Jairus's Daughter and the Woman with the Issue of Blood

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Holy Scripture, the Ascension, the Apocalypse, the Resurrection, the Apocalypse, the Resurrection, the Apocalypse. These too relate to this distinct subject of attending church. For nearly all of us attend church, each in our own way, of course, but we do not receive the good fruits that church attendance should bring. That is why I persist, for as long as God allows.

I persist in the hope that I may be able to offer something more, even to myself and to all of us, since God is the One who bears the cost. As I stand before you to speak today, I cannot resist saying something about this day as well, because it offers a great lesson concerning the matters we have been discussing, both generally and specifically.

The Orthodox Church, the only Church that possesses the Spirit of God, has arranged her life, her books, and her teachings in such a way that a person need only pay attention to what she teaches him. Of course, she does not restrict him to only those things she sets before him. Everything that has been written and preserved, and placed upon the shelves of the Church through the Holy Spirit, is suitable and necessary for man. Yet from all this wealth she has also selected certain passages for the days of the year. Every year she brings these especially to the forefront and teaches them with particular emphasis.

Through these passages above all. I would like to believe that most of us attended church today. And the Church spoke about something directly related to our subject. I do not know whether you noticed it. She spoke about the twofold miracle performed by Christ for Jairus and for a woman suffering from a flow of blood. These are classic themes of the Church, yet for many—even among the chosen members of the Church—their deeper meaning remains largely buried. Allow me, then, to bring this meaning to the surface, because it speaks directly to my subject: this question of church attendance that I have been addressing in stages.

To follow this subject as a whole, one must first understand the sequence of events. If you open the Gospel texts, you will find that today Christ encountered this prominent Jew, Jairus, the ruler of the synagogue. Christ had returned from a journey, from the opposite shore, as we might say. To use a modern comparison, yesterday He crossed the Gulf of Corinth and came over to this side. At that time, He crossed the Sea of Tiberias and came to the other shore. They had driven Him away from there. Christ departed because He had been rejected. This was after the miracle among the Gerasenes, when He delivered a man who had a legion of demons. He entered the boat and left. He had threatened their interests.

He permitted the demons to enter the swine and plunge into the sea. Their interests were harmed, and so they drove Him away. We do the same. We do not want Christ when He challenges our interests, our ego, our flesh, our pleasures, or our worldly life. We push Christ aside and do as we please.

Our Christ is the only guest who imposes no burden. He burdens no one, nor does He force Himself upon anyone’s soul, work, home, or possessions. You must earnestly implore this exalted Guest to remain with you. You must speak as those on the road to Emmaus spoke.

“Stay with us; stay with us tonight.” You must feel your need for Christ and for His presence, and desire Him to remain with you. Then we shall see whether He will stay, for He is discerning. He takes great care over whom He will remain with, who is calling Him, and whether the one who calls Him has prepared himself fittingly to receive Him. In any case, the Lord left that place, entered the boat, and crossed to the other side. Some drove Him away and left the place empty; others then took their place. When He stepped ashore at what we might call the quay or the breakwater, a different crowd was there. Many were waiting for Him and welcomed Him.

These people took the place of those who had rejected Him. Christ will always have followers. However much people may kick against Him, and however indifferent we may be toward Him, He will always have followers. Among that crowd was one man who came with a definite purpose. As the Apostle and Evangelist Luke reveals, he was a prominent figure in the synagogue, the ruler of the synagogue named Jairus. A personal matter brought him there—a family crisis, a sorrowful event. He had an only daughter, twelve years old, and she was dying. As a prominent man of position, wealth, standing, and influence, he must have left no stone unturned in seeking the medical help available at that time. But all had disappointed him, and now she was dying. So he decided to turn to our Christ. Of course, the Lord and Jairus would not have enjoyed warm and friendly relations, because you know how the Jews behaved toward Jesus, especially the rulers of the synagogues, the scribes, and the Pharisees—in general, those religious authorities who were fiercely opposed to Him. Jairus would certainly have had no reason to come down and weary himself waiting for someone he could not tolerate, someone whom he condemned every day. But his need compelled him to go, to bow down before Him in repentance, and to beg Him, if possible, to come to his home.

I now ask myself, and you should ask yourselves: did he go to Christ out of reverence and love? He went to Christ out of need. When do we approach Christ most readily? When we are in need. When we have health, money, youth, people around us, and human knowledge that can serve our purposes, our Christ becomes a decorative figure. We settle our account with Him by lighting a little candle. But when all these things fail us for one reason or another, or when they cannot help us even if they wish to, then necessity makes us turn back and take refuge in Him. There is another point here. If our Christ had not also been God, but had been only a man, would He have received Jairus and said, without any discussion or prior agreement, “I will come and heal her”? Would Christ have placed Himself so quickly, freely, and effortlessly at the service of another person—especially an enemy? Certainly not. But He is God, you see, and as God He does not see as men see. We can be moved, we can

become alarmed and mobilize all our resources because someone close to us is suffering, is ill, or has met with some misfortune. A telephone call, a telegram, or a message arrives, and suddenly there is a real mobilization of effort, money, and everything else. Everything is placed at the service of that person—a relative, someone dear to us, a child, or whoever it may be who moves us to act. This can happen among human beings. But when it concerns a stranger, someone distant whom we do not know, or sometimes even an enemy, matters change. Our attitude becomes different and cold. We may ask for details out of curiosity or even malice, so that we can take pleasure in what has happened, but we will not place ourselves at that person’s service.

Christ placed Himself at Jairus’s service. I therefore take this opportunity to ask myself, and you should ask yourselves: do we place ourselves at the service of others so graciously, readily, effortlessly, and without being influenced by personal considerations? If I say no, I do not think I will be lying. Unfortunately, I represent the condition of the greater part of those who call themselves Christians. No, we do not place ourselves at the service of others, yet at the same time we call ourselves Christians. My dear friends, do you know what the word Christian means? It means what I have just said: a Christian is one who places himself at the service of another. If you are in need, my wallet is also for you.

My strength is for you as well, if you are in need. My knowledge is for you as well, if you are in need. My house, my car, my name, my position, my personality, and whatever influence I have in society, in the Church, or in the state—all these are for you as well, if you are in need. That is what it means to be a Christian. A Christian who does not freely, readily, and incorruptibly place himself at the service of another is not a Christian. He should neither be called nor registered as one. Our Christ immediately, effortlessly, and incorruptibly offered His service to an enemy—indeed, to one who officially belonged to His enemies. “I will come,” He told him, “and heal her.” He did not ask, “Where is your house? Is the road uphill? How are we going to get there?”

He asked for no money and no payment. Nothing. “I will come, wherever it may be.” And He set out. “But are You not tired, Teacher? Have You not spent a sleepless night? Have You not been drenched by the sea? If the matter is not so serious, could You not leave it until later, rest for a while, recover Your strength, and wait until an animal can be found to carry You there, wherever that may be?” We bear His name. But if we do not possess these qualities and this spontaneous willingness—the conviction that I do not belong only to myself, but am also at the service of another person’s need—then what does that name mean? You should know, whether you have read it or merely heard it, that in the Epistle to the Romans it says that Christ “did not please Himself,” but, “The reproaches of those who reproached You fell upon Me.”

He was perfectly well where He was. Why did He choose to come and become man? Was He not well with His Father? He was well in Heaven. He was well within His glory. Why did He come here and take upon Himself the sufferings, tribulations, and sins of the world? He did it out of love, and He left us an example: “leaving you an example, that you should follow in His footsteps.” It is as though He says: “Look at what I did. Look at what I taught. Look at how I conducted Myself. You too must conduct yourself in this way, O man, if you wish to bear My name worthily.” Yet we are often found wanting. If the suffering person belongs to us, we may be moved to some extent. If something happens farther away, we are not moved at all. Therefore, we are still hard-hearted. We have not advanced in the Christian life as we should. Let me continue. Christ set out amid a great crowd, an anonymous multitude,

whose thoughts and intentions differed greatly. Jairus led the way, and Christ followed behind. But as they went along, an incident interrupted their journey. What happened? Our Christ raised an objection: “Who touched Me? Who was it that touched Me?” This seemed so absurd to Peter that he stopped and said to Him, “What are You saying, Teacher? The crowd is crushing You. There are people everywhere. Waves of people are pressing and pushing against You, and yet You ask, ‘Who touched Me? Who was it that touched Me?’” This is the great question. As I said earlier, the people surrounding Christ differed greatly

in their feelings and motives. Some went with malicious intent, hoping to trap Him in His words and accuse Him before the scribes and Pharisees, as the Evangelists record in many places. Others drew near to Him out of gratitude because He had previously healed them personally or healed someone dear to them. Others went at that moment hoping to approach Him and receive something. Some went out of curiosity, while others had entirely different motives. A crowd was moving along, a mixture of all kinds of people. That was the picture formed by those who gathered around Christ. Unfortunately, the same thing happens today. Do not be impressed by numbers. My dear friends, there is no quality in our Christianity.

You may see thousands of people on the evenings of Holy Week, outside at the Resurrection service, at the feast of Theophany, or at other observances. Thousands of people—yes, there is quantity. People may be emotionally moved, and that too is something; I do not mean to say that it is nothing. But there is no quality. What occurred then still occurs today and, unfortunately, will continue to occur unless we pay attention to what followed and to what Christ proclaimed. Jesus again objects and says, “Who touched Me? Someone touched Me, Peter, and I knew that power had gone out from Me.” What I mean is this: I am not speaking about you.

I am speaking about the others—John, Matthew, Judas, and the rest. I am not speaking about all these other people who draw near without knowing why they have come. I am not speaking about this whole disorderly crowd that approaches without knowing who I am, without asking anything of Me, and without being prepared to receive from Me. I am speaking about one person who touched Me deliberately and with a definite purpose, and I knew that power had gone out from Me. Here lies the central point of the Church’s entire teaching today.

Most of us attended church today. Have you asked Christ this question? Someone might say: “My Christ, did You notice me when I came to the Church today? Did You notice when I lit my candle? Did You perceive me when I brought my offering loaf? Please, tell me. My Most Holy Theotokos, did you see me when I came today? And you, my Saint, whom His Holy Church commemorates today—whether you are Saint John, Saint Andrew, or another saint—did you notice that I came? Did you feel power going out from you and coming to me?” If I say that they might answer, “We did not notice you at all,” I would not be far from the truth.

I went to church and received nothing, just as all those who were around Jesus received nothing, even though they may have pressed against Christ more closely. For some handle the affairs of the Church and, in that sense, touch Christ. The clergy administer and carry out the work of the Church; they touch Christ. The church wardens manage the finances, tend the lamps, and look after the other needs of the Church; they touch the body of Christ, the house of Christ. The chanters chant, the preacher speaks, and so on. And yet Christ may not have noticed at all that they were in church today. Why is that? For the reason I gave: because we did not approach—and generally do not approach—with deliberate purpose.

We draw near to Christ; we go to His Church, but we do not go with the deliberate purpose of this poor woman. Of all those who approached Christ, she alone approached with deliberate purpose. She considered whom she was approaching, and her reverence was so great that she was deeply troubled when necessity forced her to transgress at one point. The Law, the commandment of God, said that when a woman had a flow of blood, she was not to approach what was sacred.

And yet for twelve years she had suffered from a flow of blood, and at that very moment she was still under its effect.

There were still drops of blood upon her, after the twelve-year tribute she had paid in both blood and money; and at that moment she was still suffering from the flow. As for this person moving among the crowd—this Lord, this young man, however she understood Him—she could not conceive of Him as God.

She regarded Him as a holy man, a man of God, but she did not see Him as God. She saw that He was a holy person who worked miracles; she had heard about Him, and so on. Therefore, driven by her need, now destitute, impoverished both financially and physically by the loss of blood, she had to go. She could not touch Him, yet neither did she wish to defile Him, because she was unclean and did not wish to approach openly.

She might have gone to meet Him at some other time.

So she devised this plan: she would enter the crowd, where she would be pushed this way and that, stumble here and there, fall and rise again, in the hope that at some moment she might come close enough, in just the right place and position, simply to touch the very edge of the hem of His garment.

She would touch only the edge of His garment, without laying hold of Him directly, so that, if possible, she would not defile Him, yet at the same time would be healed. She believed that even the slightest touch of Him would be enough for her, because every other door had been closed to her.

This deliberate consideration made her worthy in the eyes of Christ, and she alone was permitted to receive the grace that went forth from Him. That is why He said of her, “Someone touched Me.” Someone touched Me, and I perceived that power had gone out from Me. Take a piece of wood and put it into an electrical outlet: nothing happens. Take a wire and put it into the outlet: an electrical connection is made. Therefore, if you are to receive, you must become the proper kind of recipient. The divine gift is not imparted indiscriminately to everyone. Unless a person becomes properly disposed and receptive, unless he takes care to become a conductor capable of receiving...

Most of us, however, approach while disregarding God’s commandment and giving no thought to how we should draw near to Him. We gladly come to the Church and attend its services, often bringing gifts, trays of food, offerings for memorial services, candles, incense, money, and so on, in order to pray to God—but with no preparation and no deliberate awareness of whom we are approaching. You can deceive everyone else. A daughter may have fallen into dishonor and corruption, yet appear before her mother as a complete hypocrite, and her mother may believe that she is the purest virgin in the world.

A son may do the same and deceive his mother and father. An adulterous wife may do the same and deceive her husband and everyone else. An adulterous husband may likewise deceive everyone. But can you deceive Christ? You may deceive me; you may deceive your husband or wife, your father, mother, brother, or sister. You may deceive the police, the public prosecutor, and even your spiritual father, extracting his blessing to receive Holy Communion. But you cannot deceive God. God knows who you are today and who you will be tomorrow. Therefore, you must be fully conscious of whom you are approaching. For if you do not approach in the condition required by the One whom you approach...

—the One who has the power to help and sanctify you—you will receive nothing. Here I want to say that the subject we have been discussing throughout these days comes into direct contact with what the Church taught today. John Chrysostom says in one of his homilies, “You entered the temple; you confessed yourself worthy.” In other words, did you reflect, examine yourself, and find yourself worthy to enter the temple of God, certain that when you entered you would meet the Lord of the temple at the door? You would not first meet the church wardens, as I said earlier. You would not meet the chanters, the preacher, the priest, or the bishop. You would meet the Lord of the temple, who is Christ and who knows your entire condition. Consequently, you cannot deceive Him and receive what you are neither entitled nor prepared to receive. Someone says, “There is a memorial service for Uncle Methagoras. We must go, or people will take offense if we do not.” But how will you go? What will you do at the memorial service? Why have they invited you?

Have you gone merely to display your black clothes or to utter your false words, “May God forgive him”? Which God—the God in whom you do not believe? What God will forgive him? What benefit will your presence bring? How will those who invited you be benefited by you? You have no relationship with Christ, and Christ cannot move your heart. Is not the purpose of the invitation that you come and join us in offering our common supplications to Him, praying for this person whom Christ holds in His hand? Yet you make no preparation. The day after tomorrow you come straight from the street or the marketplace, asking whether you have a clean, ironed shirt, whether your suit is pressed, and whether there is a black tie. And what will these things accomplish? Can they present you worthily before Christ and compel Him to act? No. This is the heart of the matter. Christ is moved...

...by the person whose own heart is moved. The Fathers have three words: “Hearing in return for hearing.” You will listen, and I will listen to you. You will prepare yourself, and I will give to you. You will give careful thought, and you will move Me. God is not concerned with quantity, but with quality. Yet the quality of Christian life is absent today. Since His forbearance and goodness await us, and the means are freely available in His Church, people must use them and profit from them, so that quantity may also become quality. We find these things difficult to understand.

We who are religious on the one hand but live according to the world on the other cannot understand that Christ has no relationship with us. It makes no difference that we claim a relationship with Christ; Christ has no relationship with us. Christ wants the whole person. Madam, would you share your husband with someone else? You would not. Sir, would you share your fiancée? You would not. Then how can you divide Christ with the world? “But should I not have a little worldly entertainment?” Do you know what such entertainment means? Do you know how the so-called entertainment of people is understood in the life of the Church? I call it the killing of the soul, if you did not already know.

Worldly entertainment amounts to the killing of the soul. The soul has no need of worldly entertainment. That is why it is not healed and never satisfied, and why new satanic inventions appear every day in an attempt to satisfy man: new hairstyles, new fashions in clothing, new ways of seasoning food, and so on; new dances and new expressions of carnal sin. Yet the sinful world remains unsatisfied. Only the Christian is satisfied, having no need of all these satanic inventions of the world and of Satan. Be assured of this.

Christ, then, looks at the person. Who is this man entering? Who is this person setting up a candle as tall as himself? Who is doing this or that? And Christ determines whether He should give him His grace. He does not give His grace indiscriminately. Many of us enter the Church, but the Church is not moved, because each of us has failed to prepare before going there and meeting the One whom we shall encounter. The first thing you should see when you enter through the door and look toward the Holy Altar is the throne of Christ, with Christ seated upon it. Where are you going, wretched man, dressed in the filthy garment of your soul—without metanoia, without Holy Confession, without setting your sins in order, without restoring what you have unjustly taken, without correcting the wicked deeds you have committed in your life? How can you approach? How can you move Me?

I tell you, today’s Gospel passage closely corresponds to our subject. That is why I said I could not resist discussing it today. So ask yourselves, “My Christ, did You notice that I came today?” This poor woman carefully considered whom she was approaching. Taking this opportunity, I say that women today should also take heed when, at various times in their lives, they face this condition and ought not to attend church. While experiencing a flow of blood, they should not attend church, light their vigil lamp, venerate an icon, or kiss the priest’s hand. Saint Nektarios, who possessed the spirit of discernment...

...would see a woman approaching him out of reverence, unaware that her monthly period made this inappropriate, and intending to kiss his hand. He would not offer her his hand. He would conspicuously place it behind his back, as though reminding her and saying, “Take care, my child—not because it is my own hand, but because I am a steward of Christ, a bishop, and a bearer of the priesthood. Take care.” Unfortunately, these distinctions have been leveled today by everyone. Many women have asked their spiritual fathers, and their spiritual fathers have given them permission to enter the Church, or to remain at the back in the narthex, and so forth. This is a fundamental error. The spiritual father has failed to notice that this is forbidden and that the Church cannot be divided into portions. The whole Church is sacred; it is not only the nave.

Christ and the Holy Spirit are present there in the nave, yet the entire Church is a temple of the Holy Spirit. During those days, a person must take care. A wedding is held, and the woman or young lady disregards her condition so that she may attend, and she enters the Church. A Baptism is held, and she enters the Church while unclean. These are sins, acts of profanation and irreverence. They do not draw down the grace of God, and God does not give His blessing to people who show such irreverence. This young woman in the Gospel, then, took all this into account, and Christ honored her reverence, helped her, and healed her. Neither we nor, many times, even those who guide us are worthy to enter the Church. When a person is unrepentant and has not made Holy Confession, he cannot enter the Church. His presence there serves no purpose.

First he must pass through the cleansing bath: he must repent, confess, and settle his accounts with other people, with his fellow human beings. Only then should he come to offer his gift, or to offer his prayer, which is itself a gift. Just think how much preparation people make before going out to the market to shop, or before going to the street market. What do you do? How do you go about it? You immediately think: “Write down what you want to buy. You are only human; you may forget.” And according to the things you intend to buy, whether solid or liquid, you take the appropriate containers. You take your nets and bags for the solid things. But you also take a gallon jug, a canister, a bottle, or something else

for the liquids. You wash the containers you will use for liquids; you shake them, hold them up to the light, and smell them, lest you pour oil into one and some foul odor spoil it—and you do well. Then you go out to shop. When you come to the Church, surely you also come to receive something. What preparation do you make for that? Material goods for the material body are placed in material vessels. But where will you place the spiritual gifts of the Church, which are meant for your spiritual life, for your soul? The soul is the vessel. Let me take you to the scene of the Samaritan woman. “Give me,” she says, “this living water.”

She says, “Teacher, give it to me, so that I may not have to keep coming here, laboring and drawing water.” “Go,” He tells her, “and call your husband.” What does my husband have to do with this? Why should I bring him here now? “I have no husband,” she says. “For you have had five husbands, and the one you now have is not your husband.” With this man you have soiled the vessel into which I am to pour the immortal water. For ordinary, material water, you brought your pitcher, and you did well. You will wash it, draw water into it, and carry it home, and that is right. But you are asking Me for the living water. The living water must enter your soul, and your soul is unclean. That is the vessel. My spiritual water enters your spiritual soul, and you have soiled that soul

through this man, who is not your lawful husband. He is your lover, your adulterer, the one who corrupts you. He is not your honorable and upright husband, joined to you beneath the wedding crowns. Therefore, there are spiritual vessels for spiritual gifts, just as there are material vessels that hold material things for the body. A person takes care to tend and nourish the body and makes every provision for it—and rightly so. A person should not be filthy and should eat properly. All these things are blessings of God, good things given by God for the body. But corresponding preparation must also be made for the soul, and no preparation at all is made for it. There are people who say they have been religious for thirty, forty, fifty, or sixty years,

yet they still wear the same filthy garment of the soul and have never received anything, even if they have received Holy Communion. On the one hand, they receive Holy Communion from the priest or bishop with the liturgical spoon; on the other, an angel takes it from them and returns it to the Holy Chalice. Such a person thinks he has departed having received Communion and become holy. But he has not become holy, because the commandment says, “Do not give what is holy to the dogs, nor cast your pearls before swine.” When a person remains without confession in matters in which he stubbornly persists, God does not give him His grace. This is why, out of the whole crowd surrounding Christ—as also happens at our own festivals and feast days, as I have told you—people receive nothing from the Saint, nothing from the Most Holy Theotokos, and nothing from Christ. And so we enter as ravens

and leave as ravens; we leave as wild beasts and as lions. Yet we ought not to resemble the ark of the Old Testament, which received a raven and released a raven at Ararat. This ark ought to receive ravens and send forth doves; it ought to receive wild beasts and send forth lambs. It ought to change human nature. When a person has been religious for so many years, fasting only outwardly, confessing only outwardly, lighting candles and offering incense only outwardly, and receiving merely with the body, yet undergoes no change and makes no progress, what has been gained? If it were possible, as I have said before, to record our confessions, you would see that they contain the same things again and again. What we confessed yesterday, the day before yesterday,

the previous time, and the time before that, we continue to confess more or less unchanged. We do not incline toward perfection, although the purpose and the commandment are: “Become holy,” every day. A person must be sanctified. Just as he cleans his body each day and keeps it clean, so must he keep his soul clean. Yet this effort is not made when a person prepares to attend church. That is why I repeat for the third time that today’s account of this woman and our Christ corresponds closely to our own situation and to our broader discussion about attending church—what a person must bear in mind when he rises in the morning to go to the Church. We can even create a commotion because we have no small change for the Church, while the lady of the house keeps the large bills.

We can create a commotion over oil for the Church. Perhaps the lady has not ironed the shirt we wanted, or that particular tie, or those socks, or that underwear, because that is the only preparation on which we base our going to the Church. Would Christ be looking to see whether we wore a clean shirt or clean underwear? Christ does not look at such things. Christ does not look at them. Could such things move Christ? I am not saying that we should go about dirty, whether to church or anywhere else. That is why He has given us so many kinds of soap and detergent. That is why He has made three-quarters of the world water. A person should wash; there is no question about that. But what He especially considers is the purity and preparation of the soul. A person must know where he is going and say: “Wretched man that I am, where have I come today? Before the Cherubim, before the Seraphim, before the Thrones, Dominions, and Powers.”

You go and light a candle before Saint Paraskevi, the virgin martyr, while living in fornication and corruption? Where are you going, dishonorable person? How do you enter the presence of the Virgin, the Most Holy Theotokos, and so forth? Has anyone ever turned and said: “My God, how long will You endure me in this condition? Take me out of it—or take me from this world, so that my condemnation in Hell may be less, since I continue without correcting my life, remaining in the same condition and growing worse every day.” It is impossible for a person to live even one day without sinning. It is impossible. Job says this of human life, even if it lasts only one day. A person who drinks lawlessness like water cannot claim to be sinless or to have no need of Christ. That is why we should be fearful when we are about to go to the Church. What condition are we in? We must examine ourselves. What are we going there to display? What filth of ours will we present? I come there to be helped and saved. I want to weep and to be comforted.

This is my purpose, and I must prepare as much as I can. I could not put everything right one hundred percent. I put ten percent right. “Lord, help me put another ten right tomorrow, another ten next Sunday, and another ten the Sunday after that, so that little by little I may set everything in order.” After all, He knew this when He spoke those beautiful words: “Therefore become perfect.” Become—because you cannot become perfect in a fraction of a second. How difficult it is to abandon our habits! How difficult to uproot passions rooted in us since childhood! How are we to find the strength and courage to bring to light the sins of our youth and injustices so shameful that even the sun would be ashamed to see them—things we committed in secret because no one saw them,

things known neither to our husband, nor to our children, nor to anyone else? Yet we know them, our conscience knows them, God knows them, and the devil knows them, because three books record a person’s sins. His conscience records them and continually cries out, “What you did was not right.” The devil records them and will pursue you day and night. He will say to Christ, “I have this man here and hold him. He belongs to me, and You are unjust if You do not give him to me.” And our angel and Christ also record them. You must erase these incidents from all three books, whether they are words, deeds, or evil thoughts, so that on that day you may be found free and able to journey into eternity. This present-day soul goes before the Judge. Therefore, when we are about to attend church, let us take care how we do so, that we may receive grace. For whether it is antidoron, the blessed bread distributed after Liturgy, or even Holy Communion, unless there is reverence and unless our life has been set in order through metanoia, repentance, and confession, we will receive nothing from those who give them. One woman received today; all the rest of that crowd received nothing. I am speaking of one person, Peter; I am not speaking of you,

who come for various reasons—some so that they may be flattered as my disciples, and others in other ways and for other purposes. So it is. But while we have been speaking here, the girl at home has died. This entire discussion happened because the woman delayed the physician on His way to the house, for Jairus understood Him to be a physician. At that very moment, someone arrives from the house. And what does he bring? The bad news. “Sir,” he says to his master Jairus, “do not trouble the Teacher; do not weary Him.” “Why, my child? Has my child died?” “The girl has died,” he says. While she was alive, He might have been able to do something. But now that she is dead, what

can He do? Do not trouble the man; let Him go about His work. Without saying anything else, our Christ turns to Jairus and tells him, “Only believe, and she will be saved.” Do not listen to what I am saying, and do not listen to what Satan will tell you. Do not begin calculating and saying, “Because this poor old woman happened to come before me today, we are going to lose my child,” and so on. The moment you think that way, you are lost; the devil has you in his grasp. Here there is the providence of God. Is God not almighty? You wanted your own request fulfilled, yet He healed someone else. Did you not rejoice? Were you not comforted all this time as you watched a poor woman who had suffered for twelve years suddenly come forward and tell Him, “I was the one who did it,”

and, trembling like a reed from fear, reveal that she had secretly taken healing from Him—and then hear Him confirm her healing?

Did you not rejoice? Did you not forget your child’s suffering for a moment as you watched what happened here? That is how it was. Then remain firm in your faith. Stand fast in faith. For if your faith is shaken—if this vessel called faith cracks—you will have nowhere to place the miracle. The miracle enters the vessel of faith. And if many of us do not receive the miracle, it is because the vessel of our faith is too small or unclean.

They set out and reach the house. The house is packed with people, lamentation, and mourning. She was the synagogue ruler’s only daughter, a young girl of twelve. The wedding sweets remained unused, the dowry remained prepared—all those empty things of this world remained behind. There was lamentation and mourning, especially the funeral laments sung for the girl by women who tore at their hair, inventing and saying so many things over the dead. Our Christ stops them. “Why are you carrying on like this?” “Can You not see?” “I see, but things are not as you think.” “Then how are they?” “She has not died.” “How has she not died? We laid her out. Her body went limp and cold, and You say she has not died?” “Perhaps she is sleeping.” They began looking at one another and saying, “This man is not right in the head.”

“And they laughed at Him.” They doubted this truth of Jesus then, just as we doubt it today through the names we have given our burial grounds: “First Cemetery, Second Cemetery, Third Cemetery.” It is not a place of the dead, but a place of those who sleep—a koimeterion. Alas for mankind! Do you know what that means?

“But He,” it says, took the child’s father and mother and three of His disciples. He took the child by the hand and said to her, “Child, arise. My girl, get up.” She rose, and He gave her to her mother. They did not see the Resurrection. Who did not see the Resurrection? Those who doubted. They were the ones saying that she had died, that she was now a corpse. Their successors today are those who say: “We have lost her! We have lost our Katerina, our George, our child.” What was your child—a key, a screw? Was your child an object? What exactly have you lost? Is there any greater blasphemy than saying that human beings are lost? That language is for the dead, not the living. Christ is Lord of the dead

and of the living, “for He has authority over both the dead and the living, as the immortal King.” Then is it not true that one “has passed from death into life”? Is that a lie? In various circumstances, how do you expect God to deal with you, and how do you expect Him not to deal with you? People did not understand the word “sleep”; they mocked, and they did not witness the Resurrection. In the same way, those who doubt the Resurrection will not behold that Resurrection. But which Resurrection do I mean? Will they not rise? They will rise. Hell is eternal. But they will not behold the joyful Resurrection, the one confessed in the words: “I look for the Resurrection of the dead and the life of the age to come. Amen.” How can this be, when you doubt the Resurrection and say that your loved one is not asleep but has died and been lost,

even though you go to church and attend the burial of Christ? The procession circles the church with the Epitaphios, and as soon as it returns, you hear the first prophecy, from the thirty-seventh chapter of Ezekiel, in which Christ tells you how you will rise: how tomorrow your bones will be restored to you, and then your flesh, sinews, skin, and spirit, and you will become a whole human being again. What are you doubting? Why weary yourself by going to church, then? Why pretend to be an Orthodox Christian? Why pretend to confess, “I look for the Resurrection of the dead”? Why stand there and profess these things? We would have to tear up the written words and tear ourselves apart with them. The grave is a faithful guardian, the one thing in which a person may place his trust. It is not the treasury, not the dollar, not money, and not gold; it is the grave. Look: whatever you give it to guard, that is what it will return to you. Give it faith,

Give the grave faith, metanoia—repentance—confession, and preparation; give it a white dove to keep, and that is what it will return to you tomorrow at the Resurrection. But give it unbelief, give it a raven, give it wickedness, refusal to repent, failure to confess, unworthy Holy Communion, and so forth, and that is what it will return to you tomorrow at the Resurrection. Those who believe in the Resurrection sit facing forward on the train. Those who do not believe in the Resurrection look backward. But the train will arrive, they will get off, and God’s police will arrest them. These things are taught by the Church, from Christ Himself, concerning death and the Resurrection, and they are very clear. I do not know whether, by His power, I have succeeded in conveying them through the subject we have been discussing: going to church. That is precisely why I thought I should say these things to you today, my beloved.

So keep whatever you believe is essential and necessary. For we know neither the hour nor the moment when we shall depart from this world. One day we shall meet Christ there, and He will say: “I told you these things, and every year I gave My Church the command to tell them to you. But you did not pay as much attention as you should have. Instead, without preparation and without the fear of God, you continued to shape your lives in your own way, and not in the way I showed you.” That is all for today. And may God be our helper.

Αγία Γραφή, Ανάληψη, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη. Είναι και αυτές γύρω από το ανεξάρτητο αυτό θέμα του εκκλησιασμού. Διότι σχεδόν όλοι μας εκκλησιαζόμεθα, με τον τρόπο μας βέβαια, αλλά δεν έχουμε τα αγαθά αποτελέσματα που έχει ο εκκλησιασμός. Γι' αυτό επιμένω και όσο επιτρέψει ο Θεός.

Επιμένω μέχρι που να μπορέσω να δώσω και στον εαυτό μου ακόμη και σε μας κάτι περισσότερο, μια και τα έξοδα γίνονται εκ μέρους του Θεού. Σήμερα που βρίσκομαι μπροστά σας να μιλήσω, δεν αντέχω τον πειρασμό να μην μιλήσω κάτι και από την ημέρα, που έχει ένα μεγάλο μάθημα γύρω από αυτά που συζητούμε γενικότερα και εντοπισμένα.

Η Εκκλησία η Ορθόδοξος, η μόνη έχουσα Πνεύμα Θεού, έχει έτσι κάνει τα πράγματά της, τα βιβλία της, τα διδάγματά της, ώστε να είναι αρκετό ο άνθρωπος να προσέξει αυτά που τον διδάσκει. Δεν τον περιορίζει βέβαια στο να σταθεί μόνον σε αυτά τα οποία αυτή προβάλλει. Όλα ό,τι είναι γραμμένα και ό,τι έχουν περισωθεί και έχουν τοποθετηθεί στο ράφι της Εκκλησίας διά Πνεύματος Αγίου είναι κατάλληλα και αναγκαία για τον άνθρωπο. Όμως έχει στοιχειολογήσει και πάλι μέσα στις ημέρες αυτές του έτους ορισμένα κομμάτια από εκεί πέρα, μέσα από όλον αυτόν τον πλούτο, και τα βγάζει κατ' εξοχήν, κατ' έτος, στην επιφάνεια και θέλει, δίδοντας έμφαση, να διδάσκει.

Εξοχήν δι' αυτών. Θέλω να πιστεύω ότι οι περισσότεροι εξ ημών σήμερα εκκλησιάστημεν. Και μίλησε ένα θέμα επάνω στο θέμα μας. Δεν ξέρω αν προσέξατε. Μίλησε το θέμα ενός διπλού θαύματος που έκανε ο Χριστός, επί του Ιαΐρου και μιας γυναικός αιμορροούσης. Είναι κλασικά θέματα αυτά της Εκκλησίας, όμως μένουνε εν πολλοίς θαμμένα στο περιεχόμενό τους για πολλούς από τους εκλεκτούς της Εκκλησίας. Να μου επιτρέψετε λοιπόν να βγάλω αυτό στην επιφάνεια, γιατί μιλάει για το θέμα μου, αυτό το θέμα που θίγω κατά φάσιν του εκκλησιασμού.

Για να μπορέσει να παρακολουθήσει ο άνθρωπος γενικότερα το θέμα αυτό, πρέπει να βρει τη σειρά. Αν ανοίξει τα κείμενά του, θα βρει ότι ο Χριστός μας ευρέθη αντιμέτωπος αυτού του επισήμου Εβραίου, του αρχισυναγώγου Ιαΐρου, σήμερα. Ερχόμενος από ένα ταξίδι, από αντίπερα όπως θα λέγαμε, πέρασε τον Κορινθιακό χτες πριν και βρέθηκε από εδώ. Πέρασε την Τιβεριάδα τότε και βρέθηκε από το άλλο μέρος. Τον είχαν διώξει από εκεί. Έφυγε διωκόμενος ο Χριστός. Είναι μετά το θαύμα των Γεργεσηνών, που απήλλαξε έναν άνθρωπο ο οποίος είχε μία λεγεώνα δαίμονες. Εισήλθε εις το πλοίο και έφυγε. Έθιξε τα συμφέροντα.

Επέτρεψε οι δαίμονες να εισέλθουν στους χοίρους και να πέσουν στη θάλασσα, και έτσι εθίγησαν τα συμφέροντά τους και τον έδιωξαν. Πράγμα το οποίο κάνουμε κι εμείς. Τον Χριστό δεν τον θέλουμε όταν μας θίγει τα συμφέροντα, όταν μας θίγει το εγώ, όταν μας θίγει τη σάρκα, τις ηδονές μας, τον κόσμο μας. Τον Χριστό τον κάνουμε στην άκρη και κάνουμε το δικό μας.

Ο Χριστός μας είναι ο μόνος αβαρής. Είναι αυτός που δεν βαρύνει κανέναν και δεν κάθεται σε κανενός την ψυχή ή τη δουλειά ή το σπίτι ή τα υπάρχοντα διά της βίας. Θα πρέπει πολύ να τον παρακαλέσεις, τον υψηλόν αυτόν ξένον, να μείνει μαζί. Πρέπει να εκφραστείς όπως εξεφράσθησαν αυτοί οι προς Εμμαούς.

Εγώμενη. Μείνε με θυμόν, μείνε με θυμόν. Μαζί μας, μείνε μαζί μας απόψε. Να αισθάνεσαι την ανάγκη του Χριστού, την παρουσία Του, να μείνει μαζί, και τότε θα δούμε αν θα μείνει, γιατί αυτός είναι εκλεκτικός. Προσέχει πολύ σε ποιον θα μείνει, ποιος τον καλεί και αν έχει ετοιμάσει ανάλογα αυτός που τον καλεί για να πάει και να μείνει. Εν πάση περιπτώσει έφυγε ο άνθρωπος, έφυγε από εκεί ο Κύριος, εισήλθε εις το πλοίο και πέρασε εις το πέραν. Οι μεν τον έδιωξαν, άφησαν τη θέση κενή, την οποία κατέλαβαν οι δε. Όταν στο από εκεί μέρος εβγήκε στο μουράγιο, που θα λέγαμε, στον λιμενοβραχίονα, πώς θέλετε να το πούμε, άλλος κόσμος, πολλοί τον περίμεναν, τον υπεδέχτησαν.

Τη θέση εκείνων την πήρανε οι άλλοι. Πάντοτε ο Χριστός θα έχει υπηκόους. Όσο να τον λακτίζουν οι άνθρωποι, όσο να αδιαφορούμε γι' Αυτόν κλπ., πάντοτε θα έχει υπηκόους. Μέσα στον κόσμο αυτόν υπήρχε και ένας ο οποίος πήγε κατόπιν υπολογισμού. Αυτός, όπως αποκαλύπτει ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, ήτο ένα επίσημο πρόσωπο της συναγωγής τότε, ο αρχισυνάγωγος λεγόμενος Ιάϊρος. Ένα ατομικό θέμα τον έφτασε μέχρι εκεί, μια οικογενειακή υπόθεση, ένα θλιβερό συμβάν: δωδεκαετής, μια μοναχοκόρη που είχε και που απέθνησκε. Σαν επίσημος άνθρωπος, με θέση, με χρήματα, περιωπή, με οντότητα και λοιπά, θα είχε κινήσει πάντα λίθον της επιστήμης τότε. Όμως τον είχαν απογοητεύσει και πλέον απέθνησκε. Και σκέφτηκε να καταφύγει στον Χριστό μας. Βέβαια, μεταξύ Κυρίου και Ιαΐρου δεν θα υπήρχαν αγαθές φιλικές σχέσεις, διότι ξέρετε πώς επολιτεύοντο οι Εβραίοι και μάλιστα οι αρχισυνάγωγοι και οι γραμματείς, οι Φαρισαίοι, γενικά δηλαδή οι άνθρωποι αυτοί της Εκκλησίας, σκληροί κατά του Ιησού. Και αυτός βέβαια δεν θα είχε κανένα λόγο να κατέβει και να κουράζεται να περιμένει κάποιον τον οποίο δεν τον ανέχετο, διότι τον εταλάνιζε καθημερινώς. Όμως η ανάγκη τον έκανε να πάει και να του βάλει και μετάνοια και να τον παρακαλέσει, ει δυνατόν, να πάει μέχρι το σπίτι του.

Ρωτώ τώρα τον εαυτό μου και εσείς ρωτήστε τον εαυτό σας: από σεβασμό, από αγάπη επήγε στον Χριστό; Από ανάγκη επήγε στον Χριστό. Εμείς πότε πλησιάζουμε τον Χριστό περισσότερον; Όταν έχουμε ανάγκη. Όταν υπάρχει υγεία, όταν υπάρχουν χρήματα, όταν υπάρχουν νιάτα, όταν υπάρχουν άνθρωποι γύρω μας, όταν υπάρχει επιστήμη και μπορούμε δι' αυτών να εξυπηρετηθούμε, ο Χριστός μας είναι διακοσμητικόν πρόσωπον. Με ένα κεράκι τακτοποιούμεθα μαζί Του. Όταν όμως αυτοί μας εγκαταλείψουν για τον α ή β λόγο ή δεν είναι εις θέση να μας βοηθήσουν, και αν θέλουν ακόμη, τότε κατά κάποιον τρόπον εξ ανάγκης κινούμενοι, αναδιπλούμεθα και καταφεύγομεν σ' Αυτόν. Μια άλλη πτυχή εδώ. Εάν ο Χριστός μας δεν ήταν και Θεός, ήτο μόνον άνθρωπος, θα τον εδέχετο τον Ιάϊρο και θα του έλεγε ότι, χωρίς καμιά συζήτηση και προσυμφωνία, «εγώ ελθών θεραπεύσω αυτήν»; Θα έθετε ο Χριστός τόσο γρήγορα και τόσο ανέξοδα και τόσο άκοπα τον εαυτό Του στην υπηρεσία του άλλου και μάλιστα εχθρού Του; Ασφαλώς όχι. Αλλά είναι Θεός, βλέπετε, και σαν Θεός δεν βλέπει όπως βλέπουν οι άνθρωποι. Εμείς κινούμεθα, μπορούμε να

θορυβηθούμε, μπορούμε να κινητοποιήσουμε συναγερμό δυνάμεων, διότι κάποιο πρόσωπό μας υποφέρει, πάσχει, του συνέβη κάτι. Ήρθε ένα τηλέφωνο, ένα τηλεγράφημα, μια ειδοποίηση, και γίνεται πραγματικός συναγερμός δυνάμεων, χρημάτων, των πάντων. Και τίθεται στην υπηρεσία του ανθρώπου, όπως κάποιο συγγενής, κάποιο προσφιλές πρόσωπο, κάποιο παιδί, κάποιος, δεν ξέρω ποιος είναι αυτός που μας κινητοποιεί. Αυτό μπορεί να γίνει μεταξύ των ανθρώπων. Αλλά όταν πρόκειται περί ενός ξένου, απομακρυσμένου, που δεν τον γνωρίζουμε εμείς, καμιά φορά ενός εχθρού μας ακόμη, τότε τα πράγματα αλλάζουν, η στάση μας είναι διαφορετική, ψυχρή κλπ. Μπορεί να ρωτήσουμε πληροφορίες από περιέργεια ή και από κακία ακόμη, για να ευχαριστηθούμε για κάτι που συνέβη εκεί, αλλά όχι όμως να θέσουμε τον εαυτό μας.

Έθεσε ο Χριστός στην υπηρεσία εκείνου. Δράττομαι λοιπόν της ευκαιρίας να πω στον εαυτό μου, και εσείς στον δικό σας: έτσι όμορφα, εύκολα, άκοπα, ανεπηρέαστα, θέτουμε εμείς τον εαυτό μας στην υπηρεσία του άλλου; Αν πω όχι, νομίζω δεν θα πω ψέματα. Και αντιπροσωπεύω δυστυχώς την κατάσταση του μεγαλύτερου ποσοστού λεγομένων χριστιανών ανθρώπων. Όχι, δεν θέτουμε τον εαυτό μας στην υπηρεσία του άλλου και ταυτόχρονα λεγόμεθα χριστιανοί. Χριστιανός, αγαπητοί μου, ξέρετε πώς ερμηνεύεται; Αυτό που είπα γρήγορα: Χριστιανός ίσον τίθεμαι στην υπηρεσία του άλλου. Το πορτοφόλι μου και για σένα, άμα είναι ανάγκη.

Οι δυνάμεις μου... Για σένα, άμα είναι ανάγκη. Οι γνώσεις μου και για σένα, άμα είναι ανάγκη. Το σπίτι μου, το αυτοκίνητό μου, το πρόσωπό μου, η οντότης μου, η προσωπικότης μου, η επιρροή μου στην αγορά, στην Εκκλησία, στο κράτος, και για σένα, άμα είναι ανάγκη. Αυτό πάει να πει ο Χριστιανός. Ο Χριστιανός που δεν θέτει ακόπως και αδιαφθόρως τον εαυτόν του στην υπηρεσία του άλλου δεν είναι Χριστιανός. Και δεν πρέπει και να λέγεται Χριστιανός και να γράφεται Χριστιανός. Ο Χριστός μας έθεσε αυτομάτως, ακόπως και αδιαφθόρως, σε έναν εχθρόν Του, επίσημα εχθρόν Του, την υπηρεσία Του. «Εγώ», του λέει, «ελθών θεραπεύσω αυτήν». Δεν τον ρώτησε: «Πού είναι το σπίτι σου; Είναι ανήφορος; Με τι θα πάμε εκεί;»

Δεν εζήτησε χρήματα, αμοιβή. Τίποτα. «Θα έρθω εγώ, οπουδήποτε κι αν είναι». Και ξεκίνησε. «Μα δεν είσαι κουρασμένος, δάσκαλε; Δεν είσαι κακονυχτισμένος; Δεν είσαι πνιγμένος από τη θάλασσα; Αν δεν είναι σοβαρά η υπόθεσις, δεν την αφήνεις να πας λίγο αργότερα, να πας να ξεκουραστείς, να ξεμουδιάσεις λίγο και λοιπά, να βρεθεί ένα ζώο να σε μεταφέρει εκεί, ξέρω εγώ πού;» Αυτός που φέρει το όνομά Του, εάν δεν έχουμε εμείς αυτές τις ιδιότητες και δεν έχουμε τη διάθεση αυτήν την αυθόρμητον, ότι δεν ανήκω στον εαυτό μου αλλά και στην ανάγκη του άλλου... Γιατί θα πρέπει να γνωρίζετε, και αν δεν το έχετε διαβάσει θα το έχετε ακούσει, αν προσέξετε ποτέ, είναι προς Ρωμαίους μια επιστολή η οποία λέγει ότι ο Χριστός «δεν ήρεσε», λέει, «στον εαυτόν Του. Οι ονειδισμοί των ονειδιζόντων σε επέπεσαν επ' εμέ».

Όμορφα εκεί επάνω που ήτανε. Τι ήθελε να έρθει να γίνει άνθρωπος; Δεν περνούσε καλά με τον Πατέρα Του; Ήταν καλά στον ουρανό. Ήταν καλά μέσα στη δόξα Του. Τι ήθελε να γίνει εδώ και να πάρει τα βάσανα, τις θλίψεις και τις αμαρτίες του κόσμου; Από αγάπη όμως το έκανε και άφησε υπογραμμόν, υπολιμπάνων υμίν υπογραμμόν ίνα επακολουθήσητε τοις ίχνεσιν αυτού. «Κοίταξε τι έκανα εγώ, κοίταξε τι δίδαξα εγώ, κοίταξε πώς συμπεριφέρθηκα εγώ, να συμπεριφερθείς και εσύ, άνθρωπε, αν θέλεις να φέρεις επαξίως το όνομά μου». Και εντούτοις συλλαμβανόμεθα πολύ. Αν κάποιος είναι δικός μας, μπορεί κάπως να συγκινηθούμε. Αν κάτι τύχει παραέξω, δεν συγκινούμεθα εμείς. Κατά συνέπεια είμαστε σκληροί ακόμη, δεν έχουμε προβιβαστεί στον χριστιανισμό όσο πρέπει. Ας προχωρώ. Ξεκινάει ο Χριστός μέσα σε πολύ κόσμο, σε ένα ανώνυμο πλήθος,

ετερώνυμο εκεί σε σκέψεις και διαθέσεις. Προχωρεί, οδηγούμενος μπροστά ο Ιάϊρος και πίσω Αυτός. Αλλά στον δρόμο που πήγαιναν κάποιο συμβάν διέκοψε. Τι ήταν το συμβάν; Μια διαμαρτυρία του Χριστού μας. «Ποιος ήγγισε πάνω μου; Ποιος ο αψάμενός μου;» Που εφάνηκε τόσο αστείο στον Πέτρο, ο οποίος εστάθηκε και του λέει: «Τι είναι αυτά που λες, δάσκαλε; Εδώ», λέει, «σε συνθλίβουν, εδώ ντουνιάς ο κόσμος, κύματα σε πατούν, κύματα σε σπρώχνουν και πατάς, και λες ποιος ήγγισε πάνω μου, ποιος ο αψάμενός μου;» Είναι το μεγάλο θέμα. Ο κόσμος αυτός ο οποίος ήταν γύρω από τον Χριστό ήταν, είπα γρηγορότερα,

ετερώνυμος σε αισθήματα. Άλλοι πηγαίνανε πονηρώς να τον συλλάβουν από λόγων και να τον κατηγορήσουν στους γραμματείς, στους Φαρισαίους, εκδηλώσεις οι οποίες έχουν σημειώσει οι Ευαγγελιστές σε πολλά μέρη. Άλλοι πήγαιναν από ευγνωμοσύνη κοντά Του, διότι τους είχε θεραπεύσει γρηγορότερα ή ατομικώς αυτούς ή πρόσωπα προσφιλή δικά τους. Άλλοι επήγαιναν εκείνη την ώρα για να Τον πλησιάσουν, για να πάρουν κάτι. Άλλοι επήγαιναν από περιέργεια, άλλοι άλλα διάφορα τελείως. Κόσμος πάει, πάμε προς τα κάτω, διάφορος κόσμος. Και τότε αυτοί συνέθετον την εικόνα των ανθρώπων κοντά στον Χριστό. Και σήμερα δυστυχώς το ίδιο συμβαίνει. Μην βλέπετε ποσότητα. Ποιότης δεν υπάρχει, αγαπητοί μου, στον χριστιανισμό.

Να βλέπετε χιλιάδες ανθρώπους, τα βράδια των Παθών, έξω στην Ανάσταση, έξω την ημέρα των Φώτων ή σε άλλες εκδηλώσεις, χιλιάδες ανθρώπους. Ποσότητα, ναι. Να συγκινούνται οι άνθρωποι, που και αυτό είναι κάτι, δεν θέλω να πω δεν είναι κάτι, αλλά ποιότης όχι όμως. Αυτό που συνέβη σήμερα, συνέβαινε, συμβαίνει και δυστυχώς θα συμβαίνει, εάν δεν προσέξουμε αυτά τα οποία επηκολούθησαν και ο Χριστός εκήρυξε. Διαμαρτύρεται, επαναλαμβάνω, ο Ιησούς και λέγει: «Τίς ὁ ἁψάμενός μου; Ήψατό μού τις, Πέτρε, κι εγώ έγνων δύναμιν εξεληλυθυῖαν απ' εμού». Μα έτσι θέλω να πω. Δεν λέγω για σένα.

Λέγω για τους υπολοίπους, τον Ιωάννη, τον Ματθαίο, τον Ιούδα, τους άλλους. Δεν λέγω για τους ανθρώπους, τους άλλους που έρχονται χωρίς να ξέρουν γιατί έρχονται κοντά. Δεν μιλώ για όλον αυτόν τον συρφετό, ο οποίος έρχεται και δεν ξέρει ποιος είμαι και δεν μου ζητάει ή δεν έρχεται ετοιμασμένος για να λάβει από μένα. Ομιλώ για έναν που ήγγισε πάνω μου από υπολογισμό, και εγώ έγνων δύναμιν εξεληλυθυῖαν απ' εμού. Εδώ είναι το κέντρο του βάρους όλης της υποθέσεως της σημερινής διδασκαλίας της Εκκλησίας.

Οι περισσότεροι από εμάς εκκλησιαστήκαμε. Ερωτήσατε τον Χριστό αυτό; Δηλαδή θα πει κανείς: «Χριστέ μου, με κατάλαβες σήμερα που ήρθα εδώ στην Εκκλησία; Με κατάλαβες που άναψα το κερί μου; Με αισθάνθηκες που έφερα το πρόσφορό μου; Σε παρακαλώ, πες μου. Παναγία μου, με είδες σήμερα που ήρθα εδώ; Άγιέ μου, που σε μνημονεύει η Αγία Του Εκκλησία στο όνομά σου, τι μου είσαι, ο Ιωάννης, ξέρω εγώ, Άγιέ μου Ανδρέα και λοιπά, με κατάλαβες που ήρθα εδώ; Ένιωσες δύναμη να εξελθούσα από σένα, να έρθει σε μένα;» Αν πω ότι ίσως απαντήσουν ότι «ούτε καν σας εκαταλάβαμε καθόλου», δεν θα είμαι μακριά της πραγματικότητας.

Εκκλησιάστηκα και δεν πήρα τίποτα, όπως δεν πήρανε και όλοι αυτοί οι οποίοι ήσαν γύρω από τον Ιησού και ίσως ακουμπούσανε περισσότερο απάνω στον Χριστό. Γιατί οι άλλοι διαχειρίζονται τα της Εκκλησίας, ακουμπούνε απάνω στον Χριστό. Ο κλήρος διαχειρίζεται και ενεργεί τα της Εκκλησίας, ακουμπάει απάνω στον Χριστό. Οι επίτροποι διαχειρίζονται τα οικονομικά, την κανδηλαπτία της Εκκλησίας και τα υπόλοιπα, ακουμπούν επάνω στο σώμα του Χριστού, στον οίκο του Χριστού. Οι ψάλτες ψάλλουν κλπ., ο ιεροκήρυξ ομιλεί κλπ. Και εντούτοις ίσως να μην κατάλαβε τίποτα ο Χριστός σήμερα που εκκλησιάστηκε. Γιατί τώρα; Για τον λόγο που είπα, ότι δεν επλησιάσαμε και δεν πλησιάζουμε γενικά

από υπολογισμό. Πηγαίνουμε κοντά στον Χριστό, πηγαίνουμε στην Εκκλησία Του, αλλά δεν πηγαίνουμε από υπολογισμό όπως πήγε η γυναικούλα αυτή. Από όλους λοιπόν οι οποίοι πήγαν κοντά στον Χριστό μόνον αυτή επήγε από υπολογισμόν. Αυτή εσκέφθη προς ποιον πάει και ο σεβασμός της ήτο τόσο αδιάφορος, αν αναγκάστηκε να παρασπονδήσει σε ένα σημείο. Ο νόμος, η εντολή του Θεού είπε, όταν η γυναίκα έχει αίμα, να μην πλησιάζει το θείο.

τι! Αυτή δώδεκα χρόνια είχε αίμα και εκείνη την ώρα ήτο πάλι υπό την επίρρεια αίματος.

Της είχαν μείνει σταγόνες ακόμη αίματος, επειδή από τον φόρο, τον δωδεκαετή, που πλήρωσε σε αίμα και σε χρήμα, και εκείνη τη στιγμή ήταν υπό την επίρρεια του αίματος. Αυτό το πρόσωπο το οποίο κυκλοφορεί, αυτός ο Κύριος, αυτό το παλικαράκι, αυτό δεν ξέρω πώς, τον έπιανε στο μυαλό της, γιατί για Θεό δεν τον έπιανε.

Κάποιον άγιον άνθρωπον τον έβλεπε, άνθρωπον του Θεού, αλλά για Θεό δεν τον έβλεπε. Έβλεπε ότι είναι άγιο πρόσωπο, κάνει θαύματα, άκουγε κλπ. Μπροστά λοιπόν στην ανάγκη της, στερημένη πλέον, φτωχιά και από αίμα φτωχιά, έπρεπε να πάει. Δεν μπορούσε να εγγίσει. Αλλά δεν ήθελε και να τον μολύνει, διότι δεν ήθελε να πάει. Ήταν ακάθαρτη.

Θα μπορούσε μια άλλη ώρα να πάει να τον συναντήσει.

Σκέφτηκε αυτό το πράγμα: να μπει μέσα στον κόσμο αυτόν κι αυτοί κι αλλού θα την σπρώξουνε, κι αλλού θα πατήσει, κι αλλού θα πέσει, κι αλλού θα σηκωθεί, μήπως φτάσει σε μια στιγμή κοντά του, σε κατάλληλη θέση και στάση, που να εγγίσει απλώς την άκρη του κρασπέδου του.

Απάνω του ελεύθερα, στην άκρη του κρασπέδου του, να μην τον μολύνει ει δυνατόν, ταυτόχρονα όμως να γίνει καλά. Πίστευε ότι και λίγο αν αγγίσει επάνω του, ότι αρκετή θα γίνει και γι’ αυτή, διότι όλες οι πόρτες οι άλλες είχαν κλείσει γι’ αυτή.

Αυτός λοιπόν ο υπολογισμός την αξιοποίησε στα μάτια του Χριστού και στη μόνη που επέτρεψε να εξέλθει χάρις από πάνω του. Αυτή, γι’ αυτό λέει, «Ήψατό μού τις». Κάποιος ακούμπησε πάνω μου, που εγώ έγνων δύναμιν εξελθούσαν εξ αυτού. Πάρε ένα ξύλο και βάλ’ το στην πρίζα του ρεύματος. Τίποτα δεν συμβαίνει. Πάρε ένα σύρμα και βάλ’ το στην πρίζα του ρεύματος. Επαφή ηλεκτρική θα γίνει. Άρα, για να πάρεις, πρέπει να είσαι ο ανάλογος. Δεν μεταδίδει το θείο στον καθένα. Όταν ο καθένας δεν γίνει ανάλογος, δεν γίνει δεκτικός, δεν φροντίζει να μεταβληθεί σε έναν αγωγό που μπορεί να

από εκεί, οι περισσότεροι από εμάς, έτσι κι αλλιώς, αδιαφορώντας για την εντολή του Θεού, το πώς θα τον πλησιάσουμε. Ευχαρίστως ερχόμεθα εις την Εκκλησία, εκκλησιαζόμεθα και με δώρα πολλάκις και με ταψί, με μνημόσυνο πολλάκις, να προσευχηθούμε στον Θεό, με κεριά, με λιβάνια και λοιπά, με δραχμές, αλλά χωρίς καμιά προετοιμασία και χωρίς υπολογισμό σε ποιον πηγαίνουμε. Διότι μπορείς να γελάσεις τους πάντας. Έρχεται η κόρη ατιμασμένη και διεφθαρμένη και παρουσιάζεται μπροστά στη μητέρα της υποκρίτρια εκατό τοις εκατό και η μητέρα νομίζει ότι έχει τη μεγαλύτερη παρθένα του κόσμου.

Το ίδιο κάνει και ο γιος και ξεγελάει τη μητέρα και τον πατέρα. Το ίδιο κάνει και η σύζυγος, η μοιχαλίς, και ξεγελάει και τον σύζυγον και τους άλλους. Το ίδιο κάνει και ο σύζυγος, ο μοιχός, και ξεγελάει τους πάντας. Αλλά τον Χριστό μπορείς να τον ξεγελάσεις; Ξεγελάς εμένα, ξεγελάς τον άντρα, τη γυναίκα, τον σύζυγο, τον πατέρα, τη μητέρα, τον αδελφό, την αδελφή, ξεγελάς την αστυνομία, ξεγελάς τον εισαγγελέα, ξεγελάς αυτόν τον πνευματικό ακόμη και του υποκλέβεις την ευχή να πάει να κοινωνήσει. Τον Θεό όμως δεν τον ξεγελάς. Ο Θεός ξέρει ποιος είσαι σήμερα και ποιος θα είσαι αύριο. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να έχεις πλήρη συνείδηση σε ποιον πλησιάζεις. Διότι αν δεν πλησιάζεις σε κατάσταση τέτοια

που θέλει αυτός που τον πλησιάζεις και έχει τη δύναμη να σε βοηθήσει και να σε αγιάσει, δεν θα πάρεις τίποτα. Εδώ θέλω να πω ότι το θέμα αυτό που συζητούσαμε όλων αυτών των ημερών έρχεται σε πλήρη έτσι επαφή με αυτά τα οποία σήμερα η Εκκλησία εδίδαξε. Ο θείος Χρυσόστομος λέγει σ’ ένα του λόγο: «Εις τον ναόν εισήλθες, εαυτόν άξιον ομολόγησας». Δηλαδή εσκέφτηκες, εξήτασες και βρήκες τον εαυτόν σου άξιον να εισέλθεις στον ναόν του Θεού, βέβαιος ότι στον ναόν που θα εισέλθεις θα συναντήσεις τον Κύριον του Ναού στην πόρτα. Δεν θα συναντήσεις τους επιτρόπους πρώτον, όπως είπα γρηγορότερα. Δεν θα συναντήσεις τους ψάλτες ούτε τον ιεροκήρυκα ούτε τον ιερέα ή τον αρχιερέα. Θα συναντήσεις τον Κύριον του Ναού, που είναι ο Χριστός, ο οποίος γνωρίζει όλη την κατάσταση. Και κατά συνέπεια δεν μπορείς να τον ξεγελάσεις, για να πάρεις εκεί που δεν δικαιούσαι ούτε ετοιμάστηκες να πάρεις. Γίνεται, λέει, το μνημόσυνο του θείου Μεθάγορα. Λοιπόν, πρέπει να πάμε, γιατί θα παρεξηγηθούμε αν δεν πάμε. Και πώς θα πάμε; Τι θα κάνεις στο μνημόσυνο που θα πας; Γιατί σε καλούνε;

Να δείξεις τα μαύρα σου ή για να πεις τα ψέματά σου; Συχώρεσ’ τον. Ποιος Θεός; Αυτόν που δεν πιστεύεις; Ποιος Θεός θα τον συγχωρέσει; Τι θα ωφελήσεις εκεί που θα πας; Τι θα ωφεληθούν αυτοί από σένα που σε καλέσαν; Αφού δεν έχεις καμιά σχέση με τον Χριστό και δεν μπορεί να τον επηρεάσει ο Χριστός. Η εντολή δεν είναι να έρθεις να ενωθείς μεθ’ ημών, τας προς τον ίδιον δεήσεις, να παρακαλέσουμε γι’ αυτόν τον άνθρωπο που τον έχει ο Χριστός στο χέρι του; Όταν εσύ δεν έχεις καμία ετοιμασία, από το πεζοδρόμιο, από την αγορά έρχεσαι μεθαύριο, ρωτάς αν έχεις πουκάμισο πλυμένο και σιδερωμένο, ρωτάς αν το κουστούμι σου είναι σιδερωμένο και αν υπάρχει μαύρη γραβάτα. Και τι θα γίνει με αυτά; Αυτά είναι ικανά να σε παρουσιάσουν και να εκβιάσουν τον Χριστό; Αυτό όχι. Εδώ είναι το θέμα. Ο Χριστός συγκινείται.

Τον άνθρωπο που συγκινείται. Οι πατέρες έχουν τρεις λέξεις: «Ακοή αντί ακοής». Θα ακούσεις για να σ’ ακούσω. Θα ετοιμάσεις για να σου δώσω. Θα λογαριάσεις για να με συγκινήσεις. Δεν ενδιαφέρεται για την ποσότητα ο Θεός, αλλά για την ποιότητα. Και ποιότης χριστιανισμού δεν υπάρχει σήμερα και είναι ανάγκη, εφόσον η μακροθυμία του και η χρηστότητά του μας περιμένει και τα μέσα υπάρχουνε δωρεάν στην Εκκλησία του, να χρησιμοποιηθούν, να αξιοποιηθούν οι άνθρωποι, ώστε η ποσότητα να γίνει και ποιότητα. Δεν μπορούμε εμείς αυτά να τα καταλάβουμε.

Άνθρωποι οι οποίοι από το ένα μέρος θρησκεύουμε και από το άλλο μέρος ζούμε και κατά κόσμον, δεν μπορούμε να καταλάβουμε ότι ο Χριστός δεν έχει σχέση μαζί μας. Αδιάφορο εμείς αν έχουμε σχέση με τον Χριστό, ο Χριστός δεν έχει σχέση μαζί μας. Και ο Χριστός θέλει ακέραιον τον άνθρωπο. Μοιράζεσαι τον άντρα σου, κυρία μου; Δεν τον μοιράζεσαι. Μοιράζεσαι τη μνηστή σου, κύριε; Δεν τη μοιράζεσαι. Πώς μοιράζεις τον Χριστό με τον κόσμο; Ε, μα να μη ψυχαγωγηθώ και λιγάκι; Ξέρεις τι πάει να πει η ψυχαγωγία; Ξέρεις πώς ερμηνεύεται στα εκκλησιαστικά πράγματα η λεγόμενη ψυχαγωγία των ανθρώπων; Λοιπόν, ψυχοκτονία, το λέγω εγώ, άμα δεν το έχεις ξέρει.

Ψυχαγωγία ερμηνεύεται ψυχοκτονία. Δεν έχει ανάγκη από ψυχαγωγία κοσμική η ψυχή. Γι’ αυτό και δεν θεραπεύεται, γι’ αυτό και δεν ικανοποιείται και κάθε μέρα επινοήσεις σατανικές καινούριες έρχονται για να ικανοποιήσουν τον άνθρωπο. Νέο σχέδιο κτενίσματος, νέο σχέδιο ντυσίματος, νέες εφευρέσεις καρυκευμάτων φαγητών κλπ. Νέες εφευρέσεις χορών, νέες εκδηλώσεις σαρκικών αμαρτιών κλπ. Και ο κόσμος, ο αμαρτωλός, εξακολουθεί να είναι ανικανοποίητος. Μόνο ο χριστιανός είναι ικανοποιημένος, μη έχοντας ανάγκη όλων αυτών των σατανικών επινοήσεων του κόσμου και του σατανά. Βέβαιοι είναι.

Ο Χριστός λοιπόν κοιτάζει τον άνθρωπο. Ποιος είναι αυτός ο κύριος που μπαίνει μέσα; Ποιος είναι αυτός που βάζει τη λαμπάδα σαν το μπόι του; Ποιος είναι αυτός που κάνει αυτό, το άλλο; Και κανονίζει αν πρέπει να δώσει τη χάρη του. Δεν δίδει λοιπόν τη χάρη του και πολλοί εισερχόμεθα στην Εκκλησία, αλλά η Εκκλησία δεν συγκινείται, διότι δεν έγινε η ετοιμασία από τον καθέναν μας πηγαίνοντας στην Εκκλησία, πηγαίνοντας εκεί που θα συναντήσουμε. Τον πρώτον που θα συναντήσουμε, μόλις μπεις στην πόρτα και κοιτάξεις στο βάθος την Αγία Τράπεζα, θα πρέπει να βλέπεις τον θρόνο του Χριστού και τον Χριστόν καθήμενον επ’ αυτού. Πού πηγαίνεις, ταλαίπωρε άνθρωπε, με το κουστουμάκι της βρωμιάς της ψυχής σου, χωρίς μετάνοια, χωρίς εξομολόγηση, χωρίς τακτοποίηση των αμαρτιών σου, χωρίς απόδοση των αδικημένων, χωρίς τακτοποίηση των πονηρών εργασιών σου που έχεις κάνει στον βίον σου; Πώς πηγαίνεις; Πώς με συγκινείς;

Σας λέγω ότι πολύ συμπίπτει η σημερινή ευαγγελική περικοπή με το θέμα μας. Γι’ αυτό λέγω, δεν άντεξα στον πειρασμό να μην το συζητούσαμε αυτό το θέμα σήμερα. Ρωτάτε λοιπόν κι εσείς τον εαυτό σας: «Χριστέ μου, με κατάλαβες που ήρθα σήμερα;». Η γυναικούλα αυτή εσκέφτηκε σε ποιον θα πάει. Να το προσέξουν, δράττομαι της ευκαιρίας, και σήμερα οι γυναίκες οι οποίες βρίσκονται πολλές φορές στη ζωή τους σ’ αυτόν τον πειρασμό, να μην πρέπει να εκκλησιαστούν ακόμη. Δεν πρέπει να εκκλησιαστούν σε αυτήν την κατάσταση του αίματος, δεν πρέπει να ανάψουν το καντήλι τους, δεν πρέπει να ασπαστούν την εικόνα, δεν πρέπει να φιλήσουνε το χέρι του ιερέως. Ο Άγιος Νεκτάριος, ο οποίος είχε πνεύμα διακρίσεως,

έβλεπε γυναίκα η οποία προσεφέρετο από ευσέβεια και εν αγνοία διατελούσα για τα καταμήνιά της και προσεφέρετο να του φιλήσει το χέρι. Δεν της έδινε το χέρι. Επιδεικτικά το έβαζε πίσω του το χέρι, σαν να της υπενθύμιζε και να της έλεγε: «Πρόσεξε, παιδί μου. Όχι γιατί είναι χέρι δικό μου, αλλά γιατί είμαι οικονόμος του Χριστού, είμαι αρχιερεύς, είμαι ιεροσύνη. Πρόσεξε». Και δυστυχώς έχουν ισοπεδωθεί σήμερα αυτά από όλους και πολλές που έχουν ερωτήσει τον πνευματικό τους, ο πνευματικός τους έχει δώσει άδεια να εισέρχονται στην Εκκλησία ή να μένουν στον νάρθηκα πίσω και λοιπά. Λάθος βασικό. Δεν έχει προσέξει ο πνευματικός ότι απαγορεύεται αυτό και η Εκκλησία δεν μοιράζεται. Η Εκκλησία ολόκληρος είναι, δεν είναι μόνο ο κυρίως ναός.

Εκεί ο Χριστός και το Πνεύμα το Άγιον, ο κυρίως ναός. Ολόκληρος η Εκκλησία είναι ναός Πνεύματος Αγίου. Πρέπει ο άνθρωπος στις ημέρες αυτές να προσέχει. Γάμος γίνεται, αδιαφορεί η κυρία, η δεσποινίς, για να πάει στον γάμο και προσέρχεται στην Εκκλησία. Βαφτίσια γίνονται και ακάθαρτη προσέρχεται στην Εκκλησία. Είναι αμαρτίες αυτές, είναι βεβηλώσεις αυτές, είναι ασέβειες αυτές και δεν ελκύουν τη χάρη του Θεού και ο Θεός δεν δίδει ευλογία στους ανθρώπους που ασεβούν κατά τέτοια έννοια. Η νέα λοιπόν, λέγω, αυτή το υπελόγισε και ο Χριστός το εξετίμησε και την εβοήθησε και τη θεράπευσε. Ούτε εμείς ούτε οι ειδικοί μας πολλές φορές είμεθα άξιοι να πάμε στην Εκκλησία και, όταν ο άνθρωπος είναι αμετανόητος και ανεξομολόγητος, δεν μπορεί να εισέλθει στην Εκκλησία. Είναι περιττός στην Εκκλησία.

Θα περάσει πρώτα από τον λουτήρα, θα πρέπει να μετανοήσει, να εξομολογηθεί και να τακτοποιήσει τις δοσοληψίες του με τους ανθρώπους, τους συνανθρώπους του, και τότε θα έρθει να προσφέρει το δώρο του ή να προσφέρει την προσευχή του, που κι αυτή είναι ένα δώρο. Πόση ετοιμασία δεν γίνεται εκ μέρους των ανθρώπων προκειμένου να βγουν στην αγορά να ψωνίσουν, προκειμένου να βγεις στη λαϊκή να ψωνίσεις. Τι κάνεις, πώς ενεργείς, άνθρωπε; Σκέφτεσαι αμέσως: γράψε ένα χαρτάκι τι θέλεις να αγοράσεις, άνθρωπος είσαι, ξεχνάς, και κατά αναλογία των πραγμάτων που θα πάρεις, των στερεών ή των ρευστών, θα πάρεις και τα ανάλογα δοχεία. Θα πάρεις τα δίχτυα σου, θα πάρεις τις σακούλες σου για να πάρεις τα στερεά. Θα πάρεις όμως και ένα γαλόνι, ένα μπιτόνι, μια μπουκάλα, κάτι τι άλλο

να πάρεις τα ρευστά. Θα τα πλύνεις τα δοχεία που θα πάρεις τα ρευστά, θα τα κουνήσεις, θα τα κοιτάξεις στο φως, θα τα οσφριστείς, μήπως πάρεις λάδι και το βάλεις μέσα και σου βρωμίσει, σου χαλάσει, και καλώς κάνεις. Και βγαίνεις για να ψωνίσεις. Ερχόμενος στην Εκκλησία ασφαλώς έρχεσαι να πάρεις. Τι ετοιμασία κάνεις για το θέμα αυτό; Αυτό, τα υλικά για το υλικό σώμα θα τα βάλεις στα υλικά αυτά σκεύη. Τα πνευματικά της Εκκλησίας, για τον πνευματικό σου κόσμο, την ψυχή, πού θα τα βάλεις; Είναι η ψυχή το δοχείο. Σας μεταφέρω στη σκηνή της Σαμαρείτιδος. «Δος μοι», λέει, «το ύδωρ αυτό το ζων».

Λέει: «Δάσκαλε, δος μου, ίνα μη έρχομαι εδώ, κοπιάζω και αντλώ». «Πήγαινε», λέει, «να φωνάξεις τον άντρα σου». Τι δουλειά έχει ο άντρας μου τώρα να τον φέρω εδώ πέρα; «Δεν έχω», λέει, «άντρα». «Πέντε γαρ άνδρας έσχες, και ον έχεις ουκ έστι σου ανήρ». Με αυτόν έχεις λερώσει το δοχείο στο οποίο θα σου βάλω εγώ το αθάνατο νερό. Για το νερό, το υλικό, έφερες το σταμνί σου, καλώς έκανες, και θα το πλύνεις και θα βγάλεις νερό να το βάλεις μέσα, να πας στο σπίτι σου, καλώς θα κάνεις. Εμένα μου ζητάς το ύδωρ το ζων. Το ζων ύδωρ θα μπει στην ψυχή σου. Η ψυχή σου είναι ακάθαρτη. Αυτό είναι το δοχείο. Πνευματικό ύδωρ το δικό μου μπαίνει στην πνευματική ψυχή τη δικιά σου. Αυτή την ψυχή την έχεις βρωμίσει

με τον ίδιο άντρα, ο οποίος δεν είναι νόμιμος ανήρ σου. Είναι πόρνος σου, είναι μοιχός σου, είναι διαφθορεύς σου. Ανήρ σου δεν είναι, τίμιος και ηθικός, δεμένος από τον στέφανο. Άρα υπάρχουν δοχεία πνευματικά για το πνευματικό είδος και υπάρχουν και υλικά δοχεία που φέρουν μέσα τα υλικά πράγματα για το σώμα. Και όπως ο άνθρωπος ενδιαφέρεται για την περιποίηση του σώματος και τη διατροφή του σώματος και παίρνει όλα τα μέτρα, και καλώς κάνει, ούτε να βρομίσει πρέπει ο άνθρωπος και να τραφεί καλά, και όλα αυτά τα πράγματα είναι ευλογία του Θεού και δοσμένα αγαθά από τον Θεό για το σώμα. Όμως θα πρέπει να γίνεται και η ανάλογος ετοιμασία για την ψυχή και δεν γίνεται καμιά ετοιμασία για την ψυχή. Άνθρωποι που λένε ότι θρησκεύουν πενήντα, εξήντα, σαράντα, τριάντα χρόνια.

Με το ίδιο βρώμικο ρούχο της ψυχής και ουδέποτε έλαβαν, κι αν κοινώνησαν ακόμα. Από το ένα μέρος με τη λαβίδα λαμβάνουνε από τον ιερέα ή τον αρχιερέα τη Θεία Κοινωνία και από το άλλο μέρος ο άγγελος πάει και την παίρνει από εκεί και την ξαναβάζει μέσα στο Άγιο Ποτήριο. Και νομίζει αυτός ότι έφυγε κοινωνημένος και νομίζει αυτός ότι έφυγε άγιος. Και δεν έφυγε άγιος, διότι η εντολή είναι: «Μη δώτε τα άγια τοις κυσί και τους μαργαρίτας ενώπιον των χοίρων, μην τις βάλετε». Και όταν ο άνθρωπος μένει ανεξομολόγητος σε θέματα στα οποία επιμένει, ο Θεός δεν του δίνει τη χάρη του. Γι’ αυτό, επειδή από τόσο κόσμο που ήταν γύρω του, όπως ξέρετε — αυτά συνθέτουν άλλωστε και τα δικά μας τα πανηγύρια και τις εορτές, όπως σας είπα — δεν παίρνει τίποτα από τον Άγιο, τίποτα από την Παναγία, τίποτα από τον Χριστό. Και γι’ αυτό εισερχόμεθα κόρακες και

εξερχόμεθα κόρακες και εξερχόμεθα θηρία και εξερχόμεθα λιοντάρια, ώστε θα έπρεπε να μην ομοιάζουμε εμείς την κιβωτό εκεί της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία παρέλαβε κόρακας και απέδωσε κόρακας στο Αραράτ. Θα έπρεπε η κιβωτός αυτή να παραλαμβάνει κόρακας και να αποδίδει περιστεράς, να παραλαμβάνει θηρία και να αποδίδει αμνούς. Να αλλάζει η φύση του ανθρώπου. Όταν ο άνθρωπος θρησκεύει τόσα χρόνια και τυπικώς νηστεύει και τυπικώς εξομολογείται και τυπικώς ανάβει κεριά και δίδει λιβάνια, προσέρχεται, λαμβάνει σωματικώς, δεν έχει καμία αλλαγή και καμιά προκοπή. Και αν ήταν δυνατόν, όπως έχω πει κάποια άλλη φορά, να μαγνητοφωνούνται οι εξομολογήσεις μας, θα βλέπατε ότι τα ίδια και τα ίδια. Αυτά που εξομολογηθήκαμε χθες, προχθές,

την άλλη, την προτεραία, αυτά εξακολουθούμε περίπου να εξομολογούμεθα. Δεν κλίνουμε προς την τελειότητα, που ο σκοπός και η εντολή είναι: «Άγιοι γίνεσθε», καθημερινώς. Ο άνθρωπος πρέπει να αγιάζεται. Όπως καθαρίζει το σώμα του καθημερινώς και το διατηρεί καθαρό, έτσι ακριβώς πρέπει να διατηρεί και την ψυχή του. Και δεν γίνεται αυτή η προσπάθεια προκειμένου ο άνθρωπος να εκκλησιαστεί. Γι’ αυτό επαναλαμβάνω, δια τρίτην ήδη φορά, ότι συμπίπτει η σημερινή υπόθεση αυτής της γυναικός και του Χριστού μας με τη δικιά μας υπόθεση, γενικότερη, που μιλούμε περί εκκλησιασμού, τι πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος για να σηκωθεί το πρωί να πάει στην Εκκλησία. Και εμείς πρόβλημα μπορούμε να δημιουργήσουμε γιατί δεν έχουμε ψιλά για την Εκκλησία, για τα χοντρά να τα παίρνει η κυρία.

Λάδια στην Εκκλησία, πρόβλημα, πρόβλημα μπορούμε να δημιουργήσουμε. Διότι τυχόν η κυρία δεν έχει το πουκάμισο που θέλαμε σιδερωμένο ή τη γραβάτα εκείνη ή τις κάλτσες εκείνες ή τα εσώρουχα εκείνα, γιατί σε εκείνο μόνο κρεμάμε την ετοιμασία μας για να πάμε στην Εκκλησία. Ο Χριστός θα είχε δει αν φορούσαμε καθαρό πουκάμισο ή καθαρά εσώρουχα; Αυτά δεν κοιτάζει ο Χριστός. Δεν κοιτάζει αυτά ο Χριστός. Να συγκινούνε αυτά τον Χριστόν; Δεν λέει να πάμε βρώμικοι ούτε έξω να κυκλοφορήσουμε βρώμικοι. Γι’ αυτό μας έδωσε τόσα είδη απορρυπαντικών. Γι’ αυτό μας έδωσε τα τρία τέταρτα της υπάρξεως του κόσμου νερό. Να πλύνεται ο άνθρωπος, δεν έχει κανένα λόγο. Αλλά όμως, εκεί που στέκει ιδιαίτερα, στέκει στην καθαρότητα και στην ετοιμασία της ψυχής. Να γνωρίζει ο άνθρωπος πού πάει και να λέει: «Ο ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, πού ήρθα σήμερα; Μπροστά στα Χερουβείμ, μπροστά στα Σεραφείμ, μπροστά στους θρόνους, τις κυριότητες, τις δυνάμεις».

Πας και ανάβεις κερί στην Αγία και Παρθένο Παρασκευή, πόρνη και διεφθαρμένη; Πού πηγαίνεις, άτιμε άνθρωπε, και λοιπά, μέσα στην Παρθένο, την Παναγία, και τα τοιαύτα; Γύρισε ποτέ κανείς να πει: «Θεέ μου, μέχρι πότε θα με ανέχεσαι σ’ αυτήν την κατάσταση; Βγάλε με και πάρε με από τον κόσμο τότε, να κολαστώ λιγότερο, εφόσον εξακολουθώ και δεν διορθώνω τη ζωή μου, αλλά παραμένω στην ίδια κατάσταση και χειροτερεύω καθημερινώς». Δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος να ζήσει μία μέρα και να μην αμαρτήσει. Δεν είναι δυνατόν. Ο Ιώβ λέει: «Η ζωή του ανθρώπου, έστω κι αν είναι μία η μέρα». Ο άνθρωπος ο οποίος πίνει την ανομία σαν το ύδωρ δεν μπορεί να λέει ότι είναι αναμάρτητος και ότι δεν έχει την ανάγκη του Χριστού. Γι’ αυτό πρέπει να φοβούμεθα, όταν πρόκειται να πάμε στην Εκκλησία. Σε τι κατάσταση είμεθα; Να ελεγχόμεθα. Τι θα πάμε να δείξουμε; Τι βρώμα μας θα δείξουμε; Και έρχομαι εκεί να βοηθηθώ, να σωθώ. Θέλω να κλάψω, να παρηγορηθώ.

Αυτός είναι ο λόγος μου και να ετοιμάσω ό,τι μπορώ. Δεν μπόρεσα εκατό τοις εκατό να φτιάξω. Έφτιαξα δέκα, Κύριε, βοήθησέ με αύριο να φτιάξω άλλα δέκα, την άλλη Κυριακή άλλα δέκα, την άλλη άλλα δέκα, σιγά σιγά να τακτοποιήσω. Άλλωστε κι αυτός το ήξερε και έχει πει εκείνο το ωραίο: «Γίνεσθε οὖν τέλειοι», γίνεσθε. Δεν μπορεί να γίνεις μέσα σε κλάσμα δευτερολέπτου. Πού να αφήσουμε συνήθειες; Πού να αφήσουμε και να ξεριζώσουμε πάθη παιδικά; Πώς να πάρουμε τη δύναμη και το θάρρος να βγάλουμε στην επιφάνεια αμαρτίες νεανικές, αδικίες που ντρέπεται κι αυτός ο ήλιος να τις δει, τις οποίες έχουμε κάνει κρυφά, γιατί δεν τις έχει δει κανένας;

που δεν γνώριζαν ούτε ο άνδρας μας, ούτε τα παιδιά μας, ούτε κανένας. Και ξέρουμε εμείς, η συνείδησή μας, ο Θεός και ο διάβολος, διότι είναι τρία βιβλία που γράφουν όταν ο άνθρωπος θα αμαρτάνει. Γράφει η συνείδησή του, η οποία πάντοτε του φωνάζει και του λέγει: «Αυτό που έκανες δεν είναι σωστό». Γράφει ο διάβολος και θα σε εκζητεί ημέρα νύχτα. «Τον έχω εδώ και τον κρατάω», θα λέει του Χριστού, «και είναι δικός μου και είσαι άδικος που δεν μου τον δίδεις». Και θα γράφει και ο Άγγελός μας και ο Χριστός. Πρέπει να τα σβήσεις αυτά τα περιστατικά, είτε λόγια είναι, είτε έργα είναι, είτε διάνοια είναι πονηρά. Να τα σβήσεις από τα τρία βιβλία αυτά, ώστε να βρεθείς άνθρωπος ελεύθερος εκείνη την ημέρα, να μπορείς να ταξιδεύσεις για την αιωνιότητα. Πας στη δικαστή, αυτή η ψυχή η σημερινή. Γι' αυτό ας το προσέχουμε όταν πρόκειται να εκκλησιαστούμε, πώς θα εκκλησιαστούμε, για να λαμβάνουμε τη χάρη. Διότι και αντίδωρο, ως και Θεία Κοινωνία, όσο δεν υπάρχει ο σεβασμός και η τακτοποίηση με μετάνοια, εξομολόγηση, εδώ δι' αυτά, δεν πρόκειται να πάρουμε τίποτα από εκείνους που δίδουν. Βέβαια μία επήρε σήμερα, όλος ο άλλος αυτός ο κόσμος δεν έλαβε τίποτα. Για έναν ομιλώ, Πέτρε, δεν ομιλώ για εσάς,

οι οποίοι έρχεστε, άλλοι να κολακευτείτε ότι είστε μαθητές δικοί μου, άλλοι, άλλοι, με διαφορετικούς τρόπους και τα διάφορα. Έτσι. Όμως, την ώρα που μιλάμε τώρα εδώ, πέθανε η κοπέλα στο σπίτι. Όλη αυτή η συζήτηση που κάναμε είναι εξαιτίας της γυναικός που κωλυσιέργησε τον γιατρό για το σπίτι, γιατί για γιατρό τον είχε πιάσει ο Ιάειρος. Ταυτόχρονα, λέει, να σου ένας από το σπίτι έρχεται. Και τι φέρνει; Το κακό χαμπέρι. «Κύριε», στο αφεντικό του, τον Ιάειρο, «μη σκύλλε τον διδάσκαλο, μην τον κουράζεις». «Γιατί, παιδί μου; Τέθνηκε το παιδί μου;» «Πέθανε», λέει, «το κορίτσι». Όσο ήταν ζωντανό, μπορούσε κάτι να κάνει. Τώρα αυτό πέθανε, τι

να κάνει; Μην τον κουράζεις τον άνθρωπο, να πάει στη δουλειά του. Ο Χριστός μας, χωρίς να πει τίποτα, γυρίζει στον Ιάειρο και του λέγει: «Μόνον πίστευε και σωθήσεται». Μην ακούς τι λέω, μην ακούς τι θα σου πει ο σατανάς και αρχίσεις τους υπολογισμούς και πεις: «Για αυτή τη γριούλα που βρέθηκε μπροστά, και πού βρέθηκε αυτό το παλιό το γραΐδιον σήμερα μπροστά μου», και λοιπά, «και το παιδί μου να το χάσουμε», και τα διάφορα. Τα έχασες, σε βάζει ο διάβολος στο χέρι. Εδώ υπάρχει πρόνοια Θεού. Δεν είναι ο Θεός παντοδύναμος; Ήθελε να γίνει το δικό σου, θεράπευσε έναν άλλον. Δεν ευχαριστήθηκες εσύ; Δεν παρηγορήθηκες τόση ώρα που έβλεπες ότι μια γυναίκα δώδεκα χρόνια, γιατί βγήκε η καημένη εκτάκτως στην επιφάνεια και του είπε «εγώ το έκαμα» και

φοβήθηκε με την Σπάρου και ξανά την ίαρσε ότι δίχνει και την έκλεψε άρχισε να τρέμει σαν φιλοκάλαμα.

Δεν ευχαριστήθηκες, δεν ξέχασες για μια στιγμή τον πόνο του παιδιού σου και παρακολουθούσες εδώ; Έτσι ήταν. Ε, κάτσε λοιπόν στην πίστη σου. Στην πίστη σου εστάθη. Γιατί, αν κλονιστεί η πίστη σου, ραγίσει αυτό το δοχείο που λέγεται πίστη, δεν έχεις μέρος να βάλεις το θαύμα. Το θαύμα εισέρχεται στο δοχείο της πίστεως. Και αν πολλοί μας δεν λαμβάνουμε το θαύμα, είναι διότι το δοχείο της πίστεως είναι μικρό ή ακάθαρτο.

Παίρνουν τον δρόμο, φτάνουν στο σπίτι. Ντουνιάς, κόσμος στο σπίτι, κοπετοί και θρήνοι. Μοναχοκόρη του αρχισυναγώγου, νεαρά, των δώδεκα χρονών. Έμειναν τα κουφέτα, έμειναν τα προικιά ετοιμασμένα, έμειναν, έμειναν τα ψέματα αυτά του κόσμου. Κοπετοί και θρήνοι, ειδικά νεκρώσιμα για την κοπέλα, τα οποία τα λένε οι άνθρωποι, γυναίκες μαλλιοτραβιούνται, που ψεύδονται και λένε τόσα πράγματα επάνω στους πεθαμένους. Ο Χριστός μας τις προλαμβάνει. «Ε, τι έχετε έτσι;» «Δεν βλέπεις;» «Βλέπω, αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα». «Σαν πώς είναι;» «Δεν πέθανε». «Πώς δεν πέθανε; Εμείς την φτιάξαμε κάτω», λέει, «ξελιάστηκε, πάγωσε και δεν πέθανε;» «Μπορεί να κοιμάται». Άρχισαν να κοιτάνε ο ένας τον άλλον, λέει, «δεν στέκεται καλά αυτός».

Κατεγέλων αὐτοῦ. Και όταν αμφισβήτησαν αυτήν την αλήθεια του Ιησού τότε, την οποία αμφισβητούμε κι εμείς σήμερα με την επωνυμία που δώσαμε «πρώτο νεκροταφείο, δεύτερο νεκροταφείο, τρίτο νεκροταφείο», εφόσον δεν είναι νεκροταφείο αλλά είναι κοιμητήριον. Αλίμονο από τους ανθρώπους. Ξέρετε τι σημαίνει.

Αὐτὸς δὲ, λέγει, τον πατέρα του παιδιού και τη μητέρα του παιδιού και τρεις από τους μαθητάς. Πιάνει το παιδί από το χέρι και του λέει: «Παῖς, ἔγειρε. Κορίτσι μου, σήκω πάνω». Και σηκώνεται και το δίνει στη μάνα του. Δεν την είδανε την Ανάσταση. Ποιοι δεν είδαν την Ανάσταση; Οι αμφισβητούντες. Αυτοί που λέγανε ότι πέθανε, νεκρό πια, που έχουν τους διαδόχους σήμερα σε εκείνους που λένε: «Εχάσαμε!» «Εχάσαμε την Κατίνα μας, εχάσαμε τον Γιώργο μας, εχάσαμε το παιδί μας». Καλά, τι ήταν το παιδί σας; Κλειδί, βίδα, τι ήταν; Αντικείμενο ήτανε; Τι πράγμα το εχάσατε; Υπάρχει μεγαλύτερη βλασφημία από αυτή, ότι χάνονται οι άνθρωποι; Αυτό είναι για νεκρούς, δεν είναι για ζώντες. Ο Χριστός είναι για νεκρούς,

είναι και για ζώντες, «ὁ καὶ νεκρῶν καὶ ζώντων τὴν ἐξουσίαν ἔχων, ὡς ἀθάνατος Βασιλεύς». Ώστε δεν υπάρχει «μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν»; Είναι ψέματα; Σε διάφορες περιπτώσεις, πώς θέλεις αυτός ο Θεός να σε μεταχειριστεί και να μη σε μεταχειριστεί; Τη λέξη «κοιμούμαι» δεν την κατάλαβαν οι άνθρωποι και κοροϊδεύουν και δεν την είδαν την Ανάσταση. Έτσι και όσοι άνθρωποι αμφισβητούν την Ανάσταση, δεν θα ιδούνε την Ανάσταση εκείνη. Ποια Ανάσταση όμως; Δεν θα αναστηθούν; Θα αναστηθούν. Η κόλαση είναι αιώνια. Αλλά δεν θα ιδούν τη χαρμόσυνον Ανάσταση, εκείνη που ερμηνεύει και λέγει: «Προσδοκώ Ανάσταση νεκρών και ζωή του μέλλοντος αιώνος. Αμήν». Πώς, άνθρωπε, αν αμφισβητείς την Ανάσταση και ότι ο άνθρωπός σου δεν κοιμάται αλλά πέθανε και χάθηκε,

τη στιγμή που πας στην εκκλησία και παρακολουθείς την κηδεία του Χριστού και γυρίζει η εκκλησία, και μόλις γυρίσει ο επιτάφιος διαβάζεις την πρώτη προφητεία που λέγει ο Χριστός, στο 37ο κεφάλαιο του Ιεζεκιήλ, που λέει με τι τρόπο θα αναστηθείς, πώς θα πάρεις τα κόκαλά σου αύριο, πώς θα πάρεις τη σάρκα, τα νεύρα, το δέρμα, το πνεύμα και θα γίνεις άνθρωπος; Τι αμφισβητείς; Τότε τι κουράζεσαι και πηγαίνεις στην εκκλησία; Τότε τι παριστάνεις Χριστιανός ορθόδοξος; Τότε τι παριστάνεις «Προσδοκώ Ανάσταση νεκρών»; Τότε τι στέκεσαι αυτά τα πράγματα και τα ομολογείς; Πρέπει να τα σκίσουμε τα χαρτιά και να σκίσουμε τον εαυτό μας. Ο τάφος είναι ένας ειλικρινής φύλακας. Το μόνο στο οποίο πρέπει να έχει εμπιστοσύνη ο άνθρωπος. Δεν είναι ο θησαυροφύλακας, δεν είναι το δολάριο, δεν είναι τα χρήματα, δεν είναι ο χρυσός, είναι ο τάφος. Κοίταξε: ό,τι του δώσεις να φυλάξει, αυτό θα σου επιστρέψει. Του δώσεις πίστη,

μετάνοια, εξομολόγηση, ετοιμασία, δώσ' ένα περιστέρι λευκό να φυλάξει, αυτό θα αποδώσει αύριο κατά την Ανάσταση. Δώσ' όμως απιστία, δώσ' κόρακα, δώσ' κακία, αμετανοησία, ανεξομολογησία, αναξία κοινωνία και λοιπά, αυτό θα σου αποδώσει αύριο κατά την Ανάσταση. Όσοι πιστεύουν στην Ανάσταση πηγαίνουν και βλέπουν μπροστά στο τρένο. Όσοι δεν πιστεύουν στην Ανάσταση βλέπουν πίσω. Αλλά το τρένο θα φτάσει και θα κατεβούνε και θα τους συλλάβει η αστυνομία του Θεού. Αυτά διδάσκονται από την Εκκλησία, για τον θάνατο, για την Ανάσταση, εκ μέρους του Χριστού μας, και ήσαν πολύ σαφή. Δεν ξέρω αν το κατόρθωσα να το αποδώσω, με τη δύναμή Του, με αυτό το θέμα που συζητούσαμε, του εκκλησιασμού. Γι' αυτό και ακριβώς σκέφτηκα να έλεγα αυτά τα πράγματα σήμερα στην αγάπη σας.

Κρατήστε, λοιπόν, ό,τι νομίζετε ότι είναι απαραίτητο και αναγκαίο. Διότι δεν ξέρουμε ούτε την ώρα ούτε τη στιγμή που θα φύγουμε του κόσμου τούτου. Θα συναντηθούμε με τον Χριστό μας μια ημέρα εκεί πέρα και θα πει: «Εγώ σας τα είπα και κάθε χρόνο είχα αφήσει την εντολή στην Εκκλησία μου να σας τα λέγει. Αλλά εσείς δεν προσέξατε όσο έπρεπε, αλλά εξακολουθήσατε χωρίς προετοιμασία και χωρίς φόβον Θεού να φτιάχνετε με τον τρόπο σας τη ζωή σας και όχι με τον τρόπο τον οποίον υπέδειξα εγώ». Ταύτα και για σήμερα. Και ο Θεός βοηθός.