The Personal Weapon

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This is something that concerns everyone, and especially those who have a good relationship with God. It is something human beings felt from the very beginning, from the moment they came into the world, and in some way they put it into practice.

But because man did not give it the attention he should have, he did not obtain good results. I am speaking about prayer. Many people say that they pray, but they do not truly pray. In order to pray, a person must die. What happens at death must also happen in prayer, if his prayer is to bear any fruit. At death, the body remains below and the spirit goes above. This is exactly what must happen in my prayer as well. When a person supposedly prays, merely stirring the air as he makes something resembling the sign of the Cross, while at the same time daydreaming and watching who is passing by, what people are saying, who is whistling, and who is listening, that prayer can never possibly bear any fruit. It is more like mockery of God, and we are deceiving ourselves as well. One thing a person will never fully master in this world is prayer. No one—absolutely no one—

has ever attained perfection in prayer. Imagine, then, how far we are from true prayer. Yet at every moment we say that we are praying or that we are at prayer. We see humanity’s need to communicate with God in the first two children of Adam and Eve, Cain and Abel. These were the first two people to set up an altar and offer a supplication to God—a prayer to God in their own way. But a person must remember that when he prays, he is praying to Someone.

The One to whom we pray is not some casual friend or acquaintance, someone who can be deceived, someone whose gaze we can evade. He is God, who sees the disposition of the person praying—not how many signs of the Cross he makes, how long they are, or anything of the kind. No. He sees the disposition of the one praying and how that person regards the time he is to spend in prayer. So, as I was saying, the first two people who appear to have prayed in their own way were Cain and Abel. Yet we know that God did not accept Cain’s prayer. Indeed, God’s righteous response provoked Cain’s wickedness, and he became the murderer of his own brother.

The first blood soaked the virgin earth—the blood of one brother shed by another—and this happened because of an offering made in prayer. God is discerning: He looks at the person, at the gifts he offers, and at the prayer he offers. He tried to help Cain so that he would not reach that point, but Cain was unwilling. Holy Scripture tells us that Abel carefully chose the best of what he possessed. He was a shepherd of sheep, and sheep were what he had, so he presented the choicest among them. Cain was a farmer, yet he did not present wheat;

he gathered whatever he had and offered that to God. But God did not accept his sacrifice; He did not accept his prayer. Therefore, when a person stands in prayer, he must remember to whom he is praying, because God desires what is within him: where his prayer comes from, what he feels, and what spiritual state he is in. God may bear with such conduct, but in the end the account will yield no good result. The fact that He tolerates us filling the air with words does not mean that God is listening to us. And if He gives us certain things, that comes from His goodness and love, not from any righteousness of our own. From such prayer we shall receive nothing—no benefit at all.

A person, then, should feel this need just as the first human beings did. They had not attended catechism classes, read a book, or possessed a prayer anthology or prayer book. There were no handbooks for pilgrims then—nothing at all. And yet human beings spontaneously feel the desire to speak with God and have a relationship with Him, precisely because they were made for God and by God. But in the meantime, as you know, sin came between them and made man hostile toward God. Today, man does not want God. He wants Him, of course, as a kind of nurse, and he treats the Most Holy Theotokos in the same way: “Most Holy Theotokos, help me!” he cries in some difficult moment. But afterward, the Theotokos must leave. Once the difficult moment has passed, there is no place for the Theotokos—neither in the home nor

in the bedroom, on the balcony, in fashion, or anywhere else. The Theotokos must remain outside. The results, then, are precisely what I have already said: they follow from our own conduct. “You ask and do not receive, because you ask wrongly,” James the Brother of God writes in his epistle. The most serious matter, therefore, is for a person somehow to learn to pray. Prayer is the oxygen of the soul. A person who does not pray is spiritually dead. Just as natural oxygen is necessary for the lungs and for man’s bodily life, so prayer is necessary for the human soul. A person who does not feel prayer or the need for prayer, and who does not pray, is dead

spiritually, as I have told you. But he must begin sometime. David commands, “Let everything that breathes praise the Lord.” This means that from the moment a person opens his eyes in the morning, the words “Glory to You, O God,” “Lord Jesus Christ, have mercy on me,” and “Most Holy Theotokos, shelter me” should never leave his lips. This requires no great effort; it requires willingness. You do not have to leave your work, put down your needle, step away from the washbasin, leave the cooking pot, stop kneading the dough, or abandon your desk. There is no need. Those are lies from Satan. If a person wishes to keep his nous—his spiritual mind—fixed on God, he can do so. When you are in love,

do you forget your beloved while you work? Do you not remember him or her in the car, on the road, while eating, in bed, and everywhere else? Of course you do. But we are not in love with Christ. We do not truly want Him, and that is precisely why we do not remember Him. The Church has appointed seven times of prayer throughout the twenty-four-hour day, yet we take part in almost none of them. Look at us here now: we are lazy, and only occasionally do we come. Who attends Vespers in his own town? Who attends Matins? Who reads the Paraklesis, the supplicatory canon? Who reads the First Hour or the Ninth? Who reads Compline? Who reads the Third Hour and the Sixth? Who reads any of these things? They simply remain there, written in the books.

They are in the prayer anthology, the pilgrim’s handbook, and the Horologion. Yet people say, “Those are for priests and monks; they are not for us.” Then what is for us? “I’ll wait for you on the corner,” or, “Leave your windows open—leave them open tonight.” That is for us; that is for the flesh. But what about the spirit? Do we not have a spirit? Do we not have a soul? Does the soul not need to come into contact with its Creator? Does it have nothing to say to Him? Today we have so many problems that we are close to losing our minds. We have fallen apart, we cannot cope, we have lost our sleep, and the psychiatric hospitals are full—yet we have nothing to say to God. Prayer is conversation with God. None—absolutely none—of God’s other creatures has this right and this privilege of speaking with its Creator. It is a tremendous thing.

Imagine that some prominent acquaintance of yours happens to meet you in the marketplace. What do you do, and what would you like to do? You would want to remain with him as long as possible. On the one hand, you might benefit by hearing some helpful word from him; on the other, others would see that you have connections with important people. Do we not find that flattering? Is it not an honor to speak with the Most Holy Theotokos? Is it not an honor to speak with Christ, the Creator upon whom everything depends? Is it not an honor to speak with your patron Saint and with all the Saints? Yet we do not do it. There is no schedule for prayer. There is a schedule for when the alarm will ring in the morning. There is a schedule for how long I need to shave, drink my coffee, play with the little one or speak with my wife, and so on; how long it will take to reach the bus stop and then the office.

But for prayer, there is nothing. Prayer consists of a caricature of the sign of the Cross as a man goes out of the house, and perhaps, after he leaves, his wife makes the sign of the Cross over him from behind. And that is all. The matter is closed. Then, all day long, the devil makes this head of ours dance to his tune. How can a person go out without prayer? How powerfully prayer guards a person! The divine John Chrysostom says, “Let no one cross the threshold of his door without prayer. Let no one go out without saying, ‘I renounce you, Satan, and I unite myself to You, Christ,’ renouncing your pomp and your worship.” And a person must sign himself properly with the Precious Cross—not merely stir the air, as, unfortunately, I see some men and women doing without ever making the sign of the Cross correctly. Is the devil afraid of these caricatures? Is the devil afraid of such gestures? He fears the Cross.

He remembers the Crucified One. Satan does not recognize the other gestures we make down here, these ridiculous motions. The devil does not know them, and he toys with us like beads in his hand, because he does not fear the sign we make: it is not the Cross. I take this opportunity to emphasize the point once again, especially with these coming days in view, when in a few days the Precious Cross will be set before us. “Bless the Lord, O my soul, and let all that is within me bless His holy name. Bless the Lord, O my soul, and let all that is within me bless His holy name. Let everything that breathes praise the Lord.” We hear this here; the Church chants it in the hymns called the Pasapnoaria. What does it mean? It means that a person should speak with God day and night. When he is united with God through prayer, he fears nothing.

He has light in his thoughts, strength in all his powers, and a guide along his path; and in his decisions generally, he has assurance from God. For whenever we entreat Him, we say, “Your will be done.” God’s will is always what benefits the soul and body of the human person. Therefore, God cannot desire anything contrary to the good of the human soul, and so a person has security. He feels secure and should always make everything depend upon God. Among other things, James writes in his epistle about people who say that they will do this or that, travel to another city for a year or two, make money, return, build something else, and so on.

They do not say, he tells us, “God willing,” or, “If God wills.” They arrange everything by themselves, and then we make shipwreck of all these plans, with tears, mourning clothes, and a thousand other sorrows. If God wills! This is why God must always come first, always be set before us, always be present from morning until evening. One evening, when we were speaking about another subject, I told you that every morning, when Saint Kosmas the Aetolian rose to continue his ministry, he would turn toward the East and say, “My Christ, go before me again today.” That was all. He asked Christ to go before him that day. But we do not remember Christ. We make some semblance of the sign of the Cross, some caricature of it, merely so that He will protect us from being struck by a car or suffering some other harm. Those are the kinds of things we ask for.

Do we believe in Him completely? Do we feel that we need and desire His counsel? As far as we are concerned, He can keep His counsel to Himself. An elderly woman once said, “My daughter says, ‘Let her give us her blessing and keep her advice to herself.’” That is what we say as well. We want Christ’s blessing to protect the child, so that the child is not hurt, does not bleed, causes no trouble, and suffers nothing, and so forth. Beyond that, however, Christ has no place in our home. Is He going to tell us what to eat at midday? Is He going to tell us whether to have children, whether I may steal or lie, what I should wear, whether I should become a man or a woman? “That is my business, not His. God does not concern Himself with such matters.” This is where things are headed. We must consider these matters very seriously, because we do not want to examine our lives. If we do examine our lives, we shall face God’s justice even now. Although it does not yet act

in its fullness, even now God lets chastisements rain upon us and helps us return to the right path, yet we refuse. I say, then, that prayer is something all people—even the greatest among them—have felt the need to offer, so that they might be united with God. Whatever you read, you will find prayer at its heart. It is also good for prayer to have an intercessor. Our Church has our Most Holy Theotokos. The Church hardly says anything without immediately adding, “through the intercessions of the immaculate Theotokos,” or, “our most blessed Lady,” and so forth. Five words are spoken, and then, “through the intercessions of the immaculate Theotokos.” Another five words, and again, “through the intercessions of the immaculate Theotokos.” But we disdain the Theotokos. We do not want her to go before us, to intercede and hold an umbrella over us so that we may stand beneath it. That umbrella holds back the justice of God. For the justice of God,

if it acted against us every time we sinned—while our tongues rattle like typewriters, accusing others from morning until evening; while our eyes seek out everything corrupt and immoral; while our ears do the same, and so forth—we would be lost. “If You, O Lord, should mark iniquities, O Lord, who could stand?” Who could stand before You if You demanded strict justice from each one of us?

God is longsuffering and gives us this entire opportunity. With these words, then, I would like to draw your attention to the matter of prayer. We lose many things because we do not pray, because we pray carelessly, or because we do not pray as we ought. You may say to me, “But I do pray.” What do you pray for? What do you pray for? You pray that your little grandchild will pass an examination—and is that what you call prayer?

You say you pray? Tell me, what does your prayer consist of? That your daughter may have a safe journey to America? That an operation may succeed? What exactly do you pray for? Prayer must be spiritual. Open the texts of the Church, and you will find a thousand petitions. Nine hundred and ninety-nine are spiritual, and one concerns material needs: “An angel of peace, a faithful guide and guardian; that the whole day may be perfect, holy, and peaceful; that the end of our life may be Christian”—and so on. Everything is spiritual. Then, in one place, there is also the petition “for seasonable weather and an abundance of the fruits of the earth”—for a piece of bread, we might say. Nine hundred and ninety-nine are spiritual. Open the texts and see. We say that we believe and that we go to church

on Sundays. We have icons in our icon corners, we burn incense, and we talk about having Christian identity cards. But open the texts, and you will find material needs mentioned only in the one instance I have just given you. This shows that our own prayers are not spiritual at all—not at all. You may tell me, “You are being absolute.” It is true: on this point, I am absolute. There are, of course, a few souls who understand the distinction and truly pray. They bring before God a child who has gone astray, a daughter who has fallen into an immoral life, a husband or wife, a father, grandfather, grandmother, brothers, or other relatives, and they pray rightly. They ask for their return. They ask for God’s forbearance, and that He may speak good things into the hearts of those who have gone astray.

But these are very few. As I said in church this morning, the proof is that we do not bring a commemoration slip with their names and an offering for these people who have gone astray, these living dead. We do not bring them to the Church so that, even indirectly, their souls may be placed in the Holy Chalice and they may be benefited. Satan fears even this indirect prayer, because it gives Christ occasion to say to him, “Stand aside, because that person is pleading with Me.” For Satan goes and makes his claim before Christ: “You are unjust. This person belongs to me. As You know, he does this, that, and the other. He is mine.” But when Christ has our prayers beside Him, He says,

“He does these things, but this person is asking Me not to act against him, and I will not.” In this way, we give our Christ the opportunity to show still more forbearance toward that man or woman, in the hope that they may come to metanoia, to repentance, and return. All this is the work of prayer. These things are resolved only through prayer. And Christ waits for them. Does He not already know them? Of course He does. But He waits for them from me. He asks for man’s humility, and the more a person struggles in this, the more he will be benefited and edified. The Book of Job is a beautiful book that everyone should read—not merely because of Job’s sufferings, but because of all the teaching it contains. In...

chapter 8, verse 5, it says: “Rise early and make supplication to the Lord Almighty.” We say that we should go outside and give oxygen to the body. That is good and blessed, but who will give oxygen to the soul? “Rise early and make supplication to the Lord Almighty.” Let the morning find you with your hands raised; let the dawn find you with your hands lifted toward the Almighty. “If you are pure and true,” then “He will now hear your supplication.” But only if you are pure and true. We, however, are both impure and false, because our life is not Christian. It bears the name Christian, but it is not Christian in reality.

It has the title, but not the essence. Examine your life according to Christ’s scales and Christ’s measuring rod—not according to your friend, your companion, or the world. The world readily issues certificates of admission to the Kingdom of Heaven: “You must be given a place in the central square of Paradise, while Christ has prepared a special place in Hell for me!” So I say that prayer is indispensable. If you do not pray properly, at least make a beginning. Some people say, “I would like to learn about prayer, but I do not know what to pray.” It is not a matter of cleverness, as though you could outwit God. No. Even if, in your confusion, you say to Him, “Lord, do not have mercy on me,” or, “Lord, do not receive me and do not have mercy on me,” the Lord will grant what is in your

heart, not what your words literally say. There are many beautiful and well-crafted words that move us, but they do not move Christ. Christ is moved by the human heart and by a person’s purity. “A broken and humbled heart God will not despise.” These are the hearts He desires. “My God, You granted me another dawn today, though I have already arranged appointments ten days in advance without saying, ‘If God wills, we shall meet then.’ You granted me the grace to open my eyes.” Many people imagine that they woke up because they set an alarm clock. Four hundred alarm clocks could ring, even if you put them inside a cooking pot to make the whole place shake, and still you might not awaken. For you to awaken, He must will it.

Our bed did not become our deathbed because He willed otherwise. So when you rise in the morning, say, “My Christ, You granted me the grace to behold Your majesty once again and to face new responsibilities today. I beg You, shelter me and guide me.” At once, thank God for adding another day to your life—not merely so that you may do good, but so that you may repent. What moves God is metanoia, repentance, not mere human goodness. Many people perform acts of goodness. They will take the bread from their own mouths and give it to another, yet they blaspheme Christ. They reject Christ, His Mother, and His way of life. They would not step on an ant, yet they trample Christ underfoot. They want neither His Church nor His Gospel, and the clergy irritate them. God’s judgment belongs to another order and follows another measure.

God’s justice is a measuring rod that will astonish us beyond the grave. It will astonish us, for one of the Fathers says: “Three surprises await us beyond the grave. Some people whom we expected to find in the central square of Paradise will not be there; instead, a special place in Hell will have been prepared for them. And some whom we ourselves regarded as utterly corrupt will be found within Paradise.” Those are the first two surprises, the first two perplexities. The third, he says, is this: “If we ourselves are ever saved, we will wonder how we were saved,” because it truly is an extraordinary achievement. It is by God’s mercy that a person passes through that narrow gate into the Kingdom of Heaven. It is not by our cleverness or our own righteousness. It is by His mercy, and that is why I say this.

The assurances and certificates we issue have no validity. Prayer can even change God’s decree. God may issue a command, sign it, and seal it, and then revoke it. I do not know whether you read the Old Testament. Once He sent the Prophet Isaiah to a king named Hezekiah. Hezekiah lay sick in bed, and God said to Isaiah, “Go and tell him: Thus says the Lord: Set your house in order, for you shall die.” Isaiah departed. Hezekiah then turned his face to the wall and prayed. He wept and asked to be given more time. And while Isaiah was still on his way, he received word:

“Go back and tell him that I am adding fifteen years to his life.” And God added another fifteen years because Hezekiah prayed and asked Him to revoke His signature—and God revoked it. God allows Himself to be overcome. His omnipotence allows itself to be overcome by His love, and He condescends to man. As for the command, “Set your house in order,” some people who leave unfinished affairs behind should take it to heart, because woe to them when they depart this life. They could have settled their affairs, divided things properly, and made a will, so that their heirs would not end up tearing one another’s hair out. Then the blasphemies and court battles would not begin, because woe to those responsible: they will be trampled there. Woe to them. This is what “set your house in order” means. But we are afraid: if we make a will, what will happen? We will die!

As though we will not die if we do not make a will! These too are works of Satan. If a person would only open Holy Scripture from time to time, he could learn exactly how he ought to conduct himself. I do not know whether you have ever paid attention to Moses, whom we spoke about the other day, and how many times his prayer changed the course of events. How many times did he shut the heavens? How many miracles did this man of prayer perform? Through prayer, he was mighty. What are hydrogen bombs, atomic bombs, and the like? They are trifles. The faithful person will say, “Lord Jesus Christ, help me,” and the bomb will fall and lie there without exploding. It will fail to ignite.

There is no greater atom than the human person—but I mean the person united with Christ, not the spiritually dead person: the person united with Christ. Put a plug into the socket and then touch the live wire. Will it not seize you? Why is it so powerful, and why does it burn you? Because it is connected to the current. That is what the faithful person is like when he is united with Christ. He is mighty, he works miracles, and all his difficulties are resolved.

He is not troubled by whether he dies now or in a million years. Nothing terrifies him. Neither war, nor cancer, nor a bullet terrifies him. Will a jet frighten him? Can anyone frighten him? He is in danger from no one. A person is endangered only by sin, only by his own self. No one can harm a person except that person himself. John Chrysostom expressed this beautifully and concisely while living in exile at Cucusus in Armenia. The bishops wrote to him from here: “Revered Father, they have treated you unjustly. Revered Father, they have done this and that to you; they have distressed and harmed you.” “Yes,” he replied, “I acknowledge it.” But from exile he wrote back: “No one can harm John unless John harms himself.” No one can injure me or do me evil if I do not harm myself—if I do not sin.

There are no other true evils. They are only things that appear to be evil. There is only one evil, and its name is sin. That alone is evil. Everything else merely appears evil. Where is death? The body will dissolve and then rise again. It is foolish to argue over whether I remained here ten days longer or departed ten days earlier. But when a person prays and is illumined by the grace of the Holy Spirit, all these matters are resolved within his nous, his spiritual intellect. There are no riddles, no darkness, no hidden chambers in the soul, and no fears. Everything is resolved. If you wish, read the passage where our Christ prayed at the Transfiguration. See what happened there.

His whole being shone. He shone while He was praying. Those of you who have heard the story of Saint Nektarios of Aegina know that, when he returned from Alexandria under persecution, he disembarked at Chalcis. Following a revelation, a man from Chalcis went to meet him and hosted him in his home for a time. One evening, the man’s young son ran to his father, crying, “Father, there is a fire in Grandfather’s room!” He ran to him, saying that something was ablaze, that there was a fire. He opened the door and saw Saint Nektarios kneeling in prayer, surrounded by fire, his whole being aflame.

The bush that burns yet is not consumed is present even today—but during prayer. When a person prays, Christ stands over him and listens, while the angels receive the prayers and carry them upward. This particular ministry belongs to the order of the Archangel Raphael. If you wish, read the Book of Tobit in the Old Testament. See what Raphael says to Tobit: “I took your prayers and carried them to God, and God sent me to take your son and lead him to recover the money, so that you, who were ill, would not die.” Yet these things are foreign to Christians today. We entertain ourselves instead: one person has the radio on and listens, while another keeps an ear turned outside to hear what the neighbor is saying.

Unless a person becomes detached from earthly things and finds a distinct way of lifting himself toward Heaven, how can he reflect divine grace? Look at the way homes are built today. What do they not contain? What provision do they not make? They have absolutely everything—except an icon corner. Out of a thousand buildings, perhaps five have an icon corner and a special place for prayer. There is room for everything, even for the dogs, but no place where a person may close the door, kneel, and lift his hands upward. That is why these homes are desolate, and before long owls and ravens will be crying within them.

Christ has departed from the home. He went out, and everything else came in. I will not list all the devilish things in the house or how much space each one occupies, while there is not even a small place for prayer. In your tribulations, troubles, and problems, draw the curtain, lift your hands upward, take hold of God, and bring Heaven down. Your problems will be resolved, you will be comforted, you will stop taking tranquilizers, and you will lie down and sleep the sleep of the righteous. We have reached this condition because prayer has departed. I do not mean formal prayer; there is plenty of formal prayer. I mean true and essential prayer—the prayer that truly helps a person

to be united with God and become one with Him. When a person is united with God through prayer, everything changes. Somewhere in the Gospel Law—specifically in Matthew—we find this written, and you will remember it as well. The Gospel Law is contained in three chapters of Matthew: chapters 5, 6, and 7. Since the thought has come to me, let me say this: even if you read nothing else from the Gospel or the Old Testament because you have no time, you must read these three chapters—5, 6, and 7. A person should read these three chapters and put them into practice.

He will already be in the Omonia Square of Paradise, right from the outset, and all he will need is one small event that takes place at the throat.

The shell called the body must break, so that the shell remains below and the little bird flies upward. That small event is called death. Everything else is trivial. So if a person reads chapters five, six, and seven—five, six, and seven—he will learn everything there. For there Christ tells us: “Ask, and it will be given to you.” Ask; I am waiting. “Seek, and you will find; knock, and it will be opened to you. For everyone who asks receives, and he who seeks finds. He who does not ask does not receive, and he who does not seek does not find.” So it is in my hands to ask.

Suppose you have to submit a petition. You sit and think about how to compose a request concerning some worldly matter. You try to find the finest words, so that the request will be justified and, at the same time, will contain words capable of moving the department or the person to whom it is addressed, so that you may obtain what you seek. These same elements are necessary when we approach Christ—not because He needs them, but because we do. The way we approach Him reveals our inner state, and then we shall receive. If the petition is not properly made, it will be returned. That is why James says, as I told you earlier: “You ask and do not receive.” Why? “Because you ask wrongly.”

There are people who ask the Most Holy Theotokos, at the Gorgoepikoos shrine, to help them get Nikaris out of prison. Is that a proper request? Is that something to ask for? One woman asks that a married couple be separated so that she can take the husband, or a man asks to take another man’s wife.

What the Most Holy Theotokos hears in the Paraklesis services! If you knew, you would shudder. People ask for the strangest things. Can such requests possibly receive an answer? No, they cannot. You must ask rightly. “Knock, and it will be opened to you.” When you go and knock at a door and no one opens, do you simply turn around and leave? The person may not be at home, and yet you persist.

Sometimes you even see a light inside. Someone must be in there—though perhaps they left the light on and went out. Still you call again, ask the neighbors, perhaps even throw a stone at the roof, if it is made of tin, or whatever else you can do. You go to all that trouble to find out who is inside and to make contact, do you not? Then why do you not do the same with Christ when He does not open to you? Christ is always within. He is never absent. Never. Only Saint Nicholas was once absent, because he is a Saint. A Saint exists within place and time. Christ is present everywhere. Yet Christ, having received the petition, notified Saint Nicholas. “Run,” He told him. “They are killing men in the prison; they are going to execute them in the morning.” So He sent him to the prison, and Saint Nicholas delivered the men. Read the Life of Saint Nicholas. Christ is always within. If He does not open, He has His reason.

Perhaps He should not grant your request at this particular moment. Do not give up. Say to Him: “In any event, I shall keep knocking. If You judge that what I ask is for my good, then grant it. You will do whatever You know is best. Give me patient endurance as I wait.” As you know, we often ask wrongly. We face a temptation, an illness, poverty, lack of work, and so many other problems today. Do not ask Christ to take this cross away from you. You will gain far more if you say in your prayer: “My Christ, do not take this cross away from me, since You have given it to me—if indeed You gave it to me, for I may have made it for myself. Do not take it away; only give me the strength to bear it. Give me the strength to carry it.”

In tribulation, pain, illness, abandonment, earthquake, wrath, famine—in all these things—the soul finds benefit. When everything is going well, all is slack. For water to rise, it must be placed under pressure. Without pressure it cannot rise. It remains weak and spills downward, flooding streets and basements. But under pressure it can pierce a wall. In precisely the same way, the events of life must press a person into prayer. And you know that our most fervent and finest prayers are offered in our difficult circumstances—our blessed circumstances—when our money fails us, when medical science fails us...

When our strength fails us, then prayer begins to act, and then the power of God is revealed. “Keep knocking,” He says. “Keep knocking.” One evening a man was hurrying toward the outskirts of the city, and someone asked him, “Where are you going, Varmaniko? Where are you going?” “I am going to break down God’s door.” There was a little chapel outside the city. He would go there, light the oil lamps, and say his prayers. At that time he had a very grave problem. Medical science had given up on his wife, and if he relied on medicine alone, she would be dead within two days. Her illness was incurable. He had prayed many times, but that afternoon he had received no answer. “I am going,” he said, “to break down the door—to break down God’s door.”

He knew that God was within. “You will answer me. What if You do not open?” Such things are powerful. I remember when penicillin first appeared in London. There was an elderly shipowner, a man of faith, who prayed to Christ and said: “Please, let me depart first. Do not let Kalliope go before me. Kalliope, you will remain behind. I shall die first; you will hold my memorial services, and afterward you will die. I have already discussed it with Christ.” And within himself he had the consolation that events would unfold just as he had asked Christ in prayer. But then Kalliope fell ill with severe bronchopneumonia, with fluid in her lungs. The doctors gave up on her. “Nothing can be done. Mrs. Diamanti will not live to see the morning.”

Then the nurse, who had been instructed to... administered a dose of penicillin—I do not know how much—but made a mistake and gave her three times the prescribed amount. The old woman rose from her bed in the morning. In the eyes of the world, it was the nurse’s mistake that raised her up and kept her alive. Diamantis died first, and she held his memorial services—the fortieth day, the third month, and the sixth month—and then she too died. What does anything cost God? Is God a politician? Have members of parliament deceived Him and obtained His signature for their case? God is almighty. But who entrusts himself to Him? Who speaks such words to Him and discusses matters with Him? Who takes hold of His feet and says, “I will not let You go”? Have you ever read in Genesis about the prayer Jacob offered when he was returning home?

He saw and learned that Esau was coming against him with more than three hundred men. What did he do that night? Scripture says that he sent his family—about fifty people altogether—across the river, while he remained on the other side. All night long, it says, he wrestled with a man and held fast to him. That man was none other than Christ. At daybreak the man said to him, “Let me go, for the day has dawned.” Jacob answered, “I will not let You go unless You bless me.” He held Him fast through prayer. He kept God there. Since Jacob would not release Him, that man—that is, God—touched the joint of his thigh and put it out of place, so that the pain might make him let go. “Even so, I will not let You go,” Jacob said.

The man asked him, “What is your name? What are you called?” He answered, “Jacob.” Jacob means deceiver or supplanter. Do you remember what he had done with his mother, Rebecca, when she dressed him in goatskins and he stole Esau’s birthright? That was why Esau was now waiting to make him pay. So the man asked, “What is your name?” He answered, “Jacob,” which, as I repeat, means deceiver or supplanter. “From now on,” He told him, “you shall be called Israel.” From this name come the Israelites, our friends. Israel means one who is strengthened by God, one who is powerful with God. That is the meaning of Israel. Only then did Jacob release Him. And when day dawned, Esau’s nous, his spiritual mind, was changed.

Instead of killing Jacob, Esau ran to him, embraced him, and began to kiss him. You should also know that this injury to Jacob’s leg became the reason the Jews do not eat the sinew of the thigh. If you go to a Jewish market, you can buy that part, because the Jews do not eat it. God had twisted the thigh of their father, the Patriarch Jacob, and they regard it, in a certain sense, as accursed, so they do not eat it. Jacob prevailed with God. He said to Him: “I will not let You go unless You have mercy on me and bless me.” He received the blessing, Esau’s nous was changed, and everything became different. If we were to search for other such examples, you would be astonished.

Shall I take you to the night of Great and Holy Thursday? Name one action, one gesture, one undertaking of Christ that was not preceded by at least one all-night vigil. He went out to choose His disciples. He kept vigil throughout the night, and in the morning He went out and chose them. Who did this? God. Who? God. Yet you make deals, divide property, buy shares, form partnerships, take a wife from the street, or take a husband from who knows where, as though there were no one to ask. Naturally, you suffer shipwreck. When even God undertakes something that marks a crossroads in life, it is surrounded by prayer.

And then you, a human being, stand at the threshold of Holy Matrimony. Is there any greater crossroads in a person’s life than this? Where are you going, and what are you committing yourself to? A man must ask God for his wife, and a woman must ask God for her husband. This is what Scripture says: “House and possessions are divided by fathers among their children.” You inherit fields and vineyards from your father and mother. “But a wife is joined to a man by the Lord.” They spend ten years in the mire, amid every kind of corruption, love affairs, and the rest. Yet ten days after they marry, they claim “incompatibility of character” and separate. During the ten years they dragged one another through all of that, they did not separate. But as soon as it became apparent that they might come under God’s blessing, suddenly there is incompatibility of character, and it is over. Why? Because God was never consulted.

He is the One who gives the rib. When you reach out on your own, you do not know whether the man you are taking is your Adam, and you may be left bewildered. Nor do you know whether the woman is your Eve, your own rib, so that harmony may exist. The Creator alone knows who belongs with whom. But we do not think this way. We form partnerships, undertake other ventures, and make journeys without first praying: “My Christ, should I do this?”

“Should I refrain? You Yourself prevent it if it is not right.” Whatever comes from His hand, I receive with thanksgiving. And do you know what John Chrysostom says? If you ask God for something and He gives it to you, offer Him one word of thanks. If He does not give it to you, offer Him a thousand words of thanks, because He has protected you from something. If He withholds it, that means some evil would have come from it.

God is protecting you. “A thousand thanks, my God, for not giving it to me; because if You do not give it, You know why.” And among all these actions of Christ, let us consider the night of Great and Holy Thursday. Have you ever read what Luke says about that night? He tells us that on the night of Great and Holy Thursday, Christ went

to the Mount of Olives, according to His custom, as Holy Scripture puts it, and fell down to pray. He withdrew from His disciples about a stone’s throw—the distance one might throw a stone, perhaps sixty meters—and there He fell down. Listen: “And He came out and went, as was His custom”—for He was accustomed to go apart to the mountain, the Mount of Olives—“and His disciples also followed Him. When He came to the place,” when they arrived there, “He said to them, ‘Pray that you may not enter into temptation.’” Pay attention to what was at stake. It was the night of Great and Holy Thursday. Pray that you may not enter into temptation. “And He withdrew from them about a stone’s throw.”

He went a little farther, about a stone’s throw, “and knelt down and prayed.” He knelt there and prayed, saying, “Father, if You are willing”—if You will. He places it in the Father’s judgment. God places it in the Father’s judgment. And now think of us, insignificant human beings: because we consulted the notary, the lawyer, an experienced uncle, or a knowledgeable grandmother, we go ahead. My friend, ask God to tell you. All the others know nothing. “If You are willing, take this cup away from Me; nevertheless, not My will, but Yours, be done.” In the Our Father you said, “Your will be done.” We say it, but we say it for others, not for ourselves. “Your will be done—not My will, but Yours.” And what happened then, as He knelt there?

“Then an angel appeared to Him from heaven, strengthening Him.” In the midst of prayer, on that difficult night, at that turning point, an angel came from heaven. At that moment the angel helped Jesus in His humanity—the man Jesus, not Jesus in His divinity. Do you understand how greatly we need these things? “And being in agony, He prayed more earnestly. Then His sweat became like great drops of blood falling down to the ground.” When have we ever broken into a sweat during prayer? We weep because we have lost material possessions, as I told you. We chase after material things, carnal pleasures, and unlawful partners, and then we weep.

These are not tears of salvation. They are not tears that can enter into prayer, be taken seriously, and bring us an answer. If Christ Himself prays, then what must we do? And He Himself says: “Watch therefore, and pray always, that you may be counted worthy to escape all these things that will come to pass.” This has eternal force. I will read it again. It is from Luke, chapter 21, verse 36. “Watch.” When we say “watch,” it means: remain outside sin, far from the gloomy sleep of sin. “Watch therefore, and pray always.” Prayer should always be on your lips. “That you may be counted worthy to escape”—so that you may be delivered from

“all these things that will come to pass.” If you wish to avoid all the terrible things that are going to happen, you will avoid them through prayer. That is the only way. But unless what Job said is put into practice—that a person must be pure when praying—nothing will happen. Saint Gregory of Nyssa, the brother of Basil the Great, says: “That voice is sweet-sounding”—beautiful, good, with a pleasing sound—“which rises to the hearing of God and reaches the ears of the Lord of Hosts. It is not the cry uttered with great force,” by someone shouting loudly and speaking eloquently to Him. No. “It is the thought offered up from a pure conscience.” From a pure conscience.

Make your confession, practice metanoia—repent—change your life, and pray; then you will see results unlike anything you have ever seen in your life. He also says one more thing, and with this I will finish: “Prayer made the sea creature a home for Jonah.” You heard this the other day. “It brought Hezekiah back from the gates of death to life.” You heard earlier about King Hezekiah. “And for the three young men, it turned the flame into a cool and refreshing breeze.” The Three Holy Youths in the furnace were preserved so completely that their clothes did not even smell of smoke. All this came through prayer. I pray that the Holy God may grant that we too desire to pray, seeking first the Kingdom of God and His righteousness, and God will add all other things to us. May He help us.

Είναι κάτι που ενδιαφέρει όλους τους ανθρώπους και συγκεκριμένως αυτούς που έχουν αγαθές σχέσεις με τον Θεό. Είναι κάτι το οποίο αισθάνθηκε απ’ αρχής ο άνθρωπος που ήρθε εις τον κόσμο και το εφήρμοσε κατά κάποιον τρόπο.

Διότι δεν επρόσεξε όσο έπρεπε, δεν είχε τα αγαθά αποτελέσματα. Είναι το θέμα της προσευχής. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι οι οποίοι λένε ότι προσεύχονται, αλλά δεν προσεύχονται. Για να προσευχηθεί ο άνθρωπος πρέπει να πεθάνει. Ό,τι γίνεται στον θάνατο πρέπει να γίνει και στην προσευχή, για να έχει κάποια αποτελέσματα η προσευχή του. Στον θάνατο το σώμα μένει κάτω και το πνεύμα πηγαίνει επάνω. Αυτό ακριβώς πρέπει να γίνει και στην προσευχή μου. Όταν ο άνθρωπος δήθεν προσεύχεται, ανακατεύει και τον αέρα κάνοντας δήθεν κάποιο σταυρό και ταυτόχρονα ρεμβάζει, κοιτάζει ποιος περνάει, τι λένε, ποιος σφυράει, ποιος ακούει. Δεν είναι δυνατόν ποτέ αυτή η προσευχή να έχει κανένα αποτέλεσμα. Εμπαιγμός μάλλον είναι προς τον Θεό και κοροϊδεύουμε και τον εαυτό μας. Κάτι που δεν θα μάθει ο άνθρωπος ποτέ στον κόσμο τούτο είναι η προσευχή. Κανένας, μα κανένας

τελειοποιήθη στην προσευχή. Φανταστείτε, λοιπόν, εμείς πόσο μακριά είμεθα από την προσευχή. Κάθε στιγμή λέμε ότι βρισκόμαστε σε προσευχή ή προσευχόμεθα. Την ανάγκη ο άνθρωπος να επικοινωνήσει με τον Θεό τη βλέπουμε στα πρώτα δυο παιδιά του Αδάμ και της Εύας, στον Κάιν και στον Άβελ. Οι πρώτοι δύο άνθρωποι που έστησαν θυσιαστήριον και έκαναν μια δέηση στον Θεό, μια προσευχή με τον τρόπο τους στον Θεό, ήσαν οι δύο πρώτοι άνθρωποι αυτοί. Όμως ο άνθρωπος θα πρέπει να έχει υπόψη του ότι, όταν προσεύχεται, σε κάποιον προσεύχεται.

Αυτός στον οποίο κάποιος προσεύχεται δεν είναι κάποιος τυχαίος φίλος του, κάποιος γνωστός του, κάποιος που μπορεί να γελαστεί, κάποιος που μπορούμε να του ξεπεράσουμε το βλέμμα. Είναι αυτός ο Θεός, ο οποίος βλέπει τη διάθεση του προσευχομένου, όχι τους σταυρούς, τους μακριούς κλπ., όχι. Τη διάθεση του προσευχομένου, πώς ο προσευχόμενος υπολογίζει την ώρα που θα σταθεί σε προσευχή. Οι δύο, λοιπόν, λέγω, πρώτοι άνθρωποι οι οποίοι φαίνονται να πρωτοπροσευχήθηκαν με τον τρόπο τους είναι ο Κάιν και ο Άβελ. Όμως ξέρουμε ότι την προσευχή του Κάιν δεν την εδέχθη ο Θεός και μάλιστα αυτή η συμπεριφορά η δικαία του Θεού ερέθισε την κακία του Κάιν και έγινε αδελφοκτόνος.

Το πρώτο αίμα επότισε την παρθένον γην, αδελφός από αδελφό, εξαιτίας της προσευχής. Ο Θεός είναι εκλεκτικός και κοιτάζει τον άνθρωπο και τα δώρα που θα προσφέρει και την προσευχή που θα προσφέρει. Τον βοήθησε τον Κάιν να μην φτάσει στο σημείο αυτό. Όμως αυτός δεν ηθέλησε. Ο Άβελ, αναφέρει η Γραφή, μετά προσοχής διάλεξε από ό,τι είχε καλύτερο, γιατί ήταν ποιμήν προβάτων. Αυτό είχε, πρόβατα· τα εκλεκτότερα παρουσίασε. Ο Κάιν ήταν γεωργός και δεν παρουσίασε σιτάρι,

εμάζεψε και αυτά προσέφερε στον Θεό. Αλλά ο Θεός δεν εδέχθη τη θυσία του, δεν εδέχθη την προσευχή του. Άρα, λοιπόν, θα πρέπει ο άνθρωπος, όταν σταθεί σε προσευχή, να έχει υπόψη του προς ποιον προσεύχεται, διότι αυτός θέλει το εσωτερικό του. Πού ξεκινάει, πώς αισθάνεται, σε ποια κατάσταση είναι. Ανέχεται, αλλά στο τέλος ο λογαριασμός δεν θα βγάλει αγαθά αποτελέσματα. Το ότι μας ανέχεται να του γεμίζουμε τον αέρα λόγια, αυτό δεν βγαίνει τίποτα ότι ο Θεός μας ακούει. Το ότι επίσης μας δίδει ορισμένα πράγματα, αυτό είναι της χρηστότητός του και της αγάπης του. Δεν είναι της δικαιοσύνης της δικιάς μας. Από την προσευχή μας θα έχουμε μηδέν. Δεν πρόκειται να έχουμε καμία ωφέλεια.

Λοιπόν, ο άνθρωπος να αισθάνεται την ανάγκη όπως αισθάνονταν οι πρώτοι άνθρωποι. Δεν πήγανε σε κάτι κατηχητικό, δεν διαβάσανε βιβλίο, δεν είχαν σύνοψη ούτε προσευχητάρια τότε, έτσι δεν είναι, ούτε συνεκδήμους, ούτε τίποτα. Και εν τούτοις ο άνθρωπος αυθόρμητα, διότι είναι φτιαγμένος για τον Θεό και από τον Θεό, γι’ αυτό ακριβώς αισθάνεται να έχει κάποια συζήτηση μαζί του, να έχει κάποια σχέση μαζί του. Αλλά εν τω μεταξύ, όπως ξέρετε, μπήκε η αμαρτία στη μέση, που εχθρύνε τον άνθρωπο προς τον Θεό, και ο άνθρωπος σήμερα δεν τον θέλει τον Θεό. Τον θέλει βέβαια σαν ένα νοσοκόμο, όπως θέλει και την Παναγία. «Παναγία, βοήθα» σε κάποια δύσκολη στιγμή, αλλά έξω έπειτα όμως η Παναγία. Εάν περάσει η δύσκολη στιγμή, δεν έχει θέση η Παναγία ούτε στο σπίτι ούτε

στο κρεβάτι, ούτε στον πεζαχτά, ούτε στη μόδα· σε τίποτα δεν έχει θέση η Παναγία. Έξω η Παναγία. Και τότε τα αποτελέσματα είναι, είναι αυτά που είπα γρηγορότερα από τη συμπεριφορά τη δικιά μας. «Αιτείτε και δεν λαμβάνετε, διότι κακώς αιτείτε», γράφει ο αδελφόθεος Ιάκωβος στην επιστολή. Το σοβαρότερο, λοιπόν, θέμα είναι να μάθει κατά κάποιον τρόπο ο άνθρωπος να προσεύχεται. Η προσευχή είναι το οξυγόνο της ψυχής. Ο άνθρωπος που δεν προσεύχεται είναι πνευματικώς νεκρός. Ό,τι είναι το οξυγόνο, το φυσικό, διά τους πνεύμονας και διά τη φυσική ζωή του ανθρώπου, είναι η προσευχή για την ψυχή του ανθρώπου. Ο άνθρωπος που δεν αισθάνεται την προσευχή, την ανάγκη της προσευχής, και δεν προσεύχεται, είναι νεκρός

πνευματικώς, όπως σας είπα. Πρέπει όμως κάποτε να ξεκινήσει. Η εντολή του Δαβίδ είναι «Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον». Δηλαδή, από το πρωί που ο άνθρωπος θα ανοίξει τα μάτια του, το «Δόξα σοι ο Θεός», το «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με», το «Παναγία μου, σκέπασέ με» δεν πρέπει να φεύγει καθόλου από το στόμα του ανθρώπου. Δεν χρειάζεται κόπος, θέληση χρειάζεται. Δεν είναι ανάγκη να αφήσεις τη δουλειά σου, να αφήσεις τη βελόνα, να αφήσεις τη σκάφη, να αφήσεις τη χύτρα, να αφήσεις το ζύμωμα, να αφήσεις το γραφείο. Δεν χρειάζεται, αυτά είναι ψέματα του σατανά. Δεν χρειάζεται. Άμα θέλει ο άνθρωπος να έχει τον νου του μες στον Θεό, μπορεί να τον έχει. Άμα είσαι ερωτευμένος,

δουλεύεις, δεν το θυμάσαι το λεγάμενο ή δεν θυμάσαι τη λεγάμενη; Πώς δεν θυμάσαι και στο αυτοκίνητο και στον δρόμο και στο φαΐ και στο κρεβάτι και στα πάντα; Το θυμάσαι. Αλλά εμείς δεν είμαστε ερωτευμένοι με τον Χριστό, δεν τον θέλουμε αυτόν εμείς, γι’ αυτό ακριβώς και δεν τον ενθυμούμεθα. Η Εκκλησία μας έχει θεσπίσει 7 φορές το 24ωρο προσευχής. Εμείς σχεδόν δεν συμμετέχουμε σε καμία. Κοιτάτε τώρα που είμαστε εδώ, τεμπέληδες, και ερχόμαστε καμιά φορά. Ποιος πηγαίνει στον εσπερινό στην πατρίδα του; Ποιος πηγαίνει σε όρθρο; Ποιος διαβάζει παρακλήσεις; Ποιος διαβάζει πρώτη ώρα; Ποιος διαβάζει ενάτη; Ποιος διαβάζει απόδειπνο; Ποιος διαβάζει τρίτη ώρα, έκτη ώρα; Ποιος δεν διαβάζει αυτά τα πράγματα; Κάθονται εκεί πέρα γραμμένα αυτά.

Στη σύνοψη, στον συνέκδημο, στο ωρολόγιο. Και είναι για τους παπάδες αυτά, είναι για τους μοναχούς, δεν είναι για μας. Για μας τι είναι; «Σε περιμένω στη γωνιά», ε; «Τα παραθύρια σου ανοιχτά, απόψε μείν’ ανοιχτά». Αυτό είναι για μας, αυτό είναι για τη σάρκα. Αλλά για το πνεύμα; Δεν έχουμε πνεύμα, δεν έχουμε ψυχή; Αυτή δεν έχει ανάγκη να έρθει σε επαφή με τον Δημιουργό; Να πει τίποτα; Δεν έχει να του πει τίποτα; Σήμερα έχουμε τόσα προβλήματα, κοντεύουμε να τρελαθούμε, διελύθημεν, δεν μπορούμε, χάσαμε τον ύπνο μας, γέμισαν τα τρελάδικα όλα και δεν έχουμε τίποτα να πούμε στον Θεό. Γιατί η προσευχή είναι η συνομιλία με τον Θεό. Κανένα, μα κανένα από τα δημιουργήματα του Θεού δεν έχει αυτό το δικαίωμα και αυτό το προνόμιο να συνομιλεί με τον Δημιουργό του. Μεγάλο πράγμα.

Φανταστείτε καμιά φορά να σας συναντήσει κάποιος γνωστός σας μεγάλος στην αγορά. Τι κάνετε και τι θα θέλαμε να κάνουμε; Όσον δυνατόν να στεκόμαστε περισσότερη ώρα μαζί του. Αφενός μπορούσαμε να ωφεληθούμε, θα ακούσαμε κανένα λόγο, αφετέρου θα μας έβλεπαν κι άλλοι ότι έχουμε σχέση με υψηλά πρόσωπα. Δεν είναι κολακευτικό, το θεωρούμε αυτό το πράγμα; Δεν είναι κολακευτικό να μιλάς με την Παναγία; Δεν είναι κολακευτικό να μιλάς με τον Χριστό, τον Δημιουργό, από τον οποίον εξαρτώνται τα πάντα; Δεν είναι με τον Άγιό σου, με τόσα πράγματα; Και εν τούτοις δεν γίνεται. Δεν υπάρχει πρόγραμμα για προσευχή. Υπάρχει πρόγραμμα πότε θα χτυπήσει το πρωί το ρολόι, υπάρχει πρόγραμμα πόση ώρα χρειάζεται για να ξυριστώ, πόση ώρα να πάρω τον καφέ, πόση ώρα να παίξω με τον κονάκι ή να μιλήσω με τη γυναίκα μου κλπ., πόση ώρα να φτάσω σε στάση, πόση στο γραφείο.

Προσευχή, τίποτα. Η προσευχή συνίσταται σε έναν σταυρό που είναι μια καρικατούρα, που έξω θα βγει από το σπίτι και, αν φύγει η γυναίκα, μπορεί να τον σταυρώσει από πίσω. Και αυτό είναι όλο. Έκλεισε η υπόθεση. Όλη την ημέρα του διαβόλου ο χορός, αυτό το κεφάλι μετά. Πώς να βγει ο άνθρωπος χωρίς προσευχή; Πόσον η προσευχή είναι εκείνη η οποία φρουρεί τον άνθρωπο. Ο Θείος Χρυσόστομος λέγει: «Μη βγει κανένας χωρίς προσευχή από το κατώφλι της πόρτας του, μη βγει κανένας χωρίς να πει “Αποτάσσομαί σοι, Σατανά, και συντάσσομαί σοι, Χριστέ”, και την πομπή σου και τη λατρεία σου», και να σταυρωθεί σωστά με τον Τίμιο Σταυρό, όχι να ανακατέψει τον αέρα, όπως δυστυχώς βλέπω ορισμένους και ορισμένες και δεν κάνουν έναν σταυρό σωστό. Φοβάται ο διάβολος αυτές τις καρικατούρες; Φοβάται αυτά τα σχήματα ο διάβολος; Τον σταυρό φοβάται.

Θυμάται τον Εσταυρωμένο. Αυτό δεν το ξέρει ο σατανάς· κάτι άλλα σχήματα που πιάνουμε εμείς και κάνουμε εδώ κάτω, αυτά τα αστεία, δεν τα ξέρει ο διάβολος και μας έχει κομπολόι στο χέρι του, διότι δεν φοβάται τον σταυρό που κάνουμε, διότι δεν είναι σταυρός. Και δράττομαι της ευκαιρίας και πάλι να το τονίσω, και μάλιστα επί τη προόψει αυτών των ημερών, που σε λίγες μέρες ο Τίμιος Σταυρός έρχεται επί σκηνής. «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το άγιον όνομα αυτού. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιον αυτού. Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον». Το ακούμε εδώ, το λέει η Εκκλησία, τα πασαπνοάρια. Τι είναι αυτά; Ο άνθρωπος να ομιλεί μέρα νύχτα με τον Θεό και, όταν είναι συνδεδεμένος με τον Θεό διά της προσευχής, δεν φοβάται τίποτα.

Και φως έχει στις σκέψεις του και δύναμη έχει στις δυνάμεις του και οδηγό έχει στον δρόμο του και γενικά στις αποφάσεις του έχει κάποια έγκριση από τον Θεό. Διότι πάντοτε, όταν τον παρακαλούμε, του λέμε «Γενηθήτω το θέλημά σου». Θέλημα του Θεού είναι το συμφέρον της ψυχής και του σώματος του ανθρώπου. Κατά συνέπεια ο Θεός δεν μπορεί να θέλει έξω από το συμφέρον της ψυχής του ανθρώπου και έτσι ο άνθρωπος έχει ασφάλεια. Εκτός αυτού, νιώθει ασφάλεια ο άνθρωπος και πάντοτε το παν πρέπει να το εξαρτά από τον Θεό. Ο Ιάκωβος στην επιστολή του γράφει, μέσα στα άλλα, λένε οι άνθρωποι ότι θα πάνε να κάνουν αυτό, θα πάνε να ταξιδέψουν κάνα δύο χρόνια σε μια πόλη άλλη, θα κάνουν χρήματα, θα γυρίσουν, θα φτιάξουν το άλλο κλπ.

Δεν λένε, λέει, «πρώτα ο Θεός» και «αν θέλει ο Θεός». Τα φτιάχνουν μόνοι τους, φτιάχνουμε ναυάγια σε όλα αυτά τα πράγματα, κλάματα, μαυροφορέματα και χιλιάδες άλλα πράγματα. Αν θέλει ο Θεός. Γι’ αυτό ο Θεός πάντοτε πρέπει να προβάλλεται, να προτείνεται, να υπάρχει πάντοτε μπροστά, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Σας έλεγα ένα βράδυ που μιλούσαμε για κάτι άλλο, ότι ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός κάθε πρωί που σηκωνότανε για να προχωρήσει στη διακονία του, ήρχετο προς Ανατολάς και έλεγε «Χριστέ μου, πήγαινε και σήμερα μπροστά». Αυτό ήτανε. Παρακαλούσε τον Χριστό να πάει μπροστά και σήμερα. Εμείς αυτόν τον Χριστό δεν τον θυμόμαστε. Κάνουμε κάνα σταυρό, κάνουμε κάνα σταυρό έτσι, κάποια καρικατούρα κάνουμε, για να μας φυλάξει, να μη μας πατήσει κάνα αυτοκίνητο, μην πάθουμε καμιά ζημιά, για τέτοια πράγματα.

Ότι πιστεύουμε απόλυτα και ότι έχουμε ανάγκη και θέλουμε τη συμβουλή του; Τη συμβουλή του να την κρατήσει για λογαριασμό του. Μια γιαγιά έλεγε: «Την ευχή της να μας δώσει, λέει η κόρη μου, και τη συμβουλή της να την κρατήσει για λογαριασμό της». Αυτό λέμε εμείς. Εμείς, την ευχή είναι να μας φυλάξει το παιδί, μη ματώσει, μην κάνει ζημιά, μην πάθει τίποτα, και ούτω καθεξής. Αλλά παραπέρα δεν έχει καμιά δουλειά ο Χριστός στο σπίτι μας. Να μας πει αυτός τι θα φάμε το μεσημέρι; Να μας πει αυτός αν κάνουμε παιδιά, αν κλέψω, αν ψευθώ, τι θα φορέσω, αν γίνω άντρας, αν γίνω γυναίκα; Αυτή είναι η δική μου δουλειά, δεν είναι η δική του. Εκεί πηγαίνει, και σε τέτοια πράγματα ο Θεός δεν καταπιάνεται. Και να τα προσέξουμε πολύ σοβαρά, διότι δεν θέλουμε να εξετάσουμε τη ζωή μας. Εάν εξετάσουμε τη ζωή μας, θα αντιμετωπίσουμε τη δικαιοσύνη του Θεού από τώρα, παρότι δεν ενεργεί εν

τούτοις, όμως και τώρα μας βρέχει και μας βοηθάει να επιστρέψουμε στο σωστό, αλλά εμείς δεν το κάνουμε. Λέγω, λοιπόν, ότι η προσευχή είναι κάτι που όλοι οι άνθρωποι αισθάνθησαν, οι μεγάλοι, να κάνουν προσευχή και να ενωθούν με τον Θεό. Ό,τι να διαβάσεις, θα δεις προσευχή στη μέση. Όμορφα είναι η προσευχή να έχει και κανένα μεσάζοντα. Η Εκκλησία μας έχει την Παναγία μας. Δεν λέει τίποτα που να μην μπει αμέσως «της Παναγίας Αχράντου» κλπ. «Υπερευλογημένης Δεσποίνης». Πέντε λόγια, «της Παναγίας Αχράντου» κλπ. Άλλα πέντε λόγια, «της Παναγίας Αχράντου» κλπ. Εμείς σνομπάρουμε την Παναγία. Δεν τη θέλουμε την Παναγία να μπει μπροστά, να πρεσβεύσει, να κρατήσει την ομπρέλα, για να μπορέσει ο άνθρωπος κάτω από αυτή. Η ομπρέλα κρατάει τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι η δικαιοσύνη του Θεού

αν ενεργήσει σε μας, ανά πάσα στιγμή που αμαρτάνομε, η γλώσσα μας πηγαίνει σαν γραφομηχανή κατηγορώντας από το πρωί μέχρι το βράδυ, τα μάτια μας δουλεύουν ό,τι διεφθαρμένο και ό,τι ανήθικο, τα αυτιά μας και ούτω καθεξής, πάμε χαμένοι. «Εάν ανομίας παρατηρήσεις, Κύριε, Κύριε, τίς υποστήσεται;» Ποιος θα σταθεί μπροστά, εάν ζητήσεις δικαιοσύνη να κάνεις με τον καθένα μας;

Μακροθυμεί ο Θεός και μας δίνει όλη αυτή την ευκαιρία. Θα ήθελα, λοιπόν, με τα λόγια μου αυτά να σας επιστήσω την προσοχή στο θέμα της προσευχής. Χάνουμε πολλά που δεν προσευχόμεθα ή που προσευχόμεθα πλημμελώς, που δεν προσευχόμεθα όπως πρέπει να προσευχόμεθα. Θα μου πείτε «Μα εγώ προσεύχομαι». Τι προσεύχεσαι; Τι προσεύχεσαι; Προσεύχεσαι για το εγγονάκι να επιτύχει στις εξετάσεις, και αυτό λέγεται προσευχή;

Προσεύχεσαι; Πες μου, σε τι συνίσταται η προσευχή σου; Να έχει καλό ταξίδι η κόρη που πάει στην Αμερική; Τι; Να επιτύχει η εγχείρηση; Τι; Σε τι προσεύχεσαι; Η προσευχή πρέπει να είναι πνευματική. Ανοίξετε τα κείμενα της Εκκλησίας και θα βρείτε χίλιες ευχές. Οι 999 είναι πνευματικές και μία υλική. «Άγγελον ειρήνης, πιστόν οδηγόν, φύλακα· την ημέραν πάσαν τελείαν, αγίαν, ειρηνικήν· χριστιανά τα τέλη της ζωής ημών», και, και, και, όλο πνευματικά. Και έχει και σε ένα μέρος «υπέρ ευκρασίας αέρων, ευφορίας των καρπών της γης». Για κάνα κομμάτι ψωμί. Τι μπορείτε να λέτε; Οι 999 είναι πνευματικές. Άνοιξε τα κείμενα. Πιστεύουμε, λέμε, εκκλησιαζόμαστε

Κυριακή, έχουμε εικόνες στα προσκυνητάρια μας, θυμιάζουμε, λέγομε «θα, χριστιανικές ταυτότητες». Ανοίξετε τα κείμενα και θα βρείτε μόνο σε αυτή την περίπτωση που σας ανάφερα. Για να καταλάβετε, και οι δικές μας δεν είναι καθόλου, καθόλου δεν είναι πνευματικές. Θα μου πείτε «Είστε απόλυτος». Είναι αλήθεια ότι είμαι απόλυτος στο σημείο αυτό. Αυτό διότι υπάρχουν και μερικές ψυχές που έχουν ξεχωρίσει τα θέματα και προσεύχονται. Φέρνουν: το παιδί έχει παραστρατήσει, το κορίτσι έχει ξεμπουρήσει, ο σύζυγος ή η σύζυγος, κατά αναλογία ποιοι είναι, ο πατέρας, ο παππούς, η γιαγιά, οι αδελφοί, οι συγγενείς αυτοί, και κάνουν σωστή προσευχή. Ζητάνε την επιστροφή, ζητάνε τη μακροθυμία του Θεού και να λαλήσει αγαθά εις τας καρδίας αυτών οι οποίοι έχουν παραστρατήσει.

Είναι μικρό ποσοστό αυτό. Όπως έλεγα και το πρωί στην Εκκλησία, εάν είσαστε, αποδεικνύεται αυτό από το ότι δεν φέρνουμε χαρτί με το όνομα και προσφορά για τους ξεστρατισμένους αυτούς, για τους ζωντανούς αυτούς νεκρούς, δεν φέρνουμε στην Εκκλησία. Να βγει έστω και εμμέσως, να πέσει η ψυχή τους μέσα στο Άγιο Ποτήριο, για να ωφεληθούν. Διότι ο σατανάς και αυτή την έμμεσο προσευχή τη φοβάται, διότι δίδει αφορμή στον Χριστό να του λέει «Κάνε στην άκρη, γιατί με παρακαλεί εκείνος». Γιατί ο σατανάς πηγαίνει και ζητάει και του λέει του Χριστού: «Είσαι άδικος. Αυτός είναι δικός μου. Όπως ξέρεις, κάνει εκείνο, κάνει εκείνο, κάνει το άλλο. Είναι δικός μου». Όταν όμως ο Χριστός μας έχει δίπλα προσευχές, λέει,

«Κάνει αυτά, αλλά κι αυτός μου λέει να μην το κάνω και δεν θα το κάνω». Κι έτσι δίνουμε την ευκαιρία στον Χριστό μας να τον ανεχθεί ακόμη αυτόν, να την ανεχθεί την άλλη. Μήπως έρθει σε μετάνοια, μήπως επιστρέψει. Αυτά όλα είναι δουλειά της προσευχής. Μόνον διά της προσευχής λύονται αυτά τα πράγματα. Και ο Χριστός τα περιμένει. Δεν τα ξέρει; Πώς δεν τα ξέρει; Αλλά τα περιμένει από μένα. Ζητάει την ταπείνωση του ανθρώπου και όσο ο άνθρωπος αγωνιστεί στο σημείο αυτό, τόσο περισσότερο θα ωφεληθεί και θα ωφεληθεί. Ο Ιώβ, το ωραίο αυτό βιβλίο, το οποίο πρέπει να το διαβάζει κάθε άνθρωπος, όχι για τα δεινά του, αλλά για την όλη διδασκαλία που υπάρχει μέσα, έχει στο...

8ο κεφάλαιό του, στίχος 5, το εξής, γράφει: «Όρθριζε προς Κύριον Παντοκράτορα δεόμενος». Εμείς λέμε να βγούμε να πάρουμε οξυγόνο στο σώμα, καλό και άγιο, αλλά το οξυγόνο της ψυχής ποιος θα το πάρει; «Όρθριζε προς Κύριον Παντοκράτορα δεόμενος». Να σε βρει, τι λέει, η προσευχή με τα χέρια το πρωί· ο όρθρος να σε βρίσκει με τα χέρια σηκωμένα προς τον Παντοκράτορα. «Εἰ καθαρὸς εἶ καὶ ἀληθινός», και αν είσαι καθαρός και αληθινός, «νῦν ἐπακούσεταί σου τῆς δεήσεως». Αν είσαι όμως καθαρός και αληθινός. Εμείς και ακάθαρτοι είμαστε και ψεύτικοι είμαστε, διότι η ζωή μας δεν είναι χριστιανική. Χριστιανική λέγεται, χριστιανική δεν είναι όμως.

Τον τίτλο, δεν έχει την ουσία. Εξετάσατε τη ζωή σας με βάση όμως τη ζυγαριά του Χριστού και τη μεζούρα του Χριστού, όχι της φίλης, ούτε της φιλενάδος, ούτε του κόσμου. Ο κόσμος εύκολα εκδίδει πιστοποιητικά για τη Βασιλεία των Ουρανών. Εσύ πρέπει να πας στην Ομόνοια του Παραδείσου και για μένα ο Χριστός έχει φτιάξει ειδική κόλαση, ειδική κόλαση. Λέγω, λοιπόν, ότι η προσευχή είναι απαραίτητο στοιχείο. Αν δεν προσεύχεσαι σωστά, ξεκίνησες. «Θα ήθελα να μάθω περί προσευχής», λένε ορισμένοι, «μα δεν ξέρω τι να προσευχηθώ». Δεν είναι θέμα καπατσοσύνης, αν τον φέρεις βόλτα τον Θεό, όχι. Λέγε του «Κύριε, μη με ελεήσεις», μπορεί να του λες. Όχι, «Κύριε», λέει, «μη με θέμε, Κύριε και μη με ελεήσεις», και ο Κύριος θα σου δώσει

την καρδία σου, όχι κατά τα λόγια σου. Λόγια υπάρχουν πολλά, και όμορφα, και καλοφτιαγμένα, που εμάς μας συγκινούν. Τον Χριστό δεν τον συγκινούν. Τον Χριστό τον συγκινεί η καρδία του ανθρώπου και η καθαρότητα του ανθρώπου. «Καρδία συντετριμμένη και τεταπεινωμένη ο Θεός ουκ εξουδενώσει». Τέτοιες καρδιές θέλει. «Θεέ μου, επέτρεψες και σήμερα να ξημερώσω, που εγώ έχω κλείσει προκαταβολικά ραντεβού για δέκα μέρες, χωρίς να πω “αν θέλει ο Θεός, θα συναντηθούμε τότε”. Επέτρεψες να ανοίξω τα μάτια μου», διότι πολλοί έχουν τη γνώμη ότι ξύπνησαν διότι βάλαν το ξυπνητήρι. Μπορεί να βαρέσουν 400 ξυπνητήρια και να τα έβαζαν μέσα σε κατσαρόλα για να κάνουν σεισμό, για να ξυπνήσεις, και να μην ξυπνήσεις. Για να ξυπνήσεις πρέπει να το θέλει αυτός.

Ότι δεν έγινε νεκροκρέβατο το κρεβάτι μας είναι γιατί το θέλει αυτός. Και όταν σηκωθείς το πρωί, «Χριστέ μου, επέτρεψες να ξαναδώ το μεγαλείο σου, σε καινούργιες ευθύνες σήμερα. Σε παρακαλώ, σκέπασέ με και οδήγησέ με». Αμέσως θα ευχαριστείς τον Θεόν που σου προσέθεσε μίαν ημέρα, όχι για να κάνεις το καλό, για να μετανοήσεις. Αυτό που συγκινεί τον Θεό είναι η μετάνοια, όχι η καλοσύνη. Καλοσύνη κάνουν πολλοί άνθρωποι. Το ψωμί βγάζουν από τα δόντια και το δίδουνε, αλλά τον Χριστό τον βλαστημάνε. Δεν τον δέχονται τον Χριστό, και τη μάνα του και τη ζωή. Το μυρμήγκι δεν το πατούνε, αλλά τον Χριστό τον ποδοπατούνε. Την Εκκλησία του δεν τη θέλουνε, το Ευαγγέλιό του δεν το θέλουνε, ο κλήρος τούς εκνευρίζει. Είναι άλλη κατάσταση και άλλος τρόπος που κρίνει ο Θεός.

Η δικαιοσύνη του Θεού είναι μια μεζούρα που θα μας καταπλήξει πέραν του τάφου. Θα μας καταπλήξει, διότι λέγει ένας πατήρ: «Τρία παράξενα μας περιμένουν πέραν του τάφου. Ανθρώπους, τους οποίους περιμέναμε να τους δούμε στην Ομόνοια του Παραδείσου, δεν θα τους βρούμε· θα έχει φτιάξει ειδική κόλαση να τους βάλει. Ανθρώπους επίσης που τους είχαμε εμείς διακολασμένους, θα τους βρούμε μέσα». Δύο παράξενα, δύο απορίες. Και η τρίτη απορία, λέει, είναι: «Αν εμείς ποτέ σωθούμε, θα λέμε πώς σωθήκαμε», γιατί πράγματι είναι κατόρθωμα. Είναι του ελέους του Θεού για να περάσει ο άνθρωπος αυτή τη στενή πόρτα προς τη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν είναι της καπατσοσύνης της δικιάς μας ούτε της δικαιοσύνης της δικιάς μας. Είναι του ελέους του δικού του και γι’ αυτό λέγω ότι είναι.

Οι βεβαιώσεις και τα πιστοποιητικά που εκδίδουμε εμείς δεν έχουν καμία ισχύ. Η προσευχή ακόμη αλλάζει τη βουλή του Θεού. Μπορεί ο Θεός να έχει βγάλει μια διαταγή, να την έχει υπογράψει και σφραγίσει και να την ανακαλεί. Δεν ξέρω αν διαβάζετε στην Παλαιά Διαθήκη. Κάποτε έστειλε τον προφήτη Ησαΐα σε έναν βασιλιά, Εζεκία ονόματι. Ήταν άρρωστος στο κρεβάτι και του λέει: «Πήγαινε, πες του· τάδε λέγει Κύριος: ετοίμασαι τα του οίκου σου, αποθνήσκεις». Και αυτός έφυγε, ο Ησαΐας, και γυρίζει στον τοίχο και προσεύχεται. Έκλαψε μάλιστα και ζήτησε πίσω χρόνο. Ο Ησαΐας ειδοποιείται εκεί που ήτανε.

«Πίσω, πες του ότι του προσθέτω δεκαπέντε χρόνια». Και του προσέθεσε δεκαπέντε χρόνια ακόμα, διότι προσευχήθηκε και ζήτησε από τον Θεό να ανακαλέσει την υπογραφή του, και την ανακάλεσε την υπογραφή του ο Θεός. Νικάται ο Θεός. Νικάται η παντοδυναμία του· η αγάπη του, και συγκαταβαίνει στον άνθρωπο. Το πάλιν που είπε «ετοίμασαι τα του οίκου σου», να το μάθουνε μερικοί οι οποίοι αφήνουνε δουλειές εδώ πίσω, που αλλοίμονό τους, θα πάνε εκεί. Πράγματα που μπορούσαν να τακτοποιήσουνε, να μοιράσουνε όμορφα, να κάνουνε τη διαθήκη τους, ώστε να μην πιαστούνε μαλλιά με μαλλιά οι κληρονόμοι πάνω στο κεφάλι. Και να μην αρχίσουν οι βλαστήμιες στα δικαστήρια, γιατί αλλοίμονό τους, θα τους ποδοπατάνε εκεί πέρα. Αλλοίμονό τους. Αυτό το «ετοίμασαι». Αλλά εμείς φοβόμαστε: άμα κάνουμε τη διαθήκη μας, τι κάνουμε; Θα πεθάνουμε.

Ούτε θα πεθάνουμε γιατί δεν κάνουμε διαθήκη. Είναι και αυτά του σατανά δουλειές, τα οποία, αν θα ήθελε ο άνθρωπος να ανοίγει ποτέ καμιά φορά τη Γραφή, θα μπορούσε να μάθει πώς ακριβώς πρέπει να συμπεριφέρεται. Δεν ξέρω ακόμη αν έχετε παρακολουθήσει ποτέ σας τον Μωυσή, γι’ αυτόν που μιλούσαμε προχθές, πόσες φορές με αυτή την προσευχή δεν άλλαξε τα πράγματα. Πόσες φορές δεν έκλεισε αυτός τον ουρανό, πόσες φορές δεν έκανε θαύματα αυτός ο άνδρας της προσευχής, παντοδύναμος. Τι πάει να πει, λέγω, βόμβα υδρογόνου που λένε, βόμβα ατόμου κ.λπ.; Αυτά είναι αστεία. Ο πιστός θα πει «Κύριε Ιησού Χριστέ, βοήθησέ με», αυτή πέφτει και κάθεται εκεί πέρα χωρίς να σκάσει. Παθαίνει αφλογιστία.

Μεγαλύτερο άτομο από το άτομο δεν υπάρχει, μεγαλύτερο άτομο από τον άνθρωπο, αλλά τον άνθρωπο τον συνδεδεμένο με τον Χριστό, όχι τον νεκρόν άνθρωπο, τον συνδεδεμένο με τον Χριστό. Εγώ, βάλε το φις στην πρίζα και πιάσε το ηλεκτροφόρο σύρμα. Δεν το πιάνει; Γιατί είναι παντοδύναμο και σε καίει; Γιατί έχει σχέση με το ρεύμα. Αυτός είναι ο πιστός όταν έχει σχέση με τον Χριστό. Είναι παντοδύναμος, θαυματουργεί, έχει λελυμένα όλα του τα θέματα.

Δεν τον απασχολεί αν πεθάνει τώρα ή αν πεθάνει σε ένα εκατομμύριο χρόνια. Δεν τον φοβερίζει τίποτα. Ούτε πόλεμος τον φοβερίζει, ούτε καρκίνος τον φοβερίζει, ούτε βόλι τον φοβερίζει. Τζετ τον φοβερίζει; Κανένας τον φοβερίζει; Δεν κινδυνεύει από κανέναν. Ο άνθρωπος κινδυνεύει μόνον από την αμαρτία, από τον εαυτό του. Κανένας δεν μπορεί να κάνει κακό στον άνθρωπο, μόνο ο άνθρωπος στον εαυτό του. Ωραιότατα και επιγραμματικότατα έγραφε από την Κουκουσό της Αρμενίας, εξορισμένος, ο θείος Χρυσόστομος, όταν του έγραφαν από εδώ οι επίσκοποι: «Τίμιε Πάτερ, σε αδίκησαν», «Τίμιε Πάτερ, σου έκαναν, σου έφτιαξαν, σε στενοχώρησαν και λοιπά, σε έβλαψαν, Τίμιε Πάτερ». «Ναι, το παραδέχομαι». Και έγραφε κι αυτός από εκεί και έλεγε: «Ουδείς δύναται βλάψαι Ιωάννην, ει μη Ιωάννης εαυτόν». Κανένας δεν μπορεί να με βλάψει, να μου κάνει κακό, αν εγώ δεν κάνω κακό, αν εγώ δεν αμαρτήσω.

Κακά δεν υπάρχουν. Λέγονται νομιζόμενα κακά αυτά. Κακόν είναι ένα και ακούει στο όνομα αμαρτία· αυτό είναι το κακό. Όλα τα άλλα είναι νομιζόμενα κακά. Πού υπάρχει θάνατος; Και το κορμί θα λιώσει και θα ξαναναστηθεί. Αυτά είναι αστεία, το να συζητούμε να μείνω δέκα μέρες παραπίσω ή ότι έφυγα δέκα μέρες πιο μπροστά. Αυτά είναι αστεία. Όταν όμως ο άνθρωπος προσεύχεται και καταυγάζεται από τη χάρη του Πνεύματος του Αγίου, όλα αυτά τα έχει λελυμένα μέσα στον νου του. Δεν υπάρχουν γρίφοι, δεν υπάρχουν σκοτάδια, δεν υπάρχουν κρυφά δωμάτια στην ψυχή εκεί πέρα, φόβοι δεν υπάρχουν· είναι όλα λελυμένα. Διαβάστε, εάν θέλετε, εκείνο το μέρος όπου ο Χριστός μας προσηύχετο στη Μεταμόρφωση. Να δείτε εκεί τι έγινε.

Ολόκληρος έλαμπε. Σε ώρα προσευχής έλαμπε. Όσοι ακούσατε την υπόθεση του Αγίου Νεκταρίου, όταν επέστρεψε διωκόμενος από την Αλεξάνδρεια, κατέβηκε στη Χαλκίδα και ένας Χαλκιδαίος, κατόπιν αποκαλύψεως, πήγε και τον παρέλαβε και τον φιλοξενούσε για ορισμένο χρονικό διάστημα σπίτι. Και ένα βράδυ, ο μικρός του κυρίου αυτού τρέχει στον παπά: «Παπά, πυρκαγιά στο δωμάτιο του παππού!» Και τρέχει, σου λέει, κάτι αναμμένο, πυρκαγιά. Τρέχει να ανοίξει την πόρτα και βλέπει γονατιστόν τον Άγιο Νεκτάριο και προσηύχετο, που ήταν μέσα σε μια φωτιά και καιγότανε ολόκληρος.

Βάτος καιομένη και μη καταφλεγομένη και σήμερα. Σε ώρα όμως προσευχής. Όταν ο άνθρωπος προσεύχεται, ο Χριστός κάθεται από πάνω και ακούει, εκτός των αγγέλων οι οποίοι παίρνουν τις προσευχές και τις πηγαίνουν. Και συγκεκριμένως σε αυτή τη διακονία είναι το τάγμα του Αρχαγγέλου Ραφαήλ. Διαβάστε, αν θέλετε, το βιβλίο του Τωβία στην Παλαιά Διαθήκη, να δείτε τι λέει ο Τωβίας: ότι εγώ έπαιρνα τις προσευχές σου και τις πήγα στον Θεό, και ο Θεός με έστειλε να πάρω τον γιο σου, να τον πάω εκεί να πάρουμε τα χρήματα, για να μην πεθάνεις που ήσουνα άρρωστος. Αυτά είναι ξένα όμως για τους χριστιανούς. Φτιαχνόμαστε μόνοι μας, αυτός έχει βάλει και το ράδιο ίσως και ακούει, ή ακούει και με το αυτί απ’ έξω τι να λέει η γειτόνισσα απ’ έξω.

Εάν ο άνθρωπος δεν αποξενωθεί από τα γήινα και δεν έχει έναν τρόπο ξεχωριστό να μπορέσει να στείλει τον εαυτό του στον ουρανό, είναι δυνατόν να αντικατοπτρίσει τη θεία χάρη; Παρακολουθήστε στα σπίτια τα σημερινά πώς γίνονται. Τι δεν έχουν, τι δεν προβλέπουν, έχουν όλα τα πάντα, πλην προσκυνηταρίου. Στα χίλια κτίρια που θα γίνουν, πέντε έχουν προσκυνητάρια και ειδικό προσευχητήριο. Έχει για όλα και για τους σκύλους ακόμη, έχει προβλέψεις, αλλά δεν έχει μέρος να κλειστεί, να γονατίσει μέσα, να σηκώσει τα χέρια επάνω. Γι’ αυτό είναι έρημα και κουκουβάγιες και κοράκια θα κράζουν μέσα σε λίγο.

Έφυγε ο Χριστός από το σπίτι. Βγήκε, μπήκανε τα πάντα. Να μην τα απαριθμήσω τα διαβολεμένα του σπιτιού, πόσο χώρο κρατάει το καθένα, και δεν υπάρχει ένα μέρος, ένα προσευχητάρι. Στις θλίψεις σου, στις στενοχώριες σου, στα προβλήματά σου, τράβηξε την κουρτίνα πίσω και να σηκώσεις τα χέρια σου επάνω. Να πιαστείς από τον Θεό, να κατεβάσεις τον ουρανό κάτω, να λύσεις τα προβλήματά σου αμέσως, να παρηγορηθείς, να σταματήσεις να παίρνεις τα ηρεμιστικά και να ξαπλώσεις να κοιμηθείς τον ύπνο του δικαίου. Διότι όλα αυτά έχουν φτάσει, διότι έφυγε η προσευχή. Όχι η τυπική προσευχή· τυπική προσευχή υπάρχει πολλή. Η ουσιαστική προσευχή, εκείνη η οποία, λέγω, τον άνθρωπο θα τον βοηθήσει.

Να ενωθεί με τον Θεόν, να γίνει ένα. Και όταν ενωθεί με τον Θεόν διά της προσευχής, τα πράγματα αλλάζουν. Μας γράφει στον Ευαγγελικό Νόμο, βρήκα κάπου, θα το θυμόσαστε κι εσείς, συγκεκριμένως του Ματθαίου. Ευαγγελικός Νόμος είναι τα τρία κεφάλαια, πέμπτο, έκτο και έβδομο κεφάλαιο του Ματθαίου. Δράττομαι της ευκαιρίας, μια και ήρθε στη γλώσσα μου: αν δεν διαβάσετε το υπόλοιπο Ευαγγέλιο ή την Παλαιάν Διαθήκη, τίποτα, δεν έχετε καιρόν, αυτά τα τρία κεφάλαια θα τα διαβάσετε. Πέμπτο, έκτο, έβδομο. Θα διαβάσει αυτά τα τρία κεφάλαια ο άνθρωπος και τα εφαρμόσει στην...

Ομόνοια του Παραδείσου θα είναι από τώρα, εκ προοιμίου, και θα του χρειάζεται ένα μικρό επεισόδιο, το οποίο λαμβάνει χώραν στην γλωσσοφωλιά.

Σπάσιμο του τσουφλιού που λέγεται σώμα, να μείνει κάτω το τσούφλι και να πετάξει το πουλάκι απάνω. Αυτό το μικρό επεισόδιο που λέγεται θάνατος. Όλα τα άλλα είναι αστεία. Αυτό λοιπόν, αν διαβάσει το μέρος το 5ο, το 6ο και το 7ο, το ε, στίγμα και ζήτα, εκεί θα τα μάθει όλα. Εκεί λοιπόν λέγει ο Χριστός μας το εξής: «Αιτείτε και δοθήσεται υμίν». Ζητήστε, το περιμένω. «Ζητείτε και ευρήσετε, κρούετε και ανοιγήσεται υμίν. Πας γαρ ο αιτών λαμβάνει και ο ζητών ευρίσκει. Ο μη αιτών ου λαμβάνει και ο μη ζητών ου ευρίσκει». Άρα στο χέρι μου είναι να αιτήσω.

Να, δώσετε μια αίτηση και κάθεστε και σκέπτεστε πώς να συντάξετε μια αίτηση για ένα πράγμα κοσμικό εδώ. Και κοιτάτε να βρείτε τα ωραιότερα λόγια, να δικαιολογείται η αίτηση και ταυτόχρονα να έχει λόγια να συγκινήσουν την υπηρεσία ή το πρόσωπο στο οποίο αποτείνεται, ώστε να επιτύχουμε αυτό το πράγμα. Αυτά τα στοιχεία είναι απαραίτητα και για τον Χριστό. Όχι γιατί τα έχει ανάγκη αυτός, αλλά τα έχουμε ανάγκη εμείς. Δείχνει αυτή μας η διαγωγή τη δικιά μας εσωτερική κατάσταση και τότε θα πάρουμε. Εάν η αίτηση δεν είναι σωστή, θα επιστραφεί. Γι’ αυτό λέγει ο Ιάκωβος, σας είπα γρηγορότερα: «Αιτείτε και ου λαμβάνετε». Γιατί; «Διότι κακώς αιτείτε».

Υπάρχουν άνθρωποι να τους βοηθήσει η Παναγία πάνω στη Γρηγορούσα να βγάλουν τον Νικάρη από μέσα. Είναι αίτηση αυτή; Είναι ζήτημα αυτό; Ζητάει η άλλη να χωρίσει το ανδρόγυνο, να πάρει τον σύζυγον, ή ο άλλος να πάρει τη σύζυγον.

Τι ακούει αυτή η Παναγία στις παρακλήσεις! Ξέρετε, να φρίξετε. Τα πιο παράδοξα πράγματα είναι. Είναι δυνατόν αυτά τα πράγματα να έχουν απαντήσεις; Δεν έχουν απαντήσεις αυτά τα πράγματα. Θα αιτήσεις σωστά. «Κρούετε και ανοιγήσεται». Όταν πας και χτυπήσεις σε μια πόρτα και δεν σου ανοίξουν, σηκώνεσαι και φεύγεις; Μα μπορεί να μην είναι μέσα. Και εν τούτοις επιμένεις.

Και καμιά φορά μάλιστα βλέπεις και φως μέσα. Μέσα είναι, και μπορεί να το ξέχασαν το φως αν μένουν οι άνθρωποι. Να φύγαν και να μην είναι μέσα, και πάλι φωνάς, και πάλι ρωτάς από δίπλα, και πάλι πετάς καμιά πέτρα, ξέρω εγώ, αν είναι κάνας τσίγκος, αν είναι, ξέρω εγώ τι είναι. Κάνεις τόσο κόπο για να μπορέσεις να δεις ποιος είναι μέσα, να έρθεις σε επαφή, έτσι; Εσύ εδώ γιατί δεν κάνεις το ίδιο στον Χριστό όταν δεν σου ανοίγει; Ο Χριστός είναι πάντοτε μέσα. Δεν λείπει ποτέ. Δεν λείπει ποτέ. Μόνο ο Άγιος Νικόλαος έλειπε κάποτε· είναι Άγιος. Ο Άγιος είναι σε τόπο και χρόνο. Ο Χριστός είναι πανταχού παρών. Αλλά εν τούτοις ο Χριστός, που έλαβε την αίτηση, ειδοποίησε τον Άγιο Νικόλαο. «Τρέχα», του λέει, «στη φυλακή σκοτώνουν τους ανθρώπους, θα τους εκτελέσει το πρωί». Και τον έστειλε στη φυλακή και έβγαλε τους ανθρώπους. Διαβάστε τον βίο του Αγίου Νικολάου. Ο Χριστός είναι πάντοτε μέσα. Για να μην ανοίγει, έχει τον λόγο.

Δεν πρέπει να σου το δώσει το αίτημά σου αυτή την ώρα. Μην παραιτηθείς. Εν πάση περιπτώσει, εγώ θα σου χτυπάω πάντως και, αν νομίζεις ότι είναι για το συμφέρον μου αυτό που σου ζητώ, κάνε. Εσύ θα κάνεις ό,τι νομίζεις. Δώσε μου υπομονή να περιμένω. Εμείς ζητάμε, όπως ξέρετε, πάλι στραβά πολλές φορές. Έχουμε έναν πειρασμό, έχουμε μια αρρώστια, έχουμε μια ανέχεια, έχουμε μια αναδουλειά, έχουμε, ξέρω εγώ, πολλά προβλήματα σήμερα. Μη ζητάς από τον Χριστό να σου βγάλει αυτόν τον σταυρό. Θα έχεις καλύτερα αποτελέσματα να του έλεγες στην προσευχή σου: «Χριστέ μου, μην μου τον παίρνεις τον σταυρό αυτό, μια και μου τον έδωσες, αν μου τον έδωσες εσύ, γιατί μπορεί να τον έφτιαξα μονάχος μου. Μη μου τον παίρνεις, μόνο δώσε μου τη δύναμη να τον φέρω, δώσε μου τη δύναμη να τον σηκώνω».

Μέσα στη θλίψη, μέσα στον πόνο, μέσα στην αρρώστια, μέσα στην εγκατάλειψη, μέσα στον σεισμό, μέσα, ξέρω εγώ, στην οργή, στον λιμό, εκεί είναι η ωφέλεια η ψυχική. Όταν τα πράγματα είναι καλά, είναι μπόσικα όλα. Το νερό για να πάει ψηλά πρέπει να πιεστεί. Όταν δεν πιεστεί, δεν πηγαίνει ψηλά. Είναι πλαδαρό, χύνεται κάτω. Τρέχει στις γειτονιές και στα υπόγεια. Όταν πιεστεί, τρυπάει τον τοίχο. Έτσι ακριβώς πρέπει να πιεστεί ο άνθρωπος στην προσευχή από τα γεγονότα. Και ξέρετε ότι οι θερμότερες προσευχές και οι καλύτερες προσευχές γίνονται στις περιστάσεις μας, στις ευλογημένες περιστάσεις μας. Όταν μας εγκαταλείπει το πορτοφόλι, όταν μας εγκαταλείπει η επιστήμη...

Μας εγκαταλείπουν οι δυνάμεις, τότε δρουν οι προσευχές και τότε φαίνεται η δύναμη του Θεού. «Κτυπάτε», λέει, «κτυπάτε». Κάποτε ένα βραδάκι πήγαινε ένας βιαστικά προς τα έξω της πόλεως και τον ρωτάει ένας: «Πού πας, πού πας Βαρμανίκο;» «Πάω να σπάσω την πόρτα του Θεού». Ήτανε ένα εκκλησάκι απ’ έξω εκεί. Πήγαινε, άναβε τα καντήλια και έκανε την προσευχή του. Είχε ένα πρόβλημα λοιπόν τότε πολύ βαρύ και την εγκατέλειψε η επιστήμη την κυρά του, η οποία, αν έμενε αυτός πίσω από αυτή, θα πήγαινε χαμένος μέσα σε δύο μέρες. Ήτανε ανίατη. Προσηύχετο πολλές φορές, αλλά εκείνο το απόγευμα δεν είχε απάντηση. «Πάω», λέει, «να σπάσω την πόρτα, να σπάσω την πόρτα», λέει, «του Θεού».

Ήξερε ότι είναι μέσα. «Θα μου απαντήσεις». «Αν δεν ανοίξεις». Είναι δυνατά αυτά τα πράγματα. Θυμούμαι όταν βγήκε η πενικιλίνη στο Λονδίνο, ένας γέρων εφοπλιστής, αλλά πιστός, ο οποίος προσηύχετο στον Χριστό μας και του έλεγε: «Σε παρακαλώ, εγώ να φύγω πρώτα, μην φύγει η Καλλιόπη. Τι, Καλλιόπη, θα μείνεις πίσω, θα πεθάνω εγώ, θα μου κάνεις τα μνημόσυνά μου κ.λπ. και έπειτα θα πεθάνεις. Έχω συζητήσει εγώ με τον Χριστό». Και είχε μέσα του μια παρηγοριά ότι έτσι να γινότανε τα πράγματα, όπως τα έλεγε στην προσευχή του με τον Χριστό. Όμως αρρώστησε από μια βρογχοπνευμονία υγρά εκεί πέρα. Την παρέδωσαν οι γιατροί. «Δεν γίνεται τίποτα, δεν ξημερώνει η κυρία Διαμαντή».

Ώσπου η νοσοκόμα που της είχαν δώσει εντολή να... Ρίχνει δεν ξέρω πόση δόση πενικιλίνης, κάνει λάθος και της ρίχνει τριπλή μερίδα πενικιλίνης. Η γιαγιά σηκώθηκε το πρωί. Στον κόσμο, το λάθος της νοσοκόμας τη σήκωσε και έζησε, και πέθανε ο Διαμαντής και του έκανε τα μνημόσυνα, τα σαράντα και τα τρία μήνα και τα έξι μήνα, και πέθανε και αυτή κατόπιν. Τι του κοστίζει του Θεού; Πολιτικός είναι ο Θεός; Τον γέλασαν οι βουλευτές και έδωσαν υπογραφή στην υπόθεσή τους; Παντοδύναμος ο Θεός. Αλλά ποιος του εμπιστεύεται και ποιος του είπε λόγια τέτοια να τα συζητεί μαζί του; Τον πιάνει από τα πόδια: «Δεν σε αφήνω». Διαβάσατε ποτέ τη Γένεση, την προσευχή που έκανε ο Ιακώβ όταν γύριζε;

Είδε και έμαθε ότι ο Ησαύ έρχεται με τριακόσιους τόσους εναντίον του. Τι έκαμε εκείνο το βράδυ; Πέρασε, λέγει, την οικογένειά του, γύρω πως είχε πενήντα ανθρώπους, από το ποτάμι από εκεί, και αυτός κάθισε από εδώ. Και όλη τη νύχτα, λέει, πάλευε με έναν άνθρωπο και τον κρατούσε, λέει, αυτόν τον άνθρωπο. Δεν ήταν άλλος, ήταν ο Χριστός αυτός. Όταν εξημέρωνε, του λέει ο άνθρωπος αυτός: «Άφησέ με», του λέει, «να φύγω, άνοιξε η μέρα». «Δεν σε αφήνω», του λέγει, «εάν δεν με ευλογήσεις». Τον κρατούσε με την προσευχή. Τον καθήλωνε τον Θεό εκεί πέρα. Και εφόσον δεν τον άφηνε, του πίεσε το πόδι εδώ, τον μηρό εδώ, και του τον στραμπούληξε ο άλλος άνθρωπος εκείνος, ο Θεός δηλαδή, να πονέσει, να τον αφήσει. «Δεν σε αφήνω και με αυτό», του λέει.

Τον ρωτάει και του λέγει: «Τι έχεις όνομα; Πώς σε λένε;» Του λέει: «Ιακώβ». Ιακώβ πάει να πει δόλιος, πάει να πει υποσκελιστής. Θυμόσαστε τι είχε κάνει με τη μάνα του, τη Ρεβέκα, που με το κατσίκι τον έντυσε και έκλεψε τα πρωτοτόκια του Ησαύ; Γι’ αυτό τον περίμενε ο Ησαύ τώρα να τα πληρώσει. Λοιπόν, «Πώς σε λένε;» του λέει. Λέει: «Ιακώβ», που σας επαναλαμβάνω ερμηνεύεται δόλιος, υποσκελιστής. «Από εδώ και πέρα», του λέει, «θα λέγεσαι Ισραήλ». Εξ ου και Ισραηλίται, οι φίλοι μας. Ισραήλ, Ισραήλ πάει να πει ενισχυθείς με τον Θεόν, δυνατός μαζί με τον Θεόν. Αυτό πάει να πει Ισραήλ. Και το αποτέλεσμα είναι, τότε τον άφησε. Όταν ξημέρωσε, μετετράπη ο νους του Ησαύ.

Αντί να τον σκοτώσει, ο άνθρωπος έτρεξε και τον αγκάλιασε και άρχισε να τον φιλάει. Το πόδι βέβαια αυτό έγινε αιτία, να ξέρετε, μπορεί να το ξέρετε, οι Εβραίοι να μην τρώνε τα μπούτια. Αν πάτε σε εβραϊκή αγορά, μπορείτε να ψωνίσετε μπούτι· δεν το τρώνε οι Εβραίοι, διότι του Πατριάρχη Ιακώβ, του πατέρα τους, το μηρό ο Θεός τον έστριψε και το θεωρούνε σαν καταραμένο, κατά κάποιον τρόπο, και δεν το τρώνε. Ενίκησε τον Θεό. Εδώ του λέει: «Δεν θα φύγω εάν δεν με ελεείς, εάν δεν με ευλογείς». Και του επήρε την ευλογία και μετετράπη ο νους του Ησαύ και τα πράγματα άλλαξαν. Αν ανατρέξουμε να βρούμε άλλες περιπτώσεις, θα φρίξετε.

Να σας μεταφέρω τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ; Πείτε μου μια κίνηση, μια χειρονομία, μια επιχείρηση που έκαμε ο Χριστός, που δεν είχε ως προϋπόθεση τουλάχιστον μία αγρυπνία ολονύχτια. Βγήκε να εκλέξει τους μαθητάς του. Όλη νύχτα αγρύπνησε και το πρωί βγήκε και εξέλεξε τους μαθητάς. Ποιος; Ο Θεός. Ποιος; Ο Θεός. Εσύ πατσονίζεις, διαμερίζεις, κόπερς, κάνεις συνεταιρισμό, παίρνεις γυναίκα από τον δρόμο, παίρνεις άντρα από τον Καλλιτιρίμ και από τον Άι Κλαπ, δεν υπάρχουν να ρωτήσεις κανένα· είναι φυσικό να ναυαγείς. Ένας Θεός, όταν κάνει κάτι που θεωρείται σταυροδρόμι στη ζωή, θα πρέπει να είναι πλαισιωμένο με προσευχή.

Πας εσύ λοιπόν, άνθρωπος, στέκεσαι στο γάμο. Υπάρχει άλλο σταυροδρόμι στον άνθρωπο από το γάμο; Πού πας και βάζεις το χέρι σου; Όσο τη γυναίκα πρέπει να τη ζητήσεις από τον Θεό και τον άντρα πρέπει να τον ζητήσεις από τον Θεό. Έτσι λέει η Γραφή. Δεν λέει «οίκον και ύπαρξιν μερίζουσι πατέρες παισί»; Τα χωράφια, λέει, και τα αμπέλια τα κληρονομείς από τον πατέρα σου και από τη μάνα σου. «Παρά δε Κυρίου αρμόζεται γυνή ανδρί». Δέκα χρόνια στις χωματερές, όλη τη διαφθορά, έρωτες και λοιπά. Μόλις παντρευτούν, σε δέκα μέρες «ασυμφωνία», λέει, «χαρακτήρος»· χωρίζουνε. Δέκα χρόνια που τραβιόσαστε σε όλα αυτά δεν χωρίζανε. Σταύρινο διάβολος γιατί τρίγαγε αυτός. Τώρα που σε φανοδείκανε να μπουν κάτω από την ευλογία του Θεού, ασυμφωνία χαρακτήρος, τελειώνει. Γιατί; Γιατί δεν ρωτήθηκε ο Θεός.

Είναι εκείνος που δίδει την πλευρά. Όταν βάλεις το χέρι σου μόνη σου, δεν ξέρεις αν είναι ο Αδάμ αυτός που παίρνεις και θα είσαι εξεπλατιασμένη. Ούτε εσύ ξέρεις αν είναι η Εύα και είναι η πλευρά σου, ώστε να υπάρχει αρμονία. Αυτός που είναι ο Δημιουργός, αυτός ξέρει ποιος είναι. Αλλά εμείς δεν έχουμε τέτοια. Κάνουμε συνεταιρισμούς, κάνουμε άλλες επιχειρήσεις, κάνουμε ταξίδια χωρίς να προσευχηθούμε: «Να το κάμω, Χριστέ μου, αυτό το πράγμα;»

«Να μην το κάνω; Εσύ να εμποδίσεις». Εγώ ευχαριστώ το δέχομαι, γιατί ήταν από το χέρι. Και ξέρετε τι λέει ο θείος Χρυσόστομος; Αν ζητάς κάτι, λέει, από τον Θεό και σου το δώσει, να του πεις ένα ευχαριστώ. Αν δεν σου το δώσει, να του πεις χίλια ευχαριστώ. Γιατί σε φύλαξε από κάτι. Για να μη σου το δίδει, θα πει κάτι κακό θα βγει από εκεί.

Σε φυλάει ο Θεός. «Χίλια ευχαριστώ, Θεέ μου, που δεν μου το δίδεις, γιατί, για να μη μου το δίδεις, εσύ ξέρεις γιατί δεν μου το δίδεις». Και ας σκεφτούμε, μέσα σε όλες αυτές τις ενέργειες του Χριστού μας, τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ. Έχετε διαβάσει ποτέ σας στο Λουκά τι λέγει εκεί γύρω από τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ; Τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ αναφέρει ότι ο Χριστός επήγε

στο Ελαιών κατά το ειωθός, πώς το λέει εκεί πέρα η Γραφή, και έπεσε κάτω να προσευχηθεί. Απεμακρύνθη βέβαια από τους μαθητάς του ως λίθου βολή, όπως πετάς ένα λιθάρι. Φέρνει 60 μέτρα, και πήγε εκεί πέρα και έπεσε. Ακούστε: «Και εξελθών επορεύθη κατά το έθος», όπως είχε συνήθεια να πηγαίνει μεμονωμένα στο όρος, στο όρος των Ελαιών. «Ηκολούθησαν δε αυτώ και οι μαθηταί αυτού. Γενόμενος δε επί του τόπου», όταν φτάσανε εκεί, «είπεν αυτοίς· προσεύχεσθε μη εισελθείν εις πειρασμόν». Προσέξτε τι έχει κοστίσει. Μεγάλη Πέμπτη βράδυ. Προσεύχεσθε να μην εισέλθετε σε πειρασμό. «Και αυτός απεσπάσθη απ’ αυτών ως λίθου βολήν».

Αυτός πήγε παραπέρα, ως λίθου βολήν, «και θεις τα γόνατα προσηύχετο». Και γονατίζει κάτω και προσηύχετο, λέγων: «Πάτερ, ει βούλει», εάν θέλεις, το θέτει στην κρίση του Πατέρα. Ο Θεός το θέτει στην κρίση του Πατέρα. Σκεφτείτε τώρα εμείς τα ανθρωπάκια, διότι ρωτήσαμε τον συμβολαιογράφο, γιατί ρωτήσαμε τον δικηγόρο ή τον θείο που ήξερε ή τη γιαγιά που ήξερε, προχωρούμε. Ρε, ρώτα τον Θεό να σου πει. Όλοι οι άλλοι δεν ξέρουν τίποτα. «Ει βούλει, παρενεγκείν τούτο το ποτήριον απ’ εμού· πλην μη το θέλημά μου, αλλά το σον γινέσθω». Γενηθήτω το θέλημά σου, είπες στο Πάτερ ημών. Και το λέμε, αλλά το λέμε για τους άλλους, όχι για τον εαυτό μας. «Γενηθήτω το θέλημά σου, το σον γινέσθω». Και τι έγινε τότε, εκεί που ήταν γονατιστός;

«Ώφθη δε αυτώ άγγελος απ’ ουρανού ενισχύων αυτόν». Στην προσευχή απάνω, στη δύσκολη βραδιά, στο σταυροδρόμι αυτό, ήρθε άγγελος από τον ουρανό. Τον άνθρωπο Ιησού εκείνη την ώρα, ο άνθρωπος Ιησούς, όχι ο Θεός Ιησούς, τον άνθρωπο Ιησού, και τον εβοήθησε άγγελος. Καταλαβαίνετε εμείς τώρα πόσο ανάγκη έχουμε αυτών των πραγμάτων; «Και γενόμενος εν αγωνία εκτενέστερον προσηύχετο. Εγένετο δε ο ιδρώς αυτού ωσεί θρόμβοι αίματος καταβαίνοντες επί την γην». Πού ιδρώσαμε εμείς ποτέ στην προσευχή; Κλαίμε γιατί χάσαμε, όπως σας είπα, υλικά αγαθά. Φτάνουμε υλικά αγαθά, φτάνουμε σαρκικά αγαθά, φτάνουμε παρανόμους συντρόφους και κλαίμε.

Αυτά δεν είναι δάκρυα σωτηρίας, δεν είναι δάκρυα που μπορούν να μπουν στην προσευχή και να τα λάβουμε σοβαρώς υπόψη, να μας φέρουν αποτελέσματα. Αν λοιπόν ένας Χριστός προσεύχεται, εμείς τι πρέπει να γίνουμε; Και λέγει ο ίδιος το εξής: «Αγρυπνείτε εν παντί καιρώ δεόμενοι, ίνα καταξιωθήτε εκφυγείν πάντα τα μέλλοντα γίνεσθαι». Αυτό έχει αιώνια ισχύ. Θα το διαβάσω πάλι. Είναι από το 21ο του Λουκά, στίχος 36. «Αγρυπνείτε». Όταν λέμε αγρυπνείτε, να είστε έξω από την αμαρτία, μακριά από τον ζοφερόν ύπνο της αμαρτίας. «Αγρυπνείτε εν παντί καιρώ δεόμενοι». Πάντοτε η προσευχή να είναι στο στόμα σας. «Ίνα καταξιωθήτε εκφυγείν», για να γλιτώσετε

«τα μέλλοντα γίνεσθαι». Όλα τα άσχημα που θα γίνουν, αν θέλετε να τα αποφύγετε, θα τα αποφύγετε διά της προσευχής. Μόνο αυτός είναι ο τρόπος. Αλλά εάν δεν εφαρμόζεται εκείνο που είπε ο Ιώβ, να είναι καθαρός ο άνθρωπος κατά την προσευχή, δεν γίνεται τίποτα. Ο αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου, ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, λέγει το εξής: «Εύηχος εστίν εκείνη η φωνή», ωραία, καλή, καλόν ήχο έχει, «η μέχρι της θείας ανατείνουσα ακοής και φθάνει», λέει, «μέχρι τα ώτα του Σαβαώθ. Ουχ η μετά τινος διατάσεως γενομένη κραυγή», που φωνάζει δυνατά και του τα λέει όμορφα. Όχι. «Αλλά η από καθαράς συνειδήσεως αναπεμπομένη ενθύμησις». Από καθαρά συνείδηση.

Εξομολογήσου, μετανόησε, άλλαξε ζωή και προσεύχου, και θα δεις αποτελέσματα τα οποία δεν τα είχες δει στη ζωή σου ποτέ. Ο ίδιος λέγει ένα ακόμη και τελειώνω: «Προσευχή τω μεν Ιωνά το κήτος οίκον εποίησε». Τα ακούσατε προχθές. «Τον δε Εζεκίαν εκ των πυλών του θανάτου προς ζωήν επανήγαγε». Το ακούσατε γρηγορότερα, ο βασιλεύς ο Εζεκίας. «Τη δε τοις τρισί νέοις ως πνεύμα δροσερόν τη φλόγα έτρεψε». Και τους τρεις παίδας εν τη καμίνω, τους έκανε και δεν μυρίζαν ούτε από καπνιά τα ρούχα τους. Αυτό πάνε από την προσευχή. Εύχομαι στον Άγιο Θεό να θελήσουμε και εμείς να προσευχόμαστε, ζητώντας πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη αυτού, και όλα τα άλλα θα μας τα προσθέσει ο Θεός. Βοηθά.