For the New Year

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Once again, may you have a good year, and may the new year be blessed by our Lord. God’s goodness and patient endurance have granted us passage into the new year, though perhaps we did not deserve it. Yet it seems that it was necessary for us to enter it. We did not deserve it, because many among our friends and in our wider circle would also have wished and longed to see 1975, but they did not. So let no one think that we were more capable, holier, or worthier, and that this is why we saw 1975 and were counted worthy to set foot in it, as we say. All these things are ordered by the providence of God. Many think they are still here while others have departed because they looked after their health, went to the baths, had medical checkups, watched their diet, and so forth. But that is a mistake; it is pride. A person must know that there is Someone above who orders all things and knows when each one must depart. He is the true gardener, who knows when to gather everything from His garden.

And some fruits are gathered before they are ripe, so that they may ripen in storage. At times God intervenes in this way; He often puts forth His hand and gathers many of us at a time when we do not expect it, because He knows things we cannot even imagine. Of course, I am not speaking about the madness of the world. I am not speaking about those who go voluntarily. You see, they go on their own and knock at God’s door, because there are people who themselves knock at God’s door. God does not come and knock at theirs. They go to Him themselves and say, “We have come.” We have such cases too. Indeed, one occurred here at the Isthmus near Loutraki on the eve of Saint Basil’s feast, the night before last.

Some young men came from a village to Athens to celebrate. Their car went under a truck, and all three were crushed. They went and knocked at God’s door; God did not send for them. They acted recklessly, with the consequence of sin, which is death—both bodily and spiritual. Such cases do occur. But when we say that a person lives his natural course of life, takes care, does not expose himself needlessly, and does not put God to the test, then that person departs from this world precisely when he ought to. And only God, in His all-wise knowledge and love, knows what that “ought” means. Many among us, then, have departed. Just yesterday morning, a woman we knew was on her way to Church in Kallithea when a car sent her into the other world.

There are cases, I dare say, that accompany obedience. Perhaps God wished to add yet another crown to hers, and she departed as a martyr. Forgive me; that is another matter. One thing is true, and it is the one thing a person must take care to remember: he must not trust in himself, in his youth, in his health, in his wallet, in his strength, in his intelligence or ability, in those around him, or in anyone at all, but in God alone. Such a person will not fail and will lose nothing. By contrast, all those who are swayed by this world find that they have been deceived. A moment comes when they can no longer resist, and they surrender. Thank you.

If a person fails at that decisive moment, it would have been better for him not to have been born. The preparation offered by the Church for this year was entirely spiritual. The great feasts of Christianity, the days of Christmas, were a preparation and a cleansing for each person, so that he might enter the new year somehow changed. It is true that many entered the new year as new people. It is equally true that many entered it still wearing the soiled garment of the old year. Among the various images the ancients devised in order

to symbolize the old and the new year, they fashioned a man with two faces, as people would say today. Seen from one side, he appeared as an elder: disheveled, wrinkled, dirty, sullen, and stooped. Seen from the other side, he appeared as a young man, handsome, dignified, clean, and beautiful. He symbolized the year that had departed and looked toward the new year that had now arrived. If many Christians kept this image in mind, perhaps they would wish to reshape themselves in this sense, so that we might enter the new year somehow changed.

On the night when the year changed, many wished to welcome it and stayed awake with a gathering around a table. Some played cards; others ate and drank; others combined eating and drinking with cards and dancing; others gave themselves over to corruption; and so on. Thus they waited to welcome the new year. When they heard over the radio, “Beep, beep, beep—Greek time, twenty-four hundred hours,” they turned off the lights. They remained in darkness briefly, and soon heard, “One minute into 1975,” and turned the lights on again. They embraced and exchanged suitable wishes and kisses; some shook hands, while others stood and drank toasts, and so forth. In this way they welcomed the new year. They drew a dividing line between one year and the next—a black line of darkness. “We close you, 1974, and open upon a new and radiant year, full of wishes, hopes, and blessings.” But they reckoned without the Host. It is a great and fanciful error. Sadly, it is committed not only by people who are strangers to the truth and to Christ, but also by some so-called Christians, who say they are religious but practise religion in their own way. These people attend Church but have not confessed; they attend Church but do not receive Holy Communion.

They attend Church, yet for years they have not even said good morning to their brother. They are people who have wronged others and have not restored what they unjustly took. They still covet what belongs to others: other people’s possessions, property, and even persons. Their burden is especially heavy, because they were given an opportunity, in some measure, to learn the truth of these things. The others are unfortunate and pitiable, because they have not yet wished to open their eyes and see where true happiness and blessedness are found. People exchanged blessings and good wishes. As you know, there were telephone calls, telegrams, cards, gifts—what did not take place during these days? Yet despite all these wishes, the world is unhappy. The world is anxious, afraid, and in despair.

People suffer from nervous disorders and cannot sleep. The asylums and everything else are overflowing. There are suicides every day and a thousand other forms of misery. There is no family life; there is no love. There is erotic passion and corruption, a satanic kind of love, not the love of God. Why are all these things happening? Why all of this? Because the wishes are made without the Host; they are made without Christ. No matter how many good wishes or blessings you offer me, and no matter how many I offer you, we remain outside reality. A person’s wish ought rather to be, for example, “May God find you at a blessed hour.” Such wishes remind a person that he does not remain here forever; here he has no lasting city.

He seeks the city that is to come. Many people lack this inward awareness. If a person turns to the Word of God to discover what God says, whom God calls blessed, and to whom He gives His blessing, he will be ashamed of what takes place during these holy days, even among Christians. One beatitude stands above all the others and, for me, is the highest: “Blessed are those whose transgressions are forgiven and whose sins are covered.” These are the blessed. Whether they continue to live here or not, they will live in eternity.

All who live in Christ also live beyond the grave. Yet many living dead entered the new year—many living dead, many moving cemeteries. Yes, from a human point of view they did not deserve to enter it, but this is God’s dispensation. For what is taught in the parable of the fig tree is always being fulfilled: the owner came seeking fruit and found none. He said that it should wither: “Cut it down, for it is using up the ground as well.” And it is true that many of us are harmful both to ourselves and to those around us. We are not beacons of light but signals of darkness, and by our lives we lead weak people astray. Yet the parable says that the vinedresser intervened.

He said, “I beg you, let us not cut down the fig tree. Leave it for this year also.” Who is the vinedresser, and who is the fig tree? Each one of us is that fig tree. And the vinedresser is Christ, who intercedes before the justice of God the Father and says, “Leave Dimitris for this year too. Leave Yannis; leave Giorgos; leave Katina. Let us dig around the tree and put manure at its roots. If it bears fruit, well and good; if it does not, we shall cut it down next year.” And God’s justice yields because the vinedresser has pleaded. Christ steps into the midst, and we ride triumphantly into the new year. Then we imagine that those who departed were the sinners, while we who remain are the saints. That is a mistake.

It is the mercy of God that covers us. Christ stands before God’s justice, and blessed is the person who benefits from this opportunity, because, according to Paul, this goodness and patient endurance of God lead us to metanoia, to repentance. There is some reason, both personal and more general, for our remaining, because there are also people who are needed

for a certain time within their family, their surroundings, the Church, or society, and God knows why. We do not know, and we must not rush to form opinions on these matters. We should accept them exactly as He ordains them. Blessed, then, is the one “whose transgressions are forgiven and whose sins are covered.” The other person is not blessed. What good is it for him to live many years if it never occurs to him to change his life and repent? Listen to what someone said to me a little earlier: “Let us give a present to the couple living in an illicit union.” What blessing am I to write for them? We usually write a few words on a gift we give. What will your wish be? “May you continue living with your concubine”? Or, “May you continue living with the man who corrupts you”? What can you wish them? What can you say? “May you live long and remain just as you are”? How can you phrase such a thing?

Tell me how you would manage it. Yes, sometimes we find ourselves in such difficult situations, and many of us are ashamed to speak the truth. Taking this opportunity, I must tell you that we need to speak the truth in the proper way and at the proper time, before it is too late. I once read about a man who went to visit his neighbor, who had fallen ill and was in his final moments. The neighbor was an unbeliever. He had no faith in matters of religion and so forth. In any case, the man went to him at the last moment and said, “You know, you must believe, repent, and confess. You may be about to depart.” The sick man replied, “To me, all of that is nothing but fairy tales.” His neighbor said, “No, they are not fairy tales.”

“If they were not fairy tales but the truth, we have been neighbors for twenty-six years. Why did you not tell me all these years? Why do you come to tell me now, when I am departing? Antichrist!” And he drove him away. “We have been together for twenty-six years,” he said, “and this is the first time he has spoken to me about this, now that he sees me dying.” Those twenty-six years place a great responsibility upon us. There are many people around us for whom God expects us to play some part. Not to save them, but to remind them, to bring them some light, whether by word or deed. We might send them a book anonymously, pray for them, fast for them, and struggle on their behalf.

Who knows? During those twenty-six years he might have won that man over. He could not know. Instead, he went to speak to him at the very last moment. “I have no time left at all,” the man told him. “But if what you are telling me is true, and you believed it throughout the twenty-six years we were neighbors, why did you never tell me anything?” Yes. So there are many details for which we who entered 1975 bear responsibility, and the Lord has His reasons for leaving us here. Blessed, then, is not the person who entered 1975 as dark as he had been in 1974, but the one whose transgressions were forgiven and whose sins were cleansed. Listen to another beatitude, one that we do not always keep in mind: “Blessed is the man who has not stumbled through his own counsel.” Here is a blessed class of people. You will have read this as well.

“Blessed are those who hunger and thirst for righteousness.” Here are people worthy to be called blessed. “Blessed are the peacemakers, for they shall be called sons of God.” Here is another class to which we do not belong either, because many of us have made no effort to be reconciled either with God or with our neighbor.

We have forgotten. We have forgotten, and we rest content with the thought that we are good people. Yes, but we must also become Christians. “Blessed are those who hear the Word of God and keep it.” This is another beatitude. We hear the Word of God and, while we are in the hall or the Church, we say, “Good.” But once we step outside the door, our “good” becomes “but.” We place the word “but” in front of the “good” we spoke inside: “But, but who can do these things? Are such things possible today?” Yes, they are.

Another beatitude says, “Blessed are all who put their trust in Him.” Count them on your fingers: who are those who hope in Him? Who? Those who govern the earth? Those who govern us? We ourselves? Who are they? How many put Him first, take Him into account, and reckon with Him in everything they do, whether they are rulers of peoples or those who are ruled? People act blindly and reckon without the Host. The great powers trust in their weapons and their might, while others trust in the black gold beneath their soil, in their oil—not in Him.

A person is blessed if he puts his faith in Him. There is another saying as well, a sorrowful one in view of our present state: “Blessed is the nation whose God is the Lord”—the true God. These are the blessed, not simply those whom we bless with our good wishes, nor are we blessed simply because others wish us well. If we possess these qualities, then surely we are, in some measure, among the blessed. But today these signs are absent from most people—and not merely from people in general, but even from Christians. We have Christians today who fashion a little religion of their own, measure everything by their own standard, shut God out, and look for some way to cling to this world, even though He has the power to tear us away from it.

No matter how tightly we bind ourselves to this world, by whatever lawful or unlawful means, He can tear us away. There is a fault even among so-called Christians, and those who have carried this fault with them into the new year should take heed. We are always looking at what belongs to others and desiring it. We are not content with what is ours. There are Christians who have never paid attention to this. They look at another person’s house; at another person’s wife, daughter, husband, or child; at another person’s wallet, land, or garden—always what belongs to someone else. And the other person is looking at what belongs to us. This is what happens. This tendency exists within man.

It is wholly unchristian: that condition we call discontentment. A painter once portrayed it in this way. He made a large painting and divided it down the middle with a hedge—not wire or a wall, but a hedge of trees, like those people make in villages to separate their gardens so that one family’s chickens do not cross into the other’s. Whatever one side of the property had, the other side had as well. The two sides were equal in every respect. On each side there was also a horse. And what had happened? The horse in one field had stretched its head through the hedge and was eating grass from the other field.

The horse in the other field had also stretched its head through and was eating grass from its neighbor’s field. Yet each field had plenty of good, clean grass for its own horse to eat. Neither horse ate from its own field; each ate from the other’s. Underneath, the painter had written: “The discontented: they are not satisfied with what is their own.” And there are many of us—many among the so-called Christians—who could be taught by these horses. Let us take heed, return our attention to ourselves, and be content with what is ours. For many who reach out in this way do so because they have no fear of God.

They do not fear God, take God into account, or consider that God sees them. Because they manage to escape the notice of the authorities and evade the law, they imagine that God does not see them either. Since other people do not see them and the matter is never brought before human justice, they suppose that it does not exist before God as well. And so they continue along the road of sin. On this point, I will tell you the following story. Once, a father sent his two little children to take a parcel to his mother—their grandmother. The great feast days had come, and he said to them, “Come, little George and Leni, take this parcel to your grandmother and come straight back.” The children took the parcel and set off for their grandmother’s house. But on the way, little George became curious about what was inside it. He persuaded the little girl to stop with him somewhere and open the parcel to see what it contained. They found that it was full of sweets. George’s mouth watered. “Let’s each eat one.” The little girl said, “No. Grandmother will count them. Grandfather may already have counted them.” “Let’s each have one,” he said. “They won’t notice. Grandmother doesn’t know arithmetic. Let’s eat one each.”

But the little girl said to him, “All right, George, Grandmother may not know arithmetic—but doesn’t God know arithmetic?” George froze. They put everything back, tied up the parcel, and delivered it. Why? Because God knows arithmetic. Grandmother might not have noticed that two sweets were missing, and perhaps their father and mother had not counted them when they prepared the parcel. But God knows how to count. George’s heart sank when he realized that God could see them, and so the children did not eat the sweets. If we—the supposedly worthy ones who entered 1975—paid attention to this little detail, we would not have carried so many things with us that we do not count, but that God does count.

Thank you. My beloved, God keeps another ledger, one which, unfortunately, we know nothing about. Many tradesmen, besides their official account books, keep another secret book. They keep the official books for the tax authorities, but not the hidden one. In the same way, besides everything we keep out in the open, God has His own hidden book, which He will reveal on the last day. If we are willing to examine ourselves objectively in regard to what I mentioned earlier—our discontentment—and if we examine ourselves objectively in regard to what I have just said—that God knows arithmetic very well—we will catch ourselves guilty. But are these the only things we carried with us from...

1974 into 1975, or are there others? I said earlier that many of us have neither perfect love for God nor perfect love for our fellow man, although God desires this love to be perfect and selfless, free of calculation, filled with humility, and willing to accept loss and bear the cost ourselves. This is the love He desires and requires. And He has both the power and the means to reward us at the proper time and exactly as He sees fit. What excuse do I have for not forgiving someone for something he did to me, some injustice he committed against me, or something he said? It is because I have no love. If I had love, I would try to cover his fault. But not only do I refuse to cover it; I discuss it and publicly shame him before every acquaintance and throughout the neighborhood.

I even go to court to obtain what I consider my due. How far such a person is from Christianity! As I have said before, there are two classes of people in this world: victims and victimizers. Let us strive to be among the victims and never among those who victimize others. But we are weak, unfortunately, and we do not even want to become strong. So we often resort to various means, including the courts, in order to obtain satisfaction. Yet we do not realize, as I have told you before, that sometimes we suffer injustice because we owe a debt and are now paying what remained unpaid from another time. Back then, we escaped like wasps escaping from a spider’s web.

As you know, the spider of human justice catches the flies, while the wasps escape. But the justice of God is different. It requires love from man: love that covers another person’s faults and forgives him. We, however, have learned to be severe with others and lenient with ourselves. These terms must be reversed. We must be strict with ourselves, excusing nothing in ourselves, while forgiving even the strangest things in others. Then we will find mercy in the sight of God. Once, a painter wished to make a portrait of Alexander the Great. But Alexander the Great had a scar here, from a wound.

If the painter depicted him with the scar, he would do the monarch an injustice by diminishing his beauty. But if he painted him without the scar, the portrait would not be true to life. What, then, could he do? He decided to portray Alexander holding his face in such a way that his hand covered the blemish. And that is how he painted him. He neither misrepresented him nor exposed the wound; he covered it in this way. I do not know whether you have visited the Achilleion in Corfu, where there is an image of the Kaiser. Something was wrong with the Kaiser’s hand; perhaps he had only one functioning hand—I do not know. Notice how he holds the defective hand when he is photographed.

If you do not know about it, you will not notice anything. But if you do know, you can see that something is there. What that painter did is what every Christian must do with the faults of others. It is true that many people around us bear scars. They are not as they should be; they are not upright. But if we have love, we must cover their scars. We must not expose them, make a spectacle of them, publicly shame them, or cast them away. They have this scar—what of it? Can they take my soul from me? They cannot take my soul unless I surrender it. Do you not hear people say that they want to become holy but cannot, because wicked people keep getting in their way? But it is precisely the wicked who will help make us holy. Can a person become holy without someone difficult in his life?

Without a difficult mother, a difficult mother-in-law, a difficult daughter-in-law, a difficult neighbor, a difficult business partner, and so forth, how will you become holy? Where will your holiness be formed? Will you become holy among people who are all good to you? You will remain untested. It is beside the difficult person that you will become holy: beside the one who wrongs you, the one to whom you do good and who gives you bitterness to drink. There your patient endurance, forbearance, and kindness will be measured. What will you show? That when you are given bitterness, you add honey, and when you are given vinegar, you add water? Merely paying him back in kind, putting him in his place while losing your own proper place—this brings no spiritual benefit. It is not Christianity, not true Christianity. Many people have therefore failed as Christians, because they have not attended to these details—details that hinder the grace of God from working in man.

Thus the kindness and forbearance of God have carried us, as I have told you, onward on this side of the grave. But there is one more thought that should govern the Christian: he must not always say “Yes”; he must also learn to say “No.” For we are always giving way. If Moses had not said no, for example, would he have become the Moses we know? If he had not said no to the royal palace and no to Pharaoh, would he have been Moses? If Joseph had not said no to the corrupt wife of Potiphar, would he have become Joseph the All-Comely, the type—the foreshadowing—of our Lord Jesus Christ?

On Great Monday, the Church proclaims, “We commemorate Joseph the All-Comely.” Why does she do so? Why is he placed there? What does it mean? He is a type of Christ, and that is why the Church sets him before us. Would he have become such a type if he had not said no? Unfortunately, we do not understand these things. We say no in other circumstances, but we do not say no to sin. We do not say no to pleasure. We fail to do what is necessary so that the time added to our life may be used for our spiritual benefit. You may have heard the tale about a magical garment. Whenever a man wore it, he obtained whatever he desired, every pleasure he wanted. But each time he indulged in a pleasure, the garment tightened around him a little more. He obtained whatever he wanted, certainly, but the garment kept growing tighter, until at last it strangled him and...

he died. He suffered like Annas—one of those three men, along with Caiaphas—whom they placed inside an animal hide and cast out under the sun. As the hide dried and tightened, he died of suffocation within it. Many of us suffer the same fate because we have never learned to say no from time to time. We say, “Well, yes; this one thing does not matter, nor does that one. Surely God is not harsh,” and so on and so on. The result is that man finally comes to his death. What is especially degrading for the person who does not say no to sin but says yes is that he has never considered how much that sin costs.

Sin is the most costly thing on earth, if we may call it a thing. It is not diamonds, as people say, nor anything else they value. It is sin, which Satan sells in exchange for a person’s life—both his temporal life and his eternal life. For sin brings both temporal death and eternal death. Has man ever considered this? Where is his reason, his progress, his supposed superiority? Has he ever thought about it? He has never thought about it. And let me tell you one more thing, which lies before me here and is related to what I am saying at this moment. There are many people...

who do not recognize their passions and sins as masters that rule them, dominate them, and hold them under tyranny. They do not see it. They do not see that they are slaves of the passions. They imagine themselves to be masters simply because the word “Mr.” is written before their name on a document or an envelope, and because people address them as “Mr. So-and-so” or “Mrs. So-and-so.” It is said that Diogenes, that plain and simple man of ours, once met Alexander the Great, and Alexander said to him:

“Diogenes, I am the master of the whole world. Do you know that?” Diogenes replied, “Alexander, though you may appear to be so, in reality you are nothing but a slave of my slaves. I am master of my passions, but you are their slave. You are the slave of my slaves. I have enslaved my passions, while you are enslaved to yours. You rule the world, but you do not rule your own passions.” Consider how much we human beings—especially we so-called Christians—need to understand this. Christ has appointed us to be lights. Others look upon us as cities set upon a hill. They look to us, yet in their cunning they search for a single fault by which they may dismiss our nine hundred and ninety-nine virtues.

Have you noticed this? They do not look for the good we do, nor do they listen to the good we say. They look for some evil we might commit or some careless act of ours. Satan points it out to them. We hear it all the time. Those who do not understand how virtue is brought to perfection demand perfection from us. People do not understand. If they did, they would not demand perfection from us either. They would know that we too are sick people in the same hospital called the Church, and that we too are trying, little by little, to heal our illnesses, so that one day we may come out of the Church restored to health.

We go to Church, make the sign of the Cross, receive Holy Communion, fast, and do other such things. So they expect us to be saints—holy physicians who can heal everyone. We are not saints, but the devil will not let them understand that. Nor have they ever drawn near to learn and be instructed about these matters as they truly are, so that they might acknowledge that we too have weaknesses. Yet we are among those who struggle. The difference is this: I must struggle against my falls, while the other person does not struggle at all. Indeed, he boasts of his falls, whereas I grieve over mine. And Christ is with the sinner who struggles; He is not even with a supposedly sinless egotist who believes that he has communion with Christ. He does not understand this. Therefore, under no circumstances should we— This is why Christ told us—pardon me, Saint John mentions this.

“Even if we keep the whole Law,” he says, “but stumble in one point, we are guilty of breaking the whole Law.” It is James who says this. Yes. It is like hanging a chandelier from a chain with one or two hundred links. If just one link breaks, the chandelier will shatter into a thousand pieces; all one hundred links do not need to break. That is exactly how it is. Satan enters through that fall, through that weakness, and brings disastrous consequences both for the person himself and for others. For Satan will publicize it, point his finger at it, and exploit it: “This is what the priests did; this is what the monks did; this is what that man did; this is what Panagopoulos did; this is what the others did. And you are preaching to me?” And so on. Yet they do not know each person’s struggle, nor do they understand that we are all liable to fall. There is no love within them to cover my weakness,

to conceal it, as that painter concealed the scar of Alexander the Great with his hand. Instead, such a person thinks he can cover his own faults by pointing to mine. But as our elders used to say, whoever takes another person’s faults to justify his own is like someone washing himself with mud. Can anyone wash himself with mud? My friend, you gain nothing by recounting and learning about another person’s faults. Look to your own poor self, and pray for the other person too, that he may stand firm and not keep falling. When Christ sees such love and sacrifice, He will help the other person as well and have mercy on him. These reflections, then, are necessary for those of us who were shown mercy and allowed to enter 1975. For one reason or another, some failed to notice the one whom Christ sent on the night of 1974

to take away their book for 1974 and place the book for 1975 into their hands. Let them take notice now. For the people, in their folk wisdom, say that there is a cupboard of time, and everything that can no longer be acted upon dies and is buried. They say, “It has gone into the cupboard of time,” and it cannot come out again. In the same way, the years pass one by one; each enters the cupboard and never comes out again. Surely no one expects 1974 to return, or 1973, 1972, 1971, 1970, and so forth. We await new years; we do not expect the old ones to return. Whatever happened in 1974 is gone, and now what happens in 1975 is being written down.

During these holy days, many had time to settle their accounts through metanoia—repentance—and confession, as you have been told in our Church. They handed over the book of 1974, with all its 365 pages made white again, its accounts settled and its pages clean. For there is no one who lives and does not sin. The difference lies in the measure of our sins: some of us sin a little and others sin greatly, but all of us sin. “You alone, O Lord, are without sin. Your righteousness is righteousness forever, and Your word is truth.” Christ alone is without sin. As Saint Mark the Ascetic says, “One is righteous through works of righteousness: Christ. Through repentance and confession,”

“many people become righteous.” One alone was sinless: Christ. As Paul says, “All have sinned and fall short of the glory of God.” Because of these holy days, many hastened to cleanse whatever they too, being human, had soiled—whether in word, deed, or thought. And when the year changed on the night of 1974, that book of 1974 departed clean. It was placed in the cupboard and added to the books they had handed over in previous years. Many others, however, crossed into the new year with their book still dirty. They handed it over dirty, received the new one, and continue sinning in the new year. Today we are on the second step, the second page. It is January 2. Tomorrow we ascend to the third step, the third page.

The pages open in this way and are numbered one after another. Every good thing and every evil thing is written down. God knows grammar; God knows arithmetic. God knows and understands. God records every good thing, while the devil records every evil thing. And there are countless ways in which a person is drawn into sin each day—especially through the human tongue, through our words. Once, a man was sent to a wise man with a request that he send back both the best thing and the worst thing the man possessed. The messenger carried a note folded inside an envelope: “From the man I am sending you, return to me the best thing he possesses and the worst thing he possesses.”

The wise man took him, cut out his tongue, and sent the tongue back. This is both the best and the worst thing, depending, of course, on how it is used. For when the tongue is not used rightly, it is the worst thing a person possesses. And if one reads how James describes the tongue—as a rudder, as a world belonging to Satan, as the outer fire, so to speak—one sees what the human tongue can be. But consider it from the other side: “Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name,” and, “Let everything that breathes praise the Lord,” and so forth. Seen from that side, nothing is more precious. The tongue is at once capable of the greatest evil and the greatest good. It all depends on how it is used. The tongue itself—this piece of skin, this flesh inside the mouth—is not to blame, poor thing.

It depends on how it is used. Yet many of us still pay no attention, even though we confess, even though we receive Holy Communion, even though we do this and that. The tongue is like a typewriter. James insists: “A man who does not stumble in speech is perfect”—not merely the person who does good deeds and the other customary things we do. And if, as I sometimes say, Christ were to come to us simply as a physician and say, as village doctors do, “Bring me a spoon, and open your mouth so that I may see your tongue,” who would come out clean? Tell me. I have not murdered; I have not stolen. But how many people have I devoured? How many priests?

How many nuns, how many monks, how many neighbors has this tongue devoured? Yes—and we have entered 1975 while claiming first place for ourselves. We are the sanctified ones, and surely, if God has no dealings with us, with whom will He have dealings? Yes, then: the goodness of God, His patient endurance, and His kindness

have granted us time to be perfected in these details. Therefore, during these days, while we are still taking our first steps, let us be sober and serious in mind. We have only just begun to climb the great staircase of 365 steps, and we are on the second. Let us consider how we may sin less. Where do we stumble? I have simply touched upon a few things that escape our notice, to give us an occasion to do as wise Solomon says: “Give an occasion to a wise man, and he will become wiser.” Each person must search the depths of his soul and examine himself. Where does he stumble? What within him is contrary to the will of God? For God waits, but He does not forget. A person must fear God and reverence Him. There is, of course, another kind of fear that is just as necessary: one must fear God, but one must also beware of the person who does not fear God. What I am telling you is true. Yet we do not pay attention to these things, and our conduct is fitting neither toward God nor toward those who do not fear Him. Why is this? Is it because we are not wise? And when I say wise, I do not mean cunning

in sin. We must not allow sin to lull us to sleep, but must conduct ourselves rightly in word and deed, so that we neither make ourselves enslaved and guilty before the judgment of God nor place obstacles in the way of others. Yes, and I pray that our Lord Jesus Christ will bless this year for His glory and for our salvation. Amen.

Πάλι, καλή χρονιά και ευλογημένος ο καινούριος χρόνος από τον Κύριό μας. Επέτρεψε η χρηστότητα και η μακροθυμία του Θεού να περάσουμε στο νέο έτος, χωρίς να το αξίζουμε ίσως. Πάντως, ως φαίνεται, ήταν ανάγκη να περάσουμε. Εμείς, χωρίς να το αξίζουμε, διότι πολλοί από τη συντροφιά μας και από το περιβάλλον μας γενικότερα θα ήθελαν, επιθυμούσαν κι αυτοί, να δούνε το 1975. Όμως δεν το είδαν. Εμείς τώρα, δεν θέλω να πιστεύει κανείς ότι είμεθα ικανότεροι, αγιότεροι, αξιότεροι, και έτσι το είδαμε το 1975, ηξιώθημεν να το πατήσουμε, όπως λέμε. Όλα αυτά τα κανονίζει η πρόνοια του Θεού. Πολλοί έχουν τη γνώμη ότι, διότι προσέξανε την υγεία τους, πήγανε στα λουτρά τους, κάμανε τσεκ απ, είδανε πως προσέχουν τη δίαιτά τους και λοιπά, γι' αυτό ακριβώς υπάρχουν κι οι άλλοι έφυγαν. Κι αυτό είναι λάθος, είναι εγωισμός. Ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχει κάποιος από πάνω, ο οποίος ρυθμίζει και ξέρει πότε ο καθένας θα πρέπει να φύγει. Είναι ο κηπουρός ο πραγματικός, που ξέρει πότε να τρυγήσει το καθετί από το περιβόλι του.

Και ορισμένα φρούτα θα τρυγηθούν άωρα για να γίνουν στο ψυγείο. Εκεί καμιά φορά επεμβαίνει ο Θεός, βάζει το χέρι του πολλές φορές και πολλούς μας τρυγάει σε εποχή που δεν το περιμένουμε εμείς, γνωρίζοντας άλλα πράγματα, τα οποία ούτε καν μπορούμε να τα φανταστούμε εμείς. Δεν μιλώ βέβαια για τις τρέλες του κόσμου. Δεν μιλώ για τους εθελοντάς που πηγαίνουν εθελοντές. Βλέπετε, πηγαίνουν μόνοι τους και του χτυπούν την πόρτα, γιατί έχουμε ανθρώπους οι οποίοι χτυπούν μόνοι τους την πόρτα του Θεού. Δεν έρχεται ο Θεός να τους χτυπήσει την πόρτα. Πηγαίνουν μόνοι τους και του λένε: «Ήρθαμε». Έχουμε και τέτοιες περιπτώσεις. Μία συνέβη μάλιστα παραμονή, το βράδυ προχθές, του Αγίου Βασιλείου, εδώ στον Ισθμό του Λουτρακίου.

Νεαροί ήρθαν στην Αθήνα να γλεντήσουν από ένα χωριό εκεί πέρα. Μπήκαν από κάτω σε ένα φορτηγό και τους έβγαλε αλοιφή και τους τρεις. Αυτοί πήγαν να χτυπήσουν την πόρτα του Θεού, δεν έστειλε ο Θεός να τους πάρει. Κάμανε την τρέλα τους, με το αποτέλεσμα της αμαρτίας που είναι θάνατος, και σωματικός και πνευματικός. Έχουμε τέτοιες περιπτώσεις. Αλλά όταν λέμε ο άνθρωπος κάνει τη φυσική του ζωή, προσέχει, δεν εκτίθεται, δεν εκπειράζει τον Θεόν, τότε ο άνθρωπος αυτός έφυγε εκ του κόσμου τούτου όταν ακριβώς έπρεπε. Και εκείνο το «έπρεπε» το γνωρίζει μόνο ο Θεός, η πανσοφία Του και η αγάπη Του. Πολλοί λοιπόν, λέγω, έφυγαν μεταξύ μας, όπως χθες το πρωί έφυγε μια αδελφή γνωστή, στην εκκλησία πήγαινε το πρωί, στην Καλλιθέα, και ένα αυτοκίνητο την έστειλε στον άλλο κόσμο.

Υπάρχουν περιπτώσεις, τολμώ να πω, συνοδών της υπακοής, αδιαφόρως αν δεν ήθελε να της περισσέψει ένα στεφάνι ακόμη ο Θεός και πήγε μάρτυρας. Σφυροδές, έτερον εκάτερον. Ένα είναι αληθές και ένα είναι που πρέπει να προσέχει ο άνθρωπος: να μην πιστεύει στον εαυτόν του, να μην πιστεύει στα νιάτα του, να μην πιστεύει στην υγεία του, να μην πιστεύει στο πορτοφόλι, να μην πιστεύει στη δύναμή του, να μην πιστεύει στην εξυπνάδα, στην ικανότητά του, να μην πιστεύει στο περιβάλλον του, να μην πιστεύει σε κανέναν, ει μη μόνον στον Θεό. Αυτός δεν θα έχει να αποτύχει, δεν έχει να χάσει, εν αντιθέσει με όλους τους άλλους ανθρώπους, οι οποίοι επηρεάζονται από τον κόσμο τούτον, βρίσκονται γελασμένοι. Έρχεται μια στιγμή που δεν μπορούν να αντιδράσουν πλέον, παραδίδονται. Ευχαριστώ.

Ο άνθρωπος, αν χάσει την επιτυχία αυτής της στιγμής, καλύτερα να μην είχε γεννηθεί. Η προετοιμασία που έγινε γι' αυτόν τον χρόνο ήταν όλη πνευματική εκ μέρους της Εκκλησίας. Μεγάλες εορτές της Χριστιανοσύνης, που είναι οι ημέρες των Χριστουγέννων, ήταν μια προετοιμασία για τον άνθρωπο, μια κάθαρση, για να περάσει κάπως διαφορετικός στον καινούριο χρόνο. Πολλοί είναι αλήθεια ότι επέρασαν καινούργιοι άνθρωποι στον καινούριο χρόνο. Όπως εξίσου είναι αλήθεια ότι και πολλοί επέρασαν με το κοστούμι το λερωμένο του παλιού χρόνου στον καινούριο χρόνο. Οι παλαιοί, μέσα στα άλλα που έφτιαχναν προκειμένου

να συμβολίσουν τον παλιό και τον καινούριο χρόνο, έφτιαχναν κι έναν άνθρωπο αμφιπρόσωπο, όπως λένε σήμερα οι άνθρωποι. Στο ένα του μέρος, όταν τον έβλεπες, έβλεπες έναν γέροντα, κακοχτενισμένο, ρυτιδωμένο, λερωμένο, κατσούφη, κυρτωμένο, κυρτόν κ.λπ. Αν τον έβλεπες από το άλλο μέρος, έβλεπες έναν νέον, ωραιότατο, ευπρεπή, καθαρισμένο, όμορφο. Συμβόλιζε τον ένα χρόνο που έφυγε και έβλεπε τον καινούργιο τώρα που ήρθε. Αυτή η όψη, αν είναι υπόψη πολλών χριστιανών, ίσως να θέλανε να έφτιαχναν τον εαυτό τους κατά τέτοια έννοια, ώστε να περάσουμε κάπως διαφορετικοί στον καινούριο χρόνο.

Τη νύχτα της αλλαγής του έτους, πολλοί είχαν την επιθυμία να τον υποδεχτούν και έμειναν ξύπνοι γύρω από μια συντροφιά, από ένα τραπέζι, άλλοι με χαρτοπαίγνιο, άλλοι με φαγοπότι, άλλοι με φαγοπότι, χαρτοπαίγνιο και χορό, άλλοι με διαφθορά, άλλοι, άλλοι, άλλοι, και περίμεναν να υποδεχτούν τον καινούριο χρόνο. Και όταν ήκουσαν από το ραδιόφωνο «τα, τα, τα, ώρα Ελλάδος 24», έκλεισαν το φως. Έμειναν λίγο και σε λίγο άκουσαν «01 του 1975» και άνοιξαν το φως. Εναγκαλίσθηκαν, ευχήθηκαν κατά αναλογία και δώσαν φιλί, άλλοι διά χειραψίας, άλλοι εγέρσεως και προπόσεων κ.λπ. Και κατά αυτήν την έννοια υπεδέχθησαν τον καινούριο χρόνο. Έβαλαν μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ του ενός έτους και του άλλου. Μια μαύρη γραμμή, το σκοτάδι. Σε κλείνουμε, 1974, και ανοίγουμε σε έναν καινούριο χρόνο, φωτεινό, όλο ευχές, ελπίδες και ευλογίες. Χωρίς τον ξενοδόχο όμως. Πολύ και ονειρό λάθος μεγάλο, το οποίο δυστυχώς δεν είναι λάθος που το κάνουν οι άνθρωποι οι ξένοι προς την αλήθεια και τον Χριστό, αλλά το κάνουν δυστυχώς και ορισμένοι από τους λεγομένους χριστιανούς, που λέγουν ότι θρησκεύουν, αλλά θρησκεύουν με τον τρόπο τους. Οι άνθρωποι οι οποίοι εκκλησιάζονται, μα δεν είναι εξομολογημένοι, εκκλησιάζονται, μα δεν κοινωνούν.

Εκκλησιάζονται, μα έχουν χρόνια να πουν καλημέρα με τον αδελφό τους. Είναι άνθρωποι οι οποίοι έχουν αδικήσει, δεν έχουν επιστρέψει τα αδικημένα. Είναι άνθρωποι που εποφθαλμιούν ακόμη ξένα πράγματα, ξένα κτήματα, ξένα πρόσωπα, πράγματα και λοιπά. Και γι' αυτούς είναι το βάρος πολύ, γιατί τους δόθηκε η ευκαιρία κατά κάποιον τρόπο να γνωρίσουν πώς έχουν τα πράγματα. Οι άλλοι είναι δυστυχείς και καημένοι, διότι δεν ηθέλησαν να ανοίξουν ακόμη τα μάτια τους να ιδούν πού είναι η ευτυχία και πού είναι ο μακαρισμός. Εμακαρίστησαν, ευχήθησαν, όπως γνωρίζετε, και τηλεφωνήματα και τηλεγραφήματα και κάρτες και δώρα, τι δεν έγινε αυτές τις μέρες. Και παρά τις ευχές, ο κόσμος είναι δυστυχισμένος, ο κόσμος είναι με άγχος, ο κόσμος είναι κάτω από φόβο, ο κόσμος είναι απελπισμένος.

Νευρασθενικοί, δεν έχουν ύπνο οι άνθρωποι, γεμίσανε τα τρελάδικα, γεμίσανε τα πάντα, αυτοκτονίες καθημερινώς, χίλια δυο πράγματα, δυστυχία. Οικογένεια δεν υπάρχει, αγάπη δεν υπάρχει. Υπάρχει αγάπη έρως, διαφθορά, η σατανά αγάπη, όχι του Θεού αγάπη. Γιατί όλα αυτά τα πράγματα; Γιατί όλα, όλα αυτά; Οι ευχές είναι άνευ του ξενοδόχου, είναι άνευ του Χριστού. Όσο και να μου εύχεσαι, όσο και να με μακαρίζεις, ή όσο και αν σου εύχομαι, όσο και αν σε μακαρίζω, είμαι έξω της πραγματικότητας. Η ευχή του ανθρώπου θα πρέπει να είναι, καλό παράδειγμα, «σου εύχομαι ο Θεός να σε βρει σε ώρα καλή». Αυτές είναι οι ευχές που υπενθυμίζουν στον άνθρωπο ότι δεν είναι μόνιμος εδώ, δεν έχει την μένουσαν.

Επιζητεί την μέλλουσαν. Αυτή η εσωστρέφεια λείπει από πολλούς ανθρώπους. Εάν θελήσει ο άνθρωπος να ανατρέξει στον Λόγο του Θεού, να βρει τι λέει ο Θεός και ποιους μακαρίζει ο Θεός και ποιους εύχεται ο Θεός, θα ντραπεί γι' αυτά τα οποία λαμβάνουν χώραν κατ' αυτές τις Άγιες Μέρες, μεταξύ και των χριστιανών ακόμη. Ένας μακαρισμός που υπάρχει κατ' εξοχήν, ο κορυφαίος για μένα, είναι εκείνο που λέγει: «Μακάριοι ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι». Αυτοί είναι μακάριοι. Να ζήσουν αυτοί ή κι αν δεν ζήσουν, θα ζήσουν στην αιωνιότητα.

Όλοι όσοι ζουν εν Χριστώ, ζουν και πέραν του τάφου. Πέρασαν πολλοί ζωντανοί νεκροί. Στον καινούριο χρόνο, πολλοί ζωντανοί νεκροί. Πολλά κινητά νεκροταφεία επέρασαν στον καινούριο χρόνο. Ναι, δεν το άξιζαν κατά το ανθρώπινο, αλλά είναι οικονομία του Θεού. Διότι εφαρμόζεται πάντοτε εκείνο το οποίο αναφέρεται, διδάσκεται μάλλον, στην παραβολή της συκής, που επήγε και ζήτησε καρπόν και δεν βρήκε. Και είπε να ξηρανθεί, κόψ' την, διότι καταργεί και την γην. Και είναι αλήθεια ότι πολλοί από εμάς είμεθα επιζήμιοι και για τον εαυτό μας και για το περιβάλλον μας. Διότι δεν είμεθα φωτεινά σήματα, είμεθα σκοτεινά και παρασύρομε με τη ζωή μας αδυνάτους ανθρώπους. Όμως, λέγει, επενέβη ο Αμπελουργός.

Είπε: «Σε παρακαλώ, ας μην την κόψουμε τη συκιά. Άφησέ την και τούτο το έτος». Ποιος είναι ο αμπελουργός και ποια είναι η συκιά; Εκεί είμεθα εμείς, ένα έκαστος. Και αμπελουργός είναι ο Χριστός, ο οποίος παρεμβάλλεται στη δικαιοσύνη του Θεού Πατέρα και λέγει: «Άσ' τον τον Δημήτρη και αυτόν τον χρόνο, άσ' τον τον Γιάννη, άσ' τον τον Γιώργο, άσ' την την Κατίνα. Να σκάψουμε, να βάλουμε κόπρια στη ρίζα αυτής και εάν μεν κάμει, εάν δεν κάνει, του χρόνου την κόβουμε». Και κάμπτεται η δικαιοσύνη του Θεού, διότι παρακάλεσε ο Αμπελουργός, μπήκε εν τω μεταξύ ο Χριστός στη μέση και περνούμε εμείς καβαλάρηδες στην καινούργια χρονιά. Και νομίζουμε ότι οι άλλοι ήταν αμαρτωλοί που φύγανε, εμείς είμαστε οι Άγιοι που μένουμε. Είναι λάθος.

Είναι το έλεος του Θεού που μας καλύπτει. Μπαίνει μπροστά ο Χριστός στη δικαιοσύνη του Θεού, και χαρά στον άνθρωπο που θα επωφεληθεί, διότι η χρηστότητα αυτή και η μακροθυμία του Θεού, κατά τον Παύλο, εις μετάνοιαν μας άγει. Έχουμε κάποιο λόγο, ατομικόν και γενικότερον, διότι υπάρχουν και άνθρωποι οι οποίοι χρειάζονται

ορισμένον καιρό στην οικογένεια, στο περιβάλλον, στην εκκλησία, στην κοινωνία, και ο Θεός ξέρει. Εμείς δεν ξέρουμε και δεν πρέπει να σπεύδουμε να έχουμε γνώμες στα θέματα αυτά. Να τα δεχόμεθα όπως ακριβώς Αυτός θα τοποθετεί. Μακάριος λοιπόν είναι αυτός, «ὧν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι». Ο άλλος δεν είναι μακάριος. Τι του έρχεται να ζήσει χρόνια πολλά και δεν του έρχεται να αλλάξει η ζωή και του έρχεται να μετανοεί; Ακούσατε τι μου είπαν γρηγορότερα. Να δώσουμε δώρο στο παράνομο ζευγάρι. Πώς θα του γράψω ευχή; Γιατί συνηθίζουμε να γράφουμε και δυο λόγια επάνω σε ένα δώρο που θα δώσουμε. Τι θα είναι η ευχή σου; Να ζεις με την παλλακίδα σου ή να ζεις εσύ με τον διαφθορέα σου; Τι να ευχηθείς, τι να πεις; Να ζείτε, να είστε οι ίδιοι; Πώς θα το βάλεις, πώς θα το φτιάξεις;

Πες μου την τέχνη σου. Ναι, βρισκόμαστε σε τέτοια δύσκολα σημεία φορές φορές και πολλοί μας ντρεπόμεθα να πούμε την αλήθεια. Και είναι ανάγκη, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω ότι πρέπει να λέμε την αλήθεια κατά κάποιον τρόπο και κάποτε που δεν θα είναι αργά. Διάβαζα ότι κάποτε πήγε ένας γείτων στον γείτονά του που ασθένησε, ήταν στις τελευταίες στιγμές. Ο γείτων ήταν άπιστος. Δεν πίστευε γύρω από τα θέματα της θρησκείας και λοιπά. Επήγε, εν πάση περιπτώσει, τελευταία στιγμή και του λέει: «Ξέρεις, πρέπει να πιστέψεις, να μετανοήσεις, να εξομολογηθείς. Ίσως φύγεις». «Αυτά για μένα», του λέει, «αποτελούν παραμύθια». Λέει: «Όχι, δεν είναι παραμύθια».

«Αν δεν ήσαν παραμύθια και ήσαν αλήθεια, είμαστε 26 χρόνια γειτόνοι. Γιατί δεν μου το έλεγες επί τόσα έτη και έρχεσαι τώρα που φεύγω να μου το πεις; Αντίχριστε!» Και τον έδιωξε. «26 χρόνια», λέει, «είμαστε μαζί και πρώτη φορά μου μιλάει γι' αυτό το θέμα, τώρα που με βλέπει ότι πεθαίνω». Αυτά τα 26 χρόνια είναι μεγάλη ευθύνη για μας. Υπάρχουν πολλοί στο περιβάλλον μας, που περιμένει ο Θεός από εμάς να παίξουμε κάποιο ρόλο σ' αυτούς τους ανθρώπους. Όχι να τους σώσουμε, να τους υπενθυμίσουμε, να τους διαφωτίσουμε κατά κάποιον τρόπο, είτε εν λόγω είτε εν έργω. Να τους στείλουμε ανωνύμως ένα βιβλίο, να προσευχηθούμε γι' αυτούς, να νηστέψουμε γι' αυτούς, να αγωνιστούμε γι' αυτούς.

Αυτός, ποιος γνωρίζει, στα 26 έτη θα τον είχε κερδίσει. Αυτός δεν γνωρίζει. Πήγε την τελευταία στιγμή να του μιλήσει. «Δεν έχω καθόλου», του είπε, «όμως, αν είναι αλήθεια αυτά που μου λες και τα πίστευες τόσα 26 χρόνια που είμαστε γείτονες, δεν μου είπες τίποτα;» Ναι. Λοιπόν, πολλές λεπτομέρειες που μας βαρύνουν εμάς που περάσαμε το 1975, και έχει λόγους ο Κύριος που μας αφήνει. Μακάριος λοιπόν δεν είναι εκείνος που πέρασε το 1975 μαύρος, όπως ήταν το 1974, αλλά αυτός του οποίου αφέθησαν οι ανομίες και εκαθαρίστησαν οι αμαρτίες. Ακούστε έναν άλλο μακαρισμό, τον οποίο δεν τον έχουμε υπόψη μας ανά πάσαν: «Μακάριος ο άνθρωπος ὃς οὐ περιέπεσεν ἐν βουλῇ αὐτοῦ». Να μια τάξη μακαρία. Θα το έχετε διαβάσει και αυτό το πράγμα.

«Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην». Ιδού άνθρωποι προς μακαρισμό. «Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται». Να μια άλλη τάξη, στην οποία εμείς ούτε σ' αυτή τη μερίδα είμαστε, διότι πολλοί από μας δεν φροντίσαμε να ειρηνεύσουμε ούτε με τον Θεό ούτε με τον πλησίον.

Ξεχάσαμε. Ξεχάσαμε και στεκόμαστε ότι είμαστε καλοί άνθρωποι. Ναι, θα πρέπει να γίνουμε όμως και χριστιανοί. «Μακάριοι οἱ ἀκούοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ φυλάσσοντες αὐτόν». Άλλος μακαρισμός. Εμείς ακούμε τον Λόγο του Θεού και λέμε μέσα στην αίθουσα ή στην εκκλησία «καλά», και όταν βγούμε στην πόρτα το κάνουμε «αλλά». Βγάζουμε το κάπα από μπροστά και το «καλά» της αιθούσης «αλλά, αλλά ποιος μπορεί να τα κάνει αυτά; Γίνονται αυτά σήμερα;» Ναι.

Άλλος μακαρισμός λέγει: «Μακάριοι πάντες οἱ πεποιθότες ἐπ' αὐτόν». Για μετράτε στα δάχτυλα, τι είναι αυτοί οι οποίοι ελπίζουν επ' Αυτόν; Τι; Αυτοί που κυβερνούν τη Γη; Αυτοί που κυβερνούν ημάς; Εμείς; Αυτοί; Ποιοι είναι; Πόσοι είναι εκείνοι που Τον βάζουν μπροστά και Τον λογαριάζουν και Τον υπολογίζουν και σ' όλες τις εκδηλώσεις, είτε άρχοντες των λαών είτε αρχόμενοι, και Τον υπολογίζουν; Στα τυφλά κάνουν οι άνθρωποι χωρίς τον ξενοδόχο. Στα όπλα τους οι μεγάλοι και στις δυνάμεις τους και στον μαύρο χρυσόν οι άλλοι κάτω, έχουν τα πετρέλαιά τους, όχι επ' Αυτόν.

Ο άνθρωπος είναι μακάριος αν έχει πίστην επ' Αυτόν. Υπάρχει και ένα άλλο ακόμη, το οποίο είναι θλιβερό, που λέγει: «Μακάριον τὸ ἔθνος οὗ ἐστι Κύριος ὁ Θεὸς αὐτοῦ», είναι ο Θεός ο πραγματικός. Αυτοί είναι οι μακάριοι κι όχι αυτούς τους οποίους ευχόμεθα εμείς, ούτε εμάς μας εύχονται αυτοί. Εάν έχουμε αυτές τις ιδιότητες, ασφαλώς είμεθα μεταξύ των μακαρίων κατά κάποιον τρόπο. Λοιπόν, σήμερα όμως δεν υπάρχουν αυτά τα δείγματα στους περισσοτέρους, όχι ανθρώπους απλώς, αλλά και χριστιανούς. Έχουμε χριστιανούς σήμερα οι οποίοι φτιάχνουν τη θρησκειούλα τη δικιά τους, μετρούν με το μέτρο τους, κλείνουν τον Θεό έξω και βλέπουν με τι τρόπο θα γαντζωθούν στον κόσμο τούτο, όταν Αυτός έχει τη δύναμη να μας ξεγαντζώσει.

Οσοδήποτε και αν ζωθούμε στον κόσμο αυτόν, με οποιαδήποτε θεμιτή ή αθέμιτον δύναμη. Υπάρχει ένα ελάττωμα και στους λεγομένους χριστιανούς, και να το προσέξουν όσοι πέρασαν με το ελάττωμά τους αυτό στον καινούριο χρόνο. Είναι το ότι βλέπουμε πάντοτε τα των άλλων και ορεγόμεθα τα των άλλων. Δεν αρκούμεθα στα δικά μας. Υπάρχουν χριστιανοί που δεν το έχουν προσέξει αυτό. Βλέπουν το σπίτι του άλλου. Βλέπουν τη γυναίκα, την κοπέλα, τον άντρα, το παιδί του άλλου. Το πορτοφόλι του άλλου, το οικόπεδο του άλλου, το περιβόλι του άλλου, του άλλου, του άλλου. Και ο άλλος βλέπει τα δικά μας. Και γίνεται αυτό. Αυτό υπάρχει μέσα στον άνθρωπο.

Μη χριστιανό ολοκληρωτικά, το λεγόμενο ανικανοποίητο, που ένας ζωγράφος κάποτε το είχε απεικονίσει ως εξής: είχε κάνει έναν πίνακα μεγάλο, τον οποίο είχε χωρίσει στη μέση με έναν φράχτη. Φράχτη από δέντρα, όχι με σύρμα ούτε με τείχος, από δέντρα, από αυτά που φτιάχνουν στα χωριά και διαχωρίζουν τα περιβόλια τους, να μην περνούν οι κότες του ενός στο άλλο. Ακριβώς ό,τι είχε το ένα κομμάτι του κτήματος, είχε και το άλλο. Όσο είχε το ένα, είχε και το άλλο. Μέσα δε είχε ένα άλογο το ένα, ένα άλογο το άλλο. Και τι είχε γίνει; Το άλογο αυτού του χωραφιού είχε βάλει το κεφάλι του και έτρωγε χορτάρι από το αποκεί.

Το άλλο άλογο του από κει χωραφιού είχε βάλει το κεφάλι του και έτρωγε χορτάρι από του αλλουνού. Και του καθενός το χωράφι είχε και αρκετό χορτάρι και καθαρό χορτάρι να φάει από το δικό του. Δεν έτρωγε από το δικό του· έτρωγε το ένα από του ενός και το άλλο από του άλλου. Και έγραφε από κάτω αυτός: «Ανικανοποίητα· δεν ικανοποιούνται με το δικό τους». Και υπάρχουμε πολλοί, υπάρχουμε πολλοί εκ των λεγομένων χριστιανών, που αυτά τα άλογα μας διδάσκουν. Και ας το προσέξουμε, να γυρίσουμε στον εαυτό μας και να αρκεστούμε στον εαυτό μας. Διότι πολλοί, οι οποίοι επεκτείνονται κατά αυτήν την έννοια,

πράττουν εξαιτίας της αθεοφοβίας. Δεν φοβούνται τον Θεόν, δεν λογαριάζουν τον Θεόν, δεν υπολογίζουν τον Θεόν, δεν βλέπουν τον Θεόν ότι τους βλέπει, διότι κατορθώνουν να διαφεύγουν των εντεταλμένων, των νόμων, των, των, των. Έχουν τη γνώμη ότι ο Θεός δεν τους βλέπει, εφόσον δεν τους βλέπουν οι άλλοι και δεν έρχεται το θέμα αντιμέτωπο με τη δικαιοσύνη του κόσμου. Κατά συνέπεια, ούτε και για τον Θεό δεν θα υπάρχει αυτό. Και συνεχίζεται ο δρόμος της αμαρτίας κατά αυτήν την έννοια. Σε αυτό επάνω έχω να σας πω το εξής: κάποτε ένας πατέρας έστειλε τα δυο του παιδάκια ένα πακέτο στη μητέρα του, τη γιαγιά τους δηλαδή. Ήρθαν οι ημέρες οι μεγάλες και τους λέει: «Έλα, Γιωργάκη και Λένη, πάρτε το πακετάκι αυτό να το πάτε στη γιαγιά και να γυρίσετε γρήγορα». Το πήραν οι μικροί το πακέτο και το πηγαίναν στο σπίτι της γιαγιάς. Στον δρόμο όμως ο Γιωργάκης είχε την περιέργεια τι είχε αυτό το πακέτο μέσα. Και καταφέρνει τη μικρή και στέκονται σε ένα μέρος εκεί πέρα και ανοίγουν το πακέτο να ιδούνε τι έχει μέσα. Και βρίσκουν ότι είχε γλυκά μέσα το πακέτο. Έπεσαν τα σάλια του Γιωργάκη από τα γλυκά. «Να φάμε από ένα». Η μικρή: «Όχι. Θα τα μετρήσει η γιαγιά. Θα τα έχει μετρήσει ο παππούς». «Να φάμε», της λέει, «από ένα, δεν τα προσέχουν αυτοί. Δεν ξέρει», λέει, «μαθηματικά η γιαγιά· να φάμε από ένα».

Η μικρή όμως του λέει: «Καλά, Γιωργάκη, η γιαγιά δεν ξέρει μαθηματικά· ο Θεός δεν ξέρει μαθηματικά;» Κόκαλο ο Γιωργάκης. Τα μάζεψε, το δέσανε και το πήγανε. Γιατί; Γιατί ξέρει μαθηματικά ο Θεός. Η γιαγιά μπορεί να μην τα πρόσεχε ότι λείπουν δύο μέσα, ούτε ο πατέρας και η μητέρα που φτιάξαν το πακέτο να τα μέτρησαν. Αλλά ξέρει αριθμητική ο Θεός. Του Γιωργάκη του κόπηκε η χολή, εφόσον ο Θεός τους βλέπει, και δεν τα φάγανε τα γλυκά τα μικρά. Αν εμείς που περάσαμε το 1975, οι άξιοι, προσέχαμε αυτή τη λεπτομέρεια, δεν θα περνούσαμε μαζί μας πολλά πράγματα που δεν τα λογαριάζουμε, ό,τι ο Θεός τα λογαριάζει.

Σας ευχαριστώ. Ο Θεός, αγαπητοί μου, έχει ένα άλλο δεφτέρι, το οποίο δυστυχώς εμείς δεν το ξέρουμε. Πολλοί επαγγελματίες, εκτός των κανονικών βιβλίων που έχουν, έχουν και ένα άλλο κρυφό βιβλίο. Τα κανονικά τα έχουν για την εφορία, αλλά το κρυφό όμως δεν το έχουν για την εφορία εκείνο. Έχει και ο Θεός, εκτός από αυτά που έχουμε εμείς στην επιφάνεια, έχει και ένα κρυφό βιβλίο δικό του, το οποίο θα το παρουσιάσει αύριο. Εάν θελήσουμε να εξετάσουμε αντικειμενικά τον εαυτό μας, σ' αυτό που σας είπα γρηγορότερα, το ανικανοποίητο αφενός, αν θελήσουμε να εξετάσουμε αντικειμενικά τον εαυτό μας σ' αυτό που σας είπα τώρα, την αριθμητική που την ξέρει ο Θεός καλά, θα συλλάβουμε τον εαυτό μας ένοχο. Αλλά είναι μόνο αυτά τα οποία περάσαμε από το

'75 μαζί μας ή είναι κι άλλα; Είπα γρηγορότερα ότι πολλοί μας ούτε με τον Θεό την αγάπη την έχουμε τελεία, ούτε με τον συνάνθρωπο την έχουμε τελεία την αγάπη, παρ' ό,τι ο Θεός τη θέλει τελεία, ανιδιοτελή, χωρίς υπολογισμούς, με ταπείνωση, με ζημιά, σε βάρος μας τη θέλει αυτή και τη ζητάει. Και έχει τη δύναμη και τον τρόπο να μας αμείψει στον δέοντα καιρό και όπως πρέπει ακριβώς. Ποια δικαιολογία να μην του συγχωρήσω αυτού κάτι που μου έκαμε, κάτι που με αδίκησε, κάτι που είπε; Γιατί δεν έχω αγάπη. Αν είχα αγάπη, θα φρόντιζα να του καλύψω το σφάλμα. Εγώ όχι μόνο δεν το καλύπτω· το συζητώ, τον διαπομπεύω σε οποιονδήποτε γνωστό και στη γειτονιά και λοιπά.

Ακόμη και στο δικαστήριο πηγαίνω να πάρω το δίκαιό μου. Πόσο απέχει του Χριστιανισμού αυτός! Στον κόσμο, όπως έχω πει και μια άλλη φορά, υπάρχουν δύο τάξεις: θύματα και θύτες. Ας φροντίζουμε να είμεθα μεταξύ των θυμάτων και ουδέποτε μεταξύ των θυτών. Είμεθα αδύνατοι όμως, δυστυχώς, και δεν θέλουμε και να γίνουμε δυνατοί. Γι' αυτό μεταχειριζόμεθα πολλές φορές διάφορα, και δικαστήρια και λοιπά, για να ικανοποιηθούμε, χωρίς να γνωρίζουμε, όπως σας έχω πει μια άλλη φορά, ότι πολλές φορές αδικούμεθα διότι χρωστάμε και πληρώνουμε βερεσέδια, τα οποία έπρεπε να έχουμε κάποτε άλλοτε πληρώσει. Και διαφύγαμε τότε σαν τις σφήκες που διαφεύγουν από την αράχνη. Στην αράχνη

η δικαιοσύνη, όπως ξέρετε, η ανθρώπινη, πιάνει τις μύγες, αλλά της φεύγουν οι σφήκες. Η δικαιοσύνη του Θεού όμως είναι διαφορετική και ζητάει από τον άνθρωπο την αγάπη, να καλύπτει τα σφάλματα του άλλου και να τον συγχωρεί. Αλλά εμείς μάθαμε να είμαστε άτεγκτοι προς τους άλλους και επιεικείς προς τον εαυτό μας. Αλλά οι όροι πρέπει να αντιστραφούν. Να είμεθα κακοί με τον εαυτό μας, να μην του συγχωρούμε τίποτα, και στους άλλους να συγχωρούμε και τα πιο παράξενα. Τότε θα βρούμε έλεος στα μάτια του Θεού. Κάποτε ένας ζωγράφος θέλησε να φτιάξει το πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο Μέγας Αλέξανδρος όμως έφερε μια ουλή εδώ, από τραύμα.

Λοιπόν, αν τον φτιάξει με την ουλή, θα αδικείτο ο μονάρχης, θα αδικείτο στην ομορφιά. Εάν έκανε έπειτα μια άλλη σκέψη, να τον φτιάξει χωρίς την ουλή αυτήν, δεν θα ήταν ο πραγματικός πάλι. Τι να κάνει λοιπόν; Σκέφτηκε να τον φτιάξει να κρατάει κάπως το πρόσωπό του έτσι, που με το χέρι του τού κάλυπτε το σφάλμα του. Και τον έφτιαξε κατά αυτή την έννοια. Δεν τον αδίκησε και δεν του παρουσίασε την πληγή. Τον κάλυψε κατά αυτή την έννοια. Δεν ξέρω αν έχετε πάει στο Αχίλλειον, Κέρκυρα, εκεί που υπάρχει ο Κάιζερ. Ο Κάιζερ είχε το χέρι του, ήτο μονόχειρ, δεν ξέρω, το χέρι του κάτι είχε. Να δείτε με τι τρόπο φυλάει, όταν φωτογραφίζεται, το χέρι του που έχει σφάλμα.

Το διακρίνεις αν δεν ξέρεις· αν ξέρεις όμως, βλέπεις ότι κάτι υπάρχει εκεί πέρα. Αυτό λοιπόν που έκαμε αυτός ο ζωγράφος πρέπει να το κάνει κάθε άνθρωπος χριστιανός στα σφάλματα των άλλων. Είναι αλήθεια ότι πολλοί στο περιβάλλον μας είναι με ουλές. Δεν είναι εντάξει, δεν είναι σωστοί. Εμείς όμως, αν έχουμε αγάπη, πρέπει να τις καλύπτουμε. Να μην τους ξεσκεπάζουμε, να μη θελήσουμε να τους θεατρίσουμε, να μη θελήσουμε να τους διαπομπεύσουμε, να μη θελήσουμε να τους διώξουμε. Έχουν την ουλή αυτήν· τι θα γίνει; Την ψυχή θα μου την πάρουνε; Δεν μου την παίρνουν την ψυχή, αν δεν τη δώσω. Δεν ακούτε τους ανθρώπους που λέγουν ότι θέλουν να αγιάσουν και δεν μπορούν να αγιάσουν γιατί τους φταίνε οι κακοί; Μα οι κακοί θα μας αγιάσουν. Χωρίς κακόν μπορεί να αγιάσει ο άνθρωπος;

Την κακιά μητέρα, χωρίς την κακιά πεθερά, χωρίς την κακιά νύφη, χωρίς την κακιά γειτόνισσα, χωρίς τον κακό συνεταίρο και λοιπά, θα μπορεί να αγιάσει; Πού θα αγιάσει; Μέσα στους καλούς θα αγιάσεις; Θα είσαι άχρηστος. Τον κακό, ναι, εκεί θα αγιάσεις· σε αυτόν που σε αδικεί, σε αυτόν που του κάνεις καλό και σε ποτίζει χολή, σε αυτόν κοντά θα αγιάσεις. Εκεί θα μετρηθεί η υπομονή σου, η μακροθυμία σου, η χρηστότητά σου. Τι θα δείξεις; Ότι στη χολή βάζεις μέλι και στο όξος βάζεις ύδωρ; Το να αποδώσεις τα ίσια, το να τον βάλεις στη θέση του και να βγεις εσύ από τη θέση σου, αυτή δεν είναι ωφέλεια, δεν είναι Χριστιανισμός, ο πραγματικός Χριστιανισμός. Γι' αυτό πολλοί άνθρωποι δεν έχουν επιτύχει, δεν έχουν επιτύχει σαν χριστιανοί, γιατί δεν έχουν προσέξει αυτές τις λεπτομέρειες, που οι λεπτομέρειες αυτές

δυσκολεύουν τη χάρη του Θεού στον άνθρωπο. Η χρηστότητα λοιπόν και η μακροθυμία του Θεού μάς πέρασε, όπως σας λέγω, εντεύθεν του τάφου. Αλλά, δυστυχώς, μια σκέψη ακόμη, η οποία θα πρέπει να πρυτανεύει στον χριστιανό, είναι να μην λέει πάντοτε «Ναι», να μάθει και το «Όχι». Διότι εμείς υποχωρούμε. Εάν, φερ' ειπείν, ο Μωυσής δεν έλεγε όχι, θα ήταν ο Μωυσής αυτός; Εάν δεν έλεγε όχι στα ανάκτορα τότε, όχι στον Φαραώ, θα ήταν αυτός; Εάν ο Ιωσήφ δεν έλεγε όχι στη γυναίκα τη διεφθαρμένη του Πετεφρή, θα ήταν ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος, ο τύπος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού;

Τοποθετεί τη Μεγάλη Δευτέρα: «Μνήμη ποιούμεθα Ιωσήφ του Παγκάλου». Από πού κι ως πού; Τι τον θέλει; Τι σημαίνει; Είναι τύπος του Χριστού, γι' αυτό τον θέτει. Θα ήτανε; Όχι, δυστυχώς. Δεν τα ξέρουμε εμείς. Σε άλλα μέρη λέμε τα όχι. Στην αμαρτία δεν λέμε το όχι. Στην ηδονή δεν λέμε το όχι. Δεν κάνουμε αυτό που πρέπει, ώστε ο χρόνος που προστίθεται να αξιοποιείται προς ωφέλεια. Θα έχετε ακούσει έναν μύθο, ε; Το μυθικό αυτό φόρεμα που το φορούσε ο άνθρωπος και κάθε φορά που το φορούσε επετύχανε ό,τι ήθελε, οποιαδήποτε ηδονή. Πράττοντας όμως κάθε ηδονή, τον έσφιγγε και λίγο. Επετύχανε βέβαια ό,τι ήθελε, αλλά τον έσφιγγε και λίγο, που ήρθε η στιγμή κατά την οποίαν τον απέπνιξε και

απέθανε. Και το έπαθε σαν τον Άννα, που ήταν ένας εκ των τριών που τον βάλανε, ο Καϊάφας, που τον έβαλαν μέσα στο δέρμα από το ζώο και τον έριξαν εκεί στον ήλιο και εξηράνθη το δέρμα και απέθανε μέσα εκεί από ασφυξία. Αυτό παθαίνουμε πολλοί, γιατί δεν μάθαμε να λέμε και το όχι καμιά φορά. «Άρα, ναι, δεν πειράζει το ένα, δεν πειράζει το άλλο, δεν πιστεύω ο Θεός να είναι κακός, δεν, δεν, δεν, δεν». Και το αποτέλεσμα είναι να έρχεται ο άνθρωπος και να θανατάται. Εκείνο που είναι ακόμη πολύ ταπεινό για τον άνθρωπο, ο οποίος δεν λέγει όχι στην αμαρτία αλλά λέγει ναι, είναι το ότι δεν έχει προσέξει πόσο κοστίζει αυτή η αμαρτία.

Η αμαρτία είναι το ακριβότερο πράγμα, αν μπορεί να νοηθεί πράγμα επί της γης, η αμαρτία. Δεν είναι οι αδάμαντες που λένε οι άνθρωποι, δεν είναι αυτά που υπολογίζουν. Η αμαρτία, η οποία πωλείται από τον σατανά με αντίκρισμα τη ζωή του ανθρώπου, και την πρόσκαιρον και την αιώνια. Διότι η αμαρτία έχει και πρόσκαιρον θάνατον και αιώνιον θάνατον. Το έχει σκεφτεί ο άνθρωπος αυτό; Πού είναι η λογικότητα, πού είναι η προοδευτικότητα, πού είναι η ανωτερότητα; Έχει σκεφτεί ποτέ αυτό; Δεν το έχει σκεφτεί ποτέ αυτό. Και να σας πω ένα ακόμη, που έτσι είναι μπροστά μου και έχει σχέση με αυτά που λέγω αυτή την ώρα. Γιατί υπάρχουν πολλοί άνθρωποι

οι οποίοι τα πάθη τους, τις αμαρτίες τους, δεν τις βλέπουν ως κυρίους των, που τους εξουσιάζουν και τους κατεξουσιάζουν και τους καταδυναστεύουν. Δεν το βλέπουν. Ότι είναι δούλοι των παθών, δεν το βλέπουν. Νομίζουν ότι είναι κύριοι, διότι τους γράφουν «κύριος», εν πάση περιπτώσει, στο χαρτί, στον φάκελό μας, και τους ομιλούν «κύριε τάδε», «η κυρία τάδε». Λέγεται ότι κάποτε συναντήθη ο Διογένης, αυτός ο απλούς ο δικός μας εδώ, με τον Μέγα Αλέξανδρο και του είπε ο Μέγας Αλέξανδρος τα εξής:

«Διογένη, είμαι ο κύριος όλου του κόσμου, το ξέρεις;» Απάντησε: «Αλέξανδρε, αν και φαίνεσαι τέτοιος, στην πραγματικότητα δεν είσαι, παρά είσαι ένας δούλος των δούλων μου. Γιατί εγώ είμαι κύριος των παθών μου, στα οποία εσύ είσαι δούλος. Είσαι δούλος», του λέει, «των δούλων μου. Εγώ έχω δουλώσει τα πάθη μου. Εσύ είσαι δούλος στα πάθη σου. Είσαι τέτοιος. Κυριαρχείς στον κόσμο. Των παθών σου δεν κυριαρχείς». Για σκεφτείτε και αυτοί εδώ πόσο χρειάζεται σε εμάς τους ανθρώπους, στους λεγομένους χριστιανούς, οι οποίοι έχουμε τοποθετηθεί από τον Χριστό φώτα και μας βλέπουν οι άλλοι

σαν, λέει, πόλεις επάνω κείμενες, και οι άλλοι προσβλέπουν προς εμάς και αναζητούν, πονηροί όντες, να μας βρούνε ένα σφάλμα για να μας απορρίψουν τις 999 αρετές μας. Το παρατηρείτε; Δεν ζητούνε τι καλό κάνουμε, ούτε ακούουν τι καλό λέγουμε· τι κακό τυχόν θα πράξουμε ή τι απροσεξία μας. Αυτό τους υποδεικνύει ο σατανάς. Και το ακούμε πολλές φορές. Ζητούνε τελειότητα από εμάς, οι μη γνωρίζοντες με τι τρόπο η αρετή τελειούται. Δεν γνωρίζουν οι άνθρωποι. Διότι, αν γνώριζαν, δεν θα ζητούσαν τελειότητα και από εμάς. Θα γνώριζαν ότι κι εμείς είμαστε άνθρωποι αρρωστημένοι, μέσα στο ίδιο νοσοκομείο που λέγεται Εκκλησία, και κοιτάζουμε κι εμείς να θεραπεύσουμε σιγά-σιγά τις αρρώστιες μας, ώστε κάποτε να βγούμε αποθεραπευμένοι μέσα από την Εκκλησία.

Εκκλησιαζόμεθα, διότι κάνουμε έναν σταυρό, διότι κοινωνούμε, διότι νηστεύουμε, κάνουμε κάτι και λοιπά. Μας θέλουν να είμεθα άγιοι, άγιοι ιατροί, να ιατρεύουμε τους πάντας. Δεν είμεθα άγιοι, αλλά αυτό δεν θα αφήσει ο διάβολος να το μάθουν. Ούτε πλησίασαν ποτέ να μάθουν, να μορφωθούν στα θέματα αυτά πώς έχουν, ώστε να μας παραδέχονται και εμάς ότι έχουμε αδυναμίες. Αλλά είμεθα μεταξύ των αγωνιζομένων, διότι η διαφορά είναι η εξής: ότι εγώ πρέπει να αγωνίζομαι διά τας πτώσεις μου· αυτός δεν αγωνίζεται καθόλου. Αυτός μάλιστα καυχάται επί των πτώσεών του, ενώ εγώ λυπούμαι επί των πτώσεών μου. Και ο Χριστός είναι με τον αγωνιζόμενον αμαρτωλό· δεν είναι έστω και με τον αναμάρτητον, τον εγωιστή, που πιστεύει ότι αυτός δεν έχει κοινωνία του Χριστού. Δεν το ξέρει αυτό. Γι' αυτό κι εμείς δεν πρέπει επ' ουδενί λόγω. Γι' αυτό και ο Χριστός μας είπε — συγγνώμη, ο Άγιος Ιωάννης το αναφέρει αυτό.

«Όλον τον νόμον τηρήσωμεν», λέγει, «εν ενί πταίσωμεν, είμεθα ένοχοι όλου του νόμου». Ο Ιάκωβος το λέει. Μάλιστα. Λοιπόν, είναι σαν να κρεμάσεις ένα πολυέλαιο με μια αλυσίδα που έχει 100-200 κρίκους. Ένας άμα κοπεί, ο πολυέλαιος θα γίνει 1.000 κομμάτια. Δεν θα κοπούν και οι 100. Έτσι είναι ακριβώς. Υποτίθεται, εισέρχεται ο σατανάς από την πτώση εκεί, από την αδυναμία εκεί, και φέρει τα αποτελέσματα, τα ολέθρια και για τον άνθρωπο τον ίδιο αλλά και για τους άλλους. Γιατί ο σατανάς θα το διαπομπεύσει αυτό, θα το δακτυλοδείξει, θα το εκμεταλλευτεί. «Αυτό έκαναν οι παπάδες, αυτό έκαναν οι καλόγεροι, αυτό έκανε εκείνος, αυτό έκανε ο Παναγόπουλος, αυτό έκαναν οι άλλοι. Μου λέτε εμένα;» κλπ. Λοιπά, χωρίς όμως να γνωρίζουν τον αγώνα του καθενός και χωρίς να γνωρίζουν ότι είμεθα όλοι υποκείμενοι σε πτώση. Δεν υπάρχει αγάπη μέσα να μου καλύψει την αδυναμία,

να με σκεπάσει, όπως σκέπασε με το χέρι ο ζωγράφος εκείνος την ουλή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και έχει τη γνώμη ότι καλύπτει τα σφάλματα τα δικά του από τα σφάλματα τα δικά μου. Αλλά, όπως έλεγαν οι παλιοί δικοί μας, όποιος παίρνει τα σφάλματα του άλλου για να δικαιολογήσει τα δικά του είναι σαν να πλένεται με λάσπη. Και είναι δυνατόν να πλυθεί ο άνθρωπος με τη λάσπη; Δεν έχεις να ωφεληθείς τίποτα, άνθρωπε, το να διηγείσαι και να γνωρίζεις τα σφάλματα του άλλου. Κοίταξε τον εαυτούλη σου και παρακάλεσε και για τον άλλον να σταθεί κι αυτός, να μην πέφτει. Και όταν δει αυτή την αγάπη και τη θυσία ο Χριστός, θα βοηθήσει και τον άλλον, θα ελεήσει. Είναι λοιπόν, λέγω, απαραίτητες αυτές οι σκέψεις για όσους ηλεήθημεν να περάσουμε το 1975. Όσοι, για τον Α ή Β λόγο, δεν πρόσεξαν σ' αυτόν που έστειλε ο Χριστός τη νύχτα του 1974

να του πάρει το βιβλίο του 1974 και να του εγχειρίσει το βιβλίο του 1975, ας το προσέξει τώρα. Διότι ο λαός, η λαϊκή αυτή μούσα, λέγει ότι υπάρχει χρονοντούλαπο και κάθε τι το οποίον δεν μπορεί να ενεργηθεί πλέον αποθνήσκει και θάπτεται. Λέγει: «Πήγε στο χρονοντούλαπο», δεν ξέρει να βγαίνει. Όπως οι χρόνοι, αυτοί δηλαδή, οι ενιαυτοί, ένας-ένας που παρέρχεται μπαίνει στο ντουλάπι και δεν ξαναβγαίνει. Διότι δεν νομίζω ότι περιμένει κανείς να ξαναεπιστρέψει το 1974, να ξαναεπιστρέψει το 1973, το 1972, το 1971, το 1970 και ούτω καθεξής. Καινούριους χρόνους περιμένει, παλιούς δεν περιμένει. Ό,τι έγινε το 1974 έφυγε και τώρα γράφεται το τι γίνεται το 1975.

Πολλοί επρόλαβαν τις άγιες ημέρες αυτές και εκαθάρισαν τους λογαριασμούς τους διά της μετανοίας και εξομολογήσεως, όπως έχετε πει στην Εκκλησία μας, και παρέδωσαν το βιβλίο αυτό του 1974 με τις 365 σελίδες, 365 λευκές, εξισωμένες, καθαρές. Διότι δεν υπάρχει άνθρωπος, ος ζήσεται και ουχ αμαρτήσει. Διαφορά υπάρχει στα αμαρτήματά μας. Άλλοι αμαρτάνομεν λίγο και άλλοι αμαρτάνομεν πολύ. Όλοι αμαρτάνομεν. Συ μόνον, Κύριε, εκτός αμαρτίας υπάρχεις. Η δικαιοσύνη σου δικαιοσύνη εις τον αιώνα και ο λόγος σου αλήθεια. Ο Χριστός μόνον. Και όπως λέγει ο Άγιος Μάρκος ο Ασκητής, «Εξ έργων δικαιοσύνης δίκαιος εις, ο Χριστός. Εκ μετανοίας και εξομολογήσεως»

πολλοί οι άνθρωποι. Ένας ήταν ο αναμάρτητος, ο Χριστός. Όλοι εμείς, πάντες ήμαρτον και υστερούνται της δόξης του Θεού, κατά τον Παύλο. Πολλοί λοιπόν, εξαιτίας των αγίων αυτών ημερών, έσπευσαν και καθάρισαν ό,τι είχαν λερώσει κι αυτοί σαν άνθρωποι, είτε λόγω, είτε έργω, είτε εν διανοία. Και όταν έγινε η αλλαγή του ενιαυτού, τη νύχτα του 1974, έφυγε και πήγε αυτό το βιβλίο του 1974 καθαρό και παρεδόθη στο ντουλάπι και προσετέθη στα άλλα που έχει παραδώσει τα άλλα χρόνια. Πολλοί όμως πέρασαν με βρώμικο. Το παρέδωσαν βρώμικο και πήραν το καινούριο και εξακολουθούν να αμαρτάνουν και στο καινούριο. Βρισκόμεθα στο δεύτερο σκαλοπάτι, στη δευτέρα σελίδα σήμερα. Έχει 2 Ιανουαρίου. Αύριο εξερχόμεθα στο τρίτο σκαλοπάτι, στην τρίτη σελίδα.

Οι σελίδες ανοίγουν κατά αυτήν την έννοια και έχουν αρίθμηση ένθεν και ένθεν. Κάθε τι καλό και κάθε τι κακό γράφεται. Ξέρει γραμματική ο Θεός, ξέρει αριθμητική ο Θεός, ξέρει ο Θεός και γνωρίζει ο Θεός και γράφει ο Θεός ό,τι καλό και γράφει και ο διάβολος ό,τι κακό. Και είναι χίλιοι δυο τρόποι που ο άνθρωπος σύρεται στην αμαρτία καθημερινώς· κατ' εξοχήν η γλώσσα του ανθρώπου, τα λόγια του ανθρώπου. Έστειλαν κάποτε σε έναν σοφό να τους στείλει από τον άνθρωπο που του στέλνουν ό,τι χειρότερο έχει επάνω του και ό,τι καλύτερο έχει επάνω του. Με ένα χαρτί στο χέρι, διπλωμένο στον φάκελο: «Αυτόν που σου στέλνω», του λέγει, «θα μου επιστρέψεις ό,τι καλό έχει επάνω του και ό,τι χειρότερο έχει επάνω του».

Έπιασε και του έκοψε τη γλώσσα αυτή και του έστειλε τη γλώσσα. Αυτό είναι το καλύτερο και το χειρότερο. Κατ' αναλογίαν βέβαια χρησιμοποιείται. Διότι όταν η γλώσσα δεν χρησιμοποιείται καλώς, είναι το χείριστον του ανθρώπου. Και αν διαβάσει κανείς τον Ιάκωβο, το πώς τη χαρακτηρίζει τη γλώσσα, το πηδάλιο αυτό, τον κόσμο του σατανά, το πυρ το εξώτερον, να πω, τη γλώσσα του ανθρώπου. Ή αν θα πάρει από την άλλη πλευρά το «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον, και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιον αυτού», «πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον» κλπ., αν το πάρει απ' την άλλη, δεν υπάρχει τιμιότερο πάλι. Και είναι εν ταυτώ και το άκρον κακόν και το άκρον αγαθόν. Αλλά εξαρτάται από τη χρήση. Αυτό καθ' εαυτό, αυτό το πετσί, αυτή η σάρκα μέσα, δεν φταίει, καημένη.

Αναλόγως χρήσεως. Γι' αυτό πολλοί μας πάλι δεν προσέχουμε, παρότι εξομολογούμεθα, παρότι κοινωνούμεν, παρότι, παρότι. Η γλώσσα, γραφομηχανή. Παρότι επιμένει και λέγει ο Ιάκωβος: «Ανήρ τέλειος εστίν ο μη πταίων εις γλώσσαν», όχι αυτός που κάνει το καλό και τα συνηθισμένα τα δικά μας, Και αν, όπως λέγω καμιά φορά, ο Χριστός μας έρθει απλώς ως ένας παθολόγος και ζητήσει «φέρε μου ένα κουτάλι εδώ», όπως λένε οι γιατροί των χωριών, «και άνοιξε το στόμα σου να ιδώ τη γλώσσα σου», ποιος θα βγει καθαρός; Πείτε μου. Δεν έχω σκοτώσει, δεν έχω κλέψει· πόσους έχω φάει όμως; Πόσους παπάδες;

Καλόγριες, πόσους καλογήρους, πόσους γειτόνους, πόσους έχει φάει αυτή η γλώσσα. Ναι, και περάσαμε το 1975 και διεκδικούμε τα πρωτεία. Είμαστε οι αγιασμένοι και, δικαιωματικά, αν δεν έχει να κάνει με εμάς ο Θεός, με ποιους θα έχει να κάνει; Ναι, η αγαθότητα λοιπόν του Θεού και η μακροθυμία του Θεού και η χρηστότητα του Θεού

παρέσχε για τις λεπτομέρειες αυτές να τελειοποιηθούμε. Γι' αυτό έχουμε κάπως σοβαρό μυαλό τις ημέρες αυτές, που είμαστε ακόμη στα πρώτα βήματα. Μόλις αρχίσαμε ν' ανεβαίνουμε τη μεγάλη σκάλα με τα 365 σκαλιά· στο δεύτερο είμαστε. Ας κοιτάξουμε κατά τίνα τρόπο θα αμαρτήσουμε λιγότερο. Πού πταίομεν; Εγώ απλώς έθιξα μερικά τα οποία μας διαφεύγουν, για να δώσω έτσι μια αφορμή να γίνουμε, όπως λέγει και ο σοφός Σολομών: «Δώστε στον σοφό αφορμή να γίνει σοφότερος». Ο καθένας θα ψάξει στο βάθος της ψυχής του. Θα κοιτάξει τον εαυτόν του. Πού πταίει; Τι είναι αυτό που είναι αντίθετο με το θέλημα του Θεού; Γιατί ο Θεός περιμένει, αλλά δεν ξεχνάει. Και ο άνθρωπος πρέπει να φοβάται τον Θεό, να τον σέβεται τον Θεό. Βέβαια υπάρχει και ένας άλλος εξίσου φόβος: πρέπει να φοβάται τον Θεό και να φοβάται και τον άνθρωπο που δεν φοβάται τον Θεό. Είναι αλήθεια αυτή που σας λέγω. Αλλά δεν τα προσέχουμε αυτά τα πράγματα και η συμπεριφορά μας δεν είναι ανάλογος ούτε προς τον Θεό ούτε προς αυτούς που δεν φοβούνται τον Θεό. Είμεθα εμείς, γιατί δεν είμεθα έξυπνοι; Και όταν λέγω έξυπνοι, όχι καταφερτζήδες

της αμαρτίας· να μην μας έχει αποκοιμήσει και να πολιτευόμεθα εν λόγω και έργω σωστά, ώστε και τον εαυτό μας να μην τον καθιστούμε υπόδουλο και ένοχο έναντι της κρίσεως του Θεού και τους άλλους να τους διευκολύνουμε. Ναι, και εύχομαι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός να ευλογήσει τον ενιαυτόν τούτον προς την δόξα Του και τη σωτηρία μας. Αμήν.