The Prehistory of Jesus, Part B

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Those of you who attended our previous lectures will remember that we made a brief attempt to present something of the prehistory of Jesus. The prehistory of Jesus is the most fundamental evidence of His divinity. For, as we maintained then—and as the facts themselves show—all human beings have had a history, but only God had a prehistory; more specifically, Christ. If you remember, we spoke about when He would come, where He would come, and how He would come.

This threefold testimony makes His person more vivid, more radiant, and more clearly identifiable. But it was not only the Scriptures that spoke about Jesus. Nor was it only the Sibyls I mentioned—that is, the pagan oracles—which also spoke, though certainly not as the prophets spoke, about the coming of Christ. There are also persons who prefigured Jesus, whose lives resembled His in almost every respect. There are images as well, and symbols. All of these were intended to speak of one and the same person, because there is no other way and no other person through whom man can be saved—that is, through whom man can return from the place into which he fell.

So today I would like to present one such person, and, if time permits, perhaps two. You already know who they are and what part they played. Their lives correspond so closely to the life of Jesus that anyone who knew these persons and read their stories could follow the connection more easily and believe more readily that they truly prefigured Him. The first of these two persons is Isaac—or, more specifically, something that his father did concerning him: the sacrifice of Isaac. Those of you who have recently lived in Athens may know that a play called The Sacrifice of Isaac was performed there. It was not presented by a religious man, however, but by an artist. He overlooked many details that point most strikingly to Christ and show that this event was clearly a type prefiguring Jesus.

This took place around 1700 BC, for that was approximately when Abraham and his son Isaac lived. You know that Abraham had no child, and that after many years, when he had already reached old age, God gave him a son. God had told him beforehand that through this child all the families of the earth would be blessed, and that through this offspring his descendants would become as numerous as the sand of the sea. Yet afterward God told him to go and sacrifice the child. As you understand, this appears inconsistent, because it is impossible for God to lie.

“If what You told me is true, and I now kill and sacrifice him, how will Your first promise be fulfilled—that through him people will become as numerous as the sand of the sea?” Yet the father demands no answer from God. He does not seek, indirectly or directly, to draw out an explanation of what is happening. He could have said, “You know, You told me this and that. Could You perhaps be mistaken now?” He could have said something or raised some objection. And yet, as Holy Scripture relates, he did not...

He made no reply at all. The first time he listened, and the second time he obeyed. This belongs to perfect men, who trust God completely and know that God makes no mistakes. Abraham disregarded human reasoning, according to which God must either have lied or have been mistaken on one of the two occasions; nevertheless, he obeyed. Allow me to relate the passage more simply, while remaining faithful to Holy Scripture. This account has been preserved in the Book of Genesis, chapter 22, from verse 1 onward. It says: “After these things...”

God tested Abraham and said to him, “Abraham.” And he answered, “Behold, here I am.” Then God said, “Take your son, your only-begotten son Isaac, whom you love, and go to the land of Moriah, and offer him there as a whole burnt offering”—that is, as a sacrifice—“upon one of the mountains which I shall tell you.” “Your only-begotten son”: here he corresponds to the only-begotten Son of God. Father Abraham has one child, his only-begotten son, and God has one Son, His only-begotten Son. The one will sacrifice his son, and the Other will sacrifice His Son.

“And Abraham rose early in the morning,” without any discussion, “saddled his donkey, and took with him two of his servants and Isaac his son. And having split wood for the whole burnt offering”—lest he reach a rocky place where there was no wood, he prepared the wood he would need for the fire—“he arose and went to the place of which God had spoken to him.” And he journeyed for three days. God had not given him an exact location or a map and said, “It is in such-and-such a place.” He showed him the direction in which to walk, without telling him precisely where to go. So Abraham walked for three days.

This is not without significance: it corresponds to Christ’s three years on earth before His sacrifice. “On the third day Abraham lifted up his eyes and saw the place from afar. And Abraham said to his servants, ‘Remain here with the donkey’”—they stopped at a certain place—“‘while I and the boy go over there. After we have worshipped, we shall return to you.’” In other words, wait here. “Then Abraham took the wood for the whole burnt offering and laid it upon Isaac his son. He took the fire and the knife in his own hand, and the two of them went on together.”

He placed the wood upon Isaac, while he himself carried the fire—I do not know what he carried it in—and the knife with which, one would suppose, they were going to slaughter the lamb. Then Isaac spoke to Abraham his father and said, “My father.” And he answered, “Behold, here I am, my child.” Isaac said, “Behold, here are the fire and the wood—you are carrying the fire, and I am carrying the wood—but where is the sheep for the whole burnt offering, so that we may sacrifice it?” Abraham replied, “God Himself will provide the sheep for the whole burnt offering, my child.” God will arrange it, he says. He will provide what they are to sacrifice. Abraham did not tell him...

“We are going to sacrifice you.” And the two of them went on together. When they reached the place of which God had spoken, Abraham built the altar there and arranged the wood. Then he bound Isaac his son, laid him upon the altar on top of the wood, stretched out his hand, and took the knife to slaughter his son. We should bear in mind that Isaac was able to carry up to Moriah, if not a full load of wood, then at least half a load upon his back. He must therefore have been a young man—perhaps eighteen, nineteen, twenty, twenty-two, or twenty-five years old.

He could not have been a little child of five, six, eight, or ten whom his father could simply bind and lay down. He might even have struck his father and spoken harshly to him, saying, “Old man, have you lost your mind? Are you going to sacrifice me?” Yet he raised no objection. There was no quarrel, and he offered no resistance. He took the sacrifice upon himself; that is, he accepted being sacrificed by his father. Just as Christ said, “Behold, I come to do Your will,” so it was with Isaac. Isaac carried the wood up to Moriah, the wood upon which he was to be sacrificed. Christ carried His own wood, the Cross, up to Golgotha, where He was sacrificed.

Do you know where Moriah lies in relation to Golgotha? The two summits are about fifty metres apart. The summit of Golgotha is here, and the summit of Moriah is there—only fifty metres away. They form part of the same group of three summits. God sent Abraham to what is now Golgotha to enact this type, and the place remains to this day. I have even photographed it for slides. If you ever visit the Holy Land and go to the Church of the Resurrection, ask them to take you up to the place of Abraham’s sacrifice. There is also a tree there said to date from the days of Abraham. They preserve it and have built a high barrier around it so that Christians seeking a supposed blessing cannot reach it and destroy it.

Otherwise, as is only natural, they would make it disappear. The exact place where Abraham built the altar is also there. In other words, seventeen hundred years before Christ, God showed that this was where it would happen: the only-begotten Son of God would also ascend here, carrying His own wood, upon which He would be sacrificed. There is another particularly striking detail in this event. When Abraham raised his hand to take the boy’s head, he heard, as the passage tells us, a voice from heaven saying, “Do not lay your hand upon the boy. Do nothing to him...”

“For now I know that you fear God, that you revere God, and that you have not withheld even your son.” In the same way, God “did not spare His own Son, but gave Him up” for the salvation of mankind. Then, as Abraham turned around and “lifted up his eyes, behold, he saw a ram caught by its horns in a tree called Sabek.” As he turned to hear where the voice had come from and who had spoken to him there in the wilderness—for the place was a wilderness eighteen hundred years ago—he saw a ram caught or entangled by its horns in a tree resembling an olive tree.

If you ever go there, you will see it. It is called Sabek. Sabek is a Hebrew word interpreted as “the wood of forgiveness.” It was as though God were saying to him, “The type you have enacted goes only this far. I have My own Lamb, who one day will be nailed to the wood of forgiveness and will accomplish the reality that you now portray as a type.” When someone reads of events such as these, which took place at a time when no one could have suspected their future fulfilment, should he not connect them with what later happened in the person of Jesus—especially when they are fulfilled in Him so precisely? And yet they pass unnoticed.

The man who staged that play did not speak about the connection involving the wood. Just as Isaac carried by himself the wood upon which he was to be sacrificed, so Christ carried by Himself the wood upon which He was sacrificed. There were also two or three other details that made Christ clearly visible, showing that this whole type was enacted there at that time for His sake. I am telling you these things only in summary. There is another type connected with Christ, another person whose life has points in common with His: Joseph the All-Comely. Joseph the All-Comely was one of Jacob’s twelve sons, as you will remember. He was the son sold by his brothers into Egypt, and so forth, as you surely remember from school. If you ever wish to study this subject more fully, read the account and trace these connections for yourselves, so that you may truly appreciate it. I can relate it only in summary. You will find it in chapter 37 of Genesis, the first book of the Old Testament. Listen, then, to the events that correspond to Christ. As I read, I shall point out where the correspondences lie and where, in a manner of speaking, Joseph’s public...

life begins—that is, where Joseph begins to emerge clearly as a figure of Christ. “Jacob dwelt in the land where his father had sojourned, in the land of Canaan. This is the genealogy of Jacob. Joseph, being seventeen years old”—seventeen—“was shepherding the sheep with his brothers, the sons of Bilhah and the sons of Zilpah, his father’s wives.” His father had more than one wife, for monogamy was not yet the rule at that time. “And Joseph brought an evil report about them to his father.”

That is...

the other sons had done something wrong, and the younger one reported it to their father. We generally do not like that, and in our everyday language we call those who expose our bad deeds to our parents “snitches.” “Now Israel”—Jacob and Israel are one and the same person—“loved Joseph more than all his sons,” for he was one of the youngest, “because he was the son of his old age.” He was among the last children, together with Benjamin. “And he made him a coat of many colours.” He made him a multicoloured garment, thereby showing his particular affection for him.

This is something parents must be careful about, because at the same time they may provoke envy in their other children. “When his brothers saw that their father loved him more than all his brothers, they hated him.” Because the father was not careful, he provoked the other brothers’ hatred against Joseph. “And they could not speak peaceably to him”; they were always angry and ill-tempered toward him. “Now Joseph dreamed a dream.” Joseph had a dream, and in his innocence he told it to them. Then matters grew worse. “He told it to his brothers, and they hated him even more.”

This teaches us to be discerning and to know not only what we should say, but also what we should often leave unsaid. Many things should not be spoken, because they create inner turmoil that others are unable to bear, and so we should not say them. “And he said to them, ‘Please listen to this dream which I dreamed. Behold, we were binding sheaves in the middle of the plain.’” We were all together, he says, binding sheaves in the field. “And behold, my sheaf arose and stood upright; and behold, your sheaves gathered around and bowed down to my sheaf.”

A sheaf.

You understand what happened then.

His brothers said to him, “What, will you indeed reign over us, or will you become lord over us?” And they hated him even more. Then he dreamed another dream and, for better or worse, told it to his brothers. He said, “Behold, I have dreamed another dream: the sun, the moon, and eleven stars were bowing down before me.” The sun is his father, the moon is his mother, and the eleven stars are those young men, his other brothers, bowing before him. He told the dream to his father and his brothers. It was fulfilled later, because Joseph fed them and preserved their lives. They bowed down before him. He later became ruler in Egypt and kept all of them alive.

For the time being, however, they could not bear it or contain their feelings. His father rebuked him and said, “What is this dream you have dreamed? Shall I and your mother and your brothers truly come and bow down before you to the ground?” His brothers envied him, but his father kept these words in his heart. What would become of this child? The eleven brothers went to pasture their father’s sheep in Shechem, in a certain region. Israel—that is, Jacob, Joseph’s father—said to him, “Come, and I will send you to them.” Here the parallel between Christ and the Father begins: “Come, and I will send you.”

God desires to send His Son to His brothers, to mankind. He calls Him, and the Son answers, “Here I am,” just as Christ said, “Here I am; I will go.” “Go, then, and see whether your brothers are well and whether the sheep are well, and bring word back to me.” So he sent him from the valley of Hebron, and he came to Shechem. There a man found him and told him that his brothers were no longer there but had moved to another pasture. Joseph continued on his way and saw them from a distance, tending the flocks in another pasture. They also saw him from afar, and when they did, the beast within them awoke, and they said among themselves:

“Here comes the master of dreams. Come now; we will deal with you.” At once they decided to kill him there in the wilderness, find some way to conceal it from their father, and make him disappear. “They saw him from afar, and before he came near them, they conspired against him to kill him.” That was their intention. Christ came to His own—to His own people, to this earth—and His own did not receive Him, just as Joseph’s brothers did not receive Joseph. They said to one another, “Behold, this master of dreams is coming. Come now, let us kill him and cast him into a pit. We will say that a savage beast devoured him, and then we shall see what will become of his dreams.”

When Reuben heard this—the eldest brother; Reuben, Simeon, Levi, Issachar, as you may remember from school—he rescued Joseph from their hands. The eldest took the youngest away from them, saying, “Let us not take his life. We may do something else to him, but let us not kill him.” Reuben said to them, “Shed no blood. Cast him into this pit here in the wilderness, but do not lay a hand on him.” He said this so that he might rescue Joseph from their hands and return him to his father. His deeper intention was to find some way to bring him out, set him free, and send him back to his father.

So Joseph came to his brothers, and they stripped him of his tunic. It was that many-colored tunic which offended their eyes. They immediately took it off him so that they would no longer have to look at it.

They took him and cast him into the pit, and the pit was empty. Was not Christ also laid in a pit, in the tomb? And was not His tomb empty? Then—then they sat down to eat bread. Looking up, they saw a company of Ishmaelites coming from Gilead, with their camels carrying spices, balm, and myrrh.

They were taking these things down to Egypt. As the brothers sat eating, merchants passed by, carrying various spices to trade in Egypt. Then Judah spoke—and in Christ’s case, who spoke? Who was it? Judas. Judah said to his brothers, “What profit is there if we kill him and conceal his blood? Come, let us sell him to the Ishmaelites.”

Judas sold Christ, and Judah sold Joseph.

“Let us not lay our hands upon him, for he is our brother and our own flesh.” His brothers agreed. As the Midianite merchants passed by, they drew Joseph up out of the pit and sold him to the Ishmaelites for twenty pieces of silver. Christ was sold for thirty pieces of silver. And they took Joseph into Egypt. When Reuben returned to the pit, behold, Joseph was no longer there. The others had sold him, and he was gone from the pit. Reuben tore his garments, because his intention had been to free and save Joseph and return him to his father. Their father was an elder, and if he learned that some evil had befallen his youngest son, it would hasten his death.

He returned to his brothers and said, “The child is gone! And I—where shall I go?” In other words, as the eldest, how could he now appear before his father? Then they took Joseph’s many-colored tunic, slaughtered a young goat, and dipped the tunic in its blood. They stained the many-colored tunic with blood, sent it to their father, and said, “We found this. See now whether it is your son’s tunic or not.” He recognized it and said, “It is my son’s tunic. A savage beast has devoured him. Joseph has surely been torn to pieces.” Here Jacob is repaid in kind.

He is repaid for what he had done to his own father. Do you remember what he and Rebekah had done? They slaughtered a young goat and prepared food. Rebekah placed the hairy skins on Jacob, and when he went in, Isaac felt him. In this way Jacob deceived Isaac, the elderly man who was blind, and stole his blessing—the blessing of the firstborn that belonged to Esau. Now he is repaid in the same manner. His own children deceive him with a young goat, exactly as he had deceived his father before. God is just, and each person is repaid in kind. Yet our pride often prevents us from believing this and taking heed. The Midianites then sold Joseph in Egypt to Potiphar, an officer of Pharaoh and captain of the guard.

They sold him to one of the great men of Egypt, one of the important men of that time. Joseph, after being taken down to Egypt, was placed in Potiphar’s household. Although he had been sold as a slave, he was entrusted with the administration of the entire house. His brothers had tried to remove him from their path, yet day by day Joseph gained ground wherever he went, and in a certain sense he prospered. “Joseph was brought down to Egypt, and Potiphar, an Egyptian officer of Pharaoh and captain of the guard, bought him from the Ishmaelites who had brought him there. And the Lord was with Joseph.”

“He was a prosperous man and remained in the house of his Egyptian master. His master saw that the Lord was with him.” He saw that Joseph was what we call a blessed young man, and that the Lord prospered everything placed in his hands. Whatever Joseph’s hand touched was blessed—whatever he sowed or undertook prospered. Joseph found grace in his master’s sight and served him. His master appointed him overseer of his house and entrusted everything he possessed into his hands. Joseph now appears as a minister of finance. Though he had been sold as a slave, he now became the administrator who governed everything. From the time Potiphar appointed him overseer of his house and all his possessions, the Lord blessed the Egyptian’s household because of Joseph. He blessed the Egyptian’s house for Joseph’s sake.

The Lord’s blessing rested upon everything he possessed, both in the house and in the fields. Potiphar placed everything he had into Joseph’s hands and knew nothing about his own possessions except the bread he ate. In other words, Potiphar would come in and eat, but knew nothing about the household’s finances. He had entrusted everything to Joseph, confident that he managed it well and that it prospered. After these things, Scripture relates a sorrowful domestic incident. Potiphar’s wife desired this young man and wanted to sin with him, but he did not yield. Here we see a noble act of praxis, of the active ascetic life, which has always been worthy of praise, though young people in our own age might consider it foolish.

I do not know what else they might call it. But listen to the wise words he spoke, words needed by women and men alike. “After these things, his master’s wife cast her eyes upon Joseph and said, ‘Lie with me.’” But he refused and said to his master’s wife, “Look, listen carefully to what I am going to tell you. My master knows nothing about what is under my care in this house, and he has entrusted everything he possesses into my hands. I administer everything,” he says. “Everything is under my authority. There is no one in this house greater than I am, and he has withheld nothing from me. I am free to manage and use everything—except you.”

Well, you belong to your husband; you are not mine. You cannot do that! You cannot dispose of your body as you please: your body belongs to your husband; and your body, sir, belongs to your wife. You cannot treat it as your own. “Except you”—you are not mine. These words are now eighteen hundred years old, yet these are divine truths. They never lose their authority; their authority is eternal. No matter how much we trample upon these values, they always retain their rightful place. “For you are his wife. How then can I commit this great sin and sin before my God?” And beyond everything else, he says to her, “How can I do this before my God?” Here is a young man, a captive, abandoned and cast away by the other eleven sons, living in a foreign land—and still he sees God. Where does he see God? Yet he does see God.

Every day this woman spoke to Joseph and pressed herself upon him. But he would not listen to her or lie with her and be joined to her. One day Joseph entered the house to do his work, and none of the household servants was there. The woman took advantage of the fact that no one else was present. She seized him by his garment and said, “Lie with me.” But he left his garment behind and fled outside. What does she do then? She turns the situation to her own advantage. Instead of humbling herself and saying, “Look at the integrity of this young man,” she does the opposite. She keeps his coat, his garment, and later shows it to her husband, saying, “Look what this young man tried to do to me. I could not hold on to him; I managed to take only his coat.” But, of course, the truth was exactly the opposite.

She seized his garment, Scripture says, and said, “Lie with me,” but he refused. When she saw that he had left his garment in her hands and fled outside, she cried out to the servants of her household. In other words, she became demonically enraged. She said to them, “Look! He has brought this Hebrew man among us to mock us. He came in to lie with me, but I cried out with a loud voice.” Now try to sort that out and discover the truth! “When he heard me raise my voice and cry out, he left his garment beside me and fled outside.” She kept his garment beside her until his master came home. Then she told him the same story: “The Hebrew servant whom you brought among us came in to mock me. But when I raised my voice and cried out, he left his garment beside me and fled outside.”

When Joseph’s master heard the words of his wife, who told him, “This is what your servant did to me,” his anger was kindled—as was natural for the man. Joseph’s master took him and put him in the fortified prison, the place where the king’s prisoners were confined, and Joseph remained there in prison—all because he had refused to act dishonorably. Take heed: never expect your goodness and integrity to earn you praise in this life. These are eternal examples. Why go to the theater and such places? Open Holy Scripture, and you will read dramas and tragedies, hear moving stories, and find wisdom in what is written there. Yet we do not open it to discover these things.

At the same time, the Lord was with Joseph and poured out mercy upon him; that is, He eased the pain Joseph felt there in the prison where they had confined him. And He granted Joseph favor in the sight of the chief jailer. So the chief jailer entrusted all the prisoners into Joseph’s hands.

Joseph was sold to Potiphar, yet God granted him favor, and he became master over Potiphar’s household. Then he was put in prison, and God granted him favor again, so that he became master over all the other prisoners there. In other words, even in prison he was free once more. Everything done there was carried out by him. The chief jailer paid no attention to anything entrusted to Joseph’s hands, because the Lord was with him, and the Lord prospered everything he did.

You will remember that two other serious offenders were imprisoned there: the king’s chief cupbearer and his chief baker. The...

The king’s chief baker—the baker you remember from school—and the chief cupbearer had done something, though I do not know what. One morning they awoke dejected. Joseph saw them and asked, “What is wrong with you? Why are you like this?” Each of them said that he had seen a dream. Joseph asked each man what his dream had been. The chief cupbearer related his dream to Joseph and said, “In my dream I saw a vine before me, and on the vine were three branches.”

“The vine seemed to bud; its blossoms opened, and its clusters ripened into grapes. Pharaoh’s cup was in my hand, as it used to be when I served in the palace. I took the grapes, pressed them into Pharaoh’s cup, and placed the cup in Pharaoh’s hand.” Joseph then gave him the interpretation: “The three branches are three days. In three days Pharaoh will lift up your head, restore you to your office, and you will place Pharaoh’s cup in his hand as you did before, when you were his cupbearer. But remember me when this good thing happens to you. When you return there, remember that I am being held here unjustly.” That was the first man’s dream.

Then came the chief baker’s dream. He said, “My dream was this: I saw three white baskets upon my head, one above another. In the uppermost basket were all kinds of baked goods for Pharaoh, made by the chief baker.” In other words, the top basket held bread, rusks, bread rings—everything a baker makes. “And the birds of the air were eating them from the basket upon my head.” Joseph answered, “This is the interpretation of your dream: the three baskets are three days. In three days Pharaoh will lift your head from you and hang you upon a tree.”

“The birds will eat your flesh from your body.” On the third day, Pharaoh’s birthday, he held a banquet for all his servants, and he lifted up the head of the chief cupbearer and the head of the chief baker among his servants. He restored the chief cupbearer to his office, and the cupbearer again placed the cup in Pharaoh’s hand; but he hanged the chief baker, just as Joseph had interpreted their dreams. The chief cupbearer, however, did not remember Joseph; he forgot him. What do we see here? Joseph is between two offenders, the chief baker and the chief cupbearer: one is saved, and the other perishes. Jesus is between two offenders: one is saved, and the other perishes.

At this point we have reached the death of Christ. But then, as you will again remember from school...

Pharaoh had his dreams about the fat cows and the rest, but he did not know who could interpret them for him. So Joseph was summoned from prison, and he interpreted the dreams. And because he had interpreted them, Pharaoh said, “Whom else can I appoint to carry out what this dream requires—to gather provisions during the seven years of abundance, so that we may have food during the seven years of hardship and barrenness?” And so he made Joseph his minister of finance. But listen here; let me read you one detail. When Pharaoh summoned Joseph to interpret the dream, he said to him, “Interpret the dream for me.” Joseph replied, “The interpretation is not mine. God interprets dreams. Nevertheless, I will tell you what they mean.” And then he told Pharaoh everything he had to say.

Pharaoh restored Joseph completely. He placed him in a chariot beside him and commanded that trumpets and every kind of instrument go throughout Egypt, proclaiming: “I am Pharaoh. Yet apart from his command, no one shall move. I am Pharaoh, but he will govern this great people.” Here Pharaoh signifies God, while Joseph signifies Christ, who governs. Here we have the words, “All authority has been given to Me in heaven and on earth.” After everything Christ endured, after He descended even into the innermost chambers of Hades, and after He rose from the dead...

Everything changed.

Pharaoh removed his signet ring from his hand and placed it on Joseph’s hand. He clothed him in fine linen garments and put a golden chain around his neck. He made him ride in his second chariot, while men proclaimed before him, “Bow the knee!” Thus he appointed Joseph over the whole land of Egypt. Pharaoh said to Joseph, “I am Pharaoh, and without your command no one shall lift his hand or foot throughout all the land of Egypt.” And the result was this: Joseph was thirty years old when he stood before Pharaoh, the king of Egypt. If, then, we consider this type...

We shall find Christ and His Passion prefigured in it. Do we not see that Joseph visited his brothers and that they sold him? Do we not see Judah, who sold him? Was Joseph not rejected by his own people, just as Christ was rejected?

Was Christ not placed in an empty tomb—a tomb that remains to this day? The pit into which Joseph was thrown also remains to this day. Did Judah not agree to sell Joseph for pieces of silver? And did Judas not likewise agree to sell Jesus for pieces of silver?

Was Joseph not condemned though innocent? Was Christ not condemned though innocent? Was Christ not crucified between two transgressors? And was Joseph not imprisoned between two offenders? Did not one perish while the other was saved? After His Resurrection, was Christ not restored to glory, and is He not today the One who governs the whole world? Will Christ not raise us from the dead? Will Christ not judge us? Will Christ not present us to God the Father? A person must be very blind and deeply malicious to reject all these things merely to have his own way—to say from the outset, “You will not persuade me, even if you persuade me.” That is why Pascal once said, “For those who desire to believe, there is abundant light; for those who do not, there is profound darkness.”

There is another event connected particularly with us Athenians. You know that Saint Dionysius the Areopagite came to believe above all because, when Paul spoke here at the Pnyx in Athens, he said that darkness had covered the earth during the Crucifixion of the Lord. You know this. Saint Dionysius the Areopagite, who had been in Egypt at the time, had said, “Either the whole world is coming to an end, or God is suffering.” That is what he had written in his journal. Later, when he asked Paul about the approximate date on which this had happened, the answer encouraged him to accept Paul’s teaching and the person of Jesus. This event is also written of by the Prophet Amos.

Seven hundred and ninety years before Christ, in the eighth chapter of his book, the prophet says specifically: “And it shall come to pass on that day, says the Lord God, that the sun shall set at noon, and the light shall grow dark over the earth in the daytime.” And indeed, as the Evangelists tell us, this came to pass. Besides the account in the Gospel, a Roman historian named Phlegon also writes: “In the fourth year of the two hundred and second Olympiad, an eclipse occurred at the sixth hour of the day.” The sixth hour, as you know, corresponds to twelve noon by our present reckoning.

The third hour is nine in the morning, the sixth is noon, the ninth is three in the afternoon, and the twelfth is six in the evening. They did not divide the day into twenty-four hours then, but into twelve; after that came the watches of the night: from six to nine, nine to twelve, twelve to three, and three to six. Then the daytime reckoning began again at sunrise. And keep in mind that there are countless other scriptural incidents and even sayings from those at the ancient oracles, speaking and foretelling that one day He would come who would redeem the world. When, then, there is such a long history of preparation...

Is it possible to reject Christ? That is why their arguments cannot stand. Now, as you yourselves know, they distort His teaching. But they cannot reject His person. He is a historical person, just as Paul is a historical person. Christ is a historical person; they cannot deny Him. He has transformed humanity. He did so unarmed, and His movement was entirely without weapons, without preparation, without atomic bombs, without armies, navies, or air forces. Simple people went out and preached, working miracles, bearing only the Cross; and they overturned and cast down the altars, religions, and all the rest that the world had fashioned.

They changed the course of the world; they even changed the calendar. Today we count the year 1979. From what point? From the founding of Rome? From the creation of the world? No—from Jesus Christ. And from what point do even unbelievers count the years? From Jesus Christ. That is why He will say to them tomorrow: “Out of your own words I will judge you.” Even the Jews write 1979 in their transactions and other documents. They may not believe that Christ has come and may claim that they are still waiting for Him to come, yet they still write 1979. Look at their documents and their transactions, and you will see that this is how they date them. I thought this information might also be useful to you, alongside the other things discussed concerning the person of Jesus, because these are the only things that...

...remain and endure beyond the grave. Everything else will remain here. The things we learn about our life in this world are good; they are a weapon that helps us live this present life. But life does not end at the grave. Of course, some people do not believe this. Whether they believe it or not makes no difference. One day they will encounter it and see that things were not as they thought. So, for those who are willing, these things are necessary. Those who are unwilling may set them aside and regard the matter as merely literary. We shall stop here for today, with God’s help.

Περασμένοι μας συνάδελφοι θα ενθυμείστε ότι έγινε μια μικρή προσπάθεια να παρουσιάσουμε κάτι από την προϊστορία του Ιησού. Προϊστορία του Ιησού είναι το βασικότερο πράγμα που αποδεικνύει τη θεότητα του Ιησού. Διότι, όπως υποστηρίξαμε εκεί και όπως είναι και αλήθεια εκ των πραγμάτων, όλοι οι άνθρωποι έσχον ιστορία, μόνο ο Θεός προέσχεν ιστορία, συγκεκριμένως ο Χριστός. Αν ενθυμείστε, μιλήσαμε αναφορικώς το πότε θα έρθει, πού θα έρθει και το πώς θα έρθει.

Το τρίπτυχο το κάνει πιο ζωντανό, το κάνει πιο φωτεινό το πρόσωπο και πιο δακτυλοδεικτούμενο. Αλλά δεν είναι μόνον οι Γραφές οι οποίες μίλησαν για τον Ιησούν. Δεν είναι μόνον οι Σίβυλλες που σας είπα, δηλαδή τα μαντεία που μίλησαν κι αυτά, όχι βέβαια όπως μίλησαν οι προφήτες για τον ερχομό του Χριστού. Υπάρχουν και πρόσωπα τα οποία προεικόνισαν τον Ιησού, η ζωή τους ήταν σχεδόν κατά πάντα όπως του Ιησού, υπάρχουν και εικόνες, υπάρχουν και σύμβολα. Όλα αυτά σκοπόν είχαν να μιλήσουν το ένα και το αυτό πρόσωπο, διότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος και άλλο πρόσωπο βάσει του οποίου θα σωθεί ο άνθρωπος, δηλαδή θα επιστρέψει ο άνθρωπος από εκεί που έπεσε.

Λοιπόν, σήμερα να παρουσιάσω ένα πρόσωπο, αν με παίρνει η ώρα, ίσως και δύο πρόσωπα, τα οποία και για εσάς είναι γνωστά, σαν πρόσωπα, σαν ρόλος να σας είναι γνωστά, που ακριβώς η ζωή τους συμπίπτει μετά του Ιησού, που αν ένας ήξερε τα πρόσωπα αυτά και διάβαζε τη ζωή τους, θα μπορούσε να παρακολουθήσει καλύτερα, να πιστέψει γρηγορότερα ότι πράγματι Αυτόν προεσυμβόλιζον. Το ένα εκ των δύο προσώπων είναι ο Ισαάκ και, πιο συγκεκριμένα, κάτι που συνέβη στον Ισαάκ εκ μέρους του πατρός του: η θυσία του Ισαάκ. Υπάγεται υπόψη σας, όσοι ζούσατε στας Αθήνας τελευταίως, ότι επαίχτηκε ως έργο «Η θυσία του Ισαάκ». Όμως όχι από άνθρωπο θρησκευτικό, το έπαιξε ως καλλιτέχνης. Του διέφυγαν πολλά σημεία τα οποία αποδεικνύουν χαρακτηριστικότατα τον Χριστό, ότι ήταν καθαρά τύπος του Ιησού αυτό το γεγονός.

Διεδραματίσθη περίπου 1700 χρόνια π.Χ., διότι τότε περίπου έζησε ο Αβραάμ και ο Ισαάκ, ο οποίος ήταν γιος του. Ξέρετε ότι ο Αβραάμ δεν είχε παιδί και του έδωσε, έπειτα από πολλά χρόνια και στο γήρας του μάλιστα, ένα παιδί και, εφόσον προκαταβολικώς του είπε ότι δυνάμει του παιδιού αυτού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης και θα γίνουν οι άνθρωποι όσοι η άμμος της θαλάσσης εξαιτίας του σπέρματος αυτού, έπειτα του λέει ο Θεός να πάει να το θυσιάσει. Όπως καταλαβαίνετε, είναι ανακόλουθο αυτό, γιατί αποκλείεται ο Θεός να λέει ψέματα.

Εάν είναι έτσι που μου λες και τώρα το φονεύσω, το θυσιάσω, πώς θα πραγματοποιηθεί η πρώτη σου επαγγελία, ότι δι’ αυτού θα πληθυνθεί ως άμμος της θαλάσσης ο κόσμος; Όμως ο πατέρας δεν διεκδικεί μια απάντηση από τον Θεό. Δεν κοιτάζει ούτε πλάγια ούτε απευθείας να εκμαιεύσει τι γίνεται εδώ. Γιατί μπορούσε να του πει: «Θα ξέρεις, ενθυμείστε, μου είπατε αυτό και αυτό. Τώρα μήπως κάνετε λάθος;» Κάτι μπορούσε να πει, κάτι μπορούσε να παρουσιάσει, και εντούτοις, όπως αναφέρει η Γραφή, δεν...

Απήντησε καθόλου και τη μία φορά ήκουσε και τη δευτέρα φορά υπήκουσε. Είναι κάτι των τελείων ανθρώπων αυτό, που πιστεύουν απόλυτα εις τον Θεόν, ότι ο Θεός δεν κάνει λάθη. Αδιαφόρησε στη λογική του ανθρώπου, που φαίνεται ότι μία από τις δύο φορές πρέπει να λέει ψέματα ή να κάνει λάθος, εντούτοις όμως αυτός υπακούει. Επιτρέψτε εμένα να το μεταφέρω, επί το απλούστερον βέβαια, πώς το έχει η Γραφή. Αυτό είναι ένα πράγμα που έχει περισωθεί στο βιβλίο της Γενέσεως, στο 22ο κεφάλαιό του, το ΚΒ΄, από στίχο 1 και κατωτέρω. Λέγει: «Μετά δε τα πράγματα ταύτα»,

Θεός εδοκίμασε τον Αβραάμ και είπε προς αυτόν: «Αβραάμ». Ο δε είπε: «Ιδού εγώ». Και είπε: «Λάβε τον υιόν σου, τον μονογενή, τον οποίον ηγάπησας, τον Ισαάκ, και ύπαγε εις τον τόπον Μωριά και πρόσφερε αυτόν εκεί εις ολοκαύτωμα». Ολοκαύτωμα πάει να πει θυσία, εφ’ ενός των ορέων, των οποίων θέλω σε ειπεί. «Τον υιόν σου τον μονογενή». Εδώ συμπίπτει με τον μονογενή Υιόν του Θεού. Ο πατήρ Αβραάμ έχει ένα παιδί, τον μονογενή του υιό, και ο Θεός έχει ένα παιδί, τον μονογενή Του Υιό. Θα τον θυσιάσει κι ο ένας, θα τον θυσιάσει κι ο άλλος.

«Σηκωθείς δε ο Αβραάμ», χωρίς συζήτηση, «ενωρίς το πρωί, εσαμάρωσε την όνον αυτού και έλαβε μετ’ αυτού δύο εκ των δούλων αυτού και Ισαάκ τον υιόν αυτού. Και σχίσας ξύλα», μήπως δεν βρει ένα πετρώδες μέρος, δεν έχει ξύλα εκεί, «διά την ολοκαύτωση», που θα του χρειαζότανε για τη φωτιά, «εσηκώθη και επήγεν εις τον τόπον τον οποίον είπε προς αυτόν ο Θεός». Την δε τρίτην ημέρα εβάδισε. Δηλαδή δεν του είπε ακριβώς, δεν είχε χάρτη να του πει «στο τάδε μέρος». Του υπέδειξε προς τα πού θα περπατήσει, χωρίς να του πει συγκεκριμένως πού. Εβάδισε τρεις ημέρες.

Αυτό δεν είναι άσχετο, είναι τα τρία χρόνια του Χριστού στη γη πριν θυσιαστεί. «Τη δε τρίτη ημέρα, υψώσας ο Αβραάμ τους οφθαλμούς αυτού, είδε τον τόπον μακρόθεν και είπεν ο Αβραάμ προς τους δούλους αυτού: “Σεις καθίσατε αυτού μετά της όνου”» — σταμάτησαν σε ένα μέρος — «“εγώ δε και το παιδάριον θέλομεν υπάγει έως εκεί και, αφού προσκυνήσωμεν, θέλομεν επιστρέψει προς εσάς”». Εσείς περιμένετε εδώ πέρα. «Και λαβών ο Αβραάμ τα ξύλα της ολοκαυτώσεως, επέθεσεν επί τον Ισαάκ τον υιόν αυτού και έλαβεν εις την χείραν αυτού το πυρ και την μάχαιραν, και υπήγον οι δύο ομού».

Τα ξύλα στον Ισαάκ και αυτός επήρε τη φωτιά, δεν ξέρω σε τι τη μετέφερε, και τη μάχαιραν για να σφάξουν το αρνί, επί παραδείγματι. Τότε ελάλησε ο Ισαάκ προς τον πατέρα αυτού, τον Αβραάμ, και του είπε: «Πάτερ μου». Ο δε είπεν: «Ιδού εγώ, τέκνον μου». «Ιδού το πυρ και τα ξύλα» — πηγαίνεις εσύ, του λέει, φωτιά και εγώ πάω τα ξύλα — «αλλά πού το πρόβατον διά την ολοκαύτωση, για να θυσιάσουμε;» Και είπε ο Αβραάμ: «Ο Θεός, τέκνον μου, θέλει προβλέψει εις εαυτόν το πρόβατον διά την ολοκαύτωσιν». Αυτό θα κανονίσει, λέει, ο Θεός. Αυτός θα προβλέψει τι θα θυσιάσουν. Δεν του είπε...

«Εσένα θα θυσιάσουμε». Και πορεύοντο οι δύο ομού. Αφού δε έφτασαν εις τον τόπον τον οποίον είπε προς αυτόν ο Θεός, οικοδόμησε εκεί ο Αβραάμ το θυσιαστήριον και διέθεσε τα ξύλα και δέσας τον Ισαάκ τον υιόν αυτού, έβαλεν αυτόν επί το θυσιαστήριον επάνω των ξύλων και, εκτείνας ο Αβραάμ την χείραν αυτού, έλαβε την μάχαιραν για να σφάξει τον υιόν αυτού. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ο Ισαάκ, για να μπορεί να πάρει κάπου, αν όχι ένα φόρτωμα ξύλα, μισό φόρτωμα ξύλα στην πλάτη του για να τα ανεβάσει στο Μωριά, θα ήταν ένα παλικάρι, ίσως 20 ετών, 22, 18, 19, 25.

Δεν θα ήταν κανένα παιδάκι 5, 6, 8, 10 ετών, ώστε να μπορεί ο πατέρας να το δέσει και να το βάλει κάτω. Στο τέλος πιθανόν να του έδινε και μια γροθιά, να του πει, ξέρω εγώ, και κάποια γλώσσα σκληρή πάλι: «Ω γέρο, τρελάθηκες; Εμένα θα...» Χωρίς να φέρει ουδεμία αντίρρηση, χωρίς να παρουσιαστεί διαπληκτισμός, χωρίς να αντιδράσει. Ανάληψη, δηλαδή σαν να εδέχετο τη θυσίαν εκ μέρους του πατέρα του, όπως δηλαδή ο Χριστός είπε: «Ιδού εγώ, ήκω, εγώ θα έλθω, του ποιείν το θέλημά σου», έτσι και αυτός εδώ. Ο Ισαάκ ανέβασε τα ξύλα στο Μωριά, επί των οποίων εθυσιάσθη. Ο Χριστός ανέβασε τον σταυρό, το ξύλο το δικό Του, στον Γολγοθά, επί του οποίου εθυσιάσθη.

Ξέρετε πού είναι το Μωριά εν σχέσει με τον Γολγοθά; 50 μέτρα η μία κορυφή από την άλλη. Η κορυφή του Γολγοθά είναι εδώ, η κορυφή του Μωριά είναι εδώ, 50 μέτρα είναι, μία, είναι τρεις κορυφές. Στον Γολγοθά τον σημερινό τον έστειλε τον Αβραάμ να κάνει τον τύπον αυτόν και υπάρχει μέχρι σήμερον. Εγώ το έχω μάλιστα σε slides βγάλει αυτό. Αν ποτέ πάτε στους Αγίους Τόπους, στον Ναό της Αναστάσεως, να ζητήσετε να σας ανεβάσουν επάνω στη θυσία του Αβραάμ. Εκεί υπάρχει και ένα δένδρο από ημερών Αβραάμ, το οποίο φυλάττουν, το έχουν κτίσει ψηλά για να μην φτάνουν να το καταστρέφουν, δήθεν για ευλογίαν, οι χριστιανοί.

Θα το εξαφανίσουν όσοι είναι φυσικόν. Και υπάρχει το μέρος ακριβώς εκεί που έγινε το θυσιαστήριον εκ μέρους του Αβραάμου. Δηλαδή, 1700 χρόνια π.Χ. έδειξε ότι εκεί θα γίνει, εδώ θα ανεβεί και ο μονογενής Υιός του Θεού με το ξύλο το δικό Του, επί του οποίου θα θυσιαστεί. Εκείνο δε που είναι ακόμη χαρακτηριστικό στην περίπτωση αυτή είναι το εξής: ότι όταν σήκωσε το χέρι του να πάρει την κεφαλή του παιδιού, ήκουσε, όπως αναφέρει εδώ, φωνήν εξ ουρανού και είπε: «Μη βάλεις», του λέει, «τη χείρα επί το παιδάριον. Μη πράξεις αυτό, μηδέν

ότι εσύ φοβείσαι τον Θεόν, σέβεσαι», του λέει, «τον Θεόν και δεν εφείσθης ούτε τον υιόν σου», όπως ο Θεός «του ιδίου Υιού ουκ εφείσατο, αλλά έδωκεν Αυτόν» για τη σωτηρία των ανθρώπων. Όπως γύρισε, λέει, πίσω, «υψώσας ο Αβραάμ τους οφθαλμούς αυτού, ιδού είδε κριόν κρατούμενον υπό των κεράτων επί δέντρου ονομαζομένου Σαβέκ». Όπως γύρισε να ακούσει από πού η φωνή και ποιος του μίλησε εκεί στην έρημο — γιατί εκεί ήταν έρημο 1800 χρόνια τότε ο τόπος — είδε έναν κριόν, ο οποίος εκρατείτο ή ήταν μπερδεμένος από τα κέρατά του σε ένα δέντρο, το οποίο είναι σαν ελιά το δέντρο αυτό.

Αν ποτέ πάτε μέχρι εκεί, θα το δείτε, το οποίο λέγεται ο Σαβέκ. Σαβέκ είναι εβραϊκή λέξη και ερμηνεύεται «ξύλον αφέσεως». Είναι σαν να του έλεγε: «Φτάνει μέχρι εδώ ο τύπος που έκαμες. Εγώ έχω το αρνί το δικό μου που επί του ξύλου της αφέσεως κάποια μέρα θα καθηλωθεί και θα τακτοποιήσει εκείνο που φτιάχνεις εσύ σαν τύπον τώρα». Όταν λοιπόν ένας άνθρωπος διαβάσει αυτά τα περιστατικά, τα οποία έλαβαν χώρα σε ανύποπτον χρόνον, δεν θα πρέπει να τα συσχετίσει ακριβώς, εφόσον ακριβώς συμβαίνουν και πραγματοποιούνται στο πρόσωπο του Ιησού και εντούτοις περνούνε απαρατήρητα;

Αυτός δε που είχε κάνει το έργο αυτό δεν είχε μιλήσει για τον συσχετισμό του ξύλου. Διότι, όπως ο Ισαάκ ανέβασε το ξύλο μόνος του, επί του οποίου εθυσιάσθη, έτσι και ο Χριστός ανέβασε το ξύλο μόνος του, επί του οποίου εθυσιάσθη. Και δύο-τρία άλλα σημεία που τον έκαναν πολύ φανταχτερόν τον Χριστόν, ότι γι’ αυτόν έγινε όλος αυτός ο τύπος τότε εκεί. Εν συνόψει σας τα λέγω αυτά τα πράγματα. Υπάρχει και ένας άλλος τύπος, πάλιν, που έχει σχέση με τον Χριστόν, που έχει κοινά σημεία γύρω από το πρόσωπο αυτό: είναι ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος. Ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος. Ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος είναι ένα από τα δώδεκα παιδιά του Ιακώβ, όπως θα ενθυμείστε. Είναι το παιδί αυτό το οποίο επωλήθη από τους αδελφούς του στην Αίγυπτον και λοιπά, που θυμόσαστε από το σχολείο ασφαλώς. Αυτό, αν ποτέ σας απασχολήσει έτσι επί το πλατύτερον, να το διαβάσετε και να το βρείτε, για να το ευχαριστηθείτε δηλαδή όπως έχει το θέμα. Διότι εγώ θα σας το πω εν συνόψει. Θα το βρείτε στο 37ο κεφάλαιο επίσης του πρώτου βιβλίου της Παλαιάς Διαθήκης, της Γενέσεως. Ακούστε λοιπόν τα περιστατικά που συμπίπτουν με τον Χριστόν. Εγώ θα σας πω, από εκεί που θα διαβάσω και κάτω, το πού συμπίπτουν και από πού αρχίζει κατά κάποιον τρόπο ο δημόσιος

βίος του, δηλαδή να γίνεται φανταχτερός ο Ιωσήφ εν σχέσει με τον Χριστό. «Κατώκησε», λέει, «ο Ιακώβ εν τη γη, εν η παρώκησεν ο πατήρ αυτού, εν γη Χαναάν. Αυτή είναι η γενεαλογία του Ιακώβ», λέει. «Ο Ιωσήφ, νέος ων ετών 17», 17, «έποιμαινε τα πρόβατα μετά των αδελφών αυτού, των υιών της Βαλλάς και των υιών της Ζελφάς, των γυναικών του πατρός αυτού». Είχε περισσότερες της μιας γυναίκες, δεν είχαμε τότε μονογαμία, «και ανέφερε ο Ιωσήφ προς τον πατέρα αυτού την κακήν αυτών φήμην».

Δηλαδή...

άλλα παιδιά κάτι άσχημο έκαναν και το μαρτύρησε ο μικρός στον πατέρα. Αυτά δεν τα θέλουμε, όπως επί το πλείστον εμείς, και αυτούς οι οποίοι μας ξεσκεπάζουν στους γονείς μας, τας πράξεις μας τας κακάς, τα λέμε καρφιά εμείς στη γλώσσα μας. «Ο δε Ισραήλ» — Ιακώβ και Ισραήλ είναι ένα και το αυτό — «ηγάπα τον Ιωσήφ», ήταν το στερνοπούλι, το τελευταίο, «υπέρ πάντας τους υιούς αυτού, διότι ήτο ο υιός του γήρατος αυτού», ήτο από τα τελευταία, με τον Βενιαμίν μαζί, «και έκαμε εις αυτόν χιτώνα ποικιλόχρουν», του έκανε έναν χιτώνα με πολλά χρώματα, και τούτο έδειξε δι’ αυτού τη συμπάθειά του την ιδιαίτερη.

Είναι κάτι που πρέπει να το προσέχουν βέβαια οι γονείς, διότι ταυτόχρονα προκάλεσαν τον φθόνον των άλλων παιδιών. «Βλέποντες δε οι αδελφοί αυτού ότι αυτόν ηγάπα ο πατήρ αυτού υπέρ πάντας τους αδελφούς αυτού, εμίσησαν αυτόν». Προκάλεσε το μίσος των άλλων αδελφών επ’ αυτού ο πατέρας, διότι δεν επρόσεξε. «Και δεν ηδύναντο να ομιλώσι προς αυτόν ειρηνικώς», πάντοτε ήσαν μεταξύ των θυμωμένοι, οξύθυμοι. «Ενυπνιασθείς δε ο Ιωσήφ ενύπνιον», είδε εν τω μεταξύ ο Ιωσήφ ένα όνειρο και είχε την αφέλεια να το διηγηθεί το όνειρο. Τότε επιδεινώθηκαν τα πράγματα. «Διηγήθη αυτό εις τους αδελφούς αυτού και εμίσησαν αυτόν έτι μάλλον».

Διδάσκει ότι πρέπει να είμεθα διακριτικοί και να ξέρουμε όχι τι θα πούμε, αλλά και τι δεν θα πούμε πολλές φορές. Γιατί πολλά πράγματα δεν πρέπει να λέγονται, διότι δημιουργούν καταστάσεις ψυχικά, θεωρημένες, που δεν μπορούν να τις κρατήσουν, και εμείς δεν πρέπει να τα λέμε. «Και είπε προς αυτούς: “Ακούσατε, παρακαλώ, το ενύπνιον τούτο, το οποίο ενυπνιάστην. Ιδού, εμείς εδέναμε δεμάτια εν μέσω της πεδιάδος”». Είμαστε όλοι μαζί, λέει, και εδέναμε δεμάτια στο χωράφι. «Και ιδού εσηκώθη το ιδικό μου δεμάτιον και εστάθη όρθιον. Και ιδού τα ιδικά σας δεμάτια, περιστραφέντα, προσεκύνησαν το ιδικό μου δεμάτιον».

Δεμάτιον.

Καταλαβαίνετε τώρα το τι έγινε.

Είπαν προς αυτόν οι αδελφοί αυτού, «Μα τι, βασιλεύς θέλεις γίνει εφ' ημάς ή κύριος θέλεις γίνει εφ' ημάς;» Και εμίσησαν αυτόν έτι μάλλον. Ενυπνιάστη δε και άλλο ενύπνιον και το διηγήθηκε αυτό, θες δυστυχώς, θες ευτυχώς, προς τους αδελφούς αυτού και είπε: «Ιδού, ενυπνιάστην άλλο ενύπνιον και ιδού ο Ήλιος και η Σελήνη και οι έντεκα αστέρες με προσεκύνουν». Ο Ήλιος είναι ο πατέρας, η Σελήνη είναι η μητέρα, έντεκα είναι αυτοί οι νεαροί, οι άλλοι αδελφοί του, με προσεκύνουν. Και διηγήθη αυτό και προς τον πατέρα αυτού και προς τους αδελφούς αυτού. Το όνειρο πραγματοποιήθηκε στη συνέχεια, γιατί αυτός τους έθρεψε. Αυτόν προσεκύνησαν. Αυτός έγινε βασιλιάς της Αιγύπτου εκ των υστέρων και τους διατήρησε όλους αυτούς.

Εν πάση περιπτώσει, για την ώρα όμως δεν το αντέχουν, δεν μπορούν να το κρατήσουν. Και επέπληξεν αυτόν ο πατήρ αυτού και είπε προς αυτόν: «Τι είναι το ενύπνιο το οποίο ενυπνιάστης; Άραγε θέλομεν ελθεί εγώ και η μήτηρ σου και οι αδελφοί σου, διά να σε προσκυνήσωμεν έως εδάφους;» Και εφθόνησαν αυτόν οι αδελφοί αυτού. Ο δε πατήρ αυτού εφύλαττε τους λόγους αυτού. Τι θα γίνει με αυτό το παιδί; Οι αδελφοί, οι έντεκα, πήγαν να βοσκίσουν τα πρόβατα του πατρός αυτού εις Συχέμ, σε μια περιοχή. Ο Ισραήλ, ο Ιακώβ, ο πατέρας του Ιωσήφ, του λέει: «Έλα να σε στείλω προς αυτούς». Από εδώ αρχίζει η περίπτωση Χριστού και Πατρός. Έλα να σε στείλω.

Ο Θεός θέλει να στείλει τον Υιόν αυτού προς αδελφούς, προς ανθρώπους. Αυτός λέγει, και αυτός είπε προς Αυτόν: «Ιδού εγώ», το ίδιο είπε και ο Χριστός: «Ιδού εγώ, εγώ θα πάω». «Ύπαγε λοιπόν να ιδείς αν είναι καλά οι αδελφοί σου, καλά τα πρόβατα, και φέρε μου είδηση». Και απέστειλεν αυτόν από της κοιλάδος της Χεβρών και ήλθεν εις Συχέμ. Εκεί τον βρήκε ένας άνθρωπος και του λέγει ότι οι αδελφοί σου δεν είναι εδώ, μετέφεραν, είναι σε άλλο λιβάδι. Εν πάση περιπτώσει, ακολούθησε τον δρόμο και πήγε και τους είδε από μακριά ότι βόσκουν σε άλλο λιβάδι. Αυτοί τον είδαν από μακριά. Και όταν τον είδαν από μακριά, ξύπνησε από μέσα το θηρίο και είπαν μεταξύ τους:

«Ο κύριος των ονείρων, έλα εδώ τώρα, θα σε κανονίσουμε εμείς». Αμέσως εβάλανε στο νου τους να τον σκοτώσουν εκεί πέρα που ήταν έρημος και να βρούνε έναν τρόπο να το καλύψουν στον πατέρα τους και να τον εξαφανίσουν. Ιδόντες δε αυτόν μακρόθεν, πριν πλησιάσει εις αυτούς, συνεβουλεύθησαν κατ' αυτού να φονεύσωσιν αυτόν. Έτσι σκέφτηκαν. Εις τα ίδια ήλθε ο Χριστός, στους δικούς του ήλθε, στη γη ήλθε, και αυτοί δεν εδέχθησαν, όπως και αυτόν. Και είπε εις προς τον άλλον: «Ιδού, έρχεται εκείνος ο κύριος των ενυπνίων. Έλθετε λοιπόν τώρα να φονεύσωμεν αυτόν, να ρίψωμεν αυτόν εις έναν λάκκο και θέλομεν ειπεί ότι θηρίον κακόν έφαγεν αυτόν, και θέλομεν ιδεί τι θέλουσι γίνει τα όνειρα αυτού».

ακούστας ο Ρουβίμ? Ο μεγαλύτερος, Ρουβήν, Συμεών, Λευί, Ισσάχαρ, θυμόσαστε από το σχολείο, ηλευθέρωσεν αυτόν εκ των χειρών αυτών, λέγων. Τους τον πήρε από τα χέρια ο μεγαλύτερος, τον μικρόν. «Ας μη βλάψωμεν αυτόν εις τη ζωήν. Να του κάνουμε κάτι τι άλλο, αλλά ας μην του αφαιρέσουμε τη ζωή». Και είπε προς αυτούς ο Ρουβήν: «Μη χύσετε αίμα. Ρίψετε αυτόν εις τούτον τον λάκκον, τον εν τη ερήμω, και χείρα μη βάλετε εις αυτόν», διά να ελευθερώσει αυτόν εκ των χειρών αυτών και αποδώσει αυτόν εις τον πατέρα αυτού, με απώτερο σκοπό να βρει έναν τρόπο να τον βγάλει, να τον απολύσει, να φύγει, να πάει προς τον πατέρα του.

Λοιπόν, ήλθε ο Ιωσήφ προς τους αδελφούς αυτού. Εξέδυσαν τον Ιωσήφ τον χιτώνα αυτού. Αυτό που τους πήρε στα μάτια ήταν ο ποικιλόχρους χιτών. Αμέσως λοιπόν, να μην τον βλέπουν αυτόν, τον έβγαλαν.

Λαβόντες αυτόν, έριψαν εις τον λάκκον. Ο δε λάκκος ήτο κενός. Τον Χριστό δεν τον βάλανε στον λάκκο; Δεν ήταν κενός ο λάκκος; Έπειτα... Έπειτα εκάθισαν να φάγωσιν άρτον. Αναβλέψαντες είδον, και ιδού συνοδεία Ισμαηλιτών ήρχετο από Γαλαάδ, με τας καμήλους αυτών φορτωμένας αρώματα και βάλσαμον και μύρον.

Επορεύοντο να φέρωσιν αυτά εις την Αίγυπτο. Όπως κάτσαν να φάνε, περνούσανε εμπορευόμενοι άνθρωποι, οι οποίοι μετέφεραν διάφορα μυρωδικά, εμπόριο εκάνανε προς την Αίγυπτο. Και είπε Ιούδας —για τον Χριστό ποιος είπε, ποιος είπε; Ιούδας— είπε προς τους αδελφούς αυτού: «Ποια είναι η ωφέλεια εάν φονεύσωμεν αυτόν και κρύψωμεν το αίμα αυτού; Έλθετε και ας πωλήσωμεν αυτόν στους Ισμαηλίτες».

Πούλησε τον Χριστό Ιούδας, επώλησε και τον Ιωσήφ.

«Ας μη βάλωμεν τας χείρας ημών επ' αυτόν, διότι αδελφός ημών είναι, σαρξ ημών είναι». Και υπήκουσαν οι αδελφοί αυτού. Και ενώ διέβαιναν οι Μαδιανίται έμποροι, ανέσυραν και ανεβίβασαν τον Ιωσήφ εκ του λάκκου και επώλησαν τον Ιωσήφ αντί είκοσι αργυρίων εις τους Ισμαηλίτας. Τον Χριστό τον πούλησαν έναντι τριάκοντα αργυρίων, και έφεραν αυτόν εις την Αίγυπτον. Επέστρεψε ο Ρουβήν εις τον λάκκον και ιδού ο Ιωσήφ δεν ήταν εν τω λάκκω, τον πούλησαν οι άλλοι, δεν ήταν εν τω λάκκω, και διέσχισε τα ιμάτια αυτού, γιατί αυτό σκοπόν είχε, να τον απελευθερώσει, να τον σώσει, στον πατέρα του, γιατί ο πατέρας ήταν γέρων και όταν μάθαινε ότι έγινε κακό στον μικρό θα πέθαινε μια ώρα γρηγορότερα.

Επέστρεψε προς τους αδελφούς αυτού και είπε: «Το παιδίον δεν υπάρχει, και εγώ, εγώ πού να υπάγω;» Δηλαδή, πού θα παρουσιαστώ στον πατέρα μου, ο μεγαλύτερος τώρα. Τότε έλαβαν τον χιτώνα του Ιωσήφ, τον ποικιλόχρωμο αυτόν, και έσφαξαν ερίφιον εκ των αιγών και έβαψαν το χιτώνα εν τω αίματι. Με το αίμα έβαψαν το χιτώνα τον ποικιλόχρωμο και απέστειλαν το χιτώνα τον ποικιλόχρουν και έφεραν αυτόν προς τον πατέρα αυτών και είπαν: «Εβρήκαμεν τούτον. Γνώρισον τώρα αν είναι ο χιτών του υιού σου ή ουχί». Ο δε εγνώρισεν αυτόν και είπε: «Ο χιτών του υιού μου είναι. Θηρίον κακόν κατέφαγεν αυτόν. Όλως κατεσπαράχθη ο Ιωσήφ». Εδώ ο Ιακώβ πληρώνει με το ίδιο νόμισμα.

Που είχε κάνει στον πατέρα του. Θυμόσαστε τι είχε κάνει με τη Ρεβέκκα; Είχαν σφάξει κατσίκι, έφτιαξε φαγητό, του έβαλε τα τριχωτά εδώ και πήγε και τον έψαξε ο Ισαάκ και υπέκλεψε την ευχήν από τον Ισαάκ, το γέροντα που ήταν τυφλός. Γέλασε τον πατέρα του και του πήρε την ευχή του πρωτοτόκου, την ευχή που ανήκε στον Ησαύ. Αφού τώρα πληρώνει με το ίδιο νόμισμα. Τα δικά του τα παιδιά τον ξεγελούν με κατσίκι πάλι, ακριβώς όπως έγινε τότε. Είναι δίκαιος ο Θεός και πληρώνει ο καθένας με το ίδιο νόμισμα, αλλά ο εγωισμός δεν μας αφήνει να το πιστέψουμε και να το προσέξουμε πολλές φορές σ' αυτό το πράγμα. Οι δε Μαδιανίται επώλησαν αυτόν εν τη Αιγύπτω εις τον Πετεφρήν, αυλικόν του Φαραώ, άρχοντα των σωματοφυλάκων.

Σε έναν μεγάλον άνθρωπο της Αιγύπτου, που λοιπόν οι άνθρωποι τότε. Αυτός με τη σειρά του, ο Ιωσήφ που κατεβιβάστηκε εκεί στην Αίγυπτον, ετοποθετήθη στο σπίτι και του δόθηκε, παρότι επωλήθη, του δόθηκε η διοίκηση του σπιτιού, η διοίκηση. Δηλαδή οι μεν φρόντιζαν να τον βγάλουν από τη μέση, ο δε καθημερινώς εκέρδιζε έδαφος όπου πήγαινε και περνούσε κατά κάποιον τρόπον καλά. Ο δε Ιωσήφ κατεβιβάσθη εις Αίγυπτον και ο Πετεφρής, ο αυλικός του Φαραώ, ο άρχων των σωματοφυλάκων, άνθρωπος Αιγύπτιος, ηγόρασεν αυτόν εκ των χειρών των Ισμαηλιτών, οίτινες κατεβίβασαν αυτόν εκεί, και ήτο ο Κύριος μετά του Ιωσήφ.

Ήτο άνθρωπος ευοδούμενος και ευρίσκετο εν τω οίκω του κυρίου αυτού του Αιγυπτίου. Και είδεν ο κύριος αυτού ότι ο Κύριος ήταν μετ' αυτού, είδε ότι είναι ένα παιδί ευλογημένο, που λέμε, και ευόδωνε ο Κύριος εις τας χείρας αυτού πάντα όσα έκανε, και ό,τι έπιανε το χέρι του ήταν ευλογημένο, έσπερνε, ό,τι έκανε, ό,τι έπιανε ήταν ευλογημένο. Και βρήκε ο Ιωσήφ χάριν έμπροσθεν αυτού και υπηρέτει αυτόν, και κατέστησεν αυτόν επιστάτην επί του οίκου αυτού και πάντα όσα είχε παρέδωκε εις τη χείρα αυτού. Παρουσιάζεται τώρα υπουργός των Οικονομικών. Εκεί που τον πούλησαν ως δούλον, παρουσιάζεται τώρα διευθυντής να διοικεί τα πάντα. Εξ εκείνου του καιρού, αφότου κατέστησεν αυτόν επιστάτην επί του οίκου αυτού και επί πάντων όσα είχε, ευλόγησε ο Κύριος τον οίκον του Αιγυπτίου εξαιτίας του Ιωσήφ, και ευλόγησε τον οίκο του Αιγυπτίου εξαιτίας του Ιωσήφ.

Ήτο η ευλογία του Κυρίου επί πάντα όσα είχε εν τω οίκω και εν τοις αγροίς, και παρέδωσε πάντα όσα είχε εις την χείρα του Ιωσήφ και δεν ήξερε εκ των υπαρχόντων αυτού ουδέν, πλην του άρτου τον οποίο έτρωγε. Δηλαδή έμπαινε και έτρωγε ο Πετεφρής και δεν ήξερε τίποτα από τα οικονομικά. Τα πάντα τα είχε παραδώσει σε αυτόν, βεβαίως ότι τα διαχειρίζεται καλώς και ότι προκόπτουν. Μετά τα πράγματα ταύτα, εδώ αναφέρει ένα θλιβερό οικογενειακό. Η κυρία Πετεφρή τον ωρέχθη, τον νεαρόν αυτόν, και θέλησε να αμαρτήσει μαζί του. Αυτός όμως δεν ενέδωσε. Εδώ είναι μια ωραία πράξη, η οποία πάντοτε βρίσκει τον έπαινό της, που αυτό θα θεωρείται στην εποχή τη δικιά μας από τους νεαρούς ως κουτό.

Δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να βάλουν. Όμως για ακούστε να δείτε τι είπε, μια σοφή κουβέντα η οποία χρειάζεται και στις γυναίκες και στους άνδρες. Μετά τα πράγματα ταύτα, η γυνή του κυρίου αυτού έρριψε τους οφθαλμούς αυτής εις τον Ιωσήφ και είπε: «Κοιμήθητι μετ' εμού». Αλλά εκείνος δεν ήθελε και είπε προς τη γυναίκα του κυρίου αυτού: «Ιδού, πρόσεξε», της λέει, «κάτι θα σου πω. Ο κύριός μου δεν γνωρίζει ουδέν εκ των όσα είναι μετ' εμού εν τω οίκω και πάντα όσα έχει παρέδωκεν εις τας χείρας μου. Τα πάντα», λέει, «τα διοικώ εγώ, τα εξουσιάζω εγώ. Δεν είναι εν τω οίκω τούτω ουδείς μεγαλύτερός μου, ούτε είναι απηγορευμένον εις εμέ άλλο τι, όλα μπορώ να τα διαχειρίζομαι, τα χρησιμοποιώ, πλην σου».

Ε, συ ανήκεις στον άντρα σου, δεν είσαι εμένα. Δεν μπορείς! Δεν μπορείς να χρησιμοποιείς το σώμα σου, είναι του ανδρός σου το σώμα σου, είναι της γυναικός σου, κύριε, το σώμα, δεν μπορεί να το διαχειρίζεσαι εσύ. «Πλην σου», εσύ δεν είσαι δικιά μου. Λέξεις τώρα 1800 χρόνια, αλλά είναι θεϊκά πράγματα αυτά, δεν χάνουν το κύρος τους, έχουν αιώνιο κύρος. Όσο εμείς να καταπατούμε τις αξίες αυτές, εντούτοις όμως πάντοτε έχουν τη θέση τους. «Διότι εσύ είσαι γυνή αυτού. Πώς να πράξω τούτο το μέγα αμάρτημα και να αμαρτήσω άλλωστε ενώπιον του Θεού μου;» Άλλωστε, ακόμη παραπέρα της λέγει: «Πώς να το κάνω αυτό και ενώπιον του Θεού μου;» Βλέπει τώρα ένα παιδί αιχμάλωτο, εγκαταλελειμμένο, πεταμένο από τα δώδεκα άλλα παιδιά, μέσα σε έναν ξένο κόσμο κλπ. Βλέπει Θεό. Πού τον βλέπει το Θεό; Και εν τούτοις βλέπει Θεό.

Και ελάλει προς τον Ιωσήφ καθ' εκάστην ημέραν η κυρία αυτή, του επιτίθετο. Ούτως όμως δεν υπήκουσε εις αυτήν να κοιμηθεί μετ' αυτής, διά να συνευρεθεί μετ' αυτής. Ημέραν τινά εισήλθε ο Ιωσήφ στην οικία για να κάνει τα έργα αυτού και ουδείς των ανθρώπων του οίκου ήτο εκεί. Αυτό το εκμεταλλεύτηκε αυτή η κυρία, που δεν ήταν άλλος εκεί πέρα, και ήρπασεν αυτόν από του ιματίου αυτού, λέγουσα: «Κοιμήθητι μετ' εμού». Αλλά εκείνος, αφήσας το ιμάτιον αυτού, έφυγε έξω. Τι κάνει αυτή; Το εκμεταλλεύεται αντίθετα τώρα. Αντί να ταπεινωθεί και να πει «κοίταξε εδώ αυτό το παιδί», κάνει το αντίθετο. Το κρατάει το σακάκι αυτό, το ρούχο αυτό, και το παρουσιάζει το μεσημέρι στον άντρα της και λέει: «Κοίταξε εδώ τι μου έκανε αυτό το παιδί. Δεν μπόρεσα να το κρατήσω, το σακάκι μόνο του πήρα». Και, ασφαλώς, είναι τελείως το αντίθετο.

Ήρπασεν αυτού, λέει, το ιμάτιον αυτού, λέγουσα: «Κοιμήθητι μετ' εμού», και εκείνος δεν ήθελε. Και ως είδεν ότι άφηκε το ιμάτιον αυτού εις τας χείρας αυτής και έφυγεν έξω, εβόησε προς τους ανθρώπους της οικίας αυτής. Δηλαδή δαιμονίστηκε. Και ελάλησε προς αυτούς λέγουσα: «Ίδετε, έφερε εις εμάς άνθρωπον Εβραίον για να μας εμπαίξει. Εισήλθε προς εμέ διά να κοιμηθεί μετ' εμού κι εγώ εβόησα με φωνήν μεγάλην». Άντε να τα βγάλεις πέρα, να βρεις την αλήθεια. «Και ως ήκουσεν ότι ύψωσα την φωνή μου και εβόησα, αφήσας το ιμάτιον αυτού παρ' εμοί, έφυγε και εξήλθεν έξω». Και επέθεσε το ιμάτιον αυτού παρ' αυτή έως ότου ήλθε ο κύριος αυτού εις τον οίκον αυτού. Και είπε προς αυτόν κατά τους λόγους τούτους, λέγουσα: «Ο δούλος ο Εβραίος, ο οποίος μου έφερες εις ημάς, εισήλθεν προς εμέ διά να με εμπαίξει, και ως ύψωσα την φωνή μου κι εγώ, αφήσας το ιμάτιον αυτού παρ' εμοί, έφυγεν έξω».

Ως ήκουσεν ο κύριος αυτού τους λόγους της γυναικός αυτού, τους οποίους ελάλησε προς αυτόν, λέγουσα: «Ούτω μοι έκαμε ο δούλος σου», εξήφθη η οργή αυτού, ως ήτο φυσικόν ο άνθρωπος. Και λαβών ο κύριος τον Ιωσήφ αυτόν, έβαλεν αυτόν εις την οχυράν φυλακήν, εις τον τόπον όπου οι δέσμιοι του βασιλέως ήσαν πεφυλακισμένοι, και έμεινεν εκεί εν τη οχυρά φυλακή. Μέσα, γιατί δεν ήθελε να γίνει άτιμος. Προσέξτε, μην περιμένετε επάνω στην καλοσύνη σας, την τιμιότητά σας, να πάρετε μπράβο ποτέ στη ζωή σας. Παραδείγματα αιώνια. Να πάτε σε θέατρα κλπ.; Ανοίξτε τη Γραφή να διαβάσετε δράματα και τραγωδίες, να διαβάσετε μελοδράματα, να διαβάσετε πράγματα σοφά, αυτά που υπάρχουν γραμμένα, αλλά δεν τα ανοίγουμε να τα βρούμε αυτά.

Ο Κύριος ταυτόχρονα ήτο μετά του Ιωσήφ και επέχεεν εις αυτόν έλεος, δηλαδή του μαλάκωνε τον πόνο του εκεί πέρα στη φυλακή μέσα που τον έβαλαν. Και έδωκε χάριν εις αυτόν έμπροσθεν του αρχιδεσμοφύλακος. Και παρέδωκεν ο αρχιδεσμοφύλαξ εις τας χείρας του Ιωσήφ πάντας τους δεσμίους.

Πουλήθηκε στον Πετεφρή, του έδωσε χάρη και ήταν κύριος στο σπίτι του Πετεφρή. Τον έβαλε στη φυλακή, του έδωσε χάρη τώρα και είναι κύριος σε όλους τους άλλους τους δεσμίους εκεί μέσα. Δηλαδή είναι ελεύθερος εν τη φυλακή και πάλι. Πάντα όσα επράττοντο εκεί, τα έκανε αυτός. Ο αρχιδεσμοφύλαξ δεν εθεώρει ουδέν εκ των όσα ήσαν εις τας χείρας αυτού, διότι ο Κύριος ήτο μετ' αυτού και ο Κύριος ευόδωνε όσα έκανε.

Θα θυμόσαστε τώρα ότι εκεί πέρα μέσα επήγανε άλλοι δύο βαρυποινίτες, ο αρχιοινοχόος του βασιλέως και ο αρχισιτοποιός του βασιλέως. Ο του...

Ο αρχισιτοποιός του βασιλέως, ο σιτοποιός από το σχολείο, οι οποίοι δεν ξέρω τι είχαν κάνει. Κι ένα πρωί ξύπνησαν και ξύπνησαν δύσθυμοι. Ο Ιωσήφ τους είδε και τους ερώτησε: «Τι σας συμβαίνει; Γιατί είσαστε έτσι;» Και είπε ο καθένας ότι είδα ένα όνειρο, ενυπνιάστη όνειρο κλπ. Και τον ερώτησε τον καθένα τι ήταν το όνειρό του. Και διηγήθη ο αρχιοινοχόος το ενύπνιον αυτού προς τον Ιωσήφ και είπε αυτώ: «Είδον εις το όνειρό μου ότι ήταν μια άμπελος εμπρός μου και εις την άμπελον ήσαν τρεις κλάδοι».

Εφαίνετο ως βλαστάνουσα και άνθη αυτής εξήνθησαν και βότρυες σταφυλής ωρίμαζαν. Το δε ποτήριον του Φαραώ ήταν εις την χείρα μου, όπως ήταν στο παλάτι άλλοτε. Έλαβον τα σταφύλια, έθλιψα αυτά στο ποτήριον του Φαραώ και έδωκα το ποτήριον στη χείρα του Φαραώ. Του είπε ο Ιωσήφ λοιπόν την ερμηνεία: «Οι τρεις κλάδοι είναι τρεις ημέρες. Μετά τρεις ημέρες ο Φαραώ θα υψώσει την κεφαλή σου και θέλει σε αποκαταστήσει στο υπούργημά σου και θέλεις δώσει το ποτήριον του Φαραώ εις την χείρα αυτού, κατά την προτέραν συνήθειαν, ότε ήσο οινοχόος αυτού. Πλην, ενθυμήθητί με όταν γίνει σε σένα αυτό το καλό. Όταν πας εκεί, θυμήσου ότι κι εγώ είμαι άδικα εδώ πέρα μέσα». Αυτό ήταν του ενός.

στους τοποιούς! Κι αυτός όνειρο. «Εγώ», του λέει, «είδα το όνειρό μου που ήταν το εξής: είδα τρία κάνιστρα, δύο κανίσκια λευκά επί της κεφαλής μου, το ένα πάνω στ' άλλο. Εν δε τω κανίστρω τω ανωτέρω ήτο εκ πάντων των φαγητών του Φαραώ, της τέχνης του αρχισιτοποιού», δηλαδή στο επάνω-πάνω κανίστρι είχε ψωμί, είχε παξιμάδια, είχε κουλούρια, ό,τι έχει ο φούρναρης, ο αρτοποιός. «Και τα πετεινά του ουρανού κατέτρωγαν αυτά από της κεφαλής μου». Απεκρίθη ο Ιωσήφ και είπε: «Αυτή είναι η εξήγηση του ονείρου σου. Μετά τρεις ημέρες ο Φαραώ θέλει υψώσει την κεφαλή σου επάνωθέ σου και θέλει σε κρεμάσει εις ξύλον.»

«Τα πετεινά θέλουσι φάγει τας σάρκας σου επάνωθέ σου». Και τη τρίτη ημέρα των γενεθλίων του Φαραώ έκαμε συμπόσιον εις πάντας τους δούλους αυτού και ύψωσε την κεφαλήν του αρχιοινοχόου και την κεφαλήν του αρχισιτοποιού μεταξύ των δούλων αυτού. Και τον μεν αρχιοινοχόον αποκατέστησεν εις την οινοχοΐαν αυτού και έδωκε το ποτήριον εις χείραν αυτού, τον δε αρχισιτοποιόν εκρέμασε, καθώς εξήγησεν ο Ιωσήφ εις αυτούς. Ο αρχιοινοχόος όμως δεν ενεθυμήθη τον Ιωσήφ, αλλά τον ελησμόνησεν αυτόν. Τι έγινε τώρα εδώ; Ο Ιωσήφ μεταξύ δύο κακούργων, αρχισιτοποιού και αρχιοινοχόου· ο ένας σώζεται, ο άλλος απόλλυται. Ο Ιησούς μεταξύ δύο κακούργων· ο ένας σώζεται και ο άλλος απόλλυται.

Εδώ έχουμε φτάσει που ο Χριστός πεθαίνει. Έπειτα όμως ξέρετε από το σχολείο πάλι ότι...

Ο Φαραώ είδε τα όνειρα με τις αγελάδες, τις παχιές και λοιπά και λοιπά, και δεν ήξερε ποιος να του τα ερμηνεύσει. Και κάλεσαν τότε τον Ιωσήφ από τη φυλακή και ερμήνευσε. Και όχι μόνο ερμήνευσε, αλλά, διότι ερμήνευσε, λέει: «Ποιον άλλον μπορώ να καταστήσω εγώ τώρα άνθρωπο να πραγματοποιήσει αυτό το όνειρο; Να συλλέξει τα εφτά έτη της ευφορίας, για να έχουμε τα εφτά έτη της δυστυχίας και της αφορίας». Και τον κάνει υπουργό των Οικονομικών. Αλλά ακούστε με εδώ, ας διαβάσω μια λεπτομέρεια. Όταν τον κάλεσε ο Φαραώ να του ερμηνεύσει το όνειρο, του λέει ο Φαραώ: «Να μου ερμηνεύσεις το όνειρο». «Δεν είναι δικιά μου», λέει, «η ερμηνεία. Ο Θεός ερμηνεύει όνειρα. Όμως θα σου τα πω». Του είπε λοιπόν ό,τι είχε να του πει.

Τον απεκατέστησε πλήρως, τον έβαλε πάνω σε μια άμαξα, δίπλα του, έδωσε εντολή σάλπιγγα και πάσης φύσεως όργανα να διέλθουν την Αίγυπτο και να φωνάζουν ότι «εγώ είμαι ο Φαραώ. Εγώ πλην εις το χέρι αυτού, που θα κουνηθεί, θα κουνιόσαστε ή δεν θα κουνιόσαστε. Εγώ είμαι ο Φαραώ. Αυτός όμως θα διευθύνει τον μεγάλο λαό». Αυτός είναι ο Θεός, αλλά ο Χριστός διευθύνει. Εδώ «εδόθη μοι πάσα εξουσία εν ουρανώ και επί γης». Έπειτα δηλαδή από όλα αυτά που τράβηξε ο Χριστός, που επήγε μέχρι Άδου ταμείων, έπειτα που ανέστη...

Πράγματα άλλαξαν.

Εκβαλών ο Φαραώ το δακτυλίδιον αυτού εκ της χειρός αυτού, έβαλεν αυτό εις τη χείρα του Ιωσήφ και ενέδυσεν αυτόν ιμάτια βύσσινα και περιέβαλε χρυσούν περιδέραιον περί τον τράχηλον αυτού. Και ανεβίβασεν αυτόν επί την άμαξαν αυτού τη δευτέραν και εκήρυξεν έμπροσθεν αυτού: «Γονατίσατε», και κατέστησεν αυτόν εφ' όλης της γης της Αιγύπτου. Και είπε ο Φαραώ προς τον Ιωσήφ: «Εγώ είμαι ο Φαραώ.» «Ουδείς θέλει σηκώσει την χείρα αυτού ή τον πόδα αυτού καθ' όλην τη γη της Αιγύπτου». Αποτέλεσμα: ήτο δε ο Ιωσήφ τριάκοντα ετών όταν παρέστη έμπροσθεν του Φαραώ, του βασιλέως Αιγύπτου. Αν λοιπόν το πάρουμε αυτόν τον τύπον...

Θα βρούμε τον Χριστό και τα πάθη του. Δεν θα βρούμε ότι επισκέφτηκε τους αδελφούς και αυτοί τον επούλησαν; Δεν θα βρούμε τον Ιούδα, ο οποίος τον επούλησε; Δεν απερρίφθη από τους δικούς του, όπως απερρίφθη και ο Χριστός;

Ετοποθετήθη εις κενόν μνημείον, άδειον μνημείον, το οποίο υπάρχει μέχρι τη σήμερον. Ο λάκκος που έβαλαν τον Ιωσήφ μέσα υπάρχει μέχρι τη σήμερον. Δεν συνεφώνησε ο Ιούδας έναντι αργυρίων τον Ιωσήφ και δεν συνεφώνησε, δεν επώλησε ο Ιούδας έναντι αργυρίων τον Ιησούν;

Αθώος δεν καταδικάστηκε ο Ιωσήφ; Αθώος δεν καταδικάστηκε ο Χριστός; Μεταξύ ανόμων δύο δεν εκρεμάστηκε ο Χριστός; Μεταξύ δύο δεν φυλακίστηκε; Ένας δεν απωλέσθη και ο άλλος δεν εσώθη; Μετά την Ανάστασή του δεν απεκατεστάθη και σήμερα είναι εκείνος ο οποίος κυβερνά τον κόσμο όλον; Ο Χριστός δεν θα μας αναστήσει; Ο Χριστός δεν θα μας κρίνει; Ο Χριστός δεν θα παραδώσει ημάς τω Θεώ και Πατρί; Δηλαδή ο άνθρωπος πρέπει να είναι πολύ τυφλός, πολύ κακός, να θέλει να τα απορρίψει όλα αυτά για να γίνει το δικό του, για να πει «εκ προοιμίου, οὐ με πείσεις, κἂν με πείσῃς». Γι' αυτό έλεγε ο Πασκάλ κάποτε: «Για τους θέλοντας», λέγει, «υπάρχει πολύ φως· για τους μη θέλοντας υπάρχει», λέγει, «πολύ σκότος».

Άλλο γεγονός, το οποίο είναι συνδεδεμένο και με εμάς τους Αθηναίους. Ξέρετε ότι ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης επίστεψε κατ' εξοχήν, διότι όταν μιλούσε ο Παύλος εδώ στην Πνύκα της Αθήνας, είπε ότι έγινε σκότος κατά τη Σταύρωση του Κυρίου. Το ξέρετε αυτό. Και είπε τότε, ευρισκόμενος εις την Αίγυπτον, ο Άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης, τότε είπε: «Ή το παν απόλλυται ή Θεός πάσχει». Έτσι είχε γράψει στο ημερολόγιό του. Και αυτό ήταν, όταν τον ερώτησε συγκεκριμένη περίπου ημερομηνία, τον Παύλο, που τον ενεθάρρυνε να αποδεχτεί τη διδασκαλία του και το πρόσωπο του Ιησού. Αυτό δε το γεγονός είναι γραμμένο στον προφήτη Αμώς.

790 χρόνια π.Χ. Στο 8ο κεφάλαιό του λέγει συγκεκριμένως το εξής: «Και έσται εν τη ημέρα εκείνη, λέγει Κύριος ο Θεός, δύσεται ο ήλιος μεσημβρίας και συσκοτάσει επί της γης εν ημέρα το φως». Και πράγματι, όπως λέγουν οι Ευαγγελιστές, επραγματοποιήθη αυτό το πράγμα. Εκτός αυτού δηλαδή, που αναφέρεται εις το Ευαγγέλιο ότι έγινε, γράφει και ένας ιστορικός Ρωμαίος, ο Φλέγων, και λέγει το εξής: «Στην διακοστή δευτέρα Ολυμπιάδα, το τέταρτον έτος της διακοστής δευτέρας Ολυμπιάδος, έκλειψις εγένετο την έκτην ώρα της ημέρας». Έκτη ώρα είναι η δωδεκάτη, όπως ξέρετε, η σημερινή.

Είναι η έκτη, τρίτη είναι η ενάτη, έκτη είναι η δωδεκάτη, ενάτη είναι η τρίτη, δωδεκάτη είναι η έκτη. Δεν είχανε 24 ώρες τότε, είχανε 12 ώρες και έπειτα αρχίζανε φυλακές εν νυκτί: 3 ώρα, 6, 9, 9, 12, 12, 3, 3, 6. Και πάλι άρχιζαν την ημέρα από ανατολή σε ανατολή. Υπάρχουν δε, να έχετε υπόψη σας, και μύρια άλλα περιστατικά γραφικά και από αυτούς ακόμη τους βρισκομένους στα μαντεία, που ομιλούν και προβλέπουν ότι θα έρθει κάποια μέρα εκείνος ο οποίος θα λυτρώσει τον κόσμο. Όταν λοιπόν υπάρχει τόση προϊστορία...

Είναι δυνατόν να απορριφθεί ο Χριστός; Γι' αυτό δεν μπορούν να σταθούν. Τώρα διαστρέφουν, όπως έχετε υπόψη σας και εσείς, διαστρέφουν τη διδασκαλία του. Το πρόσωπό του δεν μπορούν να το απορρίψουν. Είναι ιστορικόν πρόσωπον, όπως ο Παύλος είναι ιστορικόν πρόσωπον. Ο Χριστός είναι ιστορικόν πρόσωπον. Δεν μπορούν να το απορρίψουν. Έχει μετατρέψει την ανθρωπότητα. Αόπλως, και το κίνημά του τελείως άσφαιρο, χωρίς προετοιμασία, χωρίς ατομικές βόμβες και χωρίς στρατούς και χωρίς ναυτικά και αεροπορίες. Απλοί άνθρωποι βγήκαν και εκήρυξαν, μόνο θαυματουργούντες, με έναν σταυρό, και ανέτρεψαν, εγκρέμισαν βωμούς, θρησκεύματα κλπ., που είχε φτιάξει ο κόσμος.

Άλλαξαν τα πράγματα της γης, άλλαξαν την ημερομηνία. Μετράμε σήμερα 1979. Από πού; Κι αυτοί οι άπιστοι από πού μετρούν; Από κτίσεως Ρώμης; Από κτίσεως κόσμου; Από Ιησού Χριστού. Γι' αυτό θα του πει αύριο: «Εκ των λόγων σου κρινώ σε». Και αυτοί οι Εβραίοι γράφουν 1979, στα συναλλάγματά των κλπ., 1979. Ας μην πιστεύουν ότι ο Χριστός ήρθε και τον περιμένουν δήθεν για να ξανά έρθει. Εν τούτοις όμως γράφουν 1979. Κοιτάξτε τα έγγραφά τους, κοιτάξτε τις συναλλαγές τους, θα δείτε ότι έτσι γράφουν. Νόμιζα ότι θα χρειαζόσαστε και αυτά, έτσι πληροφοριακώς, μέσα στα άλλα τα οποία συζητούνται γύρω από το πρόσωπο του Ιησού. Διότι είναι τα μόνα τα...

Οποία μένουν και αντέχουν και πέραν του τάφου. Όλα τα άλλα θα μείνουν εδώ. Καλά είναι αυτά που μαθαίνουμε γύρω από τη ζωή μας εδώ. Είναι ένα όπλο για να μπορέσουμε να ζήσουμε τη ζωή αυτή. Αλλά δεν σταματάει η ζωή μέχρι τον τάφο. Ορισμένοι βέβαια αυτό δεν το πιστεύουν. Δεν παίζει κανένα ρόλο αν το πιστεύουν ή όχι. Θα το συναντήσουνε μια μέρα και θα δούνε ότι τα πράγματα δεν ήταν έτσι. Για εκείνους λοιπόν που θέλουν, αυτά χρειάζονται. Για εκείνους που δεν θέλουν, ας τα αφήσουν στην άκρη, απλώς φιλολογικά το πράγμα. Θα μείνουμε μέχρι εδώ και σήμερα, και ο Θεός βοηθήσει.