On Godparents

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This evening I was going to speak about a subject that Christians need to understand, though not everyone does. Yet they ought to know about it. It is the matter of becoming a godparent when someone is to be baptized—not usually an adult, of course, since such cases are difficult and rare, but most often a little boy or girl. Does the person who undertakes this Mystery realize that it is a great matter, and treat it as such?

Does he understand the responsibilities he assumes before God? And does the parent know what must be done in order to have his child baptized?

This is something that remains obscure, and since we discuss so many other things, I would not want it to be left aside, for it too plays a leading role. Every Christian has two parents, two fathers.

He has his natural father, who begot him in his mother’s womb, from which he came forth, and he also has his spiritual father, who brought him forth from the baptismal font. For a person has two mothers as well: a spiritual mother and a mother according to the flesh. Most people do not know these things. To them, Baptism is simply a social bond between families, and that is all. What actually takes place, what it means, and why it is done are treated as secondary matters, although they ought to be primary. So let us speak about all this little by little, so that it may remain with us, so that we may learn it and consider our responsibilities toward those whom we have baptized. First of all, anyone considering becoming a godparent must think carefully. He takes upon himself

sins. He receives another into his care; he assumes responsibility. He takes upon himself responsibilities that belong to someone else, and he makes a promise. The precise definition of the word “sponsor” is this: one who receives something into his care, takes it upon himself, and promises to carry it out. He is, in other words, the contractor responsible for a work. Someone undertakes a particular project, and on signs outside we read, “The contractor for this project is so-and-so.” In the Church, however, the sponsor is the godfather or godmother, the person through whom a spiritual bond between families is formed. This person assumes certain obligations before God, not before men.

It is before God that he assumes them. On that day he promises many things, yet many godparents never even think about them. They do not even know what they are being asked, what answers they are giving, or on whose behalf they are being questioned and responding. They simply give the answers they are prompted to give. But do they understand the responsibility they are assuming, and that one day they will be called to account for what they did concerning the promise they made? It is therefore a very great responsibility. To act as sponsor at someone’s wedding is not such a grave matter.

Nor is it such a grave responsibility to sponsor the Baptism of an adult who has received catechesis—to be present at the Baptism of an adult who will make the confession himself. He will be asked, “Do you renounce Satan?” and he will answer, “I renounce him.” He will be asked, “Do you unite yourself to Christ?” and he will answer, “Yes, I unite myself to Christ.” He himself will make the confession; he himself will spit upon Satan and unite himself to Christ. He himself will recite the Creed three times and make all these confessions. In that case the godparent is present largely as a formality. But we have very few such cases here now, because our custom is infant Baptism. We are Christians from early childhood, and we bear responsibility

for these little ones whom we receive from the font, because we undertake to make the confession on their behalf. This promise and responsibility do not end when the godmother or godfather places the child back into the mother’s arms. The sponsor’s duty continues beyond that. This is why I say it is a great responsibility. Sadly, those of us who invite someone to baptize our child are not careful or discerning about whom we choose. Nor do those who undertake to participate in the Mystery, make the confession, and accept the responsibility understand what they are promising, what they are taking upon themselves, or what will be required of them on the day of judgment.

It is a vicious circle, as we say. The child may be baptized, yet from the standpoint of catechesis it is as though he were unbaptized. For the godparent must one day explain to the child what he undertook to say on the child’s behalf. He must tell the boy or girl, “Do you know what I confessed for you? I confessed this, and this, and this.” What godfather or godmother has watched over a godson or goddaughter spiritually after Baptism? They are content to bring an Easter candle, to take the child to Holy Communion two or three times after Baptism—and even that out of superstition—or perhaps to bring some other gift. But spiritually, I do not know whether there is

even one sponsor in a thousand who has undertaken to form and instruct the person received from the baptismal font. It is a great responsibility, and remember this: one day God will call to account all of you who have baptized someone, if you have not done what you ought to have done, regardless of where your godson or goddaughter may be. For my part, I do my duty. After that, each person is responsible and free either to accept or reject what I say. The parent is also responsible, because he does not take care to find a spiritual person to become the child’s spiritual father, but instead chooses...

someone, I suppose, with material benefits in mind. And you know that in the villages it is mostly politicians who baptize the children. I know someone who worked closely with a member of parliament, and I do not know how many children he baptized on that politician’s behalf. You can imagine that each Baptism brought one, two, or three votes, depending on how many people belonged to the household joined to him through the sponsorship. But there was nothing beyond that—perhaps a lamb, a kid, or a roasted goat. That was all: a feast, and the boast that “so-and-so baptized the child.” But afterward, what becomes of the child? Where is he? Is he alive or dead? Has anyone told him anything about God?

Has anyone spoken to him about what his godfather said on his behalf on the day of his Baptism? Nothing. They often do not even remember where they served as godparents. Others have baptized both boys and girls who may later have married one another, with grievous consequences.

Look at what comes from such relationships, because this is a matter of spiritual kinship. Look at the consequences and at the children who are born. Your heart will weep. I encountered such a case in Nenita on Chios. I had corresponded with a man whom, of course, I did not know personally. He wrote to me that he was paralyzed

from the waist down, though I did not know the cause. Once, when I happened to be there, I went to find him. I went outside the town and found him inside a tunnel. He was sitting on a large wooden bed frame. From the waist up he was a strong man, but from the waist down he was paralyzed. I asked whether he was there alone. “No,” he told me, “my brother Giorgis is here too.” “And where is he?” I asked. “Farther inside,” he said. There was another tunnel beyond that one. I went to see him and found a man shaped like a frog, extremely short, with legs like a frog’s. I also found their mother, withered like a decaying mushroom

from old age, suffering, and all the rest. I asked whether there was another brother, and they told me that another brother was in the Home for the Incurably Ill in Athens. At that time—this happened fifteen years ago—he was twenty-three years old. The whole family was devastated. For what reason, and why? No one managed to give me a proper answer. So indirectly I tried to draw the truth out and discover the cause. “Were the husband and wife perhaps related—cousins or something of that sort?” An elderly woman from Chios

who served in the house where I was staying knew the story. I asked her discreetly, “What do you know about that household?” “Ah, Mr. Mitsos,” she said, “we told her at the time not to marry him, because the same godfather had baptized them both, but she refused to listen. And these are the consequences.”

This is not the only case. I know of three such cases. Many people think nothing of it and pay no attention at all. They repeatedly baptize both boys and girls without any discernment. The husband baptizes some and the wife baptizes others, as though husband and wife were two separate persons.

Husband and wife are one person. Even though they are two persons, they are one flesh, and it is as though the same person had baptized all those children. They are committing a grave offense—a grave offense. This is why the matter is so serious. In the early Church, those who had served as wedding sponsors would also serve as sponsors at the couple’s children’s Baptisms, because they knew the family relationships intimately and could warn them, “Take care that these children do not marry one another.” The parents themselves would even baptize their children so that, just as siblings according to the flesh cannot marry, those related spiritually would also be prevented from marrying. That is how serious the matter is. Today, of course, as you understand, everything has become lax, and this too has been weakened.

There are countless illnesses whose causes doctors still cannot discover. If their roots were traced back, or if the Lord were asked in prayer to reveal the cause, many would be attributed to violations of this spiritual kinship. Baptism is the first and most serious Mystery, the Mystery that establishes a person in Christianity. No one can become a Christian without beginning with Baptism. It is the greatest Mystery; everything begins there. The old man dies; the old man is buried and renounced, and the new man is put on. As we have said, it is the Mystery of Mysteries. A man blackened by sin enters the spiritual womb

and a new man comes forth. From then on, this new man must be cared for and watched over through the other Mysteries: through metanoia and Holy Confession, and through Holy Communion. Yet this Mystery has been reduced to a worldly social event. Baptism was never celebrated in the afternoon, never at night, and never at midday. Baptisms were always celebrated in the morning, especially for catechumens and others preparing to enter the Church. They took place on the feast of Theophany, on Great and Holy Saturday, and on similar occasions. The people remained there in the morning and received Holy Communion. Then they departed and accompanied the newly baptized home together with the other Christians, carrying lit candles and singing joyful

With joyful hymns, they escorted them home. For the purpose of Baptism is to make a person receptive to sanctification. As soon as someone is baptized, he must receive Holy Communion immediately. Even with the irregular practice we have now, when a Baptism takes place in the afternoon and so forth, the priest should open the tabernacle and take out the Holy Gifts reserved there since Great Thursday for emergencies in the churches, and give Holy Communion to the newly illumined. That is why he was baptized. He was baptized, the old man departed, Satan was cast out, and Christ enters. Why do you send the child away from the Church without Christ? You have cleansed the room so that you may bring the King into it.

You have driven out the goat-footed devil; why do you not bring Christ in before the child goes home? But these things are not done because people do not know. I do not want to say that it is through indifference. They are not done because of ignorance. This is the purpose. The father, then—the child’s spiritual father—must be a spiritual person. But what do we look at? Who he is, whether he is handsome, whether he has money, whether he holds an important position. These things are all well and good if they are present. But if there is no beauty in his soul, no beauty in his inner, spiritual life, then outward qualities are unnecessary and do not help the person at all. For baptizing someone and then leaving him to himself is like grafting a tree and never pruning it or caring for it afterward.

The other branches will choke it, and the graft will be lost. It needs care afterward. The responsibility expressed in the words, “I renounce you, Satan,” and “I unite myself to You, Christ,” and in the renunciation of Satan’s pomp and worship and all the rest—this responsibility must be passed on to the one who has been illumined, the newly baptized. That is why there must be an understanding beforehand with those who are to become spiritual relatives. “I will baptize your child, but will you permit me to pass on to the child what I am about to profess?” There is a beautiful saying among the people. The godmother says, “I return your child to you baptized, anointed with chrism, and entrusted to God. Guard the child from fire and precipice until the age of twelve.”

After that, you will let me have a part as well. Until then the child is yours and remains in your care, but from that point onward I too must take part. You must allow me to come and say a few words to the child—the things I myself promised on the child’s behalf. I made a profession before Christ, and I am obliged to tell the child about it. I do not know whether you will tell the child, but I too have the duty to say, “My child, this is how things are.” Many people will tell us from the outset, “We do not accept that. I did not intend to make my child a Christian or a saint.” This happened to me personally, and I speak from my own experience. Some relatives once asked me to baptize their little girl. I said that I had never baptized anyone and wanted to avoid doing so. “But if you insist, will you allow me, when the child grows up, to tell her what I will profess at her Baptism?”

And the mother—the elder mother, that is, the grandmother—said, “We do not intend our child to become a little Panagia,” meaning a little Most Holy Theotokos, you understand. I do not know what you intend her to become. If you intend her to be a ballerina, then go your way, but I will not undertake this responsibility. That was the end of it. These understandings must be reached beforehand. It is not simply a matter of establishing a social bond. It is not about what the godmother will carry, whether she is beautiful, or whether sinful motives lie behind the choice of godmother or godfather—for such things happen as well. This great Mystery sometimes conceals adultery and fornication. These are indeed things that make one’s hair stand on end, but what I am telling you is true.

We must be very careful, because it is impossible for anyone to escape God. We may escape the notice of every human being, but we will never escape God. Only metanoia—sincere repentance—will save us, so that we may offer as an excuse that we were ignorant: “We knew nothing of what we have now heard. But now that I have heard it, I turn around. I acknowledge my responsibility and my error, and I ask for mercy. I ask You to find a way to forgive my fault and whatever may have happened because of me.” For many people do not even know their godfather or godmother. They have never met them. This happened to me personally when I was getting married.

My godmother complained because she had not been invited to crown me in Holy Matrimony. Yet she had never once come to find me. I did not even know who my godmother was. She should have found me and said, “You know, my child, I baptized you,” so that I would know she was my godmother. But now, because she would have received the honor of crowning me afterward,

I had invited another friend of mine. We had served together in Albania and had agreed there that if I ever returned—if we returned to our homeland and I married—he would crown me. Keeping the promise we had made as soldiers in Albania, when the time came for me to marry, I invited him to crown me. My godmother was offended, however, and voiced her complaint. Yes, you have a complaint—but should you direct it against me or against yourself?

I was thirty years old and had served as a soldier three times. Did you ever come and tell me, “I baptized you”? Did you ever tell me anything at all? How was I supposed to know you? And now you expect me to come looking for you and say, “Come and crown me, godmother”? These things are absurd, yet they happen just as I am telling you. Many people do not even know who raised them from the baptismal font, who assumed responsibility for them before God—before God. So if there are people among us who, for one reason or another, became godparents and spiritual relatives merely for social reasons, they must take heed. If they have not guided the children they baptized, they should make an effort to guide them, even now, if they are still alive. If they live far away, write to them: “You know, my child, this is what took place between us.”

“I assumed a responsibility toward you. Until now I did not understand my obligations to you, but today God allowed me to learn them. So I tell you: take heed. I do not know what kind of life you are living. I do not even know whether you believe.” You may find that your godchildren have become opponents of Christ. You may find that girls you baptized have become prostitutes or adulteresses. You may find that they have become Jehovah’s Witnesses. I do not know what you may encounter, and you yourselves may bear some measure of responsibility for it. You will answer for that share; you will not escape the law of God. God is true, His laws are at work, and the moment will come when Christ asks you to give an account of what you did. Ignorance is no excuse before Christ. Do not listen when people say, “I did not know.” They should have gone and learned. Ignorance of the law is no excuse.

Even in the world, you cannot escape responsibility by pleading ignorance of the law. Can you go before the judge and say, “I did not know”? You are obliged to learn. You are a responsible citizen and are required to know the laws of the state. Yet here you do not know the responsibilities you assume? You come here and recite a whole field’s worth of “I renounce,” and afterward tell me that you do not know? How can you not know? How do you know everything else but not this? So take heed. Perhaps it is not by chance that I am telling you these things. Of course, perhaps my words are falling on empty ground, and those of you who are present and listening may never have placed your hand in a baptismal font, never anointed anyone with oil, as we say, never made this profession, and never assumed responsibility for anyone. I hope that you will do so. But many people think that if what I am saying is observed,

will anyone be found to baptize? Will anyone be found to baptize in the way people do today? Better that no one be found, and that the father himself or the mother herself baptize the child and assume the responsibility, instead of saying, “The responsibility is yours, not mine.” Let these outside arrangements cease—godparent relationships based on transactions, fleshly motives, self-interest, and so forth—and let Baptism remain simply a Mystery. Let the father or mother baptize the child and assume the responsibility. There is no need for an outside godparent, nor for expenses or anything else. Let the mother go to the Church one afternoon or morning, whenever and wherever it may be, have her child baptized, and serve as the godmother herself. That resolves the matter. The child becomes a Christian, and no responsibility is shifted elsewhere. I do not know whether you have heard these things before.

The responsibility of someone who undertakes to receive another person from the baptismal font is great. A human being has three births. The first is birth from one’s father and mother. The second is birth from the baptismal font. The third is when one leaves the body in death, emerging once again from a prison and passing into the life to come. It is the second birth, the so-called rebirth, that gives the third birth its true purpose. That is why all the importance lies there. Mere physical birth is something a cat does, a dog does, and a mouse does.

A rabbit gives birth; all animals give birth. But for a human being merely to give birth is not enough. It is the second birth, rebirth, that gives true meaning to both the first and the third. Do you remember the conversation our Christ had with that noble man Nicodemus, when he went secretly at night to visit Christ, as we read in the third chapter of John? He was one of the prominent members of what we might call the Jewish parliament of that time. He respected Christ and understood that Christ was no ordinary person but someone new. He broke through the bonds restraining him and secretly went to see Him. Of course, he staked his career and his whole standing on the outcome,

because if they had discovered it, they would have expelled him from the synagogue, cast him out, and he would have lost everything. That was a great sacrifice. Yet our Christ did not stop to praise him for it. He confronted him directly. He said, “What you have done is good and blessed, but it does not save you. Unless a man is born of water and the Spirit, unless he is born from above, he cannot see the Kingdom of Heaven.” The fact that you came here and placed yourself in danger does not mean that you have now become My friend and are saved. None of that is enough. You must be born from above. Nicodemus understood this in a human, fleshly, natural sense. “How can I,” he said, “being an old man, enter my mother’s womb again and be born?”

“I am not speaking about entering your mother’s womb again. That is not what I mean. Unless a man is born of water and the Spirit...” You will not enter your mother’s womb to be born. You will enter another womb: the water of the baptismal font. It too is a womb. That is why the divine John Chrysostom says, “We underwent the same birth pangs.” In other words, we were born through the same labor pains. But I had one womb, these people another, and that person another. Yes, but the baptismal font is the same, because it belongs to the same Church. The baptismal font is what makes us brothers and sisters in Christ. The baptismal font is what makes us brothers and sisters. We have many mothers according to the flesh, but all Christians have one spiritual mother: the baptismal font.

At the baptismal font we are kin, because we were born from one font. This rebirth, then, is what gives the first birth its true purpose. And later, when you leave the shell behind and pass into the other life, because of this second birth—this rebirth—you will have attained completely what you were meant to attain and what you came into the world to attain. A human being came into the world for no other reason. The things we build here and call civilization, progress, or whatever else—these are broken pieces of pottery, like the things little children arrange when playing house, only to knock them down, kick them aside, and leave when the game is over.

That is what we build while claiming that we have accomplished something. It is absurd. This is not the purpose of the human person. Man did not come here to build such things, to play house, piling concrete and bricks one upon another and imagining that he is building civilization and creating progress. Each person comes here for the sake of his immortal soul. What matters is how he will depart from this world. That is the issue—not what he built in this world. Whatever you may have built here does not count. Does any of it count for Onassis now? For Callas? For Rockefeller? For Livanos? For the Kaiser? For Roosevelt? For Stalin? Whom else would you like me to name? It counts for nothing. They all left it behind and departed. They took nothing with them; they even left their filth behind here.

A person must reflect deeply on this. It is this second birth, the so-called rebirth, that gives true meaning to both the first and the third. If we do not succeed in this, everything is in vain. If we fail in this—this is where we must succeed. We must entrust ourselves to upright people. For example, today I place my godmother first of all on my list of names for commemoration, even before my father. First I write Helen, and then Athanasios. She is my spiritual parent, and after her comes my father. She is my mother first, and then further down comes my own mother, my mother according to the flesh.

My godmother gave me spiritual rebirth; my natural mother gave me bodily birth. My natural mother gives birth to me and may send me to Hell, while my godmother gives me rebirth and sends me toward Paradise. As greatly as the body differs from the spirit, so greatly does a spiritual parent differ from a parent according to the flesh. Yet we are not discerning enough to choose a spiritual person for our child—someone who will pray, truly pray. This is a great matter: to know that there is someone praying for your child. But of course, we usually try to make a relative or a godparent who can offer us worldly support,

We usually want the godparent to have some connection in government, some connection with money, or something of that kind, so that we may have someone to lean on in this world. But that is not what should matter. Who will care about the child’s soul? That is the person we should choose. There are people around us who often cannot afford the expense of baptizing our child. Then let us pay the expenses ourselves. When my son was baptized, I paid the expenses. I asked a spiritually minded young woman to baptize my child, knowing that she had no money. Her father would give her five or ten drachmas to go to church.

Was I to expect this young woman to provide the two, three, or five thousand drachmas that a baptism cost then, ten or fifteen years ago—whatever the amount was? I told her, “You will go shopping with my wife for whatever is needed to celebrate the Mystery. Whatever it costs, we will pay. You prepare your soul: say your prayers, go to Holy Confession, receive Holy Communion, and then make the profession that you must make on behalf of this soul. The burden you will assume and the profession you will make before the Lord are enough. We want nothing else.” So we paid, and she baptized the child. Just consider, I say, what our attention ought to be focused on. Thank you.

A person is always looking for how to prosper here, gain prominence here, and make an impressive appearance here: whom he has chosen as his child’s godparent and whom he can rely on. He does this because he himself is empty. He has nothing; he does not even have God. If he had God, he would count all these people as nothing—the so-called great, eminent, powerful, and well-established. He asks a man who does not even know how to make the sign of the Cross to baptize his child. He asks a man who has grown old without knowing the Lord’s Prayer, the Creed, or “Holy God” to make the profession on behalf of his child. He asks a woman who lives immorally and goes about with her breasts exposed to say, “I renounce Satan,” on behalf of the child. She cannot do so; she has a whole regiment of demons upon her and must first renounce Satan herself. Yet she imagines that she can renounce him on behalf of your child or mine.

Think about these things and take them to heart. Do you understand what grave offenses we commit and what happens around us every day? There are even cases in which heterodox Christians have been invited to serve as godparents and baptize Orthodox children. Heterodox people have become spiritual sponsors. What can a heterodox person profess? How can he profess the Creed? He does not believe it. He may merely read it because our religion requires it, but does he believe it? Can God be mocked? What have we made of this poor little child? What has the child done to you, anxious parent? Why do you bring its soul under condemnation? How many grave offenses are committed from the very outset! Why do you bind the child in this way? Why? This responsibility, then, is many-sided, my beloved. It rests both on me, when I undertake this and aspire to become so-and-so’s spiritual sponsor,

and on the person who chooses me to be the sponsor. Both must think carefully, and both must be discerning: the one in choosing a godparent, and the other in deciding whose godparent to become. If they can work together in the fear of God, let them proceed. If not, let them not proceed; let the baptism not be arranged that way. And if other worldly motives are involved, it should not be done. Forgive me for bringing up another personal example, but it is instructive. The man who served as sponsor at our wedding also wanted to baptize our child. But because he had already baptized girls, I did not give him our child to baptize. Instead, we asked the young woman, who had never baptized either a boy or a girl, and she baptized our child.

People said, “But surely they could never marry one another.” Yet that misses the point. We seize upon the exception and say, “What if they marry?” Who told me that I will still be alive when my son is ready to marry? Who am I to presume that? Such cases do occur, because Satan knows these things. He arranges circumstances so that people who are strangers, living far apart and knowing nothing of one another, meet and come together. Only afterward is it revealed that they are related—not merely through baptismal sponsorship, but sometimes even by blood. There have even been cases of a brother and sister coming together abroad without realizing who they were, only to discover afterward that they were siblings.

You therefore have no right to dismiss it by saying, “That could never happen.” Anything can happen. I am obliged to take precautions and shut that master craftsman with the little horns and tail outside. I must give him no room; after that, let each person do as he sees fit. These are obligations laid upon us. This Mystery of Baptism is of the utmost importance. There are also other details concerning Baptism that pertain to the clergy and to what they must watch carefully. For this reason, if we are able to be discerning—even about which priest will baptize our child, though I do not wish to speak dogmatically on this point—then let us pay attention to that as well. Let us be careful about it. We know that everything plays a part.

We must have spiritual discernment. We are Christians; we have practiced our faith for years, and we know and see how each priest serves in his church, how he baptizes, how baptisms are performed at this shrine, at that place, or in a monastery. For the Lord’s sake, let us not be stingy with money when our aim is to celebrate the Mystery properly and fully. God sees that we seek what is complete, and then He will bless the Mystery. Certain things are done that ought not to be done. God, of course, provides for them through economia, but if I can avoid them, let me do so. I should not always presume upon God’s economia. As far as I can, I should handle the matter according to the Church’s exact order. This is a serious matter.

The Mystery itself is great. And what a great blessing it is to know that you have given your child a spiritual parent. Often the godfather or godmother is spiritually superior to the parents. The parents should therefore respect the godparents—when they are worthy of that respect—as their superiors and as their child’s spiritual parents. But they must choose them carefully and pray to God about it, just as many mothers pray that their daughter may be given a good husband, or their son a good wife, and God, the Most Holy Theotokos, or a Saint providentially arranges these things. The same care should be taken with this Mystery. It should not be left to chance.

People sometimes place their child before certain icons—before Saint Spyridon, the Most Holy Theotokos, or Saint Nektarios—and some random person rushes over, picks up the child, and says, “I will baptize the child because I was the one who picked it up.” But who are you? What sort of person are you, that you should become my child’s spiritual father? What does it mean to place the child there and let just anyone become its spiritual father? What do I know about you? Do you believe? Do you go to Holy Confession and receive Holy Communion? Where are you from? Will you ever see this child again? Do we live near each other? Will you be able to visit the child? If you are from America and baptize me here, how will you ever see me? Once, when I happened to be on Aegina, I went to the late Father Ieronymos and asked him to hear my confession. He said to me,

“But, Dimitri…” I asked, “Why, Geronta?” He replied, “Your doctor must live in your own neighborhood. If you fall ill, will you come all the way to Aegina? You should go to Holy Confession in Athens.” At the time I was not going to Holy Confession in Athens, but I thought that he, being a spiritual man, would tell me something more and I would be edified. Yet he would not hear my confession. You see, there are people who once baptized a child and never saw that child again. They have no idea where the child is, where he goes, what he is doing, or what has become of him. Last year, while I was abroad, there was talk in Evia about a man who had baptized a child at a fort outside Ioannina. The child would now be grown—he estimated perhaps twenty-five or thirty years old.

When he came to Greece this year, he intended to go and see him—for the first time in thirty years. Who knows how harshly that godchild may have spoken to him? What kind of spiritual kinship is that? What kind of fatherhood or role is that? If, of course, you can discern who the person is who will take the child and baptize him, that would be a blessing. If you can observe him and learn who he is—whether he is a spiritually minded person, whether he lives near you, and whether you will remain in contact—then perhaps you may consent. Otherwise, I do not approve of it. Many people have presented this custom as something good. There is also a practice here, I believe, though I do not want to state this with absolute certainty because I do not know how some of the fathers approach it: they impose a canon, a rule of prayer, on certain people who lived far from Christ for many years

and then went to Holy Confession, requiring them as their canon to baptize someone. If it were up to me, I would not do that. What is a person who until now lived far from Christ ready to do by baptizing someone? Should he not first attend to his own soul before attending to another’s? What can he do as a godparent? What can a person who knows nothing profess? Why burden him with so great a Mystery and impose such a canon upon him? If you require him to make prostrations or to give alms according to his means, I understand. If you require him to attend church, I understand. You may require other things of him. But if you require him to take part in this Mystery of Mysteries as a godparent, I do not understand it.

It is a grave sin, my beloved. Do not undertake it lightly. If you fulfill the responsibility well, it is a great blessing, because you bring a person forth as a Christian. Before God, you receive that person from the baptismal font, and your name is written beside his as the guarantor of that soul. You present yourself as guarantor. What happens here in this world when you cosign a promissory note and the other person does not pay it? You know what happens: you must pay it. Exactly the same thing happens there. You will have to fulfill the promise you made. So I do not know what has happened in your lives up to this day.

Nor do I know what those who hear this talk, which is carried to the ends of the earth, may have done in their own lives.

They should find a priest who understands these matters—not just any priest, but an experienced one—and discuss everything thoroughly with him. They should confess the mistakes they made through ignorance, so that they may set things right with Christ. Thank you. Only metanoia—repentance—and Holy Confession can set these matters right. There is no other way. And they must pray day and night: “My child, I did not understand. Wherever this child may be, Lord, shelter and bless him. I do not know what he is doing or what became of him. I have neither seen nor heard from him since then, and I never showed any concern. I hear that he is doing well in his work, but I do not know how his soul is doing. I did not make my profession for the sake of his career or his bank account.

Did I make my profession for the sake of his pleasures? I made it for his soul. Yet I do not know how his soul is doing; I showed no concern. May I not be called to account for this. I did not understand what I was doing.” It is true that we did not understand what we were doing. That is the truth. Had we understood, we would have done something; we would not have left matters as they were. In any case, farewell, and may this be a blessing, since God granted that this subject be discussed. Be careful in every case. Do not panic because of what I have told you; I have simply explained the reality of the matter. Continue to celebrate the Mysteries, but do so with wisdom, care, discernment, and preparation. Yet people who are unrepentant and have not gone to Holy Confession—any woman wandering the streets here and there, any man from the marketplace, a liar, thief, swindler, and so forth—come forward to baptize. What are they fit to do as godparents?

Will such a person make the profession and say, “I renounce Satan,” while Satan is within him? He is unrepentant, has not gone to Holy Confession, and has a legion of demons within him. What can he profess on behalf of this little child? What can he profess? What could Christ say to him? “First look to your own soul, and leave aside such grand gestures.” That is what Christ would say to him, and what ought to be said. Perhaps these words sound harsh. But from what I understand and from all I still observe, we have done nothing properly in our lives. Nothing. We go our own way. But where are we going? To our apartment? To our penthouse? Where are we going—to the Kingdom of Christ? The Kingdom of Christ has laws. The Kingdom of Christ has laws.

Whoever keeps those laws will enter. Whoever does not keep them will remain outside; it cannot be otherwise—unless, I repeat, there is metanoia, sincere repentance, in dust and ashes, as Holy Scripture says. Only then are the conditions present for a person to be saved. I thought these things also needed to be said.

Do as you judge best. Pass on whatever you think proper, and guard yourselves as carefully as you see fit. Correct whatever you can correct, if you have anything that needs correction after all that God granted us to hear this evening concerning godparents, Baptism more generally, and parents. May God be our helper.

Απόψε το βράδυ θα μιλούσα για ένα θέμα που είναι απαραίτητο στους χριστιανούς να το ξέρουν και δεν το ξέρουν όλοι. Θα έπρεπε όμως να το ξέρουν. Είναι το θέμα του αναδόχου, προκειμένου να βαφτίσουν κάποιον. Αν όχι βέβαια μεγάλους, γιατί είναι δύσκολες και σπάνιες οι περιπτώσεις αυτές, αλλά ως επί το πλείστον να βαφτίσουν κάποιον, ένα μικρόν ή μια μικρή. Ξέρει ο άνθρωπος αυτός, ο οποίος αναλαμβάνει να κάνει αυτό το μυστήριο, ότι το θεωρεί μεγάλο και είναι μεγάλο;

Τις ευθύνες που έχει έναντι του Θεού; Επίσης, ο γονέας ξέρει τι πρέπει να κάνει προκειμένου να βαφτίσει το παιδί του;

Κάτι που μένει σκοτεινό και θα ήθελα, μια και τόσα άλλα πράγματα συζητούμε, και αυτό να μην έμενε στην άκρη, γιατί και αυτό παίζει πρωτεύοντα ρόλο. Ο κάθε άνθρωπος, ο χριστιανός, έχει δυο γονείς, δυο πατέρες.

Έχει τον φυσικό του πατέρα, που τον εγέννησε στην κοιλιά της μητέρας του, από την οποία εβγήκε, και έχει και τον πνευματικό, που τον έβγαλε από την κολυμβήθρα. Διότι ο άνθρωπος έχει δύο μητέρες. Έχει την πνευματική μητέρα και έχει και τη σαρκική μητέρα. Δεν ξέρουν αυτά οι άνθρωποι ως επί το πλείστον. Βάπτισμα, μια κουμπαριά, αυτό είναι όλο. Τώρα, τι γίνεται, πώς έχει, γιατί γίνεται, αυτά είναι δευτερεύοντα πράγματα, παρότι θα έπρεπε να είναι πρωτεύοντα πράγματα. Ας τα πούμε όμως σιγά σιγά όλα αυτά, για να μένουνε, για να τα μαθαίνουμε και να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας έναντι αυτών που έχουμε βαφτίσει. Πρώτα πρώτα, το να βαφτίσει ένας άνθρωπος πρέπει να το σκεφτεί καλά. Αναλαμβάνει

αμαρτίες. Αναδέχεται, αναλαμβάνει. Παίρνει ευθύνες ξένες. Υπόσχεται. Ο ορισμός, συγκεκριμένως, «ανάδοχος», έχει ως εξής: Είναι, λέει, ο αναδεχόμενος, ο αναλαμβάνων εις εαυτόν και υποσχόμενος να το εκτελέσει. Είναι δηλαδή ο ανάδοχος του έργου. Ανέλαβε το τάδε έργο και βλέπουμε «ο ανάδοχος αυτού» στις πινακίδες έξω, «είναι ο τάδε». Ο εκκλησιαστικός όμως είναι ο νονός, ο κουμπάρος που λέμε. Αυτός αναλαμβάνει ορισμένες υποχρεώσεις έναντι του Θεού, όχι έναντι των ανθρώπων.

Έναντι του Θεού αναλαμβάνει. Υπόσχεται την ημέραν εκείνη πράγματα πολλά, τα οποία πολλές φορές πολλοί εκ των αναδόχων ούτε καν τα σκέπτονται, ούτε καν ξέρουνε τι είναι αυτά που ερωτούνται και τι είναι αυτά που απαντούν και για τίνος λογαριασμό ερωτούνται και για τίνος λογαριασμό απαντούν. Λοιπόν, απαντούν βέβαια αυτοί όπως τους υποδεικνύουν πολλές φορές. Μπορεί να ξέρουν όμως και την ευθύνη την οποία αναλαμβάνουν και ότι θα τους ζητηθεί λόγος κάποια μέρα, τι έκαναν σχετικώς με αυτή την υπόσχεση που έδωσαν. Είναι λοιπόν μια ευθύνη μεγάλη. Το να στεφανώσεις έναν άνθρωπο δεν είναι σοβαρό θέμα.

Να βαπτίσεις έναν μεγάλον άνθρωπο, που έχει κατηχηθεί, να παραβρεθείς στα βαπτίσια ενός μεγάλου ανθρώπου, ο οποίος ο ίδιος θα ομολογήσει, δεν είναι σοβαρή δουλειά. Γιατί θα ομολογήσει ο ίδιος. Θα του πει «αποτάσσεσαι τον Σατανά;» και θα πει «αποτάσσομαι» και «συντάσσεσαι τω Χριστώ;» και θα πει «ναι, συντάσσομαι τω Χριστώ». Και θα ομολογήσει αυτός και θα τον φτύσει αυτός ο ίδιος τον Σατανά και θα συνταχθεί με τον Χριστό και θα το πει αυτός τρεις φορές το Πιστεύω και όλες αυτές τις ομολογίες θα τις κάνει ο ίδιος ο μεγάλος. Παρευρίσκεται τυπικώς τότε ο νονός, αλλά τέτοιες περιπτώσεις έχουμε πολύ λίγες εμείς εδώ τώρα, γιατί εμείς έχουμε τον νηπιοβαπτισμό. Είμεθα χριστιανοί από μικρά παιδιά και είμεθα ένοχοι

αυτών των μικρών, των οποίων αναδεχόμεθα, αναλαμβάνουμε εμείς να ομολογήσουμε για λογαριασμό δικό τους. Και η υπόσχεσις αυτή και η ευθύνη αυτή δεν σταματάει μέχρι την ώρα που η κουμπάρα ή ο κουμπάρος θα παραδώσουν το παιδί στην αγκαλιά της μητέρας από την κουμπάρα. Αλλά έχει και παρακάτω ο ανάδοχος. Γι’ αυτό λέγω, είναι μεγάλη ευθύνη. Δυστυχώς ούτε εμείς, που καλούμε κάποιον να μας βαφτίσει ένα παιδί, προσέχουμε να είμεθα εκλεκτικοί ποιον θα καλέσουμε, ούτε αυτοί οι οποίοι αναλαμβάνουν να κάνουν το μυστήριο και να παραβρεθούν, να ομολογήσουν και να αναλάβουν την ευθύνη, γνωρίζουν τι υπόσχονται και τι αναλαμβάνουν και τι θα τους ζητηθεί εν ημέρα κρίσεως.

Είναι ένας φαύλος κύκλος, όπως λέμε, και ναι μεν είναι βαπτισμένο, αλλά είναι σαν να είναι αβάφτιστο από απόψεως κατηχήσεως. Διότι εκείνα τα οποία ανέλαβε να πει ο ανάδοχος θα πρέπει να τα πει μια μέρα στο αναδεχθέν, στο αγόρι ή το κορίτσι, να του πει: «Ξέρεις τι έχω ομολογήσει για σένα εγώ; Αυτό και αυτό και αυτό και αυτό». Ποιος νονός ή ποια νονά παρηκολούθησε την αναδεκτήν ή τον αναδεκτόν μετά το βάπτισμα πνευματικώς; Αρκείται να του πάει τη λαμπάδα του Πάσχα, αρκείται να το κοινωνήσει δύο-τρεις φορές, και αυτό από δεισιδαιμονία, μετά τη βάπτιση, ή να του πάει και κανένα δώρο άλλο. Πνευματικά όμως δεν ξέρω αν υπάρχουν

στους χίλιους ένας από τους αναδόχους που ανέλαβε να καταρτίσει εκείνον τον οποίο αναδέχτηκε από την κολυμβήθρα. Είναι μεγάλη ευθύνη και να το θυμόσαστε: Θα σας ζητήσει λόγο ο Θεός μίαν ημέρα, όσοι έχετε βαπτίσει. Εάν δεν έχετε κάνει αυτά τα οποία έπρεπε να έχετε κάνει, αδιαφόρως πού θα ευρίσκεται ο αναδεκτός ή η αναδεκτή. Εγώ από την πλευρά μου κάνω το καθήκον μου. Από εκεί και κάτω είναι υπεύθυνος ο καθένας, είναι ελεύθερος να δεχτεί ή να μη δεχτεί. Ο γονέας είναι και αυτός υπεύθυνος, διότι δεν φροντίζει να βρει έναν πνευματικό άνθρωπο να κάνει πατέρα πνευματικόν του παιδιού του, αλλά...

κάποιον, ξέρω γω, που αποβλέπει σε υλικά οφέλη. Και ξέρετε, στα χωριά ως επί το πλείστον οι πολιτικοί είναι οι περισσότεροι που βαφτίζουν τα παιδιά εκεί. Έχω ένα γνωστό μου, ο οποίος ήταν κοντά σε ένα βουλευτή, και δεν ξέρω πόσα παιδιά έχει βαφτίσει για λογαριασμό του βουλευτού του. Υπολογίστε ότι κάθε βάπτισμα είχε και έναν, δύο, τρεις ψήφους, δεν ξέρω πόσοι ήσαν στο σπίτι, καθόκουμπαροι. Αλλά τίποτα παραπέρα. Κανένα αρνί, κανένα κατσίκι, καμιά γίδα ψητή, αυτό ήταν όλο. Ένα γλέντι και «έχει βαπτίσει ο τάδε». Τώρα, τι γίνεται αυτό, πού είναι αυτό το παιδί, ζει, πεθαίνει; Του είπε κανείς τίποτα για τον Θεό;

Μίλησε κανείς τίποτα για αυτά που είπε σχετικώς την ημέρα του βαπτίσματός του αυτός ο νονός του; Τίποτα. Ούτε ξέρουνε καλά καλά πού έχουνε βαφτίσει. Άλλοι επίσης έχουνε βαφτίσει αρσενικά και θηλυκά και αυτά τυχόν έχουν γίνει ανδρόγυνα και έχουν τα αποτελέσματα τα άσχημα.

Δείτε τι βγαίνει από αυτές τις σχέσεις, γιατί πρόκειται περί πνευματικής συγγενείας. Θα δείτε τι βγαίνει, τι αποτελέσματα, τι παιδιά βγαίνουν. Θα κλάψει η καρδιά σας. Μου συνέβη μια τέτοια περίπτωση, την αντιμετώπισα στα Νένητα της Χίου. Είχα αλληλογραφία με έναν, που βέβαια δεν ήξερα. Μου έγραφε ότι είναι παράλυτος,

από τη μέση και κάτω, χωρίς να ξέρω βέβαια από τι. Και κάποτε που ευρέθηκα εκεί, πήγα να τον βρω. Πήγα έξω από την κωμόπολη αυτή και τον βρήκα σε ένα τούνελ μέσα. Ήτο επάνω σε ένα ντιβανοκάσονο μεγάλο, εκάθετο. Από τη μέση επάνω γερός άνθρωπος, αλλά από τη μέση κάτω παράλυτος. Τον ερώτησα αν είναι μόνος του εκεί. «Όχι», μου λέει, «είναι και ο αδελφός μου, ο Γιώργης». «Αυτός», λέω, «πού είναι;» Μου λέει: «Είναι πιο μέσα από εκεί». Ήταν ένα άλλο τούνελ από εκεί. Και πήγα να τον δω αυτόν και βρήκα έναν άνθρωπο σαν βάτραχο, τόσος δα κοντός και τα πόδια του σαν βατράχου. Βρήκα μία μητέρα κι αυτή σαν μανιτάρι χαλασμένο,

από τα γεράματά της, από τα βάσανά της κλπ. Ρώτησα αν υπάρχει κι άλλος αδελφός και μου είπαν ότι υπάρχει κι άλλος αδελφός στο Ανιάτων της Αθήνας. Τότε, μια υπόθεση δεκαπέντε χρόνια τώρα, ήταν είκοσι τριών χρονών αυτός στο Ανιάτων εδώ. Όλη η οικογένεια βομβαρδισμένη. Προς τι και γιατί; Κανείς δεν κατόρθωσε να μου δώσει μια σωστή απάντηση. Οπότε, κατά έναν πλάγιον τρόπο, κοίταξα να εκμαιεύσω, να δω πού οφείλεται. «Μήπως είσαστε συγγενείς, ξαδέρφια, τίποτα το ανδρόγυνο και τα τέτοια;» Μία λοιπόν υπηρεσία από εκεί, η Χιώτισσα,

η οποία ήτο στο σπίτι που με φιλοξενούσε, γραία, ήξερε την υπόθεση. Και που την ερώτησα πλάγια, «Τι ξέρεις σχετικώς με το σπίτι αυτό;» «Αμ», λέγει, «κύριε Μήτσο, της είπαμε τότε να μην τον πάρει αυτόν, γιατί τους είχε ο ίδιος ο νονός βαφτίσει, και δεν ηθέλησε να ακούσει. Και αυτά είναι τα αποτελέσματα».

Δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Εγώ ξέρω τρεις περιπτώσεις τέτοιες και πολλοί δεν το έχουν σε τίποτα και δεν το προσέχουν καθόλου και βαπτίζουν αδιακρίτως και αρσενικά και κορίτσια και το κάνουν πολλές φορές. Άλλα βαπτίζει ο σύζυγος, άλλα βαπτίζει η σύζυγος, λες και είναι δύο πρόσωπα το ανδρόγυνο.

Το ανδρόγυνο είναι ένα πρόσωπο. Είναι σαν να τα βαφτίζει ο ένας και ο αυτός. Ας είναι δύο πρόσωπα, είναι σάρκα μία και είναι σαν να βαφτίζει ο ένας και ο αυτός. Εγκληματούν, εγκληματούν. Γι’ αυτό είναι τόσο σοβαρό το θέμα, που στην πρώτη Εκκλησία εγινότανε πάντοτε οι κουμπαριές, οι βαπτίσεις, εκ μέρους αυτών που εστεφάνωναν, για να γνωρίζουν ακριβώς τη συγγένεια από κοντά, ώστε να πούνε: «Προσέξετε, μην παντρευτείτε μεταξύ σας». Ακόμη δε εβάφτιζαν οι ίδιοι οι γονείς τα παιδιά τους, ώστε να τα δυσκολέψουν να μην παρθούν, σαν αδέρφια σαρκικά, να μην παρθούν και σαν πνευματικά. Τόσο σοβαρό θέμα είναι. Όλα βέβαια, όπως καταλαβαίνετε, αμβλύνθηκαν σήμερα. Έτσι έχει αμβλυνθεί και αυτό.

Υπάρχουν χίλιες δυο ασθένειες που δεν μπορούν ακόμη οι γιατροί να βρουν την αιτία και, αν αναζητηθούν οι ρίζες πίσω ή εάν ζητηθεί διά προσευχής από τον Κύριο να αποκαλύψει την αιτία, πολλές θα αποδοθούν σε αυτή την πνευματική συγγένεια. Είναι το σοβαρότερο και το πρώτο μυστήριο, το οποίο στερεώνει τον χριστιανισμό. Δεν μπορεί κανένας να γίνει χριστιανός εάν δεν ξεκινήσει από το βάπτισμα. Είναι το μεγαλύτερο μυστήριο. Από εκεί ξεκινάει. Πεθαίνει ο παλιός άνθρωπος, θάπτεται ο παλιός άνθρωπος, αρνείται τον παλιόν άνθρωπο και ενδύεται τον καινούριον άνθρωπο. Είναι μυστήριο μυστηρίων, όπως τα λέγαμε. Ένας μαύρος άνθρωπος μπαίνει μέσα στην κοιλιά την πνευματική,

βγαίνει ένας καινούριος άνθρωπος και πρέπει από εκεί και κάτω να φροντίζει αυτόν τον καινούριον άνθρωπο, να τον προσέχει διά των άλλων μυστηρίων, διά της μετανοίας και εξομολογήσεως και διά της θείας κοινωνίας. Αυτό λοιπόν το μυστήριο έχει καταντήσει ένα κοσμικό γεγονός. Ουδέποτε εγένετο βάπτισμα απόγευμα, ουδέποτε εγένετο βάπτισμα βράδυ, ουδέποτε εγένετο βάπτισμα μεσημέρι. Πάντοτε τα βαπτίσματα θα εγίνοντο πρωί, θα εγίνοντο κατ’ εξοχήν για τους ακατηχήτους και λοιπά, θα εγίνοντο τις ημέρες των Φώτων τότε, το Μεγάλο Σάββατο και τα τέτοια αυτά. Και έμεναν οι άνθρωποι το πρωί εκεί και κοινωνούσαν και έπειτα έφευγαν και πήγαιναν συνοδεία με τους άλλους, τους υπολοίπους χριστιανούς, με αναμμένες λαμπάδες και με χαρμόσυνες

χαρμόσυνες έτσι υμνωδίες, τους επήγαιναν στο σπίτι. Διότι ο σκοπός του βαπτίσματος είναι να γίνει ο άνθρωπος δεκτικός αγιασμού. Μόλις βαπτίζεται ο άνθρωπος πρέπει να κοινωνείται αμέσως. Έστω και αυτό που γίνεται, το παρατράγουδο τώρα, που βαπτίζεται το απόγευμα και τα τέτοια αυτά, πρέπει ο ιερεύς να πάει να ανοίξει το αρτοφόριον και να βγάλει θεία κοινωνία από αυτή που έχει από τη Μεγάλη Πέμπτη εκεί φυλαγμένη για τις εκτάκτους ανάγκες στις εκκλησίες, να κοινωνήσει το νεοφώτιστον. Αυτός είναι ο σκοπός που εβαπτίσθη. Εβαπτίσθη, έφυγε ο παλιός άνθρωπος, βγήκε ο Σατανάς από μέσα, έγινε έξωσις και εισέρχεται ο Χριστός. Τι το διώχνεις το παιδί από την εκκλησία χωρίς Χριστόν; Του καθάρισες το δωμάτιο, για να του βάλεις τον Βασιλέα μέσα.

Έβγαλες τον κατσικοπόδαρο από μέσα, γιατί δεν του βάζεις τον Χριστό μέσα, να πάει το παιδί στο σπίτι; Αλλά δεν γίνονται από άγνοια. Δεν θέλω να πω από αδιαφορία. Αυτά δεν γίνονται από άγνοια. Αυτός είναι ο σκοπός. Ο πατέρας λοιπόν πρέπει να είναι πνευματικός άνθρωπος, ο πατέρας ο πνευματικός του παιδιού. Εμείς εξετάζουμε τι από όλα; Ποιος είναι αυτός, αν είναι όμορφος, αν έχει χρήματα, αν έχει θέση. Καλά και άγια αυτά, αν υπάρχουν. Αν δεν υπάρχει όμως και ομορφιά στην ψυχή, αν δεν υπάρχει και ομορφιά στον πνευματικό κόσμο, τον εσωτερικό, δεν χρειάζονται τα εξωτερικά, δεν βοηθούν σε τίποτα τον άνθρωπο. Διότι το να βαφτίσεις έναν άνθρωπο και να τον αφήσεις ελεύθερον είναι σαν να κεντρώσεις ένα δέντρο και να μην το κλαδεύεις ποτέ σου, να μην το προσέξεις ποτέ σου.

Θα το πνίξουνε τα παρακλάδια τα άλλα και θα χαθεί το κεντράδι αυτό. Θέλει περιποίηση εκ των υστέρων. Αυτή την ευθύνη του «αποτάσσομαί σοι, Σατανά» και «συντάσσομαί σοι, Χριστέ» και «την πομπή σου και τη λατρεία σου» και, και, και, αυτή την ευθύνη πρέπει να τη μεταδίδει ο άνθρωπος στο φωτισθέν, στο νεοφώτιστον. Γι’ αυτό πρέπει να γίνεται μία προσυνεννόηση με τους μέλλοντας πνευματικούς συγγενείς. «Θα βαπτίσω το παιδί σας. Θα μου επιτρέψετε όμως αυτά τα οποία θα ομολογήσω να του τα μεταφέρω;» Διότι λέγει μία λαϊκή έκφραση, ωραία, του κόσμου: «Σου παραδίδω», λέει η κουμπάρα, «το παιδί βαπτισμένο, μυρωμένο, στον Θεό παραδομένο. Να το φυλάξεις από φωτιά, από γκρεμό, μέχρι δώδεκα χρονών».

Από εκεί και έπειτα, από εκεί και έπειτα θα μου το δώσεις και εμένα. Μέχρι τότε είναι δικό σου, εσύ θα το έχεις. Αλλά από εκεί θα πάρω κι εγώ μέρος. Τότε θα μου επιτρέψεις εμένα να έρθω να του πω δυο λόγια, αυτά τα οποία κι εγώ έχω υποσχεθεί για λογαριασμό του. Έχω ομολογήσει στον Χριστό. Έχω υποχρέωση να του τα πω. Δεν ξέρω αν θα του τα πεις εσύ, αλλά έχω υποχρέωση και εγώ να του τα πω, ότι «παιδί μου, έτσι, έτσι είναι». Πολλοί άνθρωποι εκ προοιμίου θα μας πούνε: «Δεν το δεχόμαστε αυτό το πράγμα. Εγώ το παιδί μου δεν προόρισα να το κάνω χριστιανό, να το κάνω άγιο». Εμένα μου συνέβη, θα το λέγω αυτό από ατομικό πείραμα. Με κάλεσαν κάποτε, και συγγενείς μου μάλιστα, να τους βαπτίσω το κοριτσάκι τους. Είπα ότι δεν έχω βαπτίσει και θέλω να το αποφύγω. Αν επιμένετε όμως, μου επιτρέπετε να σας πω ότι αυτά τα οποία θα ομολογήσω στο βάπτισμά του, όταν μεγαλώσει, θα

μου επιτρέψετε να του τα πω του παιδιού; Και η μαμά είπε, η μεγάλη μαμά, η γιαγιά δηλαδή, είπε ότι «εμείς δεν το προορίζουμε το παιδί μας για Παναγιούλα». Για Παναγία δηλαδή, καταλάβατε, για Παναγιούλα. Δεν ξέρω γιατί το προορίζετε, για μπαλαρίνα το προορίζετε, κάντε τη δουλειά σας. Κι εγώ δεν το αναλαμβάνω. Κι έτσι, έτσι. Αυτές οι προσυνεννοήσεις πρέπει να γίνονται. Δεν είναι απλώς να γίνει μια κουμπαριά, δεν είναι τι θα κρατάει η κουμπάρα ή αν είναι όμορφη η κουμπάρα ή αν υπάρχουν λόγοι αμαρτίας πίσω από την κουμπάρα και από τον κουμπάρο. Γιατί έχουμε και τέτοια πράγματα. Αυτό το μεγάλο μυστήριο κρύβει πολλές φορές μοιχείες και πορνείες. Είναι βέβαια πράγματα αυτά τα οποία τον άνθρωπο τον κάνουν να σηκωθεί η τρίχα του. Όμως είναι αλήθειες αυτές που σας λέγω.

Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, διότι είναι αδύνατο να ξεφύγει κανένας του Θεού. Όλων των ανθρώπων μπορούμε να ξεφύγουμε. Του Θεού δεν πρόκειται να ξεφύγουμε. Μόνο μία μετάνοια θα μας σώσει, ειλικρινής μετάνοια, για να παρουσιάσουμε ως δικαιολογία ότι είχαμε άγνοια. Δεν ξέραμε τίποτα από αυτά τα οποία ακούσαμε τώρα. Από τώρα όμως που ακούω, κάνω μεταβολή, αναγνωρίζω την ευθύνη μου, αναγνωρίζω το λάθος μου και ζητώ έλεος, ζητώ να βρεις έναν τρόπο να μου συγχωρήσεις το σφάλμα μου και ίσως εξαιτίας μου. Γιατί είναι πολλοί οι οποίοι δεν γνωρίζουνε καν τον νονό τους ή τη νονά τους, δεν τη γνωρίζουνε. Εμένα μου συνέβη προσωπικώς, όταν παντρευόμουνα.

Παρεπονέθη η νονά μου γιατί δεν την κάλεσαν να με στεφανώσει. Δεν ήρθε ποτέ να με βρει. Δεν ήξερα ποια είναι η νονά μου. Αυτή θα έπρεπε να με βρει εμένα και να μου πει: «Ξέρεις, παιδί μου, σε έχω βαφτίσει», να ξέρω ότι είναι η νονά μου. Τώρα, διότι της περιποιείτο τιμή να με στεφανώσει εκ των υστέρων,

Εγώ καλούσα ένα φίλο μου άλλον, που είμαστε μαζί στην Αλβανία και είχαμε συζητήσει πέρα, αν ποτέ γυρίσω πίσω, γυρίσουμε ξανά στην πατρίδα και παντρευτώ, θα με στεφανώσει. Και κρατώντας τον λόγο αυτών των στρατιωτικών της Αλβανίας, όταν ήρθε η ώρα για να παντρευτώ, τον κάλεσα να με στεφανώσει. Αυτής κακοφάνηκε όμως και το εξέφρασε ως παράπονο. Ναι, έχεις παράπονο, αλλά εναντίον εμού το εκφράζεις το παράπονο ή εναντίον του εαυτού σου;

Τριάντα χρονών άνθρωπος, πήγα τρεις φορές στρατιώτης. Ήρθες ποτέ σου να μου πεις ότι «σε έχω βαφτίσει»; Μου είπες ποτέ τίποτα; Τι σε ξέρω; Πώς τώρα περιμένεις να έρθω εγώ να σε βρω, «έλα να με στεφανώσεις, νονά»; Αυτά είναι αστεία. Και εντούτοις συμβαίνουν αυτά που σας λέγω. Πολλοί άνθρωποι δεν ξέρουν καν ποιοι είναι εκείνοι οι οποίοι τους ανέδειξαν από την κολυμβήθρα, ποιοι είναι εκείνοι οι οποίοι έχουν αναλάβει τας ευθύνας των έναντι του Θεού, έναντι του Θεού. Αν λοιπόν και μεταξύ μας υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι, για τον α ή β λόγο, γίνανε για κοσμικότητα κουμπάροι και συγγενείς, να το προσέξουν. Εάν δεν έχουν καθοδηγήσει τα παιδιά που εβάφτισαν, να φροντίσουν να τα καθοδηγήσουν, έστω και τώρα, αν υπάρχουν. Αν υπάρχουν μακριά, να τους γράψουνε: «Ξέρεις, παιδί μου, αυτό και αυτό έχει γίνει μεταξύ μας».

Έχω αναλάβει μίαν ευθύνη έναντί σου. Μέχρι την ώρα δεν εγνώριζα τις υποχρεώσεις μου απέναντί σου. Σήμερα όμως επέτρεψε ο Θεός να γνωρίσω. Λοιπόν, σου λέγω, πρόσεξε. Δεν ξέρω ποια είναι η ζωή σου. Δεν ξέρω αν πιστεύεις καν. Γιατί μπορεί να βρεθείτε μπροστά σε αντιχρίστους αναδόχους. Μπορείτε να βρεθείτε μπροστά σε πόρνες, σε μοιχαλίδες κοπέλες που έχετε βαφτίσει. Μπορεί να βρεθείτε μπροστά σε χιλιάστριες. Δεν ξέρω σε τι μπορεί να βρεθείτε μπροστά και μπορεί να ευθύνεστε κι εσείς σε ένα ποσοστό για αυτή την υπόθεση. Θα το πληρώσετε αυτό το ποσοστό, δεν πρόκειται να το γλιτώσετε από το νόμο του Θεού. Ο Θεός είναι ειλικρινής και οι νόμοι Του εργάζονται και θα έρθει η στιγμή που θα σας ζητήσει λόγον ο Χριστός για αυτό το οποίο εκάματε. Άγνοια δεν χωράει στο Χριστό. Μην ακούτε τι λέει ο κόσμος, «δεν ήξερα εγώ». Να πάει να μάθει. Άγνοια νόμου δεν χωράει.

Δεν μπορείς να γλιτώνεις από άγνοια νόμου στον κόσμο. Πας να πεις στον πρόεδρο «δεν ήξερα»; Είσαι υποχρεωμένος να μάθεις, είσαι ακαδημαϊκός πολίτης, υποχρεωμένος να μάθεις τους νόμους του κράτους. Εδώ δεν ξέρεις τις ευθύνες που αναλαμβάνεις; Έρχεσαι εδώ και μου αραδιάζεις ένα στρέμμα «αποτάσσομαι» και έπειτα μου λες δεν ξέρεις; Πώς δεν ξέρεις; Πώς όλα τα άλλα τα ξέρεις και αυτό δεν το ξέρεις; Προσέξετέ το, λοιπόν. Ίσως να μην είναι τυχαίο αυτό που σας λέγω. Τώρα βέβαια ίσως να πέφτω στο κενό και εσείς που είστε εδώ παρόντες και ακούτε αυτά να μην έχετε βάλει το χέρι σας ποτέ σε κολυμβήθρα, να μην έχετε βάλει ποτέ το χέρι σας και να μην έχετε βάλει ποτέ λάδι, που λέμε, σε κανέναν και να μην έχετε ομολογήσει ποτέ και να μην έχετε αναλάβει ποτέ ευθύνη για κανένα. Το εύχομαι αυτό το πράγμα, να το κάνετε. Αλλά πολλοί νομίζουν ότι, αν τηρηθούν αυτά τα οποία λέγω,

θα βρεθούν άνθρωποι να βαφτίσουν; Πρόκειται να βρεθούν άνθρωποι να βαφτίσουν κατά αυτή την έννοια που βαφτίζουν σήμερα; Καλύτερα να μην βρεθούν και να βαφτίσει ο ίδιος ο πατέρας και να βαφτίσει η ίδια η μητέρα και να πάρουν την ευθύνη αυτή και να μην είναι «εσύ την ευθύνη και εγώ». Να σταματήσουν οι παραέξω κουμπαριές, οι συναλλαγματικές κουμπαριές, οι σαρκικές, οι συμφεροντολογικές και ούτω καθεξής, και να μείνει απλώς μυστήριον. Να το βαφτίσει ο ίδιος ο πατέρας και η ίδια η μητέρα και να αναλάβουν αυτή την ευθύνη. Δεν χρειάζεται η κουμπαριά απ’ έξω, ούτε έξοδα ούτε τίποτα. Να πάει ένα απόγευμα, ένα πρωί στην εκκλησία, όποτε, δεν ξέρω πού, να βαφτίσει το παιδί της και η ίδια να κάνει τη νονά. Έτσι το θέμα λύγεται. Γίνεται χριστιανός και δεν υπάρχει και ευθύνη. Δεν ξέρω αν αυτά που σας λέγω τα είχατε ακούσει ξανά.

Είναι μεγάλη η ευθύνη ενός ανθρώπου που αναλαμβάνει να αναδεχθεί κάποιον άνθρωπο. Ο άνθρωπος έχει τρεις γεννήσεις. Έχει τη γέννηση που γεννιέται από τον πατέρα του και από τη μητέρα του. Έχει τη γέννηση που γεννιέται από την κολυμβήθρα. Και έχει και τη γέννηση όταν βγαίνει από το σώμα του, που πεθαίνει, ξανά βγαίνει πάλι από μια φυλακή και περνάει για την άλλη ζωή. Αυτή που αξιοποιεί την τρίτη γέννηση είναι η δευτέρα γέννηση, η λεγόμενη αναγέννηση. Γι’ αυτό όλη η σπουδαιότητα είναι εκεί. Το να γεννήσεις, γεννάει και η γάτα, γεννάει και ο σκύλος, γεννάει και ο ποντικός.

Και το κουνέλι, γεννάνε όλοι, γεννάνε. Αλλά το να γεννήσει ένας άνθρωπος δεν είναι αρκετό. Εκείνο που αξιοποιεί την πρώτη γέννα και την τρίτη είναι η δευτέρα, η αναγέννηση, η αναγέννηση. Θυμόσαστε τη στιχομυθία που έκαμε ο Χριστός μας με τον ποτέ καλόν εκείνον Νικόδημον, τη νύχτα που πήγε κρυφά να επισκεφτεί τον Χριστό μας, που διαβάζουμε στο γάμα κεφάλαιο του Ιωάννου; Ήτο ένας από τους επισήμους τότε του κοινοβουλίου, που θα λέγαμε, των Ιουδαίων, ο οποίος εκτιμούσε τον Χριστό μας και ήξερε, καταλάβαινε ότι ο Χριστός δεν είναι κοινό πρόσωπο, είναι καινούργιο πρόσωπο, και έσπασε τα δεσμά, κρυφά πήγε να τον δει. Βέβαια έπαιξε μονά-ζυγά

την καριέρα του, την ύπαρξή του, γιατί εάν το αντιλαμβάνοντο θα τον έκαναν αποσυνάγωγο, θα τον έβγαζαν έξω, έχανε τα πάντα. Και αυτό ήταν μια μεγάλη θυσία. Όμως ο Χριστός μας δεν στάθηκε εκεί να του το εκτιμήσει αυτό. Τον έπιασε μέσα από τη μύτη. Του λέει: «Αυτό καλό και άγιο που έκαμες, αλλά αυτό δεν σε σώζει. Εάν τις», του λέει, «δεν γεννηθεί εξ ύδατος και πνεύματος, αν δεν γεννηθεί», του λέει, «άνωθεν, δεν μπορεί να ίδει τη Βασιλεία των Ουρανών». Δεν έπεται ότι ήρθες και κινδύνεψες και τώρα έγινες φίλος μου και σώζεσαι. Τίποτα μέχρι εδώ. Πρέπει να γεννηθείς άνωθεν. Αυτός μάλιστα το πήρε ανθρώπινο το πράγμα, σαρκικό, φυσικό. «Πώς μπορώ εγώ», λέει, «γέρος, γέρων ων, να ξαναμπώ στην κοιλιά της μάνας μου και να γεννηθώ;»

«Δεν μιλάω», λέει, «για αυτό το πράγμα, να ξαναμπείς στην κοιλιά της μάνας σου, δεν λέω αυτό. Όστις δε γεννηθεί εξ ύδατος και πνεύματος...» Δεν θα μπεις στην κοιλιά της μάνας σου να γεννηθείς. Θα μπεις σε μια άλλη κοιλιά, στο νερό, στην κολυμβήθρα. Είναι κι αυτή η κοιλία. Γι’ αυτό λέει ο θείος Χρυσόστομος ότι «τας ιδίας ωδίνας ελύσαμεν». Γεννηθήκαμε, γεννηθήκαμε δηλαδή με τους ίδιους κοιλόπονους. Μα άλλη κοιλιά εγώ, άλλη αυτοί, άλλο αυτός. Ναι, αλλά η κολυμβήθρα ίδια όμως, της ιδίας Εκκλησίας. Η κολυμβήθρα είναι εκείνη που μας κάνει αδελφούς εν Χριστώ. Η κολυμβήθρα είναι εκείνη που μας κάνει αδελφούς. Μητέρες έχουμε πολλές σαρκικές, πνευματική έχουμε μία όμως, όλοι οι χριστιανοί: την κολυμβήθρα.

Στην κολυμβήθρα είμεθα συγγενείς, διότι γεννήθημεν από μία κολυμβήθρα. Αυτή λοιπόν η αναγέννηση είναι εκείνη που αξιοποιεί τη γέννηση την πρώτη. Και πλέον, όταν αφήσεις το τσόφλι ξανά και περάσεις στην άλλη, λόγω της δευτέρας αναγεννήσεως έχεις επιτύχει εκατό τοις εκατό αυτό το οποίο επρόκειτο να επιτύχεις και ήρθες να επιτύχεις, γιατί γι’ αυτόν τον λόγο ήρθες στον κόσμο. Δεν ήρθε δι’ άλλον λόγον ο άνθρωπος στον κόσμο. Αυτά που φτιάχνουμε εμείς εδώ, τα οποία τα λέμε πολιτισμό, τα λέμε πρόοδο, ξέρω εγώ τι τα λέμε, αυτά είναι σπασμένα κεραμίδια, σαν εκείνα που φτιάχνουν τα μικρά που παίζουν τις κουμπάρες και, όταν στο τέλος τα γκρεμίσουν, τα κλωτσάνε και φεύγουν.

Είναι αυτά που φτιάχνουμε εμείς, που λέμε εδώ ότι κάτι φτιάχνουμε. Αυτά είναι αστεία. Προορισμός του ανθρώπου: δεν ήρθε εδώ για να φτιάξει αυτά, να παίξει τις κουμπάρες, να βάλει τα τσιμέντα και τα τούβλα το ένα απάνω στο άλλο και να νομίζει ότι φτιάχνει πολιτισμό και δημιουργεί πρόοδο. Εδώ ήρθε για την ψυχή του, την αθάνατο, έρχεται ο καθένας. Και εκείνο που μετράει στην περίπτωση αυτή είναι το πώς θα φύγει από τον κόσμο τούτον. Αυτό το θέμα. Όχι το τι έφτιαξες στον κόσμο τούτον. Ό,τι κι αν έφτιαξες στον κόσμο τούτο, δεν μετράει αυτό. Μετράει τίποτα για τον Ωνάση; Μετράει τίποτα για την Κάλλας; Μετράει τίποτα για τον Ροκφέλερ; Μετράει τίποτα για τον Λιβανό; Μετράει τίποτα για τον Κάιζερ; Μετράει τίποτα για τον Ρούσβελτ; Μετράει τίποτα για τον Στάλιν; Ποιον θέλετε να σας πω; Τίποτα. Αυτοί όλοι τα πήγανε και φύγανε, ούτε πήραν τίποτα. Και τη βρώμα τους και αυτή την αφήνανε από εδώ.

Πρέπει να το φιλοσοφεί ο άνθρωπος. Αυτή η δευτέρα γέννηση, η λεγόμενη αναγέννηση, αυτή είναι που αξιοποιεί και την πρώτη και την τρίτη. Αν σε αυτή λοιπόν δεν πετύχουμε, εις μάτην. Αν αυτή δεν πετύχουμε... Σε αυτή πρέπει να πετύχουμε. Να έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους σωστούς. Εγώ, παραδείγματι, σήμερα τη νονά μου έτσι την έχω πρώτη-πρώτη στο ψυχοχάρτι, μπροστά και από τον πατέρα μου. Πρώτα γράφω Ελένης και έπειτα γράφω Αθανασίου. Αυτή είναι η πνευματική μου. Και έπειτα έρχεται ο πατέρας μου. Μητέρα μου πρώτα είναι αυτή και έπειτα έρχεται η δικιά μου παρακάτω, η σαρκική.

Αυτή με αναγέννησε πνευματικώς, η μητέρα μου με γέννησε σαρκικώς. Η μητέρα μου με γέννησε και με στέλνει στην κόλαση, αυτή με αναγέννησε και με στέλνει στον Παράδεισο. Και όσο διαφέρει το σώμα του πνεύματος, τόσο διαφέρει ο πνευματικός γονεύς του σαρκικού γονέως. Αλλά δεν είμεθα εκλεκτικοί ώστε να έχουμε έναν πνευματικό άνθρωπο για το παιδί μας. Να προσεύχεται, να προσεύχεται. Μεγάλο θέμα αυτό. Να ξέρεις ότι υπάρχει ένας άνθρωπος και προσεύχεται για το παιδί. Βέβαια εμείς φροντίζουμε να κάνουμε έναν συγγενή, έναν κουμπάρο παραδείγματι,

να έχει κάποια σχέση στην πολιτεία, κάποια σχέση στο χρήμα, κάποια σχέση τέτοια, που να τον έχουμε ένα αποκούμπι, ξέρω εγώ, όπως σκεφτόμεθα συνήθως για τον κόσμο αυτόν. Αυτό όμως δεν είναι εκείνο το οποίο πρέπει να προβάλλεται. Ποιος είναι εκείνος ο οποίος θα σκεφτεί για την ψυχή; Αυτός είναι εκείνος που πρέπει να γίνεται έκλεκτος. Υπάρχουν άνθρωποι στο περιβάλλον μας οι οποίοι δεν έχουν τα έξοδα πολλές φορές να βάλουνε να μας βαφτίσουν το παιδί. Να τα βάλουμε εμείς τα έξοδα. Εγώ στον γιο μου που βάφτισα, τα έβαλα εγώ τα έξοδα. Την κόρη που κάλεσα να μου βαφτίσει το παιδί, πνευματική κοπέλα, ήξερα ότι δεν έχει χρήματα. Ο πατέρας δίνει πέντε δραχμές να πάει στην εκκλησία και δέκα.

Να περιμένω τώρα εγώ από την κόρη αυτή να φέρει δύο, τρεις, πέντε χιλιάδες δραχμές, που κόστιζε τότε, προ δεκαπέντε ετών, δέκα, ξέρω πόσο κόστιζε, να γίνει το βαφτίσι; «Εσύ θα πας με τη γυναίκα μου να ψωνίσετε τι σας χρειάζεται να κάνουμε το μυστήριο. Πόσο θα κοστίσει, εμείς θα πληρώσουμε. Εσύ τακτοποιήσου ψυχικώς, κάνε την προσευχή σου, εξομολογήσου, κοινώνησε, να ομολογήσεις εκεί πέρα που θα ομολογήσεις για λογαριασμό της ψυχής αυτής. Αρκετό είναι το βάρος που θα πάρεις και η ομολογία που θα κάνεις απέναντι του Κυρίου. Δεν θέλουμε τίποτα άλλο». Και πληρώσαμε εμείς και βάφτισε το παιδί. Μόνο να σκεφτείς, θα πω, σε τι πρέπει να γίνει. Ευχαριστώ.

Βλέπει πάντοτε για να ζήσει εδώ, να προβληθεί εδώ, να παρουσιαστεί εδώ, ποιον έκανε κουμπάρο, σε ποιον ακουμπάει, γιατί είναι κούφιος ο ίδιος, δεν έχει τίποτα, ούτε Θεό έχει. Και αν είχε Θεό, όλους αυτούς θα τους είχε για τίποτα. Τους λεγομένους μεγάλους, τρανούς, δυνατούς, τους σταμένους λεγομένους. Άνθρωπο που δεν ξέρει να κάνει τον σταυρό του, τον καλεί να του βαφτίσει το παιδί του. Άνθρωπο που εγέρασε και δεν ξέρει το Πάτερ ημών και το Πιστεύω και το Άγιος ο Θεός, τον καλεί να ομολογήσει για το παιδί του. Γυναίκα που ζει παρανόμως και με τα στήθια της έξω την καλεί να ομολογήσει και να πει «αποτάσσομαι τον Σατανά» για το παιδί. Όχι αυτή, ένα σύνταγμα διαβόλους απάνω της και πρέπει αυτή να αποταχθεί τον Σατανά πρώτα. Σκέφτεται να τον αποταχθεί για το παιδί το δικό του και το δικό μου.

Σκεφτείτε τα, βάλτε τα κάπως έτσι μέσα στο νου σας. Νοείτε τι εγκλήματα κάνουμε και τι γίνεται καθημερινώς γύρω μας; Εκτός των περιπτώσεων που έχουν κληθεί και ετερόδοξοι ως νονοί και βαφτίζουν παιδιά Ορθοδόξων. Και ετερόδοξοι έχουν γίνει κουμπάροι. Τι μπορεί να ομολογήσει ένας ετερόδοξος; Πώς το Πιστεύω; Δεν το πιστεύει. Μπορεί να το διαβάζει απλώς, διότι το λέει η θρησκεία η δικιά μας. Αλλά αυτός το πιστεύει; Κοροϊδεύεται ο Θεός; Τι σε εδιοβάψαμε αυτό το παιδάκι; Τι σου φταίει εσένα, αγωνία, αυτό το παιδάκι; Γιατί το παίρνεις στο λαιμό σου; Πόσα εγκλήματα γίνονται εκ προοιμίου. Γιατί το δένεις; Γιατί; Είναι λοιπόν μια ευθύνη πολύπλευρος, αγαπητοί μου, και προς τα εκεί και προς τα εδώ, και σε εμένα που αναλαμβάνω να κάνω αυτό το πράγμα, που φιλοδοξώ να γίνω

κουμπάρος του τάδε, και εκείνος ο οποίος με διαλέγει για να με κάνει κουμπάρο. Και οι δυο πρέπει να το σκεφτούνε και να είναι εκλεκτικοί και οι δύο. Και ο ένας ποιον θα διαλέξει και ο άλλος ποιον θα κάνει. Και αν μπορούν να συνεργαστούν με τον φόβο του Θεού και οι δύο, να προχωρήσουν. Εάν όχι, να μην προχωρήσουν, να μην γίνει. Και αν υπάρχουν και άλλοι λόγοι κοσμικοί στη μέση, να μην γίνει. Λυπούμαι διότι φέρνω πάλι κάτι δικό μου μπροστά. Αλλά είναι παράδειγμα. Αυτός που μας στεφάνωσε ήθελε να βαφτίσει και το παιδί. Αλλά διότι είχε βαφτίσει και κορίτσια αυτός, δεν του έδωσα το παιδί να το βαφτίσει. Και καλέσαμε την κοπέλα και μας το βάφτισε η κοπέλα που δεν είχε βαφτίσει ούτε αγόρι ούτε κορίτσι.

«Μα είναι αδύνατον, δεν θα παρθούν». Μα δεν έχει... Εμείς πάμε να πιάσουμε την εξαίρεση, αν παρθούν. Ποιος μου είπε εμένα ότι θα είμαι εγώ όταν αυτός θα παντρευτεί; Ποιος είμαι; Έχουμε περιπτώσεις τέτοιες, γιατί ο Σατανάς, που τα γνωρίζει αυτά, τα φέρνει τα πράγματα έτσι και ενώνονται και συναντώνται πρόσωπα ξένα, μακριά, που δεν ξέρουν, και εκ των υστέρων αποκαλύπτεται ότι είναι και συγγενείς ακόμη, όχι μόνο αναδεξάμενοι. Πώς σου πω, και αδέρφια ακόμη, να έχουμε και τέτοιες ακόμη περιπτώσεις. Να έχουν συνέλθει αδέρφια στο εξωτερικό χωρίς να έχουν πάρει χαμπάρι περί τίνος πρόκειται και να αποδεικνύεται εκ των υστέρων ότι είναι αδέρφια.

Υποχρεωμένος λοιπόν να μην το ρίχνεις «δεν είναι δυνατόν». Όλα είναι δυνατά. Εγώ έχω υποχρέωση να πάρω τα μέτρα μου, να κλείσω αυτόν τον κύριο, τον αρχιμάστορα με τα κερατάκια και με την ουρά, απ’ έξω. Εγώ να μην του δώσω χώρα και από εκεί και κάτω ας κάνει ό,τι νομίζει ο καθένας. Είναι υποχρεώσεις αυτές σε εμάς. Είναι το βασικότερο θέμα, το μυστήριο αυτό του βαπτίσματος. Είναι και άλλες λεπτομέρειες επάνω στο βάπτισμα. Αυτές ανάγονται βέβαια στον κλήρο, τι πρέπει να προσέξει ο κλήρος. Γι’ αυτό κι εμείς, αν μπορούμε να είμεθα εκλεκτικοί — δεν θέλω εγώ εκ του μέρους αυτού να πω — όμως, αν μπορούμε να είμεθα εκλεκτικοί και ποιος θα το βαφτίσει ακόμη το παιδί μας, γι’ αυτό να το προσέξουμε. Αυτό να το προσέξουμε. Όλα παίζουν ρόλο, γνωρίζουμε.

Αισθητήριον. Είμαστε χριστιανοί, θρησκεύουμε χρόνια και γνωρίζουμε και βλέπουμε τον καθέναν πώς εργάζεται στην εκκλησία του, πώς βαπτίζει, πώς βαπτίζει στο προσκύνημα αυτό, πώς βαπτίζει εκεί, πώς βαπτίζει στο μοναστήρι. Κύριε, να μην τσιγκουνευτούμε σε χρήματα δήθεν, προκειμένου να επιτύχουμε ένα μυστήριο τέλειο. Ο Θεός βλέπει ότι ζητούμε την τελειότητα και τότε θα το ευλογήσει το μυστήριο. Διότι γίνονται και ορισμένα τα οποία δεν πρέπει να γίνονται. Βέβαια ο Θεός οικονομεί, αλλά αν μπορώ εγώ να τα αποφύγω, ας τα αποφύγω. Μην πηγαίνω πάντοτε στην οικονομία του Θεού. Όσον μπορώ κατ’ ακρίβεια να το εργαστώ ένα θέμα. Είναι μεγάλο το θέμα.

Μεγάλο είναι και το μυστήριο. Μεγάλη όμως ευλογία όταν γνωρίζεις ότι έκανες έναν πνευματικό άνθρωπο στο παιδί σου. Πολλές φορές ο κουμπάρος, η νονά, είναι ανώτεροι από τους γονείς. Και πρέπει οι γονείς να σέβονται τους κουμπάρους τους, αν και το αξίζουν πολλές φορές, να τους σέβονται ως ανωτέρους, ως πνευματικούς γονείς του παιδιού των. Βέβαια, αν τους έχουν και διαλέξει ή έχουν προσευχηθεί στον Θεό, όπως πολλές μητέρες προσεύχονται να δοθεί ένα καλό παιδί στο κορίτσι τους, να δοθεί ένα καλό κορίτσι στο παιδί τους, και ο Θεός, η Παναγία, ο Άγιος τα οικονομεί αυτά τα πράγματα, έτσι ακριβώς πρέπει να γίνεται και στο μυστήριο αυτό. Όχι εκεί και ως έτυχε.

Πολλές φορές που πηγαίνουνε και ρίχνουν το παιδί τους μπροστά σε ορισμένες εικόνες, στον Άγιο Σπυρίδωνα, στην Παναγία, στον Άγιο Νεκτάριο, και να σου εκεί ο τυχών τρέχει και το παίρνει το παιδί σου και σου λέει «θα το βαφτίσω εγώ, γιατί το πήρα εγώ». Και ποιος είσαι εσύ; Από πού κρατάει η σκούφια η δικιά σου; Που θα γίνεις πνευματικός πατέρας του παιδιού μου; Και τι πάει να πει να το ρίξω εκεί πέρα και ο τυχών θα έρθει να γίνει πνευματικός πατέρας του παιδιού μου; Τι ξέρω εγώ ποιος είσαι; Πιστεύεις, εξομολογείσαι, κοινωνείς; Από πού είσαι; Θα το ιδείς το παιδί αυτό ξανά; Είμαστε κοντά; Θα μπορείς να το ιδείς; Διότι να είσαι εσύ από την Αμερική και να με βαφτίσεις εμένα εδώ, πώς θα με ιδείς; Εγώ πήγα κάποτε να εξομολογηθώ στην Αίγινα, που ευρέθηκα, στον συγχωρεμένο τον πατέρα Ιερώνυμο και του είπα να με εξομολογήσει και μου λέει

«Μα», μου λέει, «Δημήτρη». «Γιατί;» του λέω, «γέροντα;» «Μα», μου λέει, «τον γιατρό πρέπει να τον έχεις», μου λέει, «στη γειτονιά σου. Αν αρρωστήσεις», μου λέει, «θα έρθεις στην Αίγινα;» μου λέει. «Θα εξομολογηθείς στην Αθήνα», μου λέει. Όχι, δεν εξομολογιόμουν εγώ εδώ, δεν εξομολογιόμουν, αλλά αυτός κάτι παραπάνω θα μου έλεγε, πνευματικός άνθρωπος. Θα ωφεληθώ, έτσι το σκέφτηκα εγώ. Δεν με εξομολόγησε όμως. Ξέρεις τώρα, είναι άνθρωποι που βάφτισαν κάποτε ένα παιδί και δεν ξανά το είδαν. Πού είναι, πού πέφτει, πού γυρίζει, πού βρίσκεται, δεν ξέρουν καθόλου. Στην Εύβοια μάλιστα, πέρσι που ήμουν στο εξωτερικό, εσυζητείτο ότι ένας είχε βαφτίσει παιδί στο Φορτ που ευρέθηκε έξω από τα Ιωάννινα και τώρα το παιδί αυτό θα ήταν μεγάλο, το υπελόγιζε πόσο θα ήταν, είκοσι πέντε-τριάντα ετών.

Τώρα που θα ερχόταν φέτος στην Ελλάδα, θα πήγαινε να το δει, τριάντα ετών. Ξέρω εγώ πόσο θα τον έβρισε τώρα. Τι είδους κουμπαριά είναι και τι είδους πατρότητα είναι αυτή και τι είδους ιδιότητα είναι αυτή; Αν βέβαια μπορείς να διακρίνεις ποιος είναι αυτός που θα το πάρει το παιδί να το βαφτίσει, ευχή. Νομίζω ότι θα μπορείς, αν μπορείς να τον παρακολουθείς, να μάθεις ποιος είναι, ότι είναι πνευματικός άνθρωπος, ότι μένει κοντά σας, ότι θα βλεπόσαστε και λοιπά, μπορεί να ενδώσει. Αλλά διαφορετικά δεν το βλέπω αυτό το πράγμα. Γιατί πολλοί το έχουν δείξει για καλό. Για καλό. Υπάρχει και εδώ, νομίζω, δεν θέλω να το πάρω εκατό τοις εκατό, δεν ξέρω πώς στέκονται ορισμένοι οι πατέρες, βάζουνε κανόνα σε ορισμένους ανθρώπους οι οποίοι έζησαν μακριά από τον Χριστό πολλά χρόνια

εξομολογήθησαν, τους έβαλαν και κανόνα να βαφτίσουν. Εγώ, αν ήμουνα, δεν θα το έκανα. Τι να βαφτίσει αυτός ο οποίος μέχρι τώρα ζούσε μακριά από τον Χριστό; Τώρα τα δικά του θα κοιτάξει ή τα άλλα θα κοιτάξει; Τι να βαφτίσει; Ένας άνθρωπος που δεν ξέρει τίποτα, τι να βαφτίσει; Τι να ομολογήσει αυτός; Γιατί τον φορτώνεις με τέτοιο μυστήριο και με τέτοιο κανόνα; Αν του βάλεις να κάνει μετάνοιες, αν του βάλεις να κάνει μια ελεημοσύνη μέσα στο πλαίσιο του δυνατού, το καταλαβαίνω. Τον υποχρεώνεις να εκκλησιάζεται, το καταλαβαίνω. Τον υποχρεώνεις άλλα πράγματα. Αν τον βάλεις όμως να κάνει το μυστήριο αυτό των μυστηρίων, αυτό δεν το καταλαβαίνω.

Μεγάλη αμαρτία, αγαπητοί μου. Μην βάζετε το χέρι σας εύκολα. Αν τα καταφέρετε, μεγάλη ευλογία είναι, γιατί βγάζετε έναν άνθρωπο και τον κάνετε χριστιανό. Αναδέχεστε μπροστά στον Θεό, γράφετε το όνομά σας δίπλα ως εγγυητής της ψυχής αυτής, εσείς παρουσιάζεστε ως εγγυητής. Τι γίνεται εδώ όταν υπογράψετε μια συναλλαγματική ως εγγυητής και δεν την πληρώσει ο άλλος; Τι θα γίνει, ξέρετε; Θα την πληρώσεις. Αυτό ακριβώς γίνεται και εκεί. Θα την πληρώσεις αυτή την υπόσχεση που έδωσες. Γι’ αυτό δεν ξέρω πώς και τι έχει συμβεί στη ζωή σας μέχρι σήμερα.

Όσοι ακούσουν την ομιλία αυτή, η οποία μεταφέρεται στα πέρατα της οικουμένης, δεν ξέρω πώς θα έχουν κάνει στη ζωή τους.

Να πάνε να βρούνε παπά που καταλαβαίνει από αυτά τα πράγματα, όχι τον τυχόντα, έμπειρο παπά, να τα συζητήσουνε καλά τα πράγματα, να εξομολογηθούνε τα λάθη τους αυτά, της αγνοίας τους τα λάθη, για να τακτοποιηθούνε με τον Χριστό. Ευχαριστώ. Μόνο μετάνοια και εξομολόγηση τακτοποιεί τα θέματα αυτά. Κανένας άλλος τρόπος δεν τα τακτοποιεί. Και προσευχή μέρα-νύχτα. Παιδί μου, δεν ήξερα. Και όπου βρίσκεται, σκέπασέ το. Ευλόγησέ το. Δεν ξέρω τι κάνει. Δεν ξέρω τι έγινε. Από τότε δεν το είδα. Ούτε ήκουσα. Ούτε ενδιαφέρθηκε ποτέ. Μαθαίνω ότι πάει καλά στη δουλειά του, αλλά με την ψυχή του τι κάνει δεν ξέρω. Εγώ δεν ομολόγησα για τη δουλειά του, δεν ομολόγησα για τον μπεζαχτά του.

Ομολόγησα για το κρεβάτι του; Εγώ ομολόγησα για την ψυχή του. Την ψυχή του δεν ξέρω πώς πάει, δεν ενδιαφέρθηκα. Μην τα πληρώσω. Δεν ήξερα τι έκανε ο άνθρωπος, γιατί είναι αλήθεια ότι δεν ξέραμε τι κάναμε. Αυτή είναι η αλήθεια. Αν ξέραμε, κάτι θα κάναμε, δεν θα αφήναμε έτσι το πράγμα, κάτι θα κάναμε. Γεια σας και ευχή, εν πάση περιπτώσει, μια και επέτρεψε ο Θεός να συζητηθεί έτσι το θέμα. Και προσέξετε σε όλες τις περιπτώσεις. Μην πανικοβληθείτε με αυτό που σας ομιλώ· σας ομιλώ πώς έχει το θέμα. Να εξακολουθήσετε να κάνετε τα μυστήριά σας, αλλά με σύνεση, με προσοχή, εκλεκτικά, κατόπιν προετοιμασίας. Άνθρωποι αμετανόητοι και ανεξομολόγητοι, η καθεμιά που γυρίζει μέσα στους δρόμους από εδώ και από εκεί, ο καθένας που γυρίζει μέσα στην αγορά, ψεύτης, κλέφτης, απατεώνας κ.λπ., έρχεται να βαφτίσει. Τι να βαφτίσει!

Θα ομολογήσει και θα πει «Αποτάσσομαι τω σατανά», που τον έχει μέσα του τον σατανά; Που αυτός δεν είναι μετανοημένος, αυτός δεν είναι εξομολογημένος και έχει μια λεγεώνα διαβόλους μέσα του; Τι θα ομολογήσει αυτός για το παιδάκι αυτό; Τι θα ομολογήσει; Τι θα μπορούσε να του πει ο Χριστός μας; «Κοίταξε την πάρτη σου πρώτα και άσε τα κουβαρνταλίκια γι' αυτό». Αυτό θα του ήταν και αυτό θα έπρεπε να του πει. Δεν ξέρω, ίσως είναι σκληρός ο λόγος. Αλλά μέχρι σήμερα, όπως καταλαβαίνω και όπως περπατώ ακόμη, βλέπω: τίποτα δεν έχουμε κάνει σωστό στη ζωή μας. Τίποτα. Με τον τρόπο μας πηγαίνουμε. Πού; Πού πάμε; Στο διαμέρισμά μας; Στο ρετιρέ μας; Πού πάμε; Στη Βασιλεία του Χριστού; Η Βασιλεία του Χριστού έχει κανονισμούς. Η Βασιλεία του Χριστού έχει κανονισμούς.

Όποιος εφαρμόζει τους κανονισμούς θα εισέλθει. Όποιος δεν εφαρμόζει τους κανονισμούς θα μείνει απ' έξω. Είναι αδύνατο να μη μείνει απ' έξω. Εκτός, επαναλαμβάνω, αν γίνει μετάνοια, ειλικρινής μετάνοια, εν χώματι και σποδώ, όπως λέγει η Γραφή. Τότε μόνο υπάρχουν προϋποθέσεις να μπορέσει ο άνθρωπος να σωθεί. Νόμιζα ότι έπρεπε κι αυτά να λεχθούν.

Ό,τι νομίζετε. Μεταδώσετε ό,τι νομίζετε και φυλαχτείτε όσο νομίζετε. Και διορθώσετε ό,τι μπορείτε να διορθώσετε, εάν έχετε λόγους να διορθώσετε, έπειτα από αυτά τα οποία επέτρεψε ο Θεός να ακουστούν και απόψε το βράδυ αναφορικώς με τους αναδόχους και γενικότερα με το βάπτισμα και με τους γονείς. Ο Θεός βοηθός.