Two Ways of Life: Marriage and Virginity

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Allow me this evening as well to say a few words arising from Christ’s teaching today, occasioned by His visit to the home of that blessed family in Bethany. The Gospel presents Christ to us

as a guest in a home. It presents Martha, one of the two sisters of Lazarus, the other being Mary. She was evidently the elder sister, and so she is shown welcoming this exalted guest. Then Mary also enters the scene.

At one point Martha appears somewhat irritated and angry. She has lost her self-control, and she turns to their guest and reproaches Him in a way she ought not: “Do You not care,” she says, “that she has left me to serve alone? You should have told her, ‘Go; this is no time for such things.’”

“Go over there and help her; she is tired too.” Yet Christ did not vindicate Martha, nor did He thunder against her. He did not vindicate her, but responded indirectly and with illumination, as He always does in every situation and in the face of every reaction. This is also a great lesson for us: how we ought to present the truth and our own opinion—not as teachers, but, if possible, as those who bring light. In that gentle, beautiful, indirect way, He said to her: “Martha, Martha, you are anxious and troubled about many things. But one thing is needed. One thing is needed.” What is this one thing? What is needed at this moment?

Is it not to make preparations? Do we not have a guest? Must we not go shopping and cook and do all the rest? Are we now supposed to sit down and listen to words? And yet Christ tells her that she lacked proper discernment. Mary too had chosen a portion, but her portion was spiritual, in contrast to the portion Martha had chosen, which was clearly material. He also revealed a truth that escapes many people. That is why they become entangled along the paths of this world, keep themselves extremely busy, and lose their souls. Of Mary’s portion He says, “It shall not be taken away from her.” Whatever you prepare will remain here.

Whatever Mary does, she will take with her. It endures even beyond the grave. These few words exchanged between the agitated Martha, as we might call her, and our Lord Jesus Christ contain a whole series of teachings.

It is a blessing to have Christ in one’s home. Of course, if Christ had known—and He did know—that Martha would behave toward Him in this way, one might think He would not have gone into the house. What would He go there for? To witness her irritation and shouting? Yet we fail to pay attention. Christ did not act that way then. Today, however, He does; you should know this.

He does not dwell in any soul or remain in any place where there is no calm.

Where there is no peace, no serenity, no mutual understanding, and no faith concerning the spiritual life, God is not there. Put up icons, have the blessing of water performed on the first of every month, make the sign of the Cross, and sprinkle holy water—Christ will not remain. Christ desires serenity and peace. That is precisely why He wants our prayers to follow peace and serenity, after reconciliation between ourselves and other people. Here, then, He was given an opportunity to leave us a lesson that passes unnoticed. This is the Gospel reading for the Great Paraklesis. But it goes in one ear and out the other. What comes of it? Nothing further.

Nothing at all.

Thank you. Christ had a relationship with this family. How was this family counted worthy to welcome God Himself as a guest, perhaps many times? And it is not strange that they welcomed God, for we too welcome God. When we receive Holy Communion, whom do we welcome? We welcome God. Does He not say in John, “We will come to him and make Our dwelling with him”? I will come and make My dwelling—not I alone, but My Father and the Holy Spirit as well. A person receives the whole Holy Trinity within and becomes a dwelling place of the Holy Trinity. His body is a temple of the Holy Spirit. Therefore, he has no right to subject it to abuse. He has no right to make it sinful, thieving, and so forth, lest he cause the grace of the Holy Spirit to flee, drive it away, and cast it out.

This household, then, was counted worthy to receive God. And there the greatest lesson was given: there are two kinds of life, the material life and the spiritual life—the life filled with cares, worries, hardships, and afflictions, and the life free from care. For those who read, I would point out that Paul writes very illuminatingly about these two ways of life in the seventh chapter of First Corinthians. There he explains them with great skill and presents things exactly as they are. It is true, then, that God has set two ways of life before the human person, and each person must choose for himself.

God does not impose a choice. He sets before us married life and unmarried life, the life filled with cares and the life free from cares. Mary sat at His feet, the Gospel says, and concerned herself only with spiritual things. If they ate a simple tomato salad for lunch, it would not be the end of the world. “Where will I find Him again? When will I be given another opportunity to hear Him? He may come again, but there may be other people here too. What will I manage to hear then? Now it is just the two of us. I will take my fill of His presence and cling to His feet.” She was being given an opportunity, and a person must not lose such opportunities. Our time in this world is itself an opportunity, one that has consequences for eternity. A person’s life in this world,

even if it lasts 950 years, as Methuselah’s did, or 930 years, as Adam’s did, or 850 years, as others lived—many lived seven, eight, or nine hundred years, perhaps fifteen or twenty people altogether—is nothing beside eternity. It is like a firefly, like vapor: you lift the lid and a wisp of steam rises and vanishes. Such is this life, even if it were to last millions of years, compared with that other life. That is why a person passes through here only once and dies only once. He must carefully weigh how he ought to conduct himself in this world. Christ shows him the matter from different sides, but the person himself must choose; Christ does not impose the choice.

Tomorrow the person will be called to account, and each person must be responsible for his deeds. In this case there are two ways of life, as I said earlier: married life and unmarried life. Unmarried life is the spiritual way, the way in which one travels more lightly through this world. I do not know whether you have ever considered who can walk more easily and freely: someone carrying baskets, loaded down with possessions and burdens, cares and confusion, or someone holding nothing at all? It is easier for the person carrying nothing to climb Mount Olympus, because what we are speaking of is an ascent. We are going up to Jerusalem. The road through this world is an uphill road.

It is better, then, for a person to remain as free from care as possible. That is why people should always try to place themselves under someone’s guidance, so that, if possible, another may bear the greater responsibility. They should not parade their cleverness, step forward on their own, and load themselves with cares, because Satan will strike them on the head and heap those cares upon it. Obedience, freedom from worldly affairs, and celibacy are therefore the best provisions a person can choose. But they are not for everyone, and that is precisely why people often struggle and become entangled. A sober nous—the spiritual intellect—is needed in order to choose.

If a person is thinking of leaving the ways of this world behind, he should choose the life most free from care. Of course, not everyone is meant to remain unmarried; not everyone is meant to become a monk or a nun, as we used to say. Not everyone is meant to remain a virgin, although those who do receive the greatest prize and the greatest reward. But God must be asked. Sometimes a person can also test himself. This question has troubled many people, who say: “How do I know which path is mine? Do I know whether I am meant for Holy Matrimony? Do I know whether I am meant for virginity? Where do I belong? I do not know.” And yet Christ has shown you. Pay attention.

Examine whether Christ has given you two talents. Someone may ask, “What are these talents Christ has given me?” The first talent is whether you can overcome the world—whether the world, its fashions, revelries, and foolishness do not influence you. For many people, from infancy, are preoccupied with the world, with appearances, and with outward life. Leave them be; such a person is not suited to the calling we are speaking about. If, then, you have this talent and you see that another man or woman does not, why has God given this talent to you? Preserve it. He has given you one talent. The second talent is whether, with Christ’s help,

you can overcome the desires of your flesh—whether they do not preoccupy you and you can immediately tell the flesh, “Down.” If so, Christ has given you two talents. You are called to a higher life. If you have these two talents, do not delay at all; follow the celibate life, the life free from cares, in which you will be able to ascend to Heaven more quickly and easily. If you do not have these two talents, do not take a single step in that direction; enter into Holy Matrimony. Do not remain unmarried, because you will fall into sexual immorality, and God did not create sexual immorality. God established either Holy Matrimony or virginity. He did not establish fornication. The devil devised both fornication and adultery, a third way that is neither Holy Matrimony nor virginity, but a sinful life.

That path is an invention of Satan, and it will go with the devil. It is not God’s path. Do you have the strength for chastity and self-restraint? Then take this path. Do you lack that strength? Enter into Holy Matrimony. Do you want to avoid the cares of Holy Matrimony and instead take Satan’s third path? You will be condemned to Hell. Know beforehand, according to the opinion of the Fathers, what reward you will receive on that day. Suppose you enter into Holy Matrimony, take a Christian wife or a Christian husband, establish a family, and both your children and you are saved; you have as many children as God gives you and do not merely establish a family and then indulge in every other course of action. Know that you will receive thirty percent. Suppose, however, that you remain unmarried and live an upright life, as God desires.

You will receive one hundred percent. If you marry and have your children, and then, when you have finished having children, you and your spouse agree to go separately to monasteries and devote the rest of your lives to God, you will receive sixty percent. There is thirty, there is sixty, and there is one hundred percent. Many couples, after marriage, its initial pleasures, the bearing of children, and settling their family affairs, departed for cenobitic communities. They went to monasteries and lived the rest of their lives spiritually, apart from one another. These receive sixty percent. There are three states. According to Saint Isidore of Pelusium, marriage is for the earth, virginity is for Heaven, and fornication is for Hades.

That is how these things are ordered. Anyone who reflects that this world and its present form are passing away very quickly will understand that all these things will be destroyed: every civilization, every invention, and everything regarded as great today, for the enjoyment of which people sacrifice even their honor and their souls. If a person reflects that these things are passing away, then he must choose without reservation Mary’s portion, which “shall not be taken away from her.” Whatever good a person does, he must first do within his own soul. For there are people who have not put their own souls in order, yet do good outwardly. God does not accept such displays of generosity.

It is as though they were doing charitable works with stolen money. God does not accept it. God first wants the person himself to be put in order. Once a person has set his own life right and still has the means to help, then he may also do good outwardly. He may help with this or build that, and he may profess all sorts of beliefs; but if he does not set himself right, has not united himself with Christ, has not learned about Christ, and does not live the Christian life, Christ does not accept the rest. In the same way, many sinful people hold memorial services for their parents because a year has passed, or forty days, or six months. God does not accept these memorial services. “Let not the oil of a sinner anoint my head.” Are you spiritually dead, yet holding memorial services for the dead? God tells you, “See to yourself first.”

Only then should you come and do something for your departed father. First, you yourself must rise from the dead, and then come and concern yourself with your father. God accepts nothing from the living dead. Do you remember the man who asked the Lord for permission to go and bury his father? The Lord said to him, “No. Let the dead bury their own dead.” There are dead men in your village wearing neckties who can bury your father. There are many living dead. God does not accept this. The good portion is to come to know Christ, to receive Christ and become one with Christ, to follow Christ, to listen to Christ, and to do the works of Christ, so that those outside may see and God may be glorified. “Let your light so shine before men, that they may see your good works and”

“glorify your Father who is in Heaven.” Let it shine in this way: do the good work with humility and do not display it. The Lord did not say, “Make a show of it,” but, “Let it shine.” Let the work speak for itself. Do not display it, or you will lose your reward. These are higher spiritual truths, difficult for a person to understand, and he must always ask for God’s help, because by himself he cannot succeed. Life does not end beyond the grave. Whatever spiritual treasure a person prepares here, he will find there beyond the grave. Whatever material thing he makes will naturally remain here, whatever it may be. Therefore, a person must never work against his own soul or waste an hour. At every moment, he could be preparing something for his soul.

He must not prefer to make something material for his body, his acquaintances, his friends, and so forth, at the expense of his soul. No, God does not accept that. A person must have discernment and know how to make good use of his time. Mary showed us this today: this is the moment. When will I have Christ with me again? If she had not received Him at that moment, then, as you will see if you read what follows, Christ was going to the Crucifixion, and she would not have had another opportunity. It was the same with the father of the demon-possessed child. If he had not reached Christ in time and found Him coming down after the Transfiguration, Christ would have gone on to the Crucifixion; the father would not have seen Him, and the child would have remained demon-possessed. A person does not know when he will depart from this world or when he will be called, as we say. He must therefore always make good use of his time.

In a fraction of a second, in just a few minutes, a person may receive revelations, illumination, even a Pentecost of his own, and many other gifts. It is a matter of sitting close to God. A person sits close to God above all when he is praying. Let us not say, “There is no time”; that is a lie. King David found time. One afternoon, while Peter was waiting for the meal to be prepared, he did not think it right to go and read a newspaper, walk into the courtyard and tend the flowers, or care for the dog and play with it outside until the table was laid. He went up to the housetop and prayed. At that moment, he saw Heaven open and something like a great sheet descending from Heaven.

God showed him an entire vision in the two or three minutes while he waited for the table to be laid. Think, then, how we use the time God gives us and how much we lose because we fail to use it attentively. Remaining at the feet of Christ brings security and eternity. For when a person is close to Christ and listens to Christ, or speaks about Christ—there are three ways, though I do not know whether you have ever considered this—one is to speak to Christ, another is for Christ to speak to you, and the third is to speak about Christ. You speak to Christ through prayer. Christ speaks to you

through reading, preaching, and chanting. You speak about God when you recount the wondrous works of God that you yourself have seen in your life and are obliged to pass on to others. Woe to those who bury the spiritual treasure they have gained through experience. We have a commandment, as Paul says—and you have probably encountered this passage: “Timothy, entrust what I have told you to others who will also be able to teach others.” God’s wondrous works must not be hidden. Knowledge must not be hidden. We must give a tithe of it. We must pay a tax, so to speak. It is the tax we owe on our knowledge, so that what remains may be preserved, just as we pay taxes to sustain the state.

We must do exactly the same in this matter. Whenever a person sits beside Christ, he is always edified and stores up a portion, a treasure for eternity. For you know that when a person departs from this world, his account is closed. He can add nothing more to it. If he has stored up something here, it will continue to yield interest. If he has stored up nothing, he cannot begin doing so there. If, for example, I labor today and, through me, people are saved and then help save others, after I depart, the interest and returns from the work I did here will continue to be credited to my account. From the work I did here. Therefore, a person must not waste this time. He must make full use of it.

There, everything has reached a fixed state. We have laid down the body, and even if we wish to work, we cannot. If we have left investments here, the returns will reach us there, and we shall continue to enjoy them until the consummation of the age, when every person’s account is finally closed. A little sound judgment is therefore needed, especially in childhood and youth, when a person is about to choose his path: “Which road should I follow? What should I do? My God, illumine me.” God will give you a green light, but He will not take you by the hand and lead you across. You must cross; you must assume responsibility. He will tell you, He will give you the green light and say, “Go,” but He will not carry you across, because you must contribute what lies within your own power. Do not expect a letter from God saying, “This is the path for you.”

“That is the path for you.” No. You will decide on the basis of what I am telling you, what you see, what you hear, and what you read. You will reflect on the transience of this world, consider your own strength, and so forth; then you will cling to God and say, “My God, I will follow You, and You guide the rest.” All these things are taught in summary within this brief encounter of Christ in that blessed home in Bethany. One thing is needful: the salvation of the soul. One thing is needful: to come to know Christ, to hear God speak to you, and to do what He says. Attend to this, then, within the measure of your strength. Attend to it during the time Christ continues to grant you. Do not lose this opportunity, because once it is lost, it is gone.

Do not exchange the Christ who comes to you in this world for other things that the world considers great and magnificent, though they are not great or magnificent at all. Everything will pass away. A great earthquake will come, a mighty thunderclap will sound, and the earth will vanish together with all the works upon it. “We look for new heavens and a new earth,” where righteousness will dwell. Blessed is the person who came to know Christ here, who spoke with Christ here, and who sat at His feet like another Mary. So whether you wish to follow the first Mary, the sister of Lazarus, or the other Mary, our Most Holy Theotokos, for whose sake these things are taking place and being said, follow her. You will be edified.

Take care also that you never become the reason your parents’ names are blasphemed. Take care. Wherever you go and wherever you stand, may people say, “Blessed is the womb that bore you, my child, and the breasts at which you nursed.” For unfortunately, because of the harm we bring upon society, many people instead say, “A curse upon the mother who bore you.”

And it compels us to turn our attention to certain things that have taken place for our sake,

things that, unfortunately, escape our notice because they have become so familiar. When we say August fifteenth, I would suggest that we ought to say Holy Week. And when we say the Dormition of the Theotokos, I believe we should think of it as another, lesser Great and Holy Friday. Unfortunately...

We, the faithful, of whom it was prophesied that we would call her blessed—“For behold, from henceforth all generations shall call me blessed”—do not fulfill this as we should. We do not participate as deeply as we might in this penthos, this mourning, and so we are not generally edified. The fifteenth of August has simply remained among all the other beautiful things, so to speak, that our faith possesses. Its setting is different, of course, because the central person is not Christ, but His Most Holy Mother. I would ask you to allow me to say a few words about her person—not, of course, beginning with her prehistory, because

it is not that the prehistory of our Most Holy Theotokos lacks a moral and doctrinal lesson necessary for us. For she is a person belonging to God and to the things of God even before mankind came into the world. I do not know whether Orthodox iconography has ever occupied your attention. If you enter a church adorned according to the Orthodox tradition, you will see that high in the dome, after Christ the Pantocrator, in the first circle among the angels—that is, among the bodiless spirits—stands our Most Holy Theotokos. A person might ask, “What is the Most Holy Theotokos doing there among them?” This shows that, in the thought of God, the Theotokos existed before she came into being, even before mankind itself came into being. That is why I say that this prehistory makes our Most Holy Theotokos even more radiant

and gives her even greater splendor. These things, of course, are lofty theology, and unfortunately they pass unnoticed among Orthodox Christians. And consider all the other things found in the hymnography concerning her person. I heard the beautiful verse chanted tonight: “Hearken, O daughter, and see, and incline thine ear, and forget thine own people.” Do you know what this is? It is the Annunciation.

“Hear, O daughter, and see.” Hear what I am going to tell you, and look to see where I am coming. This is the moment when David sees the Archangel going to Nazareth to announce the Annunciation to the Theotokos. “Hear what I am going to tell you, and look to see where I am coming from, for I am not the fallen angel; I am the chief angel.” And I am not from the earth. “The chief angel was sent from heaven.” I would venture to say that the prophecies, symbols, and hymns concerning the Most Holy Theotokos are, in general, more numerous than those concerning our Lord. Perhaps this may seem blasphemous—forgive me; I do not wish to shock you. But if you begin to examine them...

and see all that surrounds the Most Holy Theotokos, you will say that this is indeed the truth. More has been said about the Most Holy Theotokos than about the Lord. So great is her person. She has, then, a prehistory. From the time the first two human beings were on earth, God spoke about the Most Holy Theotokos. She is not merely a young girl whom Joachim and Anna brought onto the scene. When God said to the devil, “Because of what you have done, the seed of the woman will crush your head,” He was speaking about the Most Holy Theotokos. Her seed was Christ. For a woman does not have seed; the seed belongs to the man. The man begets, and the woman gives birth. Abraham begot Isaac; Isaac begot Jacob—not Rebecca. Jacob begot Judah—not Rachel—and so forth. These are mysterious things. There God spoke of conception without seed; there God spoke of perpetual virginity.

Of whom was He speaking? Of a person who had not yet appeared on the scene, and who, when she did appear, entered the household of God so quietly and simply that no one could ever imagine that this little three-year-old girl, being led by two people—two elderly parents who seemed utterly unremarkable—was at that very moment being brought into the Temple as the Theotokos. They were bringing in the Most Holy Theotokos, the Lady of the Angels, she who is higher than the Cherubim and the Seraphim, higher than thrones, dominions, powers, and all the rest. This little girl! How could the human nous, the spiritual intellect, imagine it? How could the human nous comprehend it? But did the elderly Joachim

or the aged Anna themselves know what lay hidden behind this vow of theirs? For it was indeed a vow. The Most Holy Theotokos was vowed to God. Her mother—and obviously her father as well—had made this vow because they desired to be delivered from childlessness. Whatever child was born, male or female, they would give to the Temple. Those God-fearing people did not think as people do today. We want one child. God gives us one child as well. Perhaps He should not give you even one child. Why? Is God evil? God is good. That is why He does not give you a child. Would you be willing for Him to give you ten children? “No, just one.” Then He gives you none. You want one. You want it as an ornament. Get a little dog and play with it, then, if all you want is an ornament.

Would you be willing to keep as many children as God gives you? Then may God give them to you. That is why He chastens you and does not give you even the one. Joachim and Anna asked for a child so that their disgrace and the curse of childlessness might be taken away. They did not want a child for the reasons people unfortunately do today, and they intended to give the child back to God. They did not ask for someone to carry on their name, inherit their property, or close their eyes in death, as we falsely claim in order to justify our lack of faith or our unbelief. And God gave them the child. We read something beautiful and characteristic in the Protoevangelium. When Anna—the grandmother, as we might call her—gave birth, she asked the midwife, “What have I given birth to?” The midwife answered, “A girl.” And Anna said, “Blessed be the name of God.” Had it been a boy? Blessed be the name of God.

Could anyone have imagined, then, that such majesty lay hidden behind this vow? How could anyone have imagined it? Many times, when circumstances have us by the ankle and we are in need, we make vows. But when whatever has seized us by the ankle lets us go, we look for a spiritual father to release us from the vow, to release us from our promise. We have no desire to fulfill the vow! And if it was rather great or difficult because the situation itself was difficult, then see what trouble we get ourselves into. Joachim and Anna disregarded everything. They took the child and brought her to the Temple. And when a person gives God what he has vowed, God rewards him abundantly, both in this world and in the next. How could Anna have imagined that she would become the grandmother of God?

How could she have imagined such a thing? How could she have imagined the honor that this grandmother would receive? You know that on the Holy Mountain, which is the garden of the Most Holy Theotokos, only the grandmother has a church. No other female saint, no other woman, has a church there. Only the grandmother—only Saint Anna, the mother of the Most Holy Theotokos—has a church on the Holy Mountain. Great is the honor bestowed upon her. Later, she too devoted herself to ascesis, to ascetic discipline, and established a monastery for virgins at the place where her husband Joachim had prayed. I do not know whether you know where Joachim went to pray for a child. Do you know where he went? To the cave of the Prophet Elijah at Chozeba. He went into that cave, and afterward she established a community for virgins there.

For young women. She established a women’s monastery, and there, at Chozeba, Saint Anna died. She died in that monastery, and later her relics were transferred from there. Some of them are on the Holy Mountain, as I told you earlier. The person we are preparing to bury in these days, then, is the greatest person after God.

There are also people who were informed of their death before it came. The first person to be told beforehand of her death was the Most Holy Theotokos. Those of you who have been counted worthy to go to Jerusalem—or those who have not yet gone but will be counted worthy—and who visit the place called Little Galilee, will find the church there. I showed it to you the day before yesterday, if you remember and were following: the church at the place where the Most Holy Theotokos went every day to pray.

Christ prayed on the Mount of Olives; she prayed at the summit of the Mount of Olives. She prayed there, and there the Angel came and gave her the news: “In three days you are departing.” And she prepared for her death. It is a great thing for someone to be told beforehand of his death. It is a great honor from God. Such a person is counted worthy to know, so that he may attend to every final detail. Do you remember what God said to the prophet? “Set your house in order, for you shall die.” And yet a person should always be ready and should not wait for a message from God, for there is even a measure of egotism in that. Whatever God may do, a person must always be ready. The Church has surrounded this spiritual preparation with fasting and mourning. It is a mournful season, because

a real funeral is going to take place. If you are in Jerusalem and attend the services, August 15 becomes Great Friday. From the dependency of Gethsemane, an image of the Theotokos is carried in funeral procession down to Gethsemane, just as she was carried to burial by the Apostles at that time. It remains there for nine days, and afterward it is brought back again in solemn procession; then this image of the Most Holy Theotokos remains once more there in Gethsemane. Anyone who speaks about the Most Holy Theotokos will make mistakes. It is inevitable. Even an angel could not fully approach or comprehend her person. What above all reveals the greatness of the Theotokos is, on the one hand, the worth God gave her, the honor He bestowed upon her, and the place in which He set her

directly opposite Eve. For if one reads the events surrounding the conception and birth of the Theotokos and, on the other hand, the events surrounding Eve’s conception—not from the good, but from the evil one, Satan—and the birth of humanity’s destruction, one finds the same pattern of events. What chiefly magnifies the Theotokos and has placed her high above the apse as the Platytera, “She Who Is More Spacious than the Heavens,” is that she is the gate: she opened Paradise to us; she opened the way for us. Why did God give her this greater honor? So that she might receive those who are destined for Paradise. When Eve conceived from the evil one, she was a virgin. “Eve, being a virgin,” says Joseph Bryennios.

She conceived from the evil one and gave birth to death. Mary also, being a virgin, conceived from the Good One and gave birth to Life. The circumstances correspond exactly. Her great honor is that God made use of her as a mother, yet also left her a virgin. He is the One, it says, who did not violate her virginity in giving birth, and who came forth from the tomb just as He came forth from His mother. He left the tomb closed, locked, and sealed, just as the Jews in their malice had made it; yet they were put to shame, and He came forth just as He had come forth from His mother, without violating her virginity in giving birth. The greatest virtue today, which I might say

reaches into heaven, is virginity. The iconostasis is framed by virgins. The Lord is a virgin; the Most Holy Theotokos is a virgin; the Forerunner is a virgin; and others depicted here—John the Theologian, Saint Barbara, and so forth—are virgins. Virginity is the greatest virtue. In Holy Scripture—more precisely, in chapter 19 of Matthew, where Christ speaks about virginity—He presents three kinds of virgins in this world. He speaks of those who are virgins from their mother’s womb, those who remain virgins because they were made eunuchs by men, and those who have made themselves eunuchs for the sake of the Kingdom of Heaven. “He who is able to accept this, let him accept it.”

It is a daily struggle until the day a person dies, if he is to remain in the order of the Theotokos, the order of the Lord, and the order of the Forerunner. All of them shelter those who struggle. This is why Satan attacks the monastic order above all—the order that lives in virginity and preserves purity and chastity. No Christian figure in the world frightens him as much as a monk or a nun. I remember that Satan once appeared to a nun at the monastery of Saint Nektarios of Aegina and said, “It is you I want.” She replied, “You want me?

An old woman of seventy-eight?” “It is you I want.” “Why do you not go out into the world, where there are so many people?” “I already have them. It is you I want—you who burn me with your virginity and with your ‘Lord have mercy.’” These things, of course, mean nothing to most people. But they do mean something to the few, for few are being saved, and few have truly grasped what this matter is about. The Most Holy Theotokos is not merely a virgin in the physical sense. She is virgin in her eyes, virgin in taste, virgin in touch—virgin in every respect, says Saint Gregory the Theologian. She is virgin in all her senses, because many people today, unfortunately...

preserve physical virginity, while everything else in them has fallen. For precisely this reason, the Fathers—and especially Saint Isidore of Pelusium—put it beautifully: it is a great mockery for a person to be a virgin in the organs of procreation but not in the rest of the senses. Unfortunately, this happens to many men and women because they do not understand what the devil is or what sin is. If Satan cannot get you to cast away physical virginity, he will get you to cast away the virginity of your tongue, the virginity of your sight and hearing. He will corrupt you through these, leaving you with a barren virginity, like the remaining columns of the Temple of Olympian Zeus, while everything else lies deserted and in ruins.

He says specifically: “It is mockery to keep the organs of procreation virginal, but not to keep the tongue virginal; not the sight, not the hearing, nor the hands.” These too should have been kept virginal. Yet the heart is not kept virginal, but prostitutes itself to pride, anger, and the rest. Is such a person truly a virgin? Nothing is gained from that. If you read the passage by Saint Gregory concerning the Virgin, he says: The Virgin was virgin in every respect. All her senses were clean and pure, truly like rays of the sun.

When the Most Holy Theotokos sees someone struggling to attain perfection, she helps him. She is beside him and helps him. Indeed, many who struggle in some measure and have received a deeper spiritual assurance sense her beside them and seem to hear her voice telling them what to guard against. Because we do not know Satan’s schemes, we often fall through avenues we never expected. Satan is not concerned with making you fall deeply into sin. A little is enough—one small place, here on the tip of your finger, where you let him stand. You do not need to bring him into your bedroom. You do not need to bring him into the living room of your soul, or even into the hall. Just let him stand here, down at the edge, in one tiny corner.

That is all he wants, because once he manages to set foot on the edge of your soul, he has already taken possession of you. A person must have a correct understanding of sin in order to guard himself; otherwise, he will not be able to do so. Once he yields to sin and Satan manages to enter the territory of his soul by some other way, Satan has taken possession of him. The other day, while speaking, I mentioned an incident I had read about a queen and a king; you may have heard it. There was a king named Ninus and a queen named Semiramis, who for many years begged him to allow her to reign for one day.

He said to her, “But it is not permitted for a woman; it cannot be done.” “You do not love me,” she replied, and one thing after another: “I am only asking you for one day, so that I too may see what it is like,” and so on. After many years, she finally persuaded him to give in. So he issued a decree declaring that on the following day the queen would reign, and that every law, command, or decree she issued—whatever she did—was to be obeyed. And indeed, the next day Semiramis ascended the throne, took the great seal, sat down, and began issuing orders. Her first order was that King Ninus be arrested and executed immediately. And so her husband, King Ninus, was arrested and put to death at once. She asked for just one day—just one

time. You understand what that means. This is how the devil works. He is content if you give in only once, even in the smallest matter. Then he will have you in his grasp. Therefore, a person who wants to remain pure and who says, “Most Holy Theotokos, help me,” must admit absolutely nothing. He must be watchful and stand guard at every moment. John Chrysostom says, “Virginity is a beloved dwelling place of Christ.” A beloved dwelling place of Christ. Wherever there is pure virginity, joined with purity of all the other senses, that soul is a beloved dwelling place of Christ. Saint John Climacus teaches this as well.

I will tell you something bold, to show you just how serious the matter of virginity is. Do you know what Basil the Great said? “I have not known a woman, and yet I am not a virgin.” Do you understand what an admission that is? A person does not lose virginity only through the body. If he fails to guard his soul and his eyes, he is already corrupted. Then Saint Isaac the Syrian says something—and you women and we men should all pay close attention to it: “A virgin is not merely one who has kept his body undefiled from sexual relations, but one who feels modesty before himself even when he is alone.”

That is, he is ashamed to look upon himself naked, even when he is entirely alone. I remember—and let me make this brief digression—that I was once speaking in Athens. I do not remember the subject, but I mentioned this teaching. The young women and the others looked at one another as though it were strange. Is it really possible, they wondered, that when someone changes clothes alone, he should not look at his own body? I do not know exactly how it happened, but that evening I was occupied with something and did not notice the people leaving at the end. I came down from the platform, grabbed my bag, made my way through the crowd, and went downstairs. Two young women were walking ahead of me on the staircase, discussing this very subject. I was behind them, and one said, “Did you hear that?

Was that not ridiculous, telling us that you should not change your clothes or uncover your body?” “Oh, certainly, certainly,” the other replied. So from behind them I said, “You will not uncover your body if you turn off the light and change in the dark.” They were thunderstruck. Yet it is true. The Saints tell us, “Take care to close even this door if you wish to escape Satan, who is a master craftsman and can lead you where you never imagined you could go.” Even when you are entirely alone, Saint Isaac the Syrian says, you must be watchful about this too. John Chrysostom assigns the degrees, comparing virginity with Holy Matrimony, and says: “Virginity surpasses Holy Matrimony

as greatly as heaven surpasses earth and the angels surpass human beings.” That is how great the difference is between Holy Matrimony and virginity. Jerome also says, “Virginity is a sacrifice offered to Christ, bearing an angelic likeness.” So it is not something insignificant. We chant and sing, “The beauty of your virginity,” while someone else tells you, “Virginity is nothing.” If virginity is nothing, why did Christ give a woman a virginal membrane? Why did Christ give virginity to a man? Why did He not give it to animals and beasts? We will be called to account in every respect. Therefore, if in some measure we desire

to receive this blessing of the Most Holy Theotokos and to carry something of her fragrance ourselves, let us guard against everything that could deliver us into Satan’s hands. From one small concession, a person can fall into sin and lose both this passing life and eternity. The Most Holy Theotokos devotes all her care to those who desire to struggle, and all who continue that struggle to this day will have experienced her power. For Satan roars like a roaring lion, seeking to bring everyone into his grasp, so that he may stand before God and say, as he did in the days of Job, “I have come after going around the earth and walking through it.” They are all mine, he says; I trample upon them, and I rule them. Let us not grant him this boast. Instead, let us implore the Most Holy Theotokos to help us.

Μου επιτρέψετε και απόψε το βράδυ να πω λίγα λόγια, τα οποία απορρέουν από τη σημερινή διδασκαλία του Χριστού μας, εξαιτίας της επισκέψεως στο σπίτι της ευλογημένης αυτής οικογενείας στη Βηθανία. Παρουσιάζει τον Χριστό μας.

φιλοξενούμενο σε ένα σπίτι. Παρουσιάζει τη Μάρθα, τη μία των αδελφών Λαζάρου και Μαρίας. Προφανώς να ήταν η μεγαλυτέρα αυτή. Γι' αυτό και παρουσιάζει αυτή να υποδέχεται τον υψηλόν αυτόν ξένον. Έπειτα έρχεται στα σκηνικά και η Μαρία.

Έρχεται μάλιστα σε μια στιγμή που έρχεται κάπως εκνευρισμένη και θυμωμένη, έχει χάσει τον έλεγχο του εαυτού της η Μάρθα και στρέφεται προς τον μουσαφίρη και τον παρατηρεί με έναν τρόπο που δεν επιτρέπεται. «Δε σε μέλει», του λέγει, «που με άφησε αυτή μόνη να διακονώ; Θα έπρεπε να της πεις: πήγαινε, δεν είναι ώρα τώρα για τέτοια πράγματα».

«Πήγαινε να βοηθήσεις εκεί πέρα, κουράζεται και αυτή». Όμως ο Χριστός μας δεν την δικαίωσε, δεν την κεραυνοβόλησε. Δεν την δικαίωσε· με έναν πλάγιον πάντοτε τρόπο, διαφωτιστικόν, όπως κάνει πάντοτε προς όλες τις κατευθύνσεις και προς όλες τις αντιδράσεις. Αυτό είναι μεγάλο μάθημα και σε εμάς, πώς πρέπει να παρουσιάζουμε τις αλήθειες και τη γνώμη μας. Όχι ως διδάσκαλοι, αλλά ως διαφωτισταί, ει δυνατόν. Της είπε με τον πλάγιο αυτόν, τον ωραίον, μειλίχιον τρόπον: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις περί πολλά. Ενός δε εστι χρεία. Ενός δε εστι χρεία». Τι είναι, ποια είναι η χρεία αυτή, ποια είναι η ανάγκη αυτή τώρα;

Είναι να ετοιμάσουμε· δεν έχουμε μουσαφίρη; Δεν πρέπει να ψωνίσουμε, δεν πρέπει να μαγειρεύσουμε, δεν πρέπει τι; Θα καθίσουμε κάτω τώρα να ακούσουμε λόγια; Και εν τούτοις ο Χριστός μας της λέγει ότι δεν είχε καλή διάκριση. Η Μαρία και αυτή εξέλεξε κάποια μερίδα, η οποία βέβαια, η μερίς αυτή, είναι πνευματική, εν αντιθέσει με τη μερίδα που εξέλεξε η Μάρθα, η οποία προφανώς είναι υλική. Και ακόμη απεκάλυψε μια αλήθεια η οποία διαφεύγει από πολλούς. Γι' αυτό και τα μπλέκουν εδώ στα μονοπάτια του κόσμου αυτού και γίνονται πολύ άσχολοι και χάνουν την ψυχή τους. Η μερίδα αυτή, λέγει, «ουκ αφαιρεθήσεται απ' αυτής». Εσύ ό,τι κι αν φτιάξεις θα μείνει εδώ.

Ό,τι αν κάνει, θα το πάρει μαζί της. Αντέχει να περάσει και πέραν του τάφου. Είναι μια σειρά διδαγμάτων αυτά τα λίγα λόγια, τα οποία διημείφθησαν μεταξύ της νευρωμένης, όπως θα λέγαμε, Μάρθας και του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Ευλογία κανείς να έχει τον Χριστό στο σπίτι του. Αν βέβαια ήξερε ο Χριστός —που το ήξερε— ότι θα του συμπεριφερθεί έτσι η Μάρθα, δεν θα πήγαινε σπίτι. Τι να κάνει εκεί πέρα; Να ιδεί τα νεύρα της και τις φωνές της; Εν τούτοις όμως δεν προσέχουμε. Τότε δεν το έκαμε ο Χριστός. Σήμερα το κάνει όμως, να το ξέρετε.

Δεν ευρίσκεται σε καμιά ψυχή, σε καμιά δουλειά που δεν υπάρχει μπουνάτσα.

Δεν υπάρχει ειρήνη, που δεν υπάρχει γαλήνη, που δεν υπάρχει κατανόηση, που δεν υπάρχει πίστη περί πνευματικής ζωής. Δεν υπάρχει Θεός. Βάλε εικονίσματα, διάβαζε αγιασμούς κάθε πρωτομηνιά, σταύρωνε, ράντιζε· ο Χριστός δεν κάθεται. Ο Χριστός θέλει γαλήνη, ειρήνη. Γι' αυτό και ακριβώς και τις προσευχές τις δικές μας τις θέλει κατόπιν της ειρήνης, κατόπιν της γαλήνης, των συμβιβασμών μεταξύ αυτού και των ανθρώπων. Εδώ λοιπόν του δόθηκε μια ευκαιρία να μας αφήσει ένα μάθημα εμάς, το οποίο περνάει απαρατήρητο. Είναι το Ευαγγέλιο της Μεγάλης Παρακλήσεως. Πέρα βρέχει. Τι γίνεται; Τίποτα παρακάτω.

τίπλο για το τίπλο

Ευχαριστώ. Σχέση είχε με την οικογένεια αυτή. Πώς αξιώθηκε αυτή η οικογένεια να φιλοξενήσει ίσως πολλές φορές αυτόν τον Θεό; Και αυτό δεν είναι παράξενο, το ότι φιλοξένησε αυτόν τον Θεό, και εμείς τον φιλοξενούμε τον Θεό. Όταν κοινωνούμε, ποιον φιλοξενούμε; Τον Θεό φιλοξενούμε. Δεν λέγει στον Ιωάννη ότι «και μονήν παρ' αυτώ ποιήσομεν»; Θα έρθω να ποιήσωμεν μονήν. Όχι εγώ μόνον· και ο Πατέρας μου και το Πνεύμα το Άγιο. Ολόκληρον την Αγία Τριάδα παίρνει μέσα του ο άνθρωπος και γίνεται κατοικητήριον της Αγίας Τριάδος. Το σώμα του είναι ναός Πνεύματος Αγίου. Γι' αυτό δεν έχει δικαίωμα να το κάνει με λοιδορίες. Δεν έχει δικαίωμα να το κάνει αμαρτωλό, κλέπτη κλπ., να μην φυγαδεύσει, να μην διώξει, να μην εκδιώξει τη χάρη του Πνεύματος του Αγίου.

Αξιώθηκε λοιπόν αυτό το σπίτι και δέχτηκε τον Θεό. Και δόθηκε το μεγαλύτερο μάθημα εκεί πέρα: ότι υπάρχουν δυο ζωές, η ζωή η υλική και η ζωή η πνευματική. Η ζωή με τις φροντίδες, με τις σκοτούρες, με τα βάσανα, με τις θλίψεις, και η ζωή η αμέριμνος. Για αυτές τις δυο ζωές, για όσους διαβάζουν το λέγω αυτό, γράφει πολύ διαφωτιστικά ο Παύλος στην πρώτη προς Κορινθίους, στο έβδομο κεφάλαιό του. Εκεί αναπτύσσει με πολλή μαεστρία και παρουσιάζει τα πράγματα ακριβώς πώς έχουν. Είναι αλήθεια λοιπόν ότι ο Θεός δυο ζωές παρουσίασε στον άνθρωπο και ο άνθρωπος θα πρέπει να εκλέξει μόνος του.

Δεν του επιβάλλει· του παρουσιάζει την έγγαμον και την άγαμον, τη ζωή με τις φροντίδες και τη ζωή χωρίς φροντίδες. Η Μαρία κάθισε στα πόδια του, λέγει, και ενδιαφέρεται μόνον για τα πνευματικά. Αν φάνε μια ντοματοσαλάτα πρόχειρη το μεσημέρι, δεν χάθηκε ο κόσμος. Πού θα ξαναβρώ εγώ αυτόν; Πότε θα ξαναμου δοθεί η ευκαιρία να τον ακούσω; Έρχεται κι άλλες φορές, αλλά να σου είναι κι άλλοι εδώ. Τι να ακούσω; Τώρα είμαστε οι δυο μας, θα τον χορτάσω, θα τον κρατήσω από τα πόδια. Μου δίνεται η ευκαιρία και τις ευκαιρίες αυτές δεν πρέπει να τις χάνει ο άνθρωπος. Και η παραμονή του ανθρώπου στον κόσμο είναι μια ευκαιρία, η οποία έχει αντίκτυπο στην αιωνιότητα. Η ζωή δε του ανθρώπου στον κόσμο.

Κι αν είναι 950 χρόνια, όσα έζησε ο Μαθουσάλας, 930 όσα έζησε ο Αδάμ, 850, ξέρω εγώ, όσα έζησαν άλλοι, 700-900 έζησαν πολλοί, 15-20 άνθρωποι από τόσα χρόνια, είναι τίποτα μπροστά στην αιωνιότητα. Πυγολαμπίς, ατμίς, όπως σηκώνεις το καπάκι και φεύγει μια ατμίδα επάνω. Αυτή είναι η ζωή, έστω και αν είναι εκατομμύρια χρόνια εδώ, εν σχέσει με εκείνη τη ζωή. Γι' αυτό ο άνθρωπος και μια φορά περνάει από εδώ και μια φορά πεθαίνει. Θα πρέπει να το ζυγίσει καλά πώς πρέπει να πολιτευτεί στον κόσμο αυτόν. Ο Χριστός του δίδει διάφορες όψεις του θέματος, αλλά να εκλέξει ο άνθρωπος μόνος του· δεν του επιβάλλει ο Χριστός.

Αύριο θα του ζητήσει τον λόγο ο άνθρωπος και ο άνθρωπος πρέπει να είναι υπεύθυνος των πράξεών του. Εν προκειμένω υπάρχουν δύο ζωές, όπως είπα γρηγορότερα: ο έγγαμος βίος και ο άγαμος βίος. Ο άγαμος βίος είναι ο πνευματικός, είναι ο βίος αυτός που έχει ελαφρότερη τη ζωή στον κόσμο τούτον. Δεν ξέρω αν έχετε σκεφτεί ποτέ ποιος μπορεί να βαδίσει ευκολότερον και ευχερέστερον: ένας που κρατάει ζεμπίλια, φορτωμένος πράγματα, θάματα, με φροντίδες, με ζαλάδες, ή ένας που δεν κρατάει τίποτα στο χέρι του; Ένας που δεν κρατάει τίποτα στο χέρι του είναι ευκολότερον να ανέβει τον Όλυμπο, διότι περί αναβάσεως πρόκειται. Ανεβαίνουμε προς τα Ιεροσόλυμα. Είναι ανήφορος ο δρόμος εδώ του κόσμου τούτου.

Ελαφρότερο λοιπόν είναι στον άνθρωπο να μείνει όσο μπορεί πιο αμέριμνος. Γι' αυτό και πάντοτε οι άνθρωποι πρέπει να φροντίζουν να βάλουν το κεφάλι τους κάπου, ώστε να φροντίζει κάποιος άλλος παραπάνω, ει δυνατόν. Να μην πετάει την εξυπνάδα και βγαίνει αυτός και έχει φροντίδες, γιατί ο σατανάς θα τον χτυπήσει στην κάρα του, θα του τη βάλει στην κάρα του. Η υπακοή λοιπόν και η απραγματοσύνη και η αγαμία είναι τα καλύτερα εφόδια που μπορεί ένας άνθρωπος να εκλέξει. Όμως δεν είναι για τον καθέναν και γι' αυτό ακριβώς ο άνθρωπος δυσκολεύεται πολλές φορές και τα μπλέκει πολλές φορές. Χρειάζεται νηφάλιος νους για να μπορέσει να εκλέξει.

Πρέπει, μια και σκέπτεται, αν σκέπτεται ότι θα φύγει από τον κόσμο αυτόν, να εκλέξει τον πιο αμέριμνο βίο. Δεν είναι βέβαια όλοι οι άνθρωποι να μείνουν άγαμοι, δεν είναι όλοι οι άνθρωποι να γίνουν καλόγεροι ή καλογραίες, όπως τα λέγαμε. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι να μείνουν παρθένοι, παρότι έχουν το μεγαλύτερο βραβείο αυτοί και τον μεγαλύτερο μισθό. Όμως θα πρέπει να ρωτιέται ο Θεός. Και καμιά φορά ο άνθρωπος μπορεί να κάνει και στον εαυτό του ένα τεστ. Αυτό έχει απασχολήσει πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι λένε: «Πού ξέρω εγώ τώρα για πού είμαι; Ξέρω, είμαι για γάμο; Ξέρω, είμαι για παρθενία; Πού είμαι εγώ, δεν ξέρω». Και εν τούτοις ο Χριστός σου έχει δείξει. Πρόσεξέ το.

Κοίταξε να ιδείς εάν ο Χριστός σου έχει δώσει δύο τάλαντα. Θα πει κανείς: «Ποια είναι τα τάλαντα αυτά που μου έχει δώσει ο Χριστός;» Το ένα τάλαντο είναι εάν μπορείς να νικήσεις τον κόσμο, να μη σε επηρεάζει ο κόσμος, οι μόδες, τα ξεφαντώματα, οι τρέλες. Γιατί πολλοί από νήπια ενδιαφέρονται για τον κόσμο, ενδιαφέρονται για τη βιτρίνα, ενδιαφέρονται για την εξωτερική ζωή. Ας, δεν είναι για τη δουλειά που λέμε αυτός, δεν είναι για τη δουλειά που λέμε αυτοί. Εάν έχεις λοιπόν αυτό το τάλαντο, που βλέπεις ο άλλος δεν το έχει, η άλλη δεν το έχει, γιατί σου το έχει δώσει εσένα ο Θεός αυτό το τάλαντο; Κράτησέ το. Ένα τάλαντο σου έχει δώσει. Δεύτερο τάλαντο: εάν μπορείς με τη βοήθεια του Χριστού.

Να νικήσεις τη σάρκα σου, εάν δεν σε απασχολεί και της λες «κάτω», αμέσως-αμέσως ο Χριστός σου έχει δώσει δύο τάλαντα. Είσαι προσκεκλημένος για ανώτερη ζωή. Αν έχεις αυτά τα δύο τάλαντα, μην κάθεσαι καθόλου· ακολούθησε τον άγαμον βίον. Τον βίο αυτό που δεν έχει φροντίδες, που θα μπορέσεις να ανέβεις γρηγορότερα και ευκολότερα στον ουρανό. Αν αυτά τα δύο τάλαντα δεν τα έχεις, μην κάνεις βήμα· πήγαινε για γάμο. Μην μείνεις άγαμος, γιατί θα γίνεις πόρνος και ο Θεός πορνεία δεν έφτιαξε. Ο Θεός έφτιαξε ή γάμον ή παρθενία. Δεν έφτιαξε πορνεία. Ο διάβολος βρήκε και πορνεία, βρήκε και μοιχεία, και δεν κάνει ούτε γάμο ούτε παρθενία· ζει έναν τρίτο δρόμο αμαρτωλόν.

Ο δρόμος είναι εφεύρεσις του σατανά και θα πάει με τον διάβολο αυτός ο δρόμος. Δεν είναι του Θεού ο δρόμος. Έχεις τη δύναμη της εγκρατείας; Από εδώ. Δεν έχεις τη δύναμη; Εισέλθεις στον γάμο. Θέλεις να αποφύγεις τη φροντίδα του γάμου και παίρνεις τον τρίτο δρόμο του σατανά; Θα κολαστείς. Γνώριζε δε προκαταβολικώς, σύμφωνα με τη γνώμη των Πατέρων, ποιο μισθό θα έχεις εκείνη την ημέρα. Εάν παραδεχτούμε ότι κάνεις έναν γάμο, πάρεις μια χριστιανή γυναίκα ή έναν χριστιανό άντρα και κάνεις μια οικογένεια και σωθούν και τα παιδιά σου, κάνεις όσα παιδιά σου δώσει ο Θεός, όχι φτιάχνεις μια οικογένεια και κάνεις όλα κλπ., γνώριζε ότι θα πάρεις 30%. Αν παραδεχτούμε ότι έμεινες άγαμος και έζησες ζωή σωστή, όπως τη θέλει ο Θεός.

Θα πάρεις 100%. Αν παντρευτείς και κάνεις τα παιδιά σου, εσταμάτησες πλέον, δεν γίνονται άλλα παιδιά, και συμφωνείς με τον σύζυγο και πας σε μοναστήρι και λοιπά για τη ζωή σου, έχεις 60%. Υπάρχει 30, υπάρχει 60, υπάρχει 100%. Υπάρχουν πολλά ζευγάρια τα οποία, μετά τον γάμο και τις αρχικές απολαύσεις, την παιδοποιία και την αποκατάσταση, έφυγαν σε κοινόβια. Έφυγαν σε μοναστήρια και έζησαν πνευματικά την υπόλοιπο ζωή τους, μακριά ο ένας από τον άλλον. Αυτοί έχουν 60%. Είναι τρεις καταστάσεις. Ο γάμος είναι διά την γην, κατά τον Άγιον Ισίδωρον τον Πηλουσιώτην. Η παρθενία είναι διά τον ουρανόν και η πορνεία διά τον Άδην.

Έτσι είναι τοποθετημένα. Όποιος λοιπόν σκεφτεί ότι ο κόσμος αυτός παρέρχεται και το σχήμα του πολύ γρήγορα, όλα αυτά θα καταστραφούν. Όλοι οι πολιτισμοί, όλες οι εφευρέσεις, τα πάντα που θεωρούνται σήμερα μεγάλα και οι άνθρωποι δίδουν και την τιμή τους και την ψυχή τους για να τα απολαύσουν. Αν σκεφτεί ο άνθρωπος ότι αυτά φεύγουν, τότε θα πρέπει ανεπιφυλάκτως να εκλέξει τη μερίδα της Μαρίας, η οποία «ουκ αφαιρεθήσεται». Ό,τι καλό κάνει ο άνθρωπος, πρώτα στην ψυχή του. Γιατί υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι, χωρίς να έχουν φτιάξει την ψυχή τους, κάνουν καλά προς τα έξω. Αυτούς τους κουβαρντάδες δεν τους δέχεται ο Θεός. Αυτοί.

Σαν από κλεμμένα να κάνουν αγαθοεργίες. Δεν το δέχεται ο Θεός. Ο Θεός θέλει πρώτα του ανθρώπου την τακτοποίηση. Και όταν φτιάξει ο άνθρωπος τον εδικό του εαυτόν και έχει περιθώριον να βοηθήσει, τότε και ό,τι άλλο προς τα έξω. Εάν βοηθάει δεν ξέρω τι προς τα έξω, εάν φτιάχνει δεν ξέρω τι προς τα έξω, δεν ξέρω τι πιστεύει και τα τι αυτά, αλλά τον εαυτό του δεν τον φτιάχνει, δεν τον ένωσε με τον Χριστό, δεν έμαθε περί του Χριστού και δεν ζει τη χριστιανική ζωή, δεν τα δέχεται τα υπόλοιπα ο Χριστός. Όπως πολλοί άνθρωποι αμαρτωλοί κάνουν μνημόσυνα των γονέων των, γιατί είναι ο χρόνος, γιατί είναι τα 40, γιατί είναι τα 6 μήνα. Δεν τα δέχεται αυτά τα μνημόσυνα ο Θεός. «Έλαιον αμαρτωλού μη λιπανάτω την κεφαλήν μου». Κάνεις μνημόσυνα, νεκρέ; Του λέει ο Θεός: «Στο κεφάλι σου πρώτα».

Έπειτα να έρθεις να κάνεις για τον νεκρό πατέρα σου. Να αναστηθείς εσύ πρώτα και έπειτα να έρθεις να ενδιαφερθείς για τον πατέρα σου. Δεν δέχεται από νεκρούς ζωντανούς ο Θεός τίποτα. Θυμόσαστε που του είπε κάποιος να του δώσει άδεια να πάει να θάψει τον πατέρα του; Του λέει: «Δεν σου δίνω. Άφες τους νεκρούς θάψαι τους εαυτών νεκρούς». Υπάρχουν νεκροί στο χωριό σου με γραβάτα, που θα τον θάψουν τον πατέρα σου. Υπάρχουν πολλοί ζωντανοί νεκροί. Δεν το δέχεται. Η αγαθή μερίς είναι να γνωριστείς με τον Χριστό, να παίρνεις τον Χριστό και να γίνεις ένα με τον Χριστό, να ακολουθήσεις τον Χριστό, να ακούς του Χριστού και να πράττεις τα του Χριστού, ώστε να σε βλέπουν οι έξω, να δοξάζεται ο Θεός. «Ούτω λαμψάτω το φως υμών έμπροσθεν των ανθρώπων, ώστε να βλέπωσιν υμών τα καλά έργα και».

«δοξάσωσι τον Πατέρα τον εν τοις ουρανοίς». Ούτω λαμψάτω· με ταπείνωση να κάνεις το έργο το αγαθό, να μην το επιδεικνύεις. Όχι «ούτω επιδειξάτω»· «ούτω λαμψάτω». Ας μιλάει το έργο μόνο του. Εσύ μην το επιδείξεις, γιατί θα χάσεις τον μισθό σου. Είναι ψηλά μαθηματικά αυτά για να μπορέσει να τα καταλάβει ο άνθρωπος και χρειάζεται πάντοτε να ζητάει τη βοήθεια του Θεού, διότι μόνος του ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει. Πέραν του τάφου δεν σταματάει η ζωή και ό,τι φτιάξει ο άνθρωπος από εδώ, από τον τάφο, θα το βρει από εκεί, εάν είναι πνευματικό. Εάν φτιάξει ό,τι υλικό, θα μείνει από εδώ, ως είναι φυσικό, οποιοδήποτε κι αν κάνει. Γι' αυτό ο άνθρωπος ποτέ του να μην εργαστεί κατά της ψυχής του, να μην χάσει ώρα. Κάθε στιγμή μπορούσε να φτιάξει κάτι για την ψυχή του.

Να μην προτιμήσει να φτιάξει κάτι υλικό για το σώμα, για γνωστούς, για φίλους και λοιπά, εις βάρος της ψυχής του. Όχι, δεν το δέχεται ο Θεός αυτό το πράγμα. Και ο άνθρωπος πρέπει να έχει διάκριση, να ξέρει πώς να εκμεταλλεύεται τον χρόνο. Η Μαρία μάς το έδειξε σήμερα, ότι τώρα είναι αυτή η στιγμή. Πότε θα ξανατον έχω τον Χριστόν; Διότι εάν και τη στιγμή δεν τον εδέχετο, ο Χριστός, αν διαβάσετε τη συνέχεια, επήγαινε για τη Σταύρωση· δεν τον προλάβαινε. Όπως και ο πατέρας του δαιμονισμένου παιδιού. Εάν δεν τον προλάβαινε, δεν τον εύρισκε κατεβαίνοντας από τη Μεταμόρφωση, ο Χριστός πήγαινε για τη Σταύρωση, δεν τον έβλεπε, το παιδί θα έμενε δαιμονισμένο. Δεν γνωρίζει λοιπόν ο άνθρωπος πότε θα φύγει από τον κόσμο αυτόν, πότε θα κληθεί, όπως τα λέμε. Θα πρέπει πάντοτε να εκμεταλλεύεται τον χρόνο.

Σε κλάσμα δευτερολέπτου, σε λίγα λεπτά, μπορεί να έχει αποκαλύψεις, μπορεί να έχει φωτισμόν, να έχει Πεντηκοστήν, να έχει, να έχει, να έχει. Είναι θέμα να κάτσεις κοντά στον Θεό. Καθήμενος κοντά στον Θεό είναι μόνο κατ' εξοχήν όταν ο άνθρωπος είναι προσευχόμενος. Μη λέμε «δεν υπάρχει χρόνος»· ψευδόμεθα. Ένας Δαβίδ βασιλεύς εύρισκε χρόνο. Ο Πέτρος ένα μεσημέρι, περιμένοντας το φαΐ να γίνει, δεν εθεώρησε σωστό να πάει να διαβάσει εφημερίδα ούτε να βγει στην αυλή να χτενίσει τα άνθη ή να πάει να περιποιηθεί τον σκύλο και να παίξει με τον σκύλο απ' έξω, έως ότου να βάλουν τραπέζι μέσα. Ανέβηκε στο δώμα και προσευχήθη. Και εκείνη την ώρα είδε τον ουρανό να ανεωγόταν, κατέβαινε οθόνη από τον ουρανό.

Του έδειξε ολόκληρο όραμα μέσα σε δύο-τρία λεπτά, περιμένοντας να στρώσει το τραπέζι. Σκεφτείτε λοιπόν πώς εμείς κάνουμε χρήση του χρόνου που μας δίδει ο Θεός και πόσα χάνουμε, μη προσέχοντας να εκμεταλλευόμεθα τον χρόνο. Η παραμονή στα πόδια του Χριστού δημιουργεί ασφάλεια και αιωνιότητα. Διότι όταν ο άνθρωπος είναι κοντά στον Χριστό και ακούει του Χριστού ή ομιλεί του Χριστού —γιατί υπάρχουν τρεις τρόποι, δεν ξέρω αν σας απασχόλησε ποτέ αυτό— ο ένας είναι να ομιλείς στον Χριστό, ο άλλος να σου ομιλεί ο Χριστός και ο τρίτος να ομιλείς για τον Χριστό. Ομιλείς στον Χριστό διά της προσευχής. Σου ομιλεί ο Χριστός.

Διά του αναγνώσματος, διά του κηρύγματος, διά του ψαλσίματος. Ομιλείς για τον Θεό όταν διηγείσαι τα θαυμάσια του Θεού, τα οποία βλέπεις και εσύ στη ζωή σου και είσαι υποχρεωμένος να τα μεταδώσεις. Και αλίμονο από εκείνους οι οποίοι θάπτουν το κεφάλαιο αυτό που δημιουργούν από την εμπειρία τους. Έχουμε εντολή, όπως το λέγει και ο Παύλος, αυτό θα το έχετε συναντήσει: «Αυτά», του λέει, «Τιμόθεε, που σου είπα, παράθεσέ τα και σε άλλους, οίτινες ικανοί έσονται και ετέρους διδάξαι». Δεν πρέπει να κρύπτονται τα θαυμάσια. Οι γνώσεις δεν πρέπει να κρύπτονται. Πρέπει να αποδεκατούμε. Πρέπει να πληρώνουμε φόρον. Είναι φόρος των γνώσεών μας για να διατηρηθεί το υπόλοιπο, όπως πληρώνουμε φόρους για να διατηρηθεί το κράτος.

Ακριβώς πρέπει να κάνουμε και στο σημείο αυτό. Όταν λοιπόν ο άνθρωπος παρακάθεται στον Χριστό, πάντοτε έχει να ωφεληθεί και δημιουργεί μια μερίδα, ένα κεφάλαιο για την αιωνιότητα. Γιατί, ξέρετε, όταν ο άνθρωπος φύγει του κόσμου τούτου, κλείνει πλέον ο φάκελός του. Δεν μπορεί αυτός να φτιάξει τίποτα. Εάν έχει φτιάξει, θα του έρχονται τόκοι και επιτόκια. Εάν δεν έχει φτιάξει, εκεί δεν μπορεί να φτιάξει. Αν εγώ, παραδείγματι, σήμερα εργάζομαι και εξαιτίας μου σωθούν άνθρωποι και άλλους σώσουν, όταν φύγω, στον φάκελό μου, στον λογαριασμό μου, θα έρχονται τόκοι και επιτόκια της εργασίας που έκανα εδώ. Εδώ. Γι' αυτό ο άνθρωπος πρέπει να μη χάσει τον χρόνο αυτόν. Πρέπει να τον εκμεταλλευτεί οπωσδήποτε.

Πλέον εκεί είναι κατάσταση. Έχουμε καταθέσει το σώμα, δεν μπορούμε να εργαστούμε και να θέλουμε να εργαστούμε, δεν μπορούμε να εργαστούμε. Αν έχουμε αφήσει εδώ μετοχές, θα έρχονται εκεί και θα απολαμβάνουμε στη συνέχεια μέχρι συντελείας των αιώνων, που θα κλείσει γενικά ο φάκελος κάθε ανθρώπου. Χρειάζεται λοιπόν λίγη λογική και μάλιστα στα παιδικά χρόνια, όταν ο άνθρωπος πρόκειται να χαράξει τον δρόμο: «Ποιο δρόμο να ακολουθήσω; Τι να κάνω; Θεέ μου, φώτισέ με». Αλλά ο Θεός θα σου ανάψει πράσινο, αλλά δεν σε πιάνει από το χέρι να σε περάσει από εκεί. Θα περάσεις εσύ, θα αναλάβεις εσύ την ευθύνη. Θα σου πει, θα σου ανάψει πράσινο, θα σου πει «πέρασε», αλλά δεν σε περνάει όμως, διότι πρέπει από την πλευρά σου να βάλεις αυτό το οποίο περνάει από σένα. Μην περιμένουμε από τον Θεό γράμμα: «Είσαι για εκεί».

«Είσαι για εκεί». Όχι. Θα κοιτάξεις με βάση αυτά που σου λέγω, αυτά που βλέπεις, αυτά που ακούς, αυτά που διαβάζεις. Θα σκεφτείς την προσωρινότητα του κόσμου τούτου, θα σκεφτείς τις δυνάμεις σου και λοιπά, και θα πιαστείς από τον Θεό και θα πεις: «Θεέ μου, εγώ θα σε ακολουθήσω και εσύ κανόνισε». Αυτά διδάσκονται εν συνόψει μέσα σε αυτή τη μικρή συνάντηση του Χριστού μας στο ευλογημένο αυτό σπίτι της Βηθανίας. Ενός εστί χρεία: η σωτηρία της ψυχής. Ενός εστί χρεία: η γνωριμία με τον Χριστό, να ακούσεις να σου μιλήσει ο Θεός και να πράξεις αυτό που λέγει. Φροντίστε το και εσείς λοιπόν μέσα στο πλαίσιο των δυνάμεών σας. Φροντίστε το μέσα στον χρόνο που προσθέτει ο Χριστός. Μην χάσετε την ευκαιρία αυτή, γιατί αυτή την ευκαιρία θα τη χάσετε.

Μην αλλάξετε τον Χριστό του κόσμου τούτου για άλλα πράγματα, τα οποία ο κόσμος τα θεωρεί μεγάλα και τρανά, εφόσον δεν είναι καθόλου μεγάλα και τρανά. Όλα θα φύγουν. Ένας σεισμός μεγάλος θα γίνει, μια βροντή μεγάλη θα γίνει και η γη θα χαθεί με όλα τα έργα τα οποία υπάρχουν επάνω. «Καινούς ουρανούς και καινήν γην», με άλφα γιώτα, «προσδοκώμεν», όπου δικαιοσύνη θα κατοικεί. Χαρά στον άνθρωπο που γνωρίστηκε με τον Χριστό εδώ, που μίλησε με τον Χριστό εδώ, που κάθισε στα πόδια του σαν άλλη Μαρία. Εύχομαι λοιπόν, είτε τη μία Μαρία θέλετε να ακολουθήσετε, την αδελφή του Λαζάρου, είτε την άλλη Μαρία, την Παναγία μας, θέλετε να ακολουθήσετε, που εξαιτίας της γίνονται και λέγονται αυτά τα πράγματα, ακολουθήστε. Θα είσαστε ωφελημένοι.

Ακόμη προσέξτε να μη γίνετε ποτέ αιτία να βλασφημηθεί το όνομα των γονέων σας. Προσέξτε το. Όπου βγείτε και όπου σταθείτε, να λένε: «Μακαρία η κοιλία που σε βάστασε, παιδί μου, και οι μαστοί που εθήλασας». Διότι, δυστυχώς, πολλοί λένε έξω: «Ανάθεμα τη μάνα που σε είχε», εξαιτίας της καταστροφής την οποίαν επιφέρουμε στην κοινωνία. Εύχομαι λοιπόν ο Χριστός μαζί σας, με τις πρεσβείες της Παναγίας Μητρός, να μας ελεήσει και να μας ευλογήσει, και το υπόλοιπο της ζωής μας να είναι σύμφωνο με το θέλημά Του, προς δόξαν του Αγίου ονόματός Του και τη σωτηρία της ψυχής μας. Αμήν.

Και μας αναγκάζει να μεταφερθούμε σε ορισμένα πράγματα τα οποία έχουν γίνει για μας,

τα οποία δυστυχώς μας διαφεύγουν λόγω της συνηθείας. Όταν λέμε 15 Αυγούστου, εγώ θέλω να το μεταφέρω ότι θα πρέπει να λέμε Μεγάλη Εβδομάδα. Και όταν λέμε Κοίμησις της Θεοτόκου, θέλω να πιστεύω ότι είναι μια άλλη μικρή Μεγάλη Παρασκευή. Δυστυχώς...

Οι πιστοί, οι οποίοι έχουμε προφητευτεί ότι θα τη μακαρίζουμε, «ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί», δεν τα καταφέρνουμε τόσο και δεν συμμετέχουμε τόσο σε αυτό το πένθος, όπως θα μπορούσε να λεχθεί, και δεν ωφελούμεθα γενικότερα. Έχει μείνει και αυτό μέσα στα άλλα που έχει, τα ωραία, φερ' ειπείν, η θρησκεία μας. Έχει μείνει και το 15 Αυγούστου. Βέβαια αλλάζει φόντο, γιατί το πρόσωπο που πρωταγωνιστεί δεν είναι ο Χριστός μας, αλλά είναι η Παναγία Μητέρα Του. Θα ήθελα να μου επιτρέψετε να έλεγα δυο λόγια γύρω από το πρόσωπο αυτό, όχι βέβαια από την προϊστορία, διότι

ότι δεν έχει η προϊστορία της Παναγίας μας ηθικό και δογματικό μάθημα απαραίτητο για εμάς. Γιατί, εφόσον είναι ένα πρόσωπο για τον Θεό και για τα θρησκευτικά πράγματα, πριν έρθει ο άνθρωπος εις τον κόσμο... Δεν ξέρω αν ποτέ σας απασχόλησε η Ορθόδοξος Αγιογραφία. Αν βρεθείτε σε ένα ναό που είναι ορθοδόξως ιστορημένος, θα δείτε ότι στον τρούλο επάνω, μετά τον Παντοκράτορα, τον Χριστό μας, τον πρώτο κύκλο μεταξύ των αγγέλων, δηλαδή των πνευμάτων, βρίσκεται η Παναγία μας. Και θα μπορούσε να πει ο άνθρωπος: «Τι δουλειά έχει η Παναγία εκεί πέρα μέσα;» Αυτό αποδεικνύει ότι μέσα στη σκέψη του Θεού η Θεοτόκος ήτο πριν έρθει στο είναι, πριν έρθει καν ο άνθρωπος ακόμη. Γι' αυτό λέγω ότι και αυτή η προϊστορία της την κάνει πιο φανταχτερή, την Παναγία μας,

δίδει περισσότερα αίγλη και... Αυτά βέβαια είναι υψηλή φιλολογία για τους Ορθοδόξους, δυστυχώς μένουν απαρατήρητα. Άλλα που έχει η υμνολογία μέσα γύρω από το πρόσωπο αυτό... Άκουσα ωραία που είπαν απόψε: «Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου». Τι είναι αυτό, ξέρετε; Είναι ο Ευαγγελισμός.

«Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε». Άκουσον τι θα σου πω και κοίταξε πού θα έρχομαι. Είναι η στιγμή που βλέπει ο Δαβίδ τον Αρχάγγελο να πηγαίνει στη Ναζαρέτ και να ευαγγελίζεται τη Θεοτόκον. «Άκουσε τι θα σου πω και κοίταξε πού θα έρχομαι, διότι εγώ δεν είμαι ο άγγελος αποστάτης, είμαι ο άγγελος πρωτοστάτης». Και δεν είμαι εκ της γης. «Οὐρανόθεν ἐπέμφθη ὁ ἄγγελος πρωτοστάτης». Τολμώ να πω ότι οι προφητείες, τα σύμβολα, οι ύμνοι γενικά γύρω από την Παναγία μας είναι περισσότεροι από τον Κύριό μας. Ίσως θεωρηθεί βλασφημία, συγχωρέστε μου, δεν θέλω να σας σοκάρω. Αν όμως καταπιαστείτε...

δείτε το τι γίνεται γύρω από την Παναγία μας, θα πείτε ότι η αλήθεια είναι έτσι. Περισσότερα έχουν λεχτεί για την Παναγία παρά για τον Κύριο. Τόσο μεγάλο πρόσωπο είναι. Προϊστορία λοιπόν υπάρχει. Από τότε που οι δυο άνθρωποι υπάρχουν στη γη, ο Θεός μίλησε για την Παναγία. Δεν είναι μια κοπελίτσα που την έφερε ο Ιωακείμ και η Άννα επί σκηνής. Όταν είπε ο Θεός στον διάβολο, «Γι' αυτό που έκαμες, θα σου σπάσει το σπέρμα της γυναικός το κεφάλι», για την Παναγία μιλούσε. Το σπέρμα της ήταν ο Χριστός. Γιατί η γυναίκα δεν έχει σπέρμα, είναι του ανδρός το σπέρμα. Ο άντρας γεννά, η γυναίκα τίκτει. Αβραάμ εγέννησε Ισαάκ, Ισαάκ εγέννησε Ιακώβ, όχι Ρεβέκκα. Ιακώβ εγέννησε Ιούδα, όχι Ραχήλ, και λοιπά. Μυστήρια πράγματα. Περί ασπόρου συλλήψεως μίλησε ο Θεός εκεί πέρα, περί αειπαρθενίας μίλησε εκεί πέρα ο Θεός.

Ποιον; Για ένα πρόσωπο, το οποίο δεν έχει έρθει ακόμα επί σκηνής και ήρθε και εισήχθη τόσο ανεπίσημα, τόσο απέριττα μέσα στην οικογένεια του Θεού, που δεν είναι δυνατόν κανείς να φανταστεί ποτέ ότι αυτή η μικρούλα των τριών ετών, που την πηγαίνουνε δύο πρόσωπα, αυτοί οι γέροντες δυο, ξέρω εγώ, που δεν τα πιάνει το μάτι σου, ότι αυτοί αυτή τη στιγμή εισοδεύουν τη Μητέρα του Θεού. Εισοδεύουν την Παναγία, την Κυρία των Αγγέλων, την υπέρ τα Χερουβείμ, τα Σεραφείμ, θρόνοι, κυριότητες, δυνάμεις και λοιπά. Αυτή η μικρούλα! Πού να το φανταστεί ο νους του ανθρώπου; Πού να το πιάσει ο νους του ανθρώπου; Αλλά μήπως το ξέρει και ο γέροντας Ιωακείμ

ή η γραία Άννα, τι εκρύπτεται πίσω από το τάμα τους αυτό; Γιατί περί τάματος πρόκειται. Η Παναγία είναι τάμα στον Θεό. Την είχε κάνει τάμα η μητέρα, προφανώς και ο πατέρας, διότι θέλανε να λυθεί η ατεκνία. Κι ό,τι γινόταν, άρσεν, θήλυ, γινόταν να το δίδανε στον ναό. Δεν εσκέπτοντο οι άνθρωποι εκείνοι τότε, οι θεοφοβούμενοι, όπως σκέπτονται οι σημερινοί. Εμείς θέλουμε ένα παιδί. Μας δίνει και εμάς ο Θεός ένα παιδί. Να μη σου δώσει ένα παιδί. Γιατί; Είναι κακός ο Θεός; Είναι καλός ο Θεός. Γι' αυτό δεν σου δίνει ένα παιδί. Θα ήθελες να σου δώσει δέκα παιδιά; «Όχι, ένα να μου δώσει». Δεν σου δίνει κανένα. Ένα θέλει. Το θέλει για μπιμπελό. Πάρε ένα σκυλάκι και παίζε, εν πάση περιπτώσει, όπως το θέλεις για μπιμπελό.

Θα ήθελες όσα σου δώσει ο Θεός να τα κρατήσεις; Τότε να σου δώσει ο Θεός. Γι' αυτό σε τιμωρεί και δεν σου δίδει ούτε αυτό. Αυτοί ζητούσαν ένα παιδί να φύγει το όνειδος, να φύγει η κατάρα, και είναι την οποία δεν τη φτιάξανε αυτοί, όπως τη φτιάνουμε εμείς δυστυχώς σήμερα, και να το δώσουν. Ούτε για το όνομά τους, ούτε για την περιουσία, ούτε να τους κλείσει τα μάτια, όπως λέμε εμείς τα ψέματα τα δικά μας και λοιπά, για να δικαιολογήσουμε την ολιγοπιστία μας ή την απιστία μας. Και τους το έδωσε. Ωραίο και χαρακτηριστικό που διαβάζουμε στο Πρωτοευαγγέλιο, που ρώτησε η γιαγιά, όπως θα τη λέγαμε, η Άννα, όταν εγέννησε, και λέει στη μαμή: «Τι εγέννησα;» Λέει: «Θήλυ». «Ας είναι ευλογημένο», λέει, «το όνομα του Θεού». Αρσενικό; Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Θεού.

Μπορούσε κανείς να φανταστεί λοιπόν πίσω από αυτό το τάμα ότι εκρύπτεται αυτό το μεγαλείο; Πού να φανταστεί ο άνθρωπος; Εμείς πολλές φορές τάζουμε στις ανάγκες μας, όταν μας έχουν πιάσει από το ποδάρι τα περιστατικά, τάζουμε, και όταν μας αφήσει αυτός που μας έχει πιάσει από το ποδάρι, τότε φροντίζουμε να βρούμε πνευματικό να μας λύσει από το τάμα, να μας λύσει από την υπόσχεση. Πού να θέλουμε να το κάνουμε το τάμα! Και αν ήταν λίγο μεγάλο, λίγο ζόρικο, λόγω ότι ήταν ζόρικη η περίπτωση, τότε κοίτα μπλέκουμε. Αυτοί αδιαφόρησαν για τα πάντα. Το πήραν και το πήγαν. Και όταν ο άνθρωπος το δώσει, το τάμα του Θεού, ο Θεός τον αμείβει πλουσιοπαρόχως και σε αυτόν τον κόσμο και στον άλλον. Πού να φανταστεί ότι θα γινότανε γιαγιά η Άννα του Θεού;

Πού να φανταστεί αυτό το πράγμα; Πού να φανταστεί την τιμή αυτή που έχει η γιαγιά; Ξέρετε, το Άγιον Όρος, που είναι το περιβόλι της Παναγίας, μόνον η γιαγιά έχει εκκλησία. Καμιά άλλη αγία, καμιά άλλη γυναίκα δεν έχει εκκλησία. Μόνον η γιαγιά, μόνον η Αγία Άννα, η μητέρα της Παναγίας, έχει εκκλησία στο Άγιον Όρος. Μεγάλη η τιμή η οποία έγινε σε αυτή. Αλλά και αυτή εκ των υστέρων ασκήθηκε, έκαμε μοναστήρι παρθένων εκεί που προσευχήθηκε ο σύζυγός της, ο Ιωακείμ. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε πού πήγε να προσευχηθεί ο Ιωακείμ για να του δώσουν παιδί. Ξέρετε πού πήγε; Στο σπήλαιο του προφήτου Ηλιού, του Χοζεβά. Εκεί μέσα επήγε και εκεί έκανε εκ των υστέρων παρθεναγωγείο.

Κοπέλες. Έκαμε μοναστήρι γυναικείο και εκεί πέθανε η Αγία Άννα, στου Χοζεβά. Στο μοναστήρι εκεί πέθανε και από εκεί μετεφέρθησαν έπειτα και τα λείψανά της. Και ορισμένα είναι στο Άγιον Όρος, όπως σας είπα γρηγορότερα. Είναι λοιπόν το μεγαλύτερο πρόσωπο μετά τον Θεόν αυτό το οποίο ετοιμαζόμαστε να κηδέψουμε κατ' αυτάς.

Επίσης είναι οι άνθρωποι οι οποίοι επληροφορήθησαν τον θάνατό τους προ του θανάτου. Το πρώτο πρόσωπο που πληροφορήθηκε τον θάνατό του είναι η Παναγία μας. Εάν όσοι έχετε αξιωθεί ή όσοι δεν έχετε και αξιωθείτε να πάτε στα Ιεροσόλυμα και πάτε εκεί επάνω στη Μικρή Γαλιλαία, θα βρείτε την εκκλησία — σας την έδειξα προχτές, αν ενθυμείσθε και παρακολουθήσατε — την εκκλησία που επήγαινε η Παναγία μας καθημερινώς, τοποθεσία δηλαδή, που προσηύχετο.

Ο Χριστός μας προσηύχετο στο Όρος των Ελαιών, αυτή προσηύχετο στην κορυφή του Όρους των Ελαιών. Εκεί προσηύχετο και εκεί επήγε ο Άγγελος και της είπε τα νέα, ότι σε τρεις ημέρες φεύγεις, και ετοίμασε τον θάνατό της. Μεγάλο πράγμα ο άνθρωπος να πληροφορηθεί τον θάνατό του. Είναι μεγάλη τιμή εκ μέρους του Θεού. Του αξίζει να το μάθει για να ετοιμάσει την τελευταία του λεπτομέρεια. Θυμόσαστε στον προφήτη τι είπε; «Ετοίμασε τα του οίκου σου, αποθνήσκεις». Παρότι ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι πάντοτε έτοιμος και να μην παίρνει παραγγελία από τον Θεό, γιατί είναι και κομμάτι εγωισμός. Αδιαφόρως το τι θα κάνει ο Θεός, όμως ο άνθρωπος πρέπει να είναι πάντοτε έτοιμος. Η Εκκλησία μας αυτή την προετοιμασία, την πνευματική, την έχει πλαισιώσει και με νηστεία, με πένθος. Είναι πένθιμη η περίοδος, γιατί

θα γίνει κηδεία πραγματική. Εάν βρεθείτε στα Ιεροσόλυμα και παρακολουθήσετε, το 15 Αυγούστου γίνεται Μεγάλη Παρασκευή. Από το μετόχι της Γεθσημανής κηδεύεται η Παναγία, εν ομοιώματι της Θεοτόκου, κηδεύεται στη Γεθσημανή κάτω, όπως εκηδεύθηκε τότε παρά των Αποστόλων. Μένει εκεί εννιά μέρες και έπειτα ξανά έρχεται πανηγυρικώς και ξαναμένει το ομοίωμα αυτό της Παναγίας μας στη Γεθσημανή εκεί. Όποιος ομιλήσει για την Παναγία θα κάνει λάθη. Είναι αδύνατον. Δεν μπορεί, και άγγελος να είναι, δεν μπορεί να καταπιαστεί με το πρόσωπο της Παναγίας. Αυτό το οποίο κατεξοχήν είναι που προβάλλει τη Θεοτόκο, την αξία που της έδωσε ο Θεός αφενός και την τιμή που της έκανε και που την τοποθέτησε

αντικρύ ακριβώς της Εύας. Διότι αν κανείς διαβάσει τα περιστατικά της συλλήψεως και της γεννήσεως της Θεοτόκου και, από το άλλο μέρος, τα περιστατικά της συλλήψεως όχι εκ του αγαθού αλλά εκ του πονηρού, του σατανά, και της γεννήσεως της καταστροφής του ανθρώπου, θα βρει τα ίδια περιστατικά. Κύριο είναι που τη μεγαλώνει και την τοποθέτησε τώρα επάνω από την αψίδα εκεί ψηλά ως την Πλατυτέρα, διότι αυτή είναι η πύλη, αυτή μας άνοιξε τον Παράδεισο, αυτή μας άνοιξε τον δρόμο. Γιατί της έδωσε μεγαλύτερη τιμή; Να υποδέχεται τους ανθρώπους οι οποίοι προορίζονται για τον Παράδεισο. Η Εύα, όταν συνέλαβε εκ του πονηρού, ήταν παρθένος. «Παρθένος οὖσα η Εύα», λέγει ο Ιωσήφ ο Βρυέννιος.

Συνέλαβε εκ του πονηρού και έτεκε θάνατον. Παρθένος οὖσα και η Μαριάμ συνέλαβε εκ του αγαθού και έτεκε ζωήν. Είναι ακριβώς τα ίδια περιστατικά. Η μεγάλη της τιμή αυτή είναι ότι την χρησιμοποίησε ως μητέρα, αλλά την άφησε και παρθένον. Είναι αυτός, λέγει, ο μη λυμηνάμενος εν τω τόκω την παρθενίαν αυτής, που εξήλθε από τον τάφο όπως εξήλθε από τη μητέρα του. Τον τάφο τον άφησε και κλεισμένον, κλειδωμένον, σφραγισμένον, όπως το έκαναν εν τη κακία τους οι Εβραίοι, και κατεσκύλθησαν, και εξήλθε όπως εξήλθε από τη μητέρα του, μη λυμηνάμενος εν τω τόκω την παρθενίαν αυτής. Η μεγαλύτερα αρετή σήμερα, η οποία θα μπορούσα να πω

περνάει στον ουρανό, είναι η παρθενία. Το τέμπλο είναι πλαισιωμένο από παρθένους. Ο Κύριος είναι παρθένος, η Παναγία μας παρθένος, ο Πρόδρομος παρθένος και άλλοι εδώ, ο Ιωάννης ο Θεολόγος, η Αγία Βαρβάρα κλπ., παρθένοι. Η παρθενία είναι η μεγαλυτέρα αρετή. Στας Γραφάς, στη Γραφή μάλλον, μάλιστα στο 19ο κεφάλαιο του Ματθαίου, εκεί που ομιλεί ο Χριστός μας περί παρθενίας, παρουσιάζει εδώ εις τον κόσμο τρεις τάξεις παρθένων. Παρουσιάζει παρθένους οι οποίοι είναι παρθένοι εκ κοιλίας μητρός. Παρουσιάζει παρθένους που μένουνε παρθένοι λόγω ότι ευνουχίσθησαν από τους ανθρώπους και παρουσιάζει και παρθένους που ευνούχισαν τους εαυτούς των δια την Βασιλεία των Ουρανών. «Ο δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω».

Είναι μια πάλη καθημερινή μέχρι της ημέρας που θα πεθάνει ο άνθρωπος, όταν πρόκειται να διατηρηθεί στην τάξη της Θεοτόκου, στην τάξη του Κυρίου, στην τάξη του Προδρόμου. Όλοι αυτοί είναι εκείνοι οι οποίοι σκεπάζουν τους αγωνιζομένους ανθρώπους. Γι' αυτό και ο σατανάς το μοναχικό τάγμα, κατεξοχήν, που παρθενεύει, που διατηρεί καθαρότητα, σωφροσύνην, το βάλλει πολύ. Δεν τον φοβίζει οποιαδήποτε προσωπικότητα στον κόσμο, χριστιανική, όσο τον φοβίζει ένας καλόγερος, μια καλογραία. Θυμάμαι, παρουσιάστηκε κάποτε ο σατανάς σε μια καλογραία, στον Άγιο Νεκτάριο στην Αίγινα, και έλεγε: «Εσένα θέλω». «Εμένα», λέει, «θέλεις;»

«Γριά τώρα 78 ετών;» «Εσένα θέλω». «Δεν πας στον κόσμο, που είναι τόσος έξω και λοιπά;» «Αυτούς τους έχω. Εσένα, που με καις με την παρθενία σου και με το “Κύριε ελέησον”». Αυτά βέβαια για τον πολύ κόσμο δεν έχουν σημασία, αλλά για τον λίγο κόσμο — είναι λίγοι οι σωζόμενοι και είναι λίγοι εκείνοι που έχουν πιάσει το θέμα γύρω από αυτή την υπόθεση. Η Παναγία μας δεν είναι απλώς παρθένος κατά τον υμένα. Είναι παρθένος στα μάτια, είναι παρθένος στη γεύση, είναι παρθένος στην αφή, είναι παρθένος στα πάντα, λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Σε όλες τις αισθήσεις είναι παρθένος, διότι πολλοί και σήμερα, δυστυχώς...

Διατηρούν κάποιοι την παρθενία σωματική, αλλά όλα τα άλλα είναι πεπτωκότα. Γι' αυτό ακριβώς οι Πατέρες, και μάλιστα ο Άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης, λέει ωραία: Είναι μεγάλη ειρωνεία, λέει, ο άνθρωπος να είναι παρθένος στα γεννητικά όργανα και να μην είναι παρθένος στις υπόλοιπες αισθήσεις. Και συμβαίνει αυτό το πράγμα δυστυχώς σε πολλούς και σε πολλές, διότι δεν έχουν υπόψη τους τι θα πει διάβολος και τι θα πει αμαρτία. Αν ο σατανάς δεν μπορεί να σε βάλει στο χέρι να αποβάλεις την παρθενία, σε βάζει στο χέρι να αποβάλεις την παρθενία της γλώσσης, να αποβάλεις την παρθενία του οράν, του ακούειν και να διαφθαρείς από εκεί και να έχεις μίαν παρθενίαν ξηράν, όπως είναι οι πύλες

Ολυμπίου Διός, φερ' ειπείν, αλλά όλα τα άλλα να είναι έρημα και καταπεσόντα. Λέγει συγκεκριμένως το εξής: «Χλεύη τα μεν της παιδοποιίας όργανα τηρείν παρθένα, την δε γλώσσαν μη τηρείν, την δε γλώσσαν μη τηρείν παρθένον, την δε όρασιν μη, την δε ακοήν μη, τας δε χείρας μη τηρείν». Ταύτα έχρην τηρείν παρθένα, την δε καρδίαν μη τηρείν παρθένον, αλλά εταιρίζεσθαι τύφω, θυμώ κ.λπ. Και είναι παρθένος; Δεν βγαίνει τίποτα. Αν διαβαστεί αυτό το κομμάτι του Αγίου Γρηγορίου που έχει σχέση με την Παρθένον, λέγει: Η Παρθένος ήτο από όλες τις πλευρές παρθένος. Όλες οι αισθήσεις ήσαν καθαρές, αγνές, ηλιακές πραγματικώς ακτίνες.

Όταν βλέπει τον άνθρωπο να αγωνίζεται να κατορθώσει το τέλειο, τον βοηθάει. Είναι δίπλα η Παναγία και βοηθάει. Πολλοί μάλιστα που κατά κάποιον τρόπο αγωνίζονται και έχουν κάτι πληροφορίες περισσότερες, σαν να τη βλέπουνε δίπλα τους και σαν να νιώθουνε τη φωνή της, τι να προσέξουν. Εμείς, διότι δεν γνωρίζουμε τα τεχνάσματα του σατανά, πολλές φορές πέφτουμε από άλλες πλευρές, τις οποίες εμείς δεν περιμένουμε. Τον σατανά δεν τον ενδιαφέρει να πέφτεις πολύ στην αμαρτία· λίγο, ένα μικρό, εδώ στην άκρη του δαχτύλου σου, εδώ να τον αφήσεις να σταθεί. Δεν είναι ανάγκη να τον βάλεις στην κρεβατοκάμαρά σου, δεν είναι ανάγκη να τον βάλεις στο σαλόνι της ψυχής σου ή στο χολ. Εδώ, μπορείς να τον βάλεις εδώ, να τον αφήσεις να σταθεί εδώ, στην άκρη, κάτω, σε μια ακρούλα.

Τον ενδιαφέρει αυτόν, διότι μια φορά αν κατορθώσει και πατήσει στην άκρη της ψυχής σου, ήδη σε κατέλαβε. Πρέπει να έχει ορθή γνώμη περί της αμαρτίας ο άνθρωπος για να μπορέσει να φυλαχτεί, διαφορετικά δεν θα μπορέσει να φυλαχτεί. Μια φορά αν ενδώσει στην αμαρτία και κατορθώσει από κάπου αλλού και εισέλθει ο σατανάς εις το οικόπεδο του ανθρώπου, τον κατέλαβε. Έλεγα κάποια μέρα που μιλούσα ένα περιστατικό που είχα διαβάσει με μια βασίλισσα και με ένα βασιλιά· θα το έχετε ακούσει εσείς. Επρόκειτο περί ενός βασιλέως που ελέγετο Νίνος και η βασίλισσα ελέγετο Σεμίραμις, η οποία αυτή επί πολλά έτη τον παρακαλούσε να της επιτρέψει να βασιλεύσει μια μέρα.

Της λέγει: «Μα δεν επιτρέπεται στη γυναίκα, δεν μπορεί να γίνει». «Δεν με αγαπάς», δεν τούτο, δεν τ' άλλο, «εγώ μια μέρα σου ζητώ να δω και εγώ πώς είναι» και τα τοιαύτα και τα τοιαύτα. Και έπειτα από πολλά χρόνια κατόρθωσε να τον πείσει να ενδώσει και βγάνει αυτός μία διαταγή και λέγει ότι αύριο θα βασιλεύσει η βασίλισσα· ό,τι νόμο βγάλει, ό,τι εντολή βγάλει, ό,τι εγκύκλιο, ό,τι θα γίνει, να εισακουσθεί κ.τ.λ. Πράγματι ανεβαίνει στο θρόνο την άλλη μέρα η Σεμίραμις, παίρνει τη μεγάλη σφραγίδα και κάθεται κ.λπ. και αρχίζει να βγάζει διαταγές. Η πρώτη διαταγή που έβγαλε ήταν να συλληφθεί ο βασιλεύς ο Νίνος και να εκτελεστεί αμέσως. Και συλλαμβάνεται ο άντρας της, ο βασιλεύς ο Νίνος, και εκτελείται αμέσως. Μίαν ημέρα εζήτησε, μια

φορά εζήτησε· το καταλαβαίνετε τι πάει να πει αυτό. Αυτό είναι ο διάβολος. Συμβιβάζεται και με μία φορά και με το παραμικρό να ενδώσεις. Θα σε έχει στο χέρι του. Δεν επιδέχεται λοιπόν ο άνθρωπος ο οποίος θέλει να μείνει καθαρός και να λέγει «Παναγία μου, βόηθα», δεν επιδέχεται τίποτα και χρειάζεται προσοχή και να είναι επί σκοπών ανά πάσα στιγμή. Ο θείος Χρυσόστομος λέγει: «Η παρθενία εστί φίλη κατοικία του Χριστού». Φίλη κατοικία του Χριστού. Εκεί που υπάρχει παρθενία καθαρά, συνδυασμένη με τις υπόλοιπες αισθήσεις κ.λπ., είναι φίλη κατοικία του Χριστού. Είναι γνώμη του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος αυτό το πράγμα.

Ένα τολμηρό θα σας πω, πόσο σοβαρό είναι το θέμα της παρθενίας και πόσο σοβαρό είναι, γιατί ο Μέγας Βασίλειος ξέρετε τι είπε; «Γυναίκα οὐκ ἔγνων καὶ παρθένος οὐκ εἰμί». Καταλαβαίνετε αυτή την παραδοχή; Δεν είναι απλώς ο άνθρωπος να χάσει την παρθενία του, αλλά και στην ψυχή του, εάν δεν προσέξει, τα μάτια του δεν προσέξει, ήδη είναι διεφθαρμένος. Και έρχεται ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος και λέει ένα, κι εσείς προσέξτε το, οι γυναίκες και εμείς οι άντρες: «Παρθένος, λέει, εστί, ουχ ο φυλάξας το σώμα αυτού μόνον από συνουσίας αμόλυντον, αλλά ο αιδούμενος εαυτόν και όταν κατ' ιδίαν γένηται».

Που ντρέπεται να ιδεί τον εαυτό του γυμνόν, έστω κι αν είναι μοναχός του. Θυμούμαι δε, κάνω αυτή τη μικρά παρένθεση, μιλούσα κάποτε στην Αθήνα, δεν ξέρω για τι θέμα, και το ανέφερα αυτό. Και κοιταχτήκανε οι κοπέλες, οι άλλοι κ.λπ., ότι αυτό είναι παράξενο. Είναι δυνατόν ο άνθρωπος, εφόσον θα αλλάξει, παραδείγματι, μόνος του, δε θα δει το σώμα του; Δεν ξέρω πώς έγινε, εκείνο το βράδυ είχα δουλειά και δεν αισθάνθηκα στο τέλος να φύγει ο κόσμος, αλλά κατέβηκα από την έδρα, αρπάζω την τσάντα μου και διασχίζω τον κόσμο και κατεβαίνω. Στη σκάλα που κατέβαινα πηγαίνανε δυο κοπέλες μπροστά, οι οποίες μιλούσαν γι' αυτό το θέμα. Εγώ ήμουν από πίσω τώρα και έλεγαν το εξής: «Άκουσες, λέει,

δεν ήτανε φαιδρό αυτό το πράγμα, να σου λέγει τώρα ότι δεν θα αλλάξεις, δεν θα γυμνώσεις το σώμα σου;» έλεγε η μία. «Σιγά, βέβαια, βέβαια», λέει. Λέω λοιπόν από πίσω εγώ εκείνη την ώρα: «Δεν θα το γυμνώσεις το σώμα σου, αν σβήσεις το φως και αλλάξεις στο σκοτάδι». Τους έπεσε κεραυνός στο κεφάλι. Και είναι αλήθεια αυτό το πράγμα. Οι Άγιοι που λένε «πρόσεξε και κλείσε και αυτή την πόρτα, εάν θέλεις να γλιτώσεις από τον σατανά, ο οποίος είναι μεγάλος καλλιτέχνης και σε φέρνει εκεί που δεν μπορείς να το φανταστείς ποτέ σου», έστω κι αν είσαι μοναχός σου, και αυτό ακόμη, λέγει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, πρέπει να το προσέξεις. Ο θείος Χρυσόστομος σου βάζει τους βαθμούς και τοποθετεί την παρθενία εν σχέσει με τον γάμο και λέει το εξής: «Τόσο προέχει του γάμου η παρθενία

όσο της γης ο ουρανός και των ανθρώπων οι άγγελοι». Τόσο διαφέρει ο γάμος από την παρθενία. Ο δε Ιερώνυμος λέγει: «Η παρθενία θυσία εστί του Χριστού, μίμησιν έχουσα αγγελικήν». Δεν είναι λοιπόν κάτι τυχαίο. Εμείς το ψάλλουμε, το τραγουδάμε, «Την ωραιότητα της παρθενίας σου», και ο άλλος σου λέει «δεν είναι τίποτα η παρθενία». Εάν δεν είναι τίποτα η παρθενία, γιατί σου έβαλε παρθενικόν υμένα ο Χριστός; Γιατί στον άντρα σου έβαλε παρθενία ο Χριστός; Γιατί δεν έχει βάλει στα ζώα; Γιατί δεν έχει βάλει στα κτήνη; Θα ζητηθεί λόγος προς όλες τις κατευθύνσεις. Γι' αυτό, εάν θέλουμε κατά κάποιον τρόπο

να έχουμε αυτή την ευλογία της Παναγίας και θέλουμε να έχουμε κι εμείς κάποιο άρωμα, ας προσέξουμε όλα αυτά που μπορεί να μας φέρουνε στο χέρι του σατανά. Από ένα το μικρό μπορεί ο άνθρωπος να βρεθεί στην αμαρτία, να χάσει και προσωρινότητα και αιωνιότητα. Η Παναγία λοιπόν έχει όλη της τη φροντίδα στους ανθρώπους που θέλουν να αγωνιστούν, και όσοι αγωνίζονται μέχρι σήμερα θα την έχουν δει τη δύναμή της, διότι ο σατανάς ωρύεται ως λέων ωρυόμενος να τους βάλει όλους στο χέρι του και να παρουσιάζεται μπροστά στον Θεό και να του λέγει, όπως είπε επί ημερών Ιώβ: «Περιελθών την γην και περιπατήσας εν αυτή πάρειμι». Όλοι, λέει, δικοί μου· εγώ τους πατώ, εγώ τους κυβερνώ. Ας μην το δώσουμε αυτό εμείς, αλλά ας την παρακαλέσουμε να μας βοηθήσει.