν επέστρεψαν οι Μάγοι.

Έμεινε ο Ηρώδης ληρώδης, όπως λέγει ωραιότατα η Αγία μας Εκκλησία στον Ακάθιστον Ύμνο. «Ἀναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδού, ἄγγελος Κυρίου φαίνεται κατ’ ὄναρ τῷ Ἰωσήφ, λέγων· Ἐγερθείς, παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον». Γιατί, μα τόσο γρηγορότερα εδώ λες «Μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριὰμ τὴν γυναῖκά σου»; Και σκανδαλίζονται οι Προτεστάντες και σκανδαλίζονται οι Ιεχωβίτες και μερικοί αδαείς από τους δικούς μας, αδιάβαστοι. Γιατί εδώ δεν λες «παράλαβε τη γυναίκα σου και το παιδί σου» ή «τη γυναίκα σου και το παιδί της»; Αν δεν θέλει να πεις ότι ζει ως παρθένος. Όμως είναι η γυναίκα σου, όπως το λες γρηγορότερα. Ευχαριστώ.

Από τη στιγμή που εγέννησε η Παναγία μας, έπαυσε να γίνεται αναφορά περί γυναικός του Ιωσήφ. Αν εκεί έγραψε ο Ματθαίος και αν ελέχθη ότι περί γυναικός είναι, διότι είναι έγκυος και, αν δεν φέρεται ως γυναίκα κάποιου, έπρεπε να λιθοβοληθεί ως μοιχαλίς. Τώρα εξέλιπε αυτός ο φόβος, έρχονται τα πράγματα στη θέση τους. Βρίσκεσαι, λοιπόν, μεγάλε άνθρωπε, ξένε, που εκλήθης να υπηρετήσεις αυτό το υπερφυές μυστήριο: παράλαβε τη μητέρα και το παιδίον. Και στη συνέχεια θα δείτε «το παιδίον και τη μητέρα αυτού», «τη μητέρα και το παιδίον». Ούτε μου παρουσιάζεται ως σύζυγος αυτός ή «η σύζυγός μου» ή «το παιδί μου» και τα τρία αυτά, και ότι εξέλιπε ο λόγος. Το παιδί έφυγε από την κοιλιά, εγεννήθηκε, δεν πρόκειται να τη λιθοβολήσουν πλέον και έρχονται τα πράγματα στη θέση τους. Μην τα αφήνετε, όχι να σκανδαλίζεστε και ψάχνετε να βρείτε παιδιά της Παναγίας.

Γιατί κάνουμε λάθος. «Παράλαβε», λοιπόν, «το παιδίον και τη μητέρα αυτού και φεῦγε εἰς Αἴγυπτον». Φεύγε, όχι πορεύου· φεύγε! Και έτσι που φεύγει, γρήγορα. Και πού θα φύγει; Από προσώπου Ηρώδου. Φεύγει ο Θεός. Και φεύγει τώρα, να ακούτε, μέσα στη νύχτα. Γιατί έφυγε νύχτα; Μέσα στη νύχτα να φεύγει, κάποιο ζώο κάπου, θα την έβαλε πάνω σε ένα γαϊδουράκι, σε μια καμήλα, και να φεύγει. Θα πεις, τι γίνεται; Ποιος φεύγει; Φεύγει ο Θεός. Ο Θεός φεύγει; Ναι, φεύγει ο Θεός. Κάνει το μικρότερον ο Θεός, το μικρότερον ο Θεός. Άλλο μάθημα αυτό. «Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί». Φυλάξτε τη ζωή σας, μην εκτίθεστε και πιστεύετε ότι θα σας βοηθήσει ο Θεός. Όχι, δεν βοηθάει ο Θεός. Ο Θεός θα σε βοηθήσει όταν πρέπει

να σε βοηθήσει και δεν θα σε βοηθήσει εν τω εγωισμώ σου, εκεί που μπορείς να φυλαχτείς ή να βοηθηθείς μόνος. Ο Θεός πάντοτε βάζει εκείνο το οποίο δεν μπορείς να βάλεις εσύ και εγώ. Εδώ, λοιπόν, ο Θεός φεύγει, φεύγει εις Αίγυπτον, φεύγει εις Αίγυπτον, και ίσθι εκεί και μείνε εκεί ήσυχος. Ούτε TV υπάρχει, ούτε ραδιόφωνο υπάρχει, ούτε τηλέφωνο υπάρχει, ούτε ασύρματος υπάρχει. Δεν υπάρχουν αυτά. Κάτσε με την ησυχία σου εκεί και ίσθι εκεί «ἕως ἂν εἴπω σοι». Εγώ έχω τον νου μου για σένα, μη στενοχωριέσαι. «Ἕως ἂν εἴπω σοι». Ας σου πω την αιτία γιατί όλα αυτά: «Μέλλει γὰρ Ἡρῴδης ζητεῖν τὸ παιδίον τοῦ ἀπολέσαι αὐτό». Θα μάθει ο Ηρώδης ότι του φύγανε οι Μάγοι.

Θα το θεωρήσει εμπαικτικό, θα θυμώσει και θα δώσει εντολή για τη σφαγή, με σκοπό να βρει την ψυχή του παιδιού. Πάρτε το, λοιπόν, και φεύγα. «Ὁ δὲ ἐγερθεὶς παρέλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ νυκτός». Το παιδίον και τη μητέρα. Όχι τη γυναίκα του και το παιδί του ή το παιδί του. Το παιδίον και τη μητέρα. Ούτε το παιδί του και τη μάνα του. Όχι, το παιδίον και τη μητέρα αυτού. Παρουσιάζεται αμέσως τρίτος τώρα, ξένος, παίρνει αυτό το ζευγάρι. Μητέρα με παιδί. Παιδί με μητέρα, αυτοί οι δύο είναι. Παίρνει, λοιπόν, τη μητέρα και το παιδί και ανεχώρησεν εις Αίγυπτον και έφυγε εις Αίγυπτον. Αυτό το είχε δει ο Θεός και είχε γράψει διά του προφήτου, στο 11ο κεφάλαιο, να ξέρετε, του Ωσηέ, στίχος 1: «Ἐξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου».

Επίσης, αυτή η σκηνή υπάρχει, να ξέρετε, στο 19ο κεφάλαιο του Ησαΐου και βλέπει την Παναγία μας ως νεφέλην κούφην. Νεφέλη είναι η Παναγία, που φέρνει τον υπέρθεον Θεό. Γνωρίζετε δε ακόμη ότι, όταν ο Χριστός μας μικρός εμπήκε στην Αίγυπτο, έπεσαν όλα τα αγάλματα, τα είδωλα των Αιγυπτίων, και συνετρίβησαν. Τα έχασαν δε, τα έμπλεξαν κατά τέτοια έννοια που δεν ξέραν τι έγινε. Πήγανε και ρωτήσανε τα μαγεία. Τα μαγεία όμως δεν απήντησαν, γιατί όταν μπει ο Κύριος στη μέση δεν απαντούν τα μαγεία. Αστεία. Εμείς που πάμε εδώ πέρα στα μέντιουμ και στα τραπεζάκια και στον πνευματισμό, μπες με Χριστό μέσα, με ένα σταυρό στο χέρι, και πες ένα όνομα του Ιησού Χριστού. Κάνε τη συγκέντρωση, κάλεσε· θα σου πει «δεν γίνεται, αναβάλλεται». Σας

μη δεκτός είναι εδώ πέρα μέσα. Αλλά πού να το κάνουμε; Πιστεύουμε. Βγάλε ένα σταυρό σε έναν Ιεχωβά, θα πέσει κάτω από το παράθυρο. Δεν μπορεί να το αντέξει. Όταν, λοιπόν, επήγαινε η Παναγία μας, 15 ετών, με το παιδί στην αγκαλιά κλπ., έπεσαν όλα. Διαβάστε το 19ο κεφάλαιο του Ησαΐου, σας λέγω. Αυτή τη στιγμή την έβλεπε ο Θεός και την είχε γράψει. Και είναι εκεί και έμεινε εκεί, λέγει, «ἕως τῆς τελευτῆς Ἡρῴδου». Αυτός ο Ηρώδης, όποτε τελειώσει. Λέγεται ότι έμεινε επτά χρόνια εκεί πέρα. Επτά χρόνια έμεινε. «Τότε Ἡρῴδης, ἰδὼν ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων», αυτά που λέγαμε γρηγορότερα, «ἐθυμώθη λίαν καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς».

«Ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων». Από δω βγαίνει σαφώς ότι το αστέρι το είχαν δει προ δύο ετών. Αυτό είχε χαράξει το σημείο του και αυτό έβαλε εμπρός την ενέργειά του. Μου έρχεται στο νου κάτι, ότι μέσα σ’ αυτή τη χειρονομία του Ηρώδου πρέπει να είναι και ο Τίμιος Πρόδρομος, γιατί αυτός, ηλικίας του Χριστού μας, έξι μήνες είναι η διαφορά. Όμως αυτός, κατόπιν αυτής της σφαγής, ευρέθη στην έρημο, διότι αναφέρει η παράδοση ότι τον πήρε η μητέρα και έτρεξε να φύγει από προσώπου μαχαίρας στρατιωτών Ηρώδου και λέγεται ότι την έφτανε κάποιος στρατιώτης να τον πάρει από τα χέρια.

Την εδίωκε. Η μητέρα ήτανε, η Ελισάβετ, και έκανε μία σύντομο προσευχή η Αγία Ελισάβετ και είπε σε ένα βουνό που βρέθηκε: «Όρος, δέξου τέκνον και τη μητέρα αυτού». Και ήσαν αρκετά αυτά τα λόγια να βρεθεί το πίσω μέρος από το ρήγμα και έτσι ευρέθηκε ο μικρός Ιωάννης στην έρημο και έμεινε μέχρι τότε που έμενε, που κατέβηκε κάτω, ή έπειτα που βγήκε και ήλεγξε τον Ηρώδη, μέχρι που έπειτα βγήκε και βάπτισε αυτόν τον Κύριό μας κλπ. Θα ήθελα στο σημείο αυτό να σας πω ότι και σήμερα, εάν σας ευλογήσει ο Θεός και φτάσετε ποτέ στη Βηθλεέμ να προσκυνήσετε, εκεί θα κοιτάξετε κάτω, στο σπήλαιο, δεξιά. Υπάρχει άλλο σπήλαιο που έχουν περισωθεί λείψανα των

14.000 νηπίων μέχρι σήμερα. Μέσα δε στα λείψανα αυτά υπάρχουν και λείψανα μεγαλυτέρων, σε ποσοστό όμως λιγότερο. Αν είναι, παραδείγματος χάριν, 100 οστά μικρών, είναι 10 οστά μεγάλων, όπως και κάρες, εκτός των μικρών, μεγάλων. Είναι μητέρες, προφανώς, οι οποίες δεν έδιναν το παιδί. Στην προσπάθεια να το αποσπάσουν και δεν το έδιναν, εφόνευαν και τους δύο. Υπάρχουν εκεί οι μαρτυρίες μέχρι σήμερα. Βέβαια, αυτά εμείς δεν τα πιστεύουμε, αλλά κάποια μέρα θα βρεθούμε και πάνω, θα τα πιστέψουμε. Και εύχομαι να μην είναι αργά να μας κηρύξει. Και αυτό το είχε δει το Πνεύμα το Άγιο.

Είχε γράψει μια προφητεία. Την προφητεία αυτή την έχει γράψει ο προφήτης Ιερεμίας στο 38ο κεφάλαιό του για τα περιστατικά αυτά της σφαγής εκεί επάνω στη Ραμά. Ραμά ερμηνεύεται ύψος, λόφος, σε έναν λόφο, σε ένα ύψωμα. Ραμά. Ξέρετε, Ραμά είναι η σημερινή Αριμαθαία. Αυτό είναι το Ραμά. Ξέρετε την Αριμαθαία στον τίτλο, ε! Ο Ιωσήφ, ένας ο οποίος περιποιείται τον Κύριό μας κατά την τελείωσή του, όταν κατέβαινε να τον περιποιηθούν εκεί, προκειμένου να τον ενταφιάσουν, ας πούμε. «Φωνὴ ἐν Ῥαμᾷ ἠκούσθη, θρῆνος καὶ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς πολύς». Μπορείτε να φανταστείτε το τι έγινε.

«Κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσίν». Πώς να την πείσεις αυτή, όταν εμείς σήμερα, εις το πλήρωμα του αιώνος, με τόσα θαύματα, με τόσο Ευαγγέλιο και με τόσα κηρύγματα, δεν εμπιστευόμαστε ζωή πέρα του τάφου; Η πολυμάρτυς εκείνη, η οποία δεν ήξερε τι να πιστέψει, πώς θα την παρηγορήσεις; «Οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι», εν τω προσώπω της Ραχήλ, η οποία Ραχήλ, ξέρετε, γυναίκα του Ιακώβου, εξ αυτής ο Ιωσήφ, εξ αυτής η Παναγία, ο Δαβίδ, η Παναγία, παιδιά δικά της είναι, και βλέπει, λοιπόν, από τότε και λέγει ότι «οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι». Δεν ξέρω αν ξέρετε, ο τάφος της Ραχήλ είναι σε ένα δρόμο που λέγεται Οδός Ιπποδρόμου.

Από τη Βηθλεέμ υπήρχε ιππόδρομος. Η οδός αυτή λεγόταν Οδός Ιπποδρόμου. Στο δεξιό μέρος είναι ο τάφος της Ραχήλ και η Ραχήλ, ξέρετε, πέθανε από δυστοκία, πέθανε στη γέννα, όπως λέμε, έξω από τη Βηθλεέμ και έχει ταφεί εκεί. Σήμερα, εάν πάτε, οι Εβραίοι την έχουν μέσα στη δικαιοδοσία τους. Έχουν στείλει στρατιώτες και φυλάττουν φρουρά, όπως έχουν στους τάφους των πατέρων, των πατριαρχών, όπως έχουν στον τάφο του Δαβίδ. Σε ό,τι καταλαβαίνουν ότι είναι δικό τους και από τη γενιά τους, το έχουν πιάσει και το έχουν και φρουρείται. Και αλλού το εκμεταλλεύονται, όπως στον ναό του Σολομώντος. Πληρώνει δολάριο για να μπει στη Μέκκα, διότι πιστεύουν ότι είναι του Αβραάμ εκεί.

Αδιάφορον αν το διεκδικούν και οι άλλοι, οι μουσουλμάνοι, από την Άγαρ, και εμείς. Και η Άγαρ, Αγαρηνοί καθότι, ήταν του Αβραάμ γυναίκα κι αυτή, και εμείς από εκεί ήμεθα. Τώρα πώς θα τα βγάλουν πέρα, πότε θα τους κάνουν πέρα οι Εβραίοι κάνα βράδυ αυτούς, ο Θεός ξέρει. Εν πάση περιπτώσει, εδώ στη συνέχεια λέγει: «Τελευτήσαντος δὲ τοῦ Ἡρῴδου, ἰδού, ἄγγελος Κυρίου κατ’ ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ». Λέγω, δεν το ξέχασε. Άγγελος πάλι έρχεται και τον ειδοποιεί. «Ἐγερθείς», σήκω, του λέει τώρα, «παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ», πάλι, βλέπετε, το παιδίον και τη μητέρα αυτού, «καὶ πορεύου εἰς γῆν Ἰσραήλ». Όχι φεύγε.

Με την ησυχία σου τώρα, δεν κινδυνεύουμε τώρα. Πήγαινε με την υγεία σου. «Πορεύου». Κάθισε και κάπου, θέλεις να ετοιμαστείς, να μαζέψεις τις αποσκευές σου, να φύγεις αύριο, δεν ξέρω, την άλλη. Είναι ανοιχτός ο δρόμος πλέον. Έχουμε πράσινο, όπως λέγαμε. Λοιπόν, «τεθνήκασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου». «Τεθνήκασι γάρ». Όχι τέθνηκε· «τεθνήκασι γάρ». Δεν πέθανε ο Ηρώδης· πέθανε και ο Αντίπατρος, ο γιος του, τον οποίον εθανάτωσε προ πέντε ημερών ο Ηρώδης. Και οι δύο ήσαν αντίον. Συμφωνεί. Γιατί και τα τρία παιδιά του Ηρώδου, ο Αρχέλαος, ο Φίλιππος και ο Αντίπατρος, ήτανε ίδιοι σατανάδες σαν τον πατέρα τους. Και θυμήθηκε, σιγά, λέγει, «οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου». Ο Ηρώδης πέθανε σε ηλικία περίπου 70 ετών, το 37ο έτος της βασιλείας του. Σας ευχαριστώ.

είχε δώσει εντολή να σφαγούν τρεις χιλιάδες και εσφάγησαν τρεις χιλιάδες στην κυρία του, στο θάνατό του, για να είναι πέμπτες, καταλάβατε, και αυτή η τεκκατία που υπήρχε. Σε θρήκαση λοιπόν, οι ζητούντες την ψυχή του παιδίου Ο δε Αιγερθής παρέλαβε το παιδίον και τη μητέρα αυτού και ήλθε εις γην Ισραήλ Επέφρεψε από την Αίγυπτο στην γην Ισραήλ Ορισμένοι σκανδαλίζονται το τι έγινε Εφόσον και η Αίγυπτος ήταν κάτω από τη Ρωμαϊκή Μπότα, όλοι ήσαν κάτω από τη Ρωμαϊκή Μπότα, ναι, Ηρώδης αλλά ο δεν ήταν κάτω Μπότα, Ρωμαϊκή ήσαν από από κάτω τη τη όλοι Ρωμαϊκή Μπότα, ναι, αλλά ο Ηρώδης Μπότα, Μπότα, Ρωμαϊκή Ρωμαϊκή ήσαν ήταν αλλά από από δεν κάτω κάτω ναι, ο τη τη όλοι Ηρώδης

είχε δικαιώματα εκεί πέρα. Γι’ αυτό του έφυγε στο εξωτερικό, όπως θα λέγαμε. Δεν ήρθε η Ιντερπόλ τότε να τον πιάσουν, καταλάβατε. Τώρα έχει τον υπήκοό του, βρήκαν... Γι’ αυτό του έφυγε. Είναι ερωτήματα σε πολλούς, σκανδαλίζονται και στέκονται εκεί πέρα και πάνε να γκρεμίσουν ολόκληρο το οικοδόμημα. Γι’ αυτό ακριβώς το συζητώ αυτό το πράγμα. Και με αυτά που σας λέγω, που ίσως πολλοί τα ακούτε πρώτη φορά, δεν ξέρω τι είναι το θέμα. Θέλουμε να το συζητήσουμε αυτό τριάντα φορές, να δείτε, να δω και να ακούσω και να ακούσετε το τι έχει μέσα αυτό. Όχι μόνο αυτό, κάθε κομμάτι της Γραφής. Απλώς συνθήματα δίνουμε και γενικές γραμμές. Ο άνθρωπος, ο καθένας, μπορεί να εμβαθύνει, αν θέλει, με προσευχή και με μελέτη, να μάθει πολλά πράγματα. Σε αυτήν την περίπτωση, ο δε παρέλαβε το παιδί και τη μητέρα του. Πάλι δεν λέει τη γυναίκα του και το παιδί του. Παρέλαβε...

«τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ ἦλθεν εἰς γῆν Ἰσραήλ», όπως σας είπα. Ξέρετε, καθ’ οδόν, πηγαίνοντας προς τη Ναζαρέτ, πηγαίνοντας προς τη Βηθλεέμ, πηγαίνοντας σε άλλες κατευθύνσεις, είναι χάνια από ημερών τότε, που ταξίδευαν προς την Αίγυπτο, καραβάνια κλπ., στα οποία διέμεινε η Παναγία μας με τον Χριστό μας, πηγαίνοντας και ερχόμενοι, και υπάρχουν μέχρι σήμερα. Μάλιστα, πηγαίνοντας έξω προς τη Χεβρώνα, στο δεξιό μέρος, κατεβαίνοντας κάποιες στροφές, από κάτω υπάρχει ένα τέτοιο, το οποίο έχω βγάλει σε slide. Ο λαός. Αυτός, όταν έφτασε στα σύνορα του Ισραήλ, ρώτησε ποιος είναι βασιλιάς, ποιος βασιλεύει εδώ, και στην Ιερουσαλήμ τού είχε πάρει φόβο το μάτι του, του γέροντος.

Μπέτ Κερκτρότη, αυτό σας δε ότι αρκελάος βασιλεύει επί της Ιουδαίας αντί η ρόδου του πατρός αυτού εφοβήθη. Του λέει το ίδιο θα είναι κι αυτός. Εφοβήθη.

Απελθεῖν, να πάει εκεί, να μπει μέσα. Πώς παρακολουθεί ο Παντεπόπτης τέτοιο πρόβλημα, πού να πάει, πού να τα σχολεί; Πριν βασανιστεί καθόλου, «χρηματισθεὶς δὲ κατ’ ὄναρ ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη τῆς Γαλιλαίας». Πήγαινε, του λέει, προς τα εκεί. Ορισμένοι νομίζουν ότι ο Θεός έχει δουλειές και είναι απασχολημένος. Εμένα θα κάτσει να καταπιαστεί ο Θεός; Μα πέθανε για σένα, άνθρωπε, πέθανε για σένα, αλλά δεν το πιστεύεις ότι πέθανε για σένα. Γι’ αυτό τόσο εύκολα, όταν πρόκειται περί πίστεως θέματα, αμφισβητείς Αυτόν και τον βγάζεις ευτελή. Αν σου πατήσουν τον κάλο, όμως, του εγώ ή του συμφέροντος, έφερες και ως είμαι εγώ.

Τα βρεις με εμένα, με την άλλη, είναι τίποτα, αφανής, σοφός κύριος, φίλος. Ε, μέχρι τώρα είσαι φίλος. Πώς πήγες στο φεγγάρι σου, πώς δεν είσαι φίλος; Πήγες πάνω στο φεγγάρι. Σώθηκες. Για πες μου. Μεγάλο πράγμα. Δεν θα φιλοσοφούμε αυτά. Και τον έστειλε προς εκεί. Και ήρθανε στη Ναζαρέτ πάλι. Από εκεί που δεν είχε έρθει ο Βατανεγεννήτης, έρχεται ο Χριστός μας για πρώτη φορά στο Ναζαρέως και έμεινε εκεί πέρα και έτσι επληρώθη αυτό που προέβλεπαν οι προφήτες, ότι «Ναζωραῖος κληθήσεται». Θα δει κανείς, αυτή η προφητεία εδώ δεν αναφέρεται πουθενά εις τας Γραφάς. «Ναζωραῖος κληθήσεται». Δεν χαίρεστε που σε βγάζει και ψεύτη, εσύ που τα ξέρεις όλα και δεν πιστεύεις στην Παράδοση; Που δεν αναφέρεται πουθενά. Έτσι; Τότε η Γραφή είναι ψέματα.

Παραδέχεσαι όσα θέλεις και όσα δεν θέλεις δεν παραδέχεσαι. Δεν αναφέρεται. Όταν οι Μυροφόρες πήγαν να τον βρουν και τον βρήκαν αναστημένον, τι τους είπε ο άγγελος; «Τί ζητεῖτε; Ἰησοῦν τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον· ἠγέρθη». Και ο άγγελος Ναζαρηνόν τον λέει. Και εσύ εξακολουθείς ακόμη να λες, και εντός υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι λέτε να προσέχουν και κάνουν πάλι. Αυτά είναι τα γεγονότα του πρώτου μέρους της όλης υποθέσεως. Εγώ τα ανάμιξα όσο μπόρεσα για να δώσω μια γενικότερη ιδέα επάνω στη γέννηση, επάνω στον ερχομό των Μάγων και γενικότερα στη φυγή του Χριστού μας στην Αίγυπτο.

Οι άνθρωποι, πίστη και παράδειγμα πίστεως. Ένας φίλος μου μορφωμένος μού έλεγε: «Θα με μηνύσεις όπως θέλεις ως άνθρωπο των γραμμάτων. Πες μου», μου λέει, «τι θα πει πίστη;» «Πού να ξέρω εγώ;» του λέω. Οι Κεφαλονίτες λένε «μα δα ξέρω;» «Ε, τότε», μου λέει, «κλείσ’ το». «Θα το κλείσεις εσύ», του λέω.

να πάνε αυρίς.

Ανατολή, με τα διπλώματα, πώς προσκύνησαν ένα παιδί για Θεό, και εκεί θα το κλείσει. Εάν δεν ήξερε, θα ήθεσε να τον ελέγχει όλη τη... να σου πει πώς βλέπει σε έναν, στον κακουργημένο του, πώς βλέπει ότι έχει βασιλεία εκείνη και Κύριος. Το έκλεισε. Δεν ξέρω αν το έχει κλεισμένο ακόμα. Δεν ξέρω αν το έχει κλεισμένο ακόμα. Ένα ακόμη θα ήθελα να σας πω, ότι υπάρχει μία παράδοση. Σας Είδατε, όταν ήρθα μέσα, έγραψα κάτι εδώ στον πίνακα αυτόν. Αυτό υπάρχει σε παλαιά τοιχογραφία του Μίθρα. Μπορείτε να φανταστείτε τώρα πόσες εκατονταετίες είναι. Χιλίων τετρακοσίων χρόνων αυτή. Αυτά φέρονται ως τα πέντε ονόματα των πέντε Μάγων. Σάτορ, Άρεπο, Τένετ, Όπερα, Ρώτας. Είναι σε τοιχογραφία και σε ηχογραφία την Ισράκο. Το παράξενο εδώ είναι το εξής: όταν τα γράψετε, θα δείτε Σάτορ από εκεί, Σάτορ από εδώ, Σάτορ από εδώ, Σάτορ από εκεί. Άρεπο από εδώ, Άρεπο από εδώ, Άρεπο από εδώ, Άρεπο από εκεί. Δηλαδή,

εδώ, παίρνετε εκεί, παίρνετε εκεί, από όπου να το κοιτάξεις, σταυροειδώς, δίνουνε τα ίδια ονόματα. Αυτή θα χρειαστεί για τον Παράδεισο αυτό. Έτσι, για κληρονομιά σας το αφήνω.

Είπατε, τον Άγγελ. Δεν είναι τον Άγγελ, έρχεται εδώ, είναι τον Πεινένον αυτό. Συγγνώμη, είναι τον Πεινένον. Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Με παραμένουν μέχρι σήμερα, μέχρι σήμερα, δεν θα περιμένουμε. Τώρα, εσένα, αν πρέπει είμαστε, εγώ έζομαι για εμάς και θα πάω. Εμείς που άλλοι κάνουμε λάθος.

Προσέξετέ μου αυτό το πράγμα. Ένα έχω μόνο να σας πω: ότι ο Θεός από την πλευρά Του έκανε αυτά που έπρεπε. Τώρα εμείς απ' την πλευρά μας τι θα κάνουμε; Να μην Του πάμε αμαρτίες μεθαύριο· τι θα έχουμε; Μετάνοια, εξομολόγηση, Θεία Κοινωνία, αγάπη, τακτοποίηση των εκκρεμοτήτων των ψυχών. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά των ημερών αυτών, εάν θέλουμε να κάνουμε πραγματικά ελεύθερα Χριστούγεννα. Χριστούς, πράγματα οποίων έχουμε, Ισαλίνης και ουσπάντας Ανήμου.