On Falsehood

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

God has a purpose in granting us life through this present season as well. Many people think they remain alive precisely because they take care of themselves. They are mistaken. God always has a particular reason for adding time to each person’s life, and each person must take care to make good use of that time. We pass through this world only once. The ticket for the journey from here is not a return ticket. If a person loses the opportunity of this journey, it would have been better for him not to have been born.

And yet we become deeply attached to this world, as though we were going to live for a billion years, as though we would never die, as though there were no death and no judgment. The years God adds to our lives place a responsibility upon every person, whatever his age. In the face of death, we are all accountable, and we should all tremble. It is not only the elderly who are moving toward death, as some people say; death is also moving toward the young. You know how many young people are departing this life today.

They depart with their affairs unsettled, spiritually unformed and unprepared, because they believed they still had time. Satan is cunning. He has vast experience, and he knows how people behave and how to deceive them. And we, meanwhile, justify ourselves and appoint ourselves as our own judges.

We excuse all our faults, but one day we shall discover our error when we stand before that impartial Judge, before whom no excuse will be accepted. By then, however, it will be too late. We shall be unable to do anything, because we shall no longer be here as whole human beings; only our soul will stand there.

The body with which we sinned will have been laid in a grave, returned to the earth to which it belongs. And so all our excuses will come to nothing. If we wish to be called rational human beings—and especially people of the twentieth century, who imagine themselves exceptionally clever—then let us prove that we truly are. The truly clever are those who care for their immortal soul, whatever their age. Death does not come in order of age; it comes without order. And when the marble slab covers us, we shall take our spiritual deficiencies with us.

These words should not upset certain sensitive people who supposedly take great care of their lives. I would like those who take such care of their lives also to pay attention to the details of how they live, because it is in those details that they will be found guilty. Christianity is not merely a matter of broad outlines. No one can move into a house simply because the foundations have been laid, or a few columns have been raised, or several floors and concrete slabs have been put in place. It is the finishing details that make an apartment fit to enter and live in. Often everything seems to be in order, and yet a person still cannot move in and remain there.

That is because certain things are missing: the plumbing, the electricity, perhaps some of the plasterwork in the apartment. Many such small details are missing in us as well, because we concern ourselves only with the most obvious things. We often hear someone say, “As for me, Glory to God, I have killed no one, robbed no one, and I have done as much good as I could,” and perhaps we imagine that this is the whole of the Christian life. It is as though someone were saying, “I had the right to do evil, but I did not,” or, “I had the right to kill someone, but I did not; therefore God owes me something.” Let each person attend to the details. If he examines his tongue and his eyes, he will see what state they are in.

He will discover that he is not fit for Paradise. For as James, the brother of the Lord, says, “If anyone does not stumble in word, he is a perfect man.” Who among you has brought his tongue into order? Tell me, what state is your tongue in? Is it clean? Who can present his tongue before Christ and hear Christ say, “It is clean; you may go farther in”? Who among us can present his eyes before Christ and have Christ find them pure—not darkened, not cunning, not giving suggestive glances? None of us can present ourselves in this way. Yet in His love, God still bears with us and adds time to our lives so that we may become better and bring our immortal soul to completion and perfection.

Think how carefully a person attends even to the smallest detail of his appearance. He tends to his hair, looks after his clothing, has it sewn, and has a suit made for him; yet it is the soul in which he will live for eternity. Consider, then, what God has granted us the opportunity to strive for during this time. Why has He granted us passage into this new season, as we were saying? Ask Him: “My Christ, where do I still fall short? What remains for me to do?” The young man once asked the Lord, “What do I still lack?” And our good Christ led him directly to the very thing he lacked, something the young man could never have imagined. Christ will uncover many faults in us as well, and if we are willing, we shall seek to correct them, because this is the purpose of our life. Every day a person must...

...correct something, just as he does in a house, so that one day it may be completed—though a house is never entirely finished, for there is always something more it needs. Every day you add something. It is exactly the same with the house in which Christ is to dwell, the house He will come and remain in: the human soul. It must be cleansed and enriched every day, so that Christ may find room to enter, transform our life here, and prepare us for the life to come. Therefore, I say—and this is my desire—that everything heard this year, by the grace of God, may become an opportunity for correction and for putting our lives in order. I find many faults in my own tongue. I say things that are good...

...but many times I also say things that are unnecessary. Christ said, “For every idle word, I shall bring you into judgment.” In conversation you may utter words like those so many others have spoken. But He spoke seriously: “For every idle word, every word without a good purpose, I shall bring you into judgment; you will give an account to Me.” Imagine, then, if all the words that have escaped us throughout so many days of every year and so many days of our lives were gathered together. Think what an enormous cargo they would make—enough to fill entire ships—and we have never confessed them. I know we must remain realistic, and indeed we confess other details.

Yet even if we did not confess some of those details, they might cause us no harm. But we fail to confess matters about which Christ has given us a law and has told us that we shall be condemned. I would like you to follow me now as we consider the sins of the tongue. Do you ever examine your tongue to discover whether it tells lies?

If you catch it lying, what do you do? Have you ever made a firm decision to forbid it from doing so again? Have you written down this fault and confessed it? If I say that you have not, I do not think I shall be far from the truth.

Is there no law against lying?

There is the ninth commandment, which specifically says, “You shall not bear false witness against your neighbor.” And did not our Christ say, as Matthew recorded, “Let your ‘Yes’ be ‘Yes,’ and your ‘No,’ ‘No.’ For whatever is more than these is from the evil one”? What defense can we offer before these words and before the law of God in both the Old Testament and the New Testament? There is no mouth that is not guilty of lying. And yet many years have passed, and I do not know whether any one of us has ever confessed that he lies.

That he tells lies.

I do not know whether anyone has ever said to his confessor, “You know, Father, I have become an instrument of Satan. Satan lies, and at various times and in various circumstances he uses my mouth, so that lies are heard from my lips.” Is this not true? You know that it is. Unfortunately, these things pass unnoticed. Why they pass unnoticed, I do not know. Satan has lulled us to sleep, even though this is a commandment just as surely as “You shall not murder,” “You shall not commit adultery,” “You shall not steal,” and “You shall not bear false witness.” This commandment, too, belongs to the law of God. Will God not call us to account for it?

Who is it that uses the mouth God gave us for evil and makes it speak lies—Christ or the devil? And how greatly your mouth is defiled by that cloven-hoofed one, the devil! Why did you not mention this to the priest in your confession, so that your mouth might be cleansed? What did the Apostle Peter say to Ananias, as we read in the fifth chapter of Acts? He said to him, “Ananias, why has Satan filled your heart, so that you lied to the Holy Spirit and said that you received this much money from the field, when in fact you received a different amount?” Satan was the source of that lie...

...but he spoke it through Ananias’s tongue. And what was the result? The Holy Spirit struck Ananias dead, and they carried him away. A little later, the Holy Spirit also struck dead his wife, Sapphira, who came and repeated the same lies, following in her husband’s footsteps, and they carried her away as well. Today God does not strike us dead when we lie, blaspheme, commit adultery, or steal. He does not kill us. Yet Satan kills us spiritually. God knows that we live in the age of grace, not in the age of the Law, and He leaves us time and gives us an opportunity to practice metanoia, to repent and return. And yet lying is a sin that festers and spreads without...

...most people even realizing it. It circulates among us to a shocking degree. I hope my words are missing their mark, but I do not believe they are. Many of us are guilty of this and have failed to notice it. Since we have now entered this new year and this new spiritual season, pay attention to it this year. Strive to cast out whatever old habits remain within you. Once you have recognized them, take care not to fall into them again. And if you do fall, always keep the fault in mind and confess it, because one day you will stand face-to-face with Christ.

Many people do not understand how serious this is, and at every moment you hear every kind of oath—lies, rather, backed up by oaths. People swear by their children, by their eyes, by the bones of their parents. Why do you swear? Do you swear by God? And they swear falsely. If what you say is true, why is there any need to swear? The truth speaks for itself. To cover up your lie, you put your children at risk; you put your honor at risk. “Upon my honor, I swear...”

Thank you.

People see those other two aspects without being able to grasp what is happening. They swear; they invoke saints, saying, “By Saint so-and-so”; they swear by their own soul—and behind all of this lies a falsehood. To cover up the lie, they parade a whole succession of holy persons, holy things, and precious things before you. They use them to conceal the lie, because, as I said, the truth shines by itself. Yet all this passes unnoticed, and they have never confessed these things.

They come to the surface. And falsehood takes many forms.

There are many forms that serve falsehood. First there is the liar who tells a lie directly, one of his own making. He is a liar; he has been telling lies since infancy. Then there are others who circulate a lie without having invented it themselves. They heard it from someone else, and they pass the lie on. These are peddlers of falsehood. They repeat what was said and spread it as news. There is also another kind: those who lie in jest.

While talking endlessly about all sorts of things, they tell a million lies to make others laugh, to gain esteem, and to appear clever. None of this has anything to do with God. It belongs entirely to Satan and never to God. The most precious things—the human tongue and the human nous, the spiritual intellect—are being used to serve what? Things that benefit Satan and make people cackle with laughter. A person must be sober-minded and serious, always thoughtful. He should be like a full ear of wheat, bowed down by its weight, not standing straight upright; the upright ear is empty.

It has nothing in it. These people may be called lying idle-talkers. They lie with idle, useless, showy words that benefit no one. There are many such people, telling tall tales, making obscene jokes, using foul language, and inventing stories out of nothing. We shall give an account for all these lies they reel off and for the time they waste. Others are liars in another way: they readily promise to help, promise to give something, promise to be present, promise to do or make something, and so forth. Then, even in matters that are not difficult, they go back on their word.

They do so simply because their character is unstable. They have no character at all. They lack what we call keeping one’s word. “Have you no word of honor?” They do not care. You relied on their word and held on to their promise. You took no action because they deceived you into believing that they would act. They made you a promise, then failed you and left you hanging in the air. There are many such people in society. They are false promisers: they make false assurances and false promises. So among the people around us today, there are many categories of liars and peddlers of falsehood.

One man invents a lie, shapes it, and fashions it in his own way. He is what we might call a fabricator of falsehood. Another uses lies to accuse someone; he is a slanderer. Is it not a lie when you falsely accuse another person? If you tell a lie without accusing anyone else—for example, if you say, “I was in Patras yesterday, and hailstones this large fell”—it is a lie, but the subject is merely hail. But when I tell a lie that accuses another person who has done nothing, then I am falsely accusing him. That man is a slanderer, one who slanders others. “What did he do?” or “His girlfriend did this,” or “His wife did that,” or “Her husband did this with another woman.” He puts forward a slanderous accusation.

In the first case, I say that hailstones this large fell, and it is untrue; it is still a lie. But the other case is slander, because I lie specifically about a person and malign that person. Another gives false testimony in court or in discussions, when someone calls upon him as a witness, and so forth. He is a false witness. Think, then, how many such types a person may encounter in the environment in which he lives. He will meet peddlers of lies, idle-talkers, lying idle-talkers, false promisers, fabricators of falsehood, slanderers, and false witnesses.

Thank you.

Scripture. If we tried to sort through all this, we would scarcely find anyone whose tongue was clean. To a greater or lesser degree, through the various means and methods Satan uses against us, and through our own carelessness, he has us in his grasp, and we pay him tribute—you can understand what I mean. And I tell you that, out of a hundred Christians who go to confession, scarcely one or two will accuse their own tongue before their confessor and say, “I tell lies. Satan uses my tongue.” For he is the first liar. He tells lies; Christ does not. There are two persons whom people may follow.

Christ or the devil. “He who is not with us is against us,” and, “He who is not against us is for us,” says Christ. There is no middle ground. Wherever you turn today, you will find falsehood above all else. But we should not expect the same from a Christian. Go to the marketplace, and falsehood rules. The merchant uses false weights. He falsely states the price so that afterward he can appear to lower it. He measures falsely. In other words, the marketplace today conducts all its business through falsehood. The same is true in the workshops. Go and order something.

There will be falsehood in the transaction. You will not hear honesty, except in a few cases. Falsehood circulates within homes as well—even between husband and wife, parents and children, brothers and sisters. Truth does not reign even in those homes. If you go to palaces and rise among the powerful, you will find falsehood there too, perhaps even more of it, because flattery is needed if you are to maintain your position. Without flattery and slander, you cannot remain in those high positions or gain entry through those great doors. They are regarded as indispensable aids.

Falsehood is present in the courts. Is there any courtroom without lies? Who goes there and tells the truth? Can you face the truth when the truth is not on your side? Yet you must face it, and so you lie. You either add something or leave something out. And this is apart from the false witnesses who are paid.

For payment, or out of revenge, they lie so that a judgment may be awarded to someone who has no rightful claim. But falsehood does not stop there. It advances even as far as the Holy Altar, even into the sanctuary and among the clergy, both higher and lower.

Although the commandment is that a priest’s lips must not lie, at times even priests are caught speaking falsely. Of course, there are exceptions in every case, and we must not speak in absolutes. But generally speaking, falsehood rules today. We live in an age of lying, scheming, and deceit. A lie comes out of one mouth and then circulates through millions of mouths.

One person passes it to another, adding his own sauce, whipped cream, and a cherry on top—or trimming it down to size, as the case may be. He serves it however and wherever he wishes, presenting it as the truth.

Falsehood is not only spoken; it is written and printed, and lies are read. Falsehood is everywhere, yet there has never been any serious discussion about it. Have you ever heard a discussion about lying? It passes unnoticed. It creeps and creeps—from the palace to the holy church, to the marketplace, to the home, and on and on. Everything is being covered over with falsehood. And the sorrowful thing is that, although other sins also prevail and circulate among us...

When some other fault arises, we sometimes seize it by the ear, so to speak, and drag it to our spiritual father: “Here, I bring it to you; it did this and that.” But falsehood is never brought to our spiritual father. Sometimes we tell a little child that we will put pepper on his tongue because he tells lies. Yet we put no pepper on our own tongue. The child may tell some small lie about eating a sweet, going outside to play when his mother or father told him to study, or taking a drachma to buy some Turkish delight or a piece of candy. He may tell lies, but these are mere trifles compared with the lies told by his father and mother.

We excuse our own lies, but we do not excuse the child’s, nor do we pay attention to our own. Wherever you go today, falsehood is present. And where falsehood is present, the devil is present. Where the devil is speaking falsehood, Christ is absent. Do we understand this? This is the point I want to reach: we deceive ourselves into thinking that we are Christians, when in reality we are not, so long as this sin called falsehood creeps within us. You see, it goes throughout the whole world, causing harm.

It harms the one who tells it and injures the one who hears it, because the person who listens to a lie is also harmed. You cannot be benefited by falsehood. And the person who lies, and therefore transgresses the law of God, will one day be punished. It is impossible for him not to be punished. He is obliged to do what God says. Many times we promise many things and in the end prove to be liars. You remember how Pharaoh, under pressure, promised three times to let the Hebrew people go, and all three times he lied. Whenever things became unbearable for him...

When frogs covered the whole of Egypt, when swarms of flies overran the palaces and afflicted everyone there, and when blood covered Egypt, he made promises. But afterward he lied. And what was the result of his conduct? He perished there in the Red Sea. These are the consequences for everyone who tells lies. Remember also Gehazi, who was questioned after taking the garments and the money from Naaman the Syrian. “Where were you, Gehazi?” the elder Elisha asked him. “I was here.” “The leprosy of Naaman the Syrian,” Elisha told him, “will come upon you...”

And upon three generations.” Gehazi went away from his presence white as snow, because he had lied; he had gone and taken those things. Today we do not become leprous outwardly, but we become leprous inwardly, just as Miriam, the sister of Moses, became leprous after speaking against him. Today God does not compel us. He does not cut off noses or ears, nor does He inflict outward leprosy so that we are forced to become good. No. He wants each person to understand and to act for himself. Why am I speaking about falsehood? Someone may ask me: Who brought this lie into being? Who told the first lie, and where was the first lie told?

The first lie was told by the devil in Paradise, specifically to Eve. She was the first person to whom he spoke a lie.

If you have read the Old Testament, you will remember Eve’s answer when Satan asked her, “Did God really tell you not to eat any of the things that are here?” Unsuspectingly, she replied, “He told us that we may eat from all of them. Only from this tree here did He tell us not to eat, because on the day we eat from it, we shall surely die—even a twofold death. ‘Dying, you shall die,’ He told us.” It was precisely then that the serpent said to the woman, “You shall not surely die.” God says, “You will die,” while Satan says, “God is lying; you will not die.”

One of the two is lying: God or the devil. It is the devil who lies. “For God knows that on the day you eat of it, your eyes will be opened, and you will be like gods, knowing good and evil.” He says that it is out of envy and jealousy that God does not let you eat from it: “Your eyes will be opened, and you yourselves will become gods.” Did they become gods? They did not. So he is a liar; he deceived the human race. They believed the lie and thought they had found an easy way to become gods quickly by eating, but they achieved exactly the opposite. The first liar, then, is Satan.

For this reason, anyone who lies today serves Satan and walks in Satan’s footsteps. He becomes an instrument of Satan. Satan uses his mouth, his heart, his tongue, and his nous—the spiritual intellect—to devise and fashion whatever he can against God and against other people. Therefore, if a person has not understood this until now, he must take care to think before opening his mouth. There are difficult circumstances, of course, because sometimes a person is driven by necessity to tell a lie. But these are exceptional cases. I will say something about that later.

The first one who told a lie, and the originator of falsehood, is Satan. This happened in Paradise itself, when there were God, Satan, and the first couple, Adam and Eve. The author of the Apocalypse, in chapter 12, verse 9, writes: “And the dragon was cast out, that great serpent of old, called the devil and Satan, who deceives the whole world; he was cast to the earth, and his angels were cast out with him.” He was cast out...

Satan, it says—the dragon, the serpent of old, the devil. Therefore, that serpent was Satan. Remember that Satan used the serpent, and Holy Scripture says that the serpent was the most cunning of the animals. In other words, he used an animal that would arouse no suspicion in order to deceive. “I would never have expected it from you.” In this same way, even to this day, deception succeeds in serving sin to all people. So we must not look at where the message comes from or how it is presented to us.

If what we are told is contrary to God’s commandment, we are obliged to reject it. Even if a Saint says it, we will not accept it if it is contrary to God’s commandment. In this case, Satan clothed himself in the serpent in order to deceive the first human beings, leaving us an example. The commandment was: “Do not eat.” Now the cleverest creature tells you otherwise, and you are guilty if you listen. The creature cannot be wiser than the Creator. The Creator is the One who made the creature. Put the two before you and consider them both: Whom shall I obey—you, or the One who made you?

The One who made both you and me told me not to eat, because if I do, I shall surely die. How can you come and contradict the One who made me, telling me that He envies me and will not let me eat because, if I do, I shall become God? This is how a person is deceived when he does not pay attention to the words of God. God has said that a person will be brought to judgment for every idle word. How much more, then, when He has said, “You shall not bear false witness,” so that your mouth may never be used in Satan’s work—not even to tell a lie as a joke? How can you remain unconcerned? How many lies have you told? Before God, how many lies have you told?

How many lies have you told for various other reasons, or to conceal certain situations? How is this possible? How often do people lie while supposedly trying to do something good? At every moment they are doing harm. Go into the schools and see what the students do. They lie to cover for their friends, boys or girls, who are heading toward destruction. They lie. “Elenitsa, did you see Katina?” “Yes, of course; she was at school.” But Katina was at her house, and Elenitsa knows that she was there. “We were together,” she says, and she lies. Through her lie, she helps her friend on the road to destruction. The same thing happens elsewhere.

The same thing happens with a neighbor, with a girlfriend, with a boyfriend, and so on. If a person reflected on the harm caused by these situations and on how many people are left hanging in uncertainty, he would feel like throwing himself into the sea today. Do you know how much damage has been caused by our foolishness and by the lies we have told—lies that we regard as necessary, even imagining that we are obliged to tell them and are actually doing good? The most satanic part is that we even imagine we are doing good. We might as well ask them to raise a statue in our honor because we held the umbrella over them while they were corrupted and destroyed. Humanity would not be what it is, nor would it be in such a wretched condition, if there were upright people who said, “I cannot say that.”

“It is impossible for me to say it. Do not involve me. If I am asked, I will tell the truth, whether you like it or not. Take whatever precautions you need.” There can be no “but.” Here is your friend, here is your soul, and there are you. Two against one—we win. Do we understand this? Unfortunately, this is what we refuse to understand. Many people have given judgments on this matter and spoken many wise words about why a person must not lie and about the harm that lies cause. Listen to a few of them: “When you think of a liar, understand him to be none other than the slanderer.”

Saint Basil the Great says this: do not think of the liar as anything other than the slanderer. When you see a liar, he says, see the devil standing before you. Let the devil immediately come to mind, for he is the slanderer. He slandered God before the human race and told them that God is jealous and envious and therefore does not allow them this or that. And once again, this brought about the consequences that followed. “The Lord shall destroy all who speak falsehood.” The Lord shall destroy—all who speak falsehood. He will make no exception. These words were written by God’s Spirit-bearing Psalmist.

“Lying lips are an abomination to the Lord.” When He sees lips that speak lies, they are an abomination. Do you know what “abomination” means? Something loathsome. Even if we receive Holy Communion, venerate the icons, or perform various supposed religious duties, if those lips have not been cleansed through metanoia—repentance—through confession, and through a corresponding correction of life, how can they be acceptable in God’s sight? They are an abomination, as it says here. “The liar is rightly called a deceiver and a perjurer.” A liar is a deceiver, even if he wears a necktie.

He may be a fine gentleman or an elegant lady, but he is still a deceiver and a perjurer.

Saint Basil the Great says, “The liar is rightly called a deceiver and a perjurer.” He deceives you, because through falsehood he wages war against you. “Falsehood is the final limit of wickedness.” You commit every kind of swindle, fraud, and dishonorable act, and in the end you find a lie to cover them all. You lie to your husband, your wife, your neighbor, your priest, and everyone else. In other words, you take the devil’s instrument—falsehood—to cover what? The other sins fashioned by the devil. How could such a thing possibly bring about anything good?

God does not want these things, and He always brings them to light. This is why, as you see, lies do not endure for long. God will always vindicate the person who has been wronged by a lie. God will reward him; God will raise him up. Let your poisoned, lying mouth slander him; place your hand on the Gospel and swear falsely so as to have him condemned and harmed—God will raise him up. Consider what the corrupt wife of Potiphar said about Joseph. Remember what she said about him. She wanted Joseph, the all-comely Joseph, to sleep with her, but Joseph refused.

Joseph said, “They are entrusted to me. I manage them, madam. My master knows nothing about what money or food he has—nothing. Everything is in my hands, and I may manage it all. But you are the one exception; I have no authority over you. You are a foolish, corrupt woman, and you belong to him. Besides, how could I do such a thing before my God?” Even as a captive in Egypt, he kept God before his eyes. She could not get hold of him and satisfy her desire. One day, when no one else was there, she seized him as he passed by. The young man would not give in. She grasped his garment and pulled off his coat.

He left his coat in her hands. What did that furious woman do? She kept it. At midday, when her husband came home, she said, “Look what this scoundrel you brought here tried to do to me today! I could not hold him; I managed to keep only his coat. He threw himself at me.” She invented a lie, though exactly the opposite had happened. Her husband believed her, for how could he imagine that the truth was entirely the reverse? The coat she had taken from Joseph served as her evidence. So he seized the young man and put him in the innermost prison, among those serving the harshest sentences. Yet Holy Scripture says, “The Lord was with him and poured out mercy upon him.”

The Lord eased his pain as He looked upon this injustice. And in the end, He inspired Pharaoh’s dreams and all that followed, and Joseph became second only to Pharaoh. Through her lie, cunning, and shamelessness, that woman condemned him to death, yet he rose to become second only to Pharaoh. This is God. This is God. But we ourselves are not always clean. Yes, others accuse and slander us, but we are not clean either; we too have our own filth. If we were clean, those who slander us would be exposed sooner, and the truth would become clear in such cases. This is why we do not see cases like this today. So, as I said earlier,

someone may ask, “Must we always say simply yes or no? Is there never a time when we may say something else? Is there ever a time when we may tell a lie—when it is even necessary to do so?” There are certain cases, but not in the way we commonly use lies. One teaching concerning falsehood says: “At times even a lie may be good, when it benefits the one who tells it and does no harm to the one who hears it.” That is, when it benefits the speaker without harming anyone else. Suppose a father comes home drunk.

He is raging against his daughter, calling her a prostitute and threatening to slaughter her with a knife. Is the mother supposed to say, “She is here inside, so that you can come in and kill her with a knife”? No. She will say, “She is not here; she has gone to her lessons, to school.” To prevent the greater evil—a murder that cannot be undone—she is compelled to lie. Do you understand? That is the kind of case we mean. Some people say, “There, do you not see that Saint Dionysios told a lie?” If Saint Dionysios lied and hid his brother’s murderer, then go and do the same yourselves—go ahead, and you too will become saints! He hid the man who had murdered his brother. When the authorities came and asked for him, the Saint said, “He did not pass this way,” though he had hidden him. They believed that the man was not there, because the Saint had never lied before, and the authorities knew that

this man did not tell lies. If he now told them, “He is not here,” then he was not there. So they left, giving the Saint an opportunity to help the murderer escape. “Go,” he told him, “and practice metanoia—repent.” Even while the man was in hiding, the Saint pleaded with him to repent. For this reason, the people of Zakynthos inscribed these words upon his holy reliquary: “He lied for the first time and lost his virginity, yet the sinless one was becoming holy at the very moment he sinned.” That is what they inscribed. For the first time he lied, and so lost the virginity of his truthfulness. Yet the sinless one was becoming holy at that very hour, at the very moment he sinned. I do not know whether these things have edified you tonight. I have said them.

If you think they can benefit you and that you need them, hold on to something from what you have heard. You may be edified. And I pray to the holy God that your tongue may be found clean from every stain, and especially from the stain of falsehood.

Να ζήσουμε και αυτή την περίοδο, έχει κάποιο λόγο ο Θεός. Πολλοί νομίζουν ότι, διότι προσέχουν τον εαυτόν τους, γι’ αυτό ακριβώς διατηρούνται στη ζωή. Έχουν λάθος. Εφόσον έχει έναν ειδικό λόγο πάντοτε για κάθε άνθρωπο που του προσθέτει ζωή, και ο άνθρωπος πρέπει να προσέχει να αξιοποιεί τον χρόνον αυτόν. Το πέρασμα του ανθρώπου από τον κόσμον αυτόν είναι μια φορά. Δεν έχει επιστροφής το εισιτήριο που βγαίνει από εδώ. Εάν ο άνθρωπος χάσει αυτό το ταξίδι, καλύτερα να μην είχε γεννηθεί.

Εντούτοις, πολύ προσδεόμεθα στον κόσμον αυτόν, σαν να πρόκειται να ζήσουμε ένα δισεκατομμύριο χρόνια, σαν να μην πρόκειται να πεθάνουμε ποτέ, σαν να μην υπάρχει θάνατος, σαν να μην υπάρχει κρίση. Τα χρόνια που προσθέτει είναι μια ευθύνη στον άνθρωπο, όλων των ηλικιών τον άνθρωπο. Έναντι του θανάτου είμεθα όλοι υπεύθυνοι και όλοι πρέπει να τρομάζουμε. Δεν πηγαίνουν οι γέροντες μόνο προς τον θάνατο, όπως λέγουν ορισμένοι, αλλά και ο θάνατος πηγαίνει προς τους νέους. Το γνωρίζετε σήμερα πόσοι νέοι φεύγουν.

Ατακτοποίητοι, ακατάρτιστοι, ανέτοιμοι, γιατί πίστευαν. Έχουνε καιρό. Ο Σατανάς είναι πανούργος. Έχει πείρα μεγάλη και ξέρει ποιοι είναι οι τρόποι των ανθρώπων, να τους ξεγελάει. Εμείς δε, οι οποίοι αυτοδικαιώνουμε τον εαυτό μας και κάνουμε εμείς τον κριτή του εαυτού μας.

Και τα συγχωρούμε, θα γελαστούμε μια μέρα όταν βρεθούμε ενώπιον του αδεκάστου εκείνου Κριτού, μπροστά του δεν περνάει καμιά δικαιολογία. Θα είναι όμως αργά τότε. Δεν θα μπορούμε να κάνουμε τίποτα, γιατί δεν θα είμεθα άνθρωποι. Θα είναι η ψυχή μας.

Το σώμα μας, με το οποίο αμαρτήσαμε, θα το έχουμε καταθέσει σε ένα μνήμα, όπου το οφείλαμε, στη γη. Και κατά συνέπεια, αποτέλεσμα μηδέν. Αν θέλουμε να λεγόμεθα λογικοί άνθρωποι, και μάλιστα άνθρωποι του 20ού αιώνα, που νομίζουν ότι οι άνθρωποι του 20ού αιώνα πιάνουνε πουλιά, πιάνουνε ποντίκια, ότι εδώ πιάνουνε πουλιά σήμερα, εντούτοις αποδεικνύεται ότι δεν πιάνουνε πουλιά. Πουλιά πιάνουνε εκείνοι οι οποίοι ενδιαφέρονται για την αθάνατο ψυχή τους, σε οποιαδήποτε ηλικία κι αν είναι. Και ότι ο θάνατος δεν πηγαίνει με τη σειρά, πηγαίνει ανακατωτά. Και όταν μας σκεπάσει το μάρμαρο, θα πάρουμε τα ελλείψανα για εμάς.

Τα λόγια αυτά να μην βρίσκουν ευαίσθητους ορισμένους, διότι αυτοί οι ορισμένοι προσέχουν δήθεν τη ζωή τους. Θα ήθελα και σ’ αυτούς τους ορισμένους που προσέχουν τη ζωή τους να προσέξουν τας λεπτομερείας της ζωής των. Διότι στας λεπτομερείας θα συλληφθούν ένοχοι. Δεν είναι χοντρή δουλειά ο Χριστιανισμός. Σε ένα σπίτι δεν μπαίνει κανείς μέσα διότι έριξε τα θεμέλια ή διότι έριξε ακόμη μερικές κολόνες ή διότι έριξε και μερικά πατώματα ή διότι έριξε και μια πλάκα, δυο, τρεις. Οι λεπτομέρειες είναι εκείνες που αξιοποιούν ένα διαμέρισμα, να εισέλθεις, να παραμείνεις. Πολλές φορές είναι τακτοποιημένο κατά πάντα, αλλά ο άνθρωπος δεν εισέρχεται να παραμείνει μέσα.

Διότι λείπουν ορισμένες. Λείπουν τα υδραυλικά, λείπουν τα ηλεκτρικά, λείπουν, ξέρω εγώ, τα σοβατίσματα ορισμένα, του διαμερίσματος. Τέτοιες μικρολεπτομέρειες λείπουνε πολλές από εμάς, διότι φροντίζουμε στα χοντρά-χοντρά. Εγώ, δόξα τω Θεώ, ακούμε να λέγεται, «Δεν σκότωσα κανέναν, δεν έκλεψα κανέναν, όσο μπορούσα έκανα το καλό», και νομίζουμε ίσως ότι τελειώνει η υπόθεση του Χριστιανού σ’ αυτό. Σαν να έλεγε ότι είχα το δικαίωμα να κάνω το κακό και δεν το έκανα ή είχα το δικαίωμα να σκοτώσω έναν και δεν τον σκότωσα, άρα μου το χρωστάει ο Θεός αυτό. Θα προσέξει ο καθένας από τις λεπτομέρειες και θα δει τη γλώσσα του, άμα την εξετάσει, τα μάτια του, άμα τα εξετάσει.

Θα βρει ότι δεν κάνει για τον Παράδεισο. Διότι, όπως λέγει ο αδελφόθεος Ιάκωβος, «Ἀνὴρ τέλειός ἐστιν ὁ μὴ πταίων στη γλώσσα». Ποιος μεταξύ σας διευθέτησε τη γλώσσα; Πες, τι είναι η γλώσσα; Είναι καθαρή; Ποιος μπορεί να παρουσιάσει τη γλώσσα στον Χριστό και να πει ο Χριστός, «Εντάξει, είναι καθαρή, προχώρησε παραμέσα»; Ποιος από εμάς μπορεί τα μάτια του να τα παρουσιάσει στον Χριστό και να τα βρει ο Χριστός ότι είναι αγνά; Ότι δεν είναι μαύρα, δεν είναι πονηρά, δεν είναι γνεφταρισμένα; Δεν μπορεί να παρουσιαστεί. Και ο Θεός μάς ανέχεται ακόμη από την αγάπη και μας προσθέτει τον χρόνο να γίνουμε καλύτεροι, να ολοκληρώσουμε, να τελειοποιήσουμε την αθάνατο ψυχή μας.

Τι εργασία κάνει ο άνθρωπος έστω στην τρίχα του. Τη φροντίζει, την κοιτάζει, τη ράβει, του φτιάχνουν το κοστούμι, ενώ είναι η ψυχή στην οποία θα ζει στην αιωνιότητα. Γι’ αυτό, κοιτάξτε και εσείς τι επέτρεψε να προσπαθεί και αυτός ο χρόνος. Γιατί επέτρεψε να περάσουμε και σε αυτή τη νέα σεζόν, όπως τα λέγαμε; Ρωτήστε τον: «Σε τι υστερώ, Χριστέ μου; Τι έχω υπόλοιπον;», όπως ερώτησε τον Κύριο το παλικάρι τότε, «Τί ἔτι ὑστερῶ;», και τον πάει ο Χριστός μας τον καλό εκεί που υστερούσε, που δεν μπορούσε να το φανταστεί αυτός. Και θα μας βρει πολλά ελαττώματα και, αν θελήσουμε, θα θελήσουμε να τα διορθώσουμε, γιατί αυτός είναι ο σκοπός. Κάθε μέρα ο άνθρωπος...

Να διορθώνει, όπως μέσα στο σπίτι, για να το ολοκληρώσεις κάποτε, και δεν ολοκληρώνεται ποτέ όλο και θέλει κάτι μέσα. Κάθε μέρα προσθέτεις. Έτσι ακριβώς είναι και για το σπίτι αυτό που θα μείνει ο Χριστός μέσα, που θα έρθει να παραμείνει, η ψυχή του ανθρώπου. Πρέπει καθημερινώς να καθαρίζεται και να εμπλουτίζεται, ώστε να βρει μέρος ο Χριστός να έρθει, για να αλλάξει τη ζωή μας από εδώ και να μας τακτοποιήσει για εκεί. Λέγω λοιπόν και επιθυμώ ό,τι ακουστεί, με τη χάρη του Θεού, εφέτος να αποτελέσει μια ευκαιρία διορθώσεως και τακτοποιήσεως. Εγώ βρίσκω πολλά λάθη στη γλώσσα μου. Λέγω καλά.

Όμως και περιττά πολλές φορές. «Για πάντα λόγον αργόν, θα σε φέρω εις κρίσιν», είπε ο Χριστός. Και λέγατε σε μια συζήτηση αυτά τα λόγια που έτσι τόσοι είπαν. Θα έχει πει σοβαρά, «Για κάθε λόγον αργόν, που δεν έχει λόγον, θα σε φέρω εις κρίσιν, θα μου δώσεις λόγο». Και καταλαβαίνετε, αν τα μαζέψει όλα αυτά τα οποία έχουν φύγει τόσες ημέρες τον χρόνο, τόσες ημέρες στη ζωή μας, φανταστείτε τι θα φορτώσει. Καράβια ολόκληρα θα φορτώσει, για τα οποία ουδέποτε εξομολογηθήκαμε. Συμφωνώ να μην είμαι έξω της πραγματικότητας, και εξομολογούμεθα για άλλες λεπτομέρειες.

Αν δεν τις εξομολογηθούμε, δεν είναι ζημιά. Δεν εξομολογούμεθα όμως για θέματα για τα οποία έχει ο Χριστός νόμον και μας έχει πει ότι θα κατακριθούμε. Θα ήθελα και εσείς να με παρακολουθήσετε στην πτώση της γλώσσης. Δεν εξετάζετε ποτέ να βρείτε αν η γλώσσα σας ψεύδεται;

Αν την συνελάβετε ψευδομένη, τι κάνατε; Επήρατε καμιά απόφαση να της απαγορεύσετε να μην ξανατοκάνει; Και το σφάλμα αυτό το γράψατε και το εξομολογηθήκατε; Αν πω και πάλι ότι δεν το κάνατε, δεν θα είμαι έξω της πραγματικότητας.

Δεν υπάρχει νόμος κατά του ψεύδους;

Υπάρχει η ενάτη εντολή, η οποία λέγει συγκεκριμένως το εξής: «Οὐ ψευδομαρτυρήσεις κατὰ τοῦ πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδῆ». Δεν έχει πει ο Χριστός μας, και έχει γράψει ο Ματθαίος, «Ἔστω ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν»; Τι έχουμε να απολογηθούμε έναντι των ανθρώπων αυτών, του νόμου του Θεού, τόσον της Παλαιάς Διαθήκης όσον και της Καινής; Δεν υπάρχει στόμα που να μην είναι ένοχο σε ψέμα. Και εντούτοις, χρόνια πολλά έχουν περάσει και δεν ξέρω εάν κανείς εξ ημών έχει εξομολογηθεί ότι ψεύδεται.

Το ότι ψεύδεται.

Δεν ξέρω εάν έχει πει ποτέ στον εξομολόγο του ότι, «Ξέρεις, πάτερ μου, όργανο του Σατανά έγινα και αυτός ψεύδεται και χρησιμοποιεί το στόμα μου κατά διαφόρους εποχές και κατά διαφόρους περιπτώσεις και ακούγονται ψέματα από το στόμα μου». Δεν είναι αλήθεια; Το ξέρετε αυτό. Περνούνε απαρατήρητα, δυστυχώς. Τώρα γιατί περνούνε απαρατήρητα, δεν ξέρω. Μας έχει αποκοιμίσει ο Σατανάς, εφόσον υπάρχει εντολή, όπως είναι το «οὐ φονεύσεις», το «οὐ μοιχεύσεις», το «οὐ κλέψεις», το «οὐ ψευδομαρτυρήσεις». Είναι και αυτό μέσα στον νόμο του Θεού. Δεν θα ζητήσει λοιπόν ο Θεός γι’ αυτό;

Είναι εκείνος που χρησιμοποιεί το στόμα του Θεού για κακό, για να πει ψέμα. Ο Χριστός ή ο διάβολος; Και πόσο το στόμα σου λερώνεται από αυτόν τον κατσικοπόδαρο, τον διάβολο. Πώς δεν το είπες στον ιερέα, στην εξομολόγησή σου, για να καθαρθεί; Τι είπε ο Απόστολος Πέτρος στον Ανανία εκείνον, που διαβάζουμε στο 5ο κεφάλαιο των Πράξεων; Τι του είπε; Του λέει: «Ανανία, γιατί ο Σατανάς εγέμισε την καρδία σου και ψεύσθηκες στο Πνεύμα το Άγιο και είπες ότι πήρες τόσα χρήματα από τον αγρόν, εφόσον δεν πήρες τόσα αλλά πήρες τόσα;» Ο Σατανάς το είπε το ψέμα αυτό.

Όμως με τη γλώσσα του. Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα; Το Πνεύμα το Άγιο να φονεύσει τον Ανανία και να τον σηκώσουν. Και σε λίγο να φονεύσει και τη Σαπφείρα, τη γυναίκα του, η οποία κι αυτή ήρθε να πει τα ίδια ψέματα, εκεί που ήρθανε στα αχνάρια του ανδρός της, και να τη φονεύσει κι αυτήν το Πνεύμα το Άγιο και να τη σηκώσουνε κι αυτήν. Ο Θεός δεν μας φονεύει σήμερα όταν λέμε ψέματα, όταν βλασφημούμε, όταν μοιχεύουμε, όταν κλέβουμε. Δεν μας φονεύει. Μας φονεύει όμως ψυχικά ο Σατανάς. Ξέρει ότι ζούμε στον αιώνα της Χάριτος, δεν ζούμε στον αιώνα του Νόμου. Και μας αφήνει, μας δίνει ένα περιθώριο να μετανοήσουμε, να επιστρέψουμε. Και εντούτοις είναι μία αμαρτία η οποία κακοφορμεί, κυκλοφορεί χωρίς...

Να την αντιλαμβάνονται οι πολλοί, ανήκουστα κυκλοφορεί μεταξύ μας. Δεν ξέρω, μακάρι να πέφτω στο κενό με αυτά τα οποία λέγω, αλλά δεν νομίζω. Στην περίπτωση αυτή υπάρχουν πολλοί οι οποίοι είμεθα ένοχοι και δεν το έχουμε προσέξει. Μια λοιπόν και περάσαμε τον καινούριο αυτό χρόνο, την περίοδο την πνευματική αυτή, προσέξετέ το φέτος. Κοιτάξτε να βγάλετε ό,τι παλιό έχετε. Και αν προσέξετε, μην ξαναπέσετε. Και αν πέσετε, να το έχετε πάντοτε υπόψη σας να το εξομολογείστε. Διότι θα βρεθείτε αντιμέτωποι με τον Χριστό μια μέρα.

Πολλοί να μην γνωρίζουν το βάθος, και ακούς ανά πάσαν στιγμή πάσης φύσεως όρκους, ψεύδους μάλλον, και όρκους. Ορκίζονται οι άνθρωποι στα παιδιά τους, ορκίζονται στα μάτια τους, ορκίζονται στα κόκαλα των γονέων των. Γιατί ορκίζεσαι; Ορκίζεσαι στον Θεό; Και ορκίζονται ψέματα. Γιατί υπάρχει λόγος, όταν είναι η αλήθεια, να ορκιστείς; Η αλήθεια ομιλεί αφ’ εαυτής. Για να καλύψεις το ψέμα σου, εκθέτεις τα παιδιά σου, εκθέτεις την τιμή σου. «Στην τιμή μου, μα...»

Ευχαριστώ.

Εκείνες οι δυο άλλες όψεις βλέπουνε οι άνθρωποι χωρίς να μπορούν να το πιάσουν. Ορκίζονται, φέρουνε αγίους μπροστά, «μα τον Άγιο», ορκίζονται στην ψυχή τους, και όλα αυτά καλύπτουν πίσω ένα ψέμα. Για να καλύψουν το ψέμα, παρουσιάζουν μια σειρά άγια πρόσωπα, μια σειρά άγια πράγματα, μια σειρά πολύτιμα πράγματα, για να καλύψουν το ψέμα, διότι η αλήθεια, είπα, λάμπει αφ’ εαυτής. Και εντούτοις μένουν απαρατήρητα, δεν έχουν εξομολογηθεί αυτά τα πράγματα ποτέ.

Παρουσιάζονται στην επιφάνεια. Υπάρχουν δε πολλοί τύποι.

Που εξυπηρετούν το ψέμα, πολλοί τύποι. Είναι ο ψεύτης, ο οποίος ψεύδεται απευθείας, δικιά του παραγωγή. Αυτός είναι ψεύτης, από τα γεννοφάσκια του λέγει ψέμα. Είναι οι άλλοι επίσης οι οποίοι κυκλοφορούν ψέμα, αλλά δεν το βγάλαν αυτοί. Το άκουσαν από άλλον και μεταφέρουν κι αυτοί ένα άλλο ψέμα. Αυτοί είναι οι ψευδολόγοι. Μεταφέρουν λόγους και δίνουν μία είδηση. Είναι μια άλλη επίσης περίπτωση, αστειζόμενοι.

Συζητώντας μύρια πράγματα, λένε ένα εκατομμύριο ψέματα για να κάνουν τους άλλους να γελάσουν, να θεωρηθούν, για να φανούν έξυπνοι. Αυτά δεν έχουν σχέση καμιά με τον Θεό. Αυτά έχουν σχέση καθαρά με τον Σατανά και ποτέ με τον Θεό. Και χρησιμοποιούνται τα πιο πολύτιμα πράγματα, η γλώσσα του ανθρώπου και ο νους του ανθρώπου, για να εξυπηρετήσει τι; Αυτά που ωφελούν τον Σατανά και κάνουν τον άνθρωπο να κακαρίζει. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι σώφρων, να είναι σοβαρός, να σκέπτεται πάντοτε. Να είναι σαν το στάχυ εκείνο το φορτωμένο, το γερτό, να μην είναι ίσιο επάνω· είναι το κούφιο.

Δεν έχει τίποτα μαζί του. Αυτοί είναι οι ψευδοαργολόγοι που λέγονται. Ψεύδονται με λόγια αργά, άχρηστα, θεωρητά, που δεν ωφελούνε πουθενά. Και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι που λένε παραμύθια, που λένε σόκιν, που λένε βωμολοχίες, που φτιάχνουν ιστορίες εκ του μηδενός. Θα δώσουμε λόγο για όλα αυτά τα ψέματα τα οποία αραδιάζουν και για τον χρόνο που σπαταλούν. Άλλοι επίσης είναι ψεύτες: υπόσχονται ευχαρίστως να βοηθήσουν, υπόσχονται να δώσουν, υπόσχονται να παραβρεθούν, υπόσχονται να κάνουν, να φτιάξουν κ.λπ., και όχι για σοβαρά πράγματα, αναιρούν τον λόγο τους.

Απλώς από αστάθεια χαρακτήρος. Δεν έχουν καν χαρακτήρα. Δεν έχουν εκείνο που λέμε λόγον. «Μα, δεν έχεις λόγον;» Αδιαφορεί. Κρεμάστηκες από τον λόγο του και πιάστηκες από τον λόγο του, δεν ενήργησες, σε ξεγέλασε ότι θα ενεργήσει αυτός, σου υποσχέθηκε και αυτός σε έψεξε και σε κρέμασε στον αέρα. Πολλοί τέτοιοι άνθρωποι υπάρχουν μέσα στην κοινωνία. Αυτοί είναι οι ψευδεπαγγέλτες, επαγγέλλονται ψευδώς, υπόσχονται ψευδώς. Είναι λοιπόν πολλές κατηγορίες ψευδολόγων, ψευτών, μέσα στους ανθρώπους που κυκλοφορούν σήμερα.

Πλάθει το ψέμα, το τορνεύει, το φτιάχνει με τον τρόπο του. Αυτός είναι ο ψευδοπλάστης ο λεγόμενος. Άλλος επίσης κατηγορεί με το ψέμα· αυτός είναι ο συκοφάντης. Δεν είναι ψέμα κατηγορώντας έναν άλλον; Διότι όταν λες ψέμα αλλά δεν κατηγορείς κάποιον άλλον, λες παραδείγματι ότι εγώ ευρέθηκα στην Πάτρα χθες και έριξε ένα χαλάζι τόσο. Ψέμα, αλλά για χαλάζι ο λόγος. Αλλά όταν λέω ψέμα τώρα και κατηγορώ κάποιον άλλον, ο οποίος δεν έκανε τίποτα ο άνθρωπος, ψέματα τον κατηγορώ. Αυτός είναι συκοφάντης, συκοφάντης των ανθρώπων αυτών. «Τι έκανε αυτός;» ή «Η φίλη του έκανε αυτό» ή «Η γυναίκα του έκανε εκείνο» ή «Ο σύζυγος έκανε αυτό με την άλλη». Προτείνει συκοφαντία.

Και σε μια περίπτωση που μιλάω ότι έπεσε ένα χαλάζι τόσο και είναι ψέμα, αλλά ψεύδος είναι. Συκοφαντία, διότι ψεύδομαι συγκεκριμένα για πρόσωπο και διαβάλλω πρόσωπο. Άλλος επίσης μαρτυρεί ψευδώς σε δικαστήρια, σε συζητήσεις, τον επικαλείται κάποιος ως μάρτυρα κλπ. Αυτός είναι ψευδομάρτυς. Σκεφτείτε λοιπόν πόσους μπορεί να συναντήσει τέτοιους τύπους ο άνθρωπος μες στο περιβάλλον που ζει. Θα συναντήσει ψευδολόγους, θα συναντήσει αργολόγους, θα συναντήσει ψευδοαργολόγους, θα συναντήσει ψευδεπαγγέλους, θα συναντήσει ψευδοπλάστες, θα συναντήσει συκοφάντες, θα συναντήσει ψευδομάρτυρες.

Ευχαριστώ.

Γραφή. Θελήσουμε να ξεδιαλέξουμε, ζήτημα να δούμε ανθρώπους να έχουν καθαρή τη γλώσσα. Άλλοι λίγο, άλλοι πολύ, με διάφορους τρόπους και με διαφόρους μεθόδους που χρησιμοποιεί ο σατανάς επάνω μας, με την απροσεξία μας, μας έχει στο χέρι και πληρώνουμε φόρο, μπορείτε να το καταλαβαίνετε. Και σας λέγω ότι στους 100 χριστιανούς που εξομολογούνται, ζήτημα ένας-δύο αν κατηγορήσει τη γλώσσα του μπροστά στον εξομολόγο, να πει ότι εγώ ψεύδομαι, ότι ο σατανάς χρησιμοποιεί τη γλώσσα μου, γιατί αυτός είναι ο πρώτος ψεύτης. Αυτός λέει ψέματα, ο Χριστός δεν λέει ψέματα. Δύο είναι τα πρόσωπα τα οποία οι άνθρωποι ακολουθούν.

Τον Χριστόν ή τον διάβολον. Όποιος δεν είναι υπέρ ημών, είναι καθ' ημών. Κι όποιος δεν είναι καθ' ημών, είναι υπέρ ημών, λέγει ο Χριστός. Τέτοιες καταστάσεις δεν υπάρχουν. Όπου λοιπόν αν ανατρέξεις, θα βρεις το ψέμα σήμερα κατ' εξοχήν. Από τον χριστιανό όμως δεν πρέπει να περιμένουμε το ίδιο. Αν πας στην αγορά, το ψέμα πολιτεύεται. Ψεύτικα ζυγιάζει. Ψεύτικα λέγει την τιμή, για να πουλήσει χαμηλότερα έπειτα. Ψεύτικα μετράει. Ψεύτικα πολιτεύεται δηλαδή η αγορά σήμερα. Κατοικείς στα εργαστήρια. Πήγαινε να παραγγείλεις κάτι.

Θα υπάρξει ψέμα στη συναλλαγή. Ειλικρίνεια δεν πρόκειται να ακούσεις· είναι λίγες οι περιπτώσεις που θα ακούσεις ειλικρίνεια. Στα σπίτια μέσα κυκλοφορεί το ψέμα και μεταξύ συζύγων ακόμα, γονέων και τέκνων, μεταξύ αδελφών. Δεν βασιλεύει η αλήθεια ούτε σε αυτά τα σπίτια. Στα παλάτια αν πας, στους μεγιστάνες αν ανέβεις, κι εσύ εκεί θα βρεις το ψέμα. Εκεί ίσως και περισσότερο, διότι χρειάζεται η κολακεία για να μπορέσεις να σταθείς. Χωρίς κολακεία και συκοφαντία δεν μπορείς να σταθείς σε αυτές τις μεγάλες θέσεις, σε αυτές τις μεγάλες πόρτες. Χρειάζεται απαραιτήτως ως βοηθητικό.

Παρίσταται το ψέμα στα δικαστήρια. Υπάρχει δικαστήριο χωρίς ψέμα; Ποιος είναι εκείνος που πήγε και είπε την αλήθεια; Είναι δυνατόν να αντικρίσεις την αλήθεια, έστω κι αν δεν έχεις την αλήθεια; Πρέπει να την αντικρίσεις. Θα πεις ψέμα. Ή θα πεις παραπάνω ή θα πεις λιγότερα. Εκτός των ψευδομαρτύρων, οι οποίοι πληρώνονται.

Οι οποίοι επί ανταλλάγματι ή για λόγους εκδικήσεως ψεύδονται, προκειμένου να δοθεί το δίκαιο σε έναν άλλον που δεν είναι δικό του, εκτός εκείνων. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Το ψέμα προχωρεί μέχρι και αυτού του Αγίου Βήματος. Και μέσα στο ιερό ακόμη. Και μέσα στους ιερωμένους. Και στους ανωτέρους και στους κατωτέρους. Παρότι...

Εντολή είναι τα χείλη του ιερέως να μην ψεύδονται, αλλά πολλάκις και από αυτούς συλλαμβάνονται ενίοτε να ψεύδονται. Σε όλες βέβαια τις περιπτώσεις υπάρχουν οι εξαιρέσεις, δεν πρέπει να είμεθα απόλυτοι, αλλά εν γενικές γραμμές το ψέμα πολιτεύεται σήμερα. Είμεθα στην εποχή της ψευτιάς, στην εποχή της κομπίνας, στην εποχή της απάτης. Το ψέμα βγαίνει από ένα στόμα και κυκλοφορεί σε εκατομμύρια στόματα.

Μεταδίδει στον άλλο, του βάζει και τη σάλτσα, του βάζει και τη σαντιγί από πάνω, του βάζει και κερασάκι ή του κόβει τα ποδαράκια, κατά αναλογία. Το σερβίρει όπου θέλει να το βάλει, όπου θέλει να το δώσει, θα το παρουσιάσει ως αλήθεια.

Όχι μόνο λέγεται, αλλά και γράφεται, τυπώνεται το ψέμα, διαβάζεται το ψέμα. Η μεγάλη ύπαρξη του ψέματος, και δεν έχει γίνει συζήτηση ποτέ για το ψέμα. Ακούσατε ποτέ συζήτηση για το ψέμα; Μένει απαρατήρητο. Έρπει, έρπει, από ανάκτορο μέχρι ιερό ναό, μέχρι αγορά, μέχρι σπίτι, μέχρι, μέχρι, μέχρι. Τα πάντα πάνε να καλυφθούν διά του ψεύδους. Εκείνο δε που είναι το λυπηρό, γιατί υπάρχουν και άλλες αμαρτίες, οι οποίες και αυτές πολιτεύονται και κυκλοφορούν.

Υπάρχει κάποια γνώμη και την πιάνουμε ενίοτε από το αυτί και την πηγαίνουμε στον πνευματικό. Ορίστε, σου τη φέρνω, έκαμε αυτό και αυτό. Εδώ το ψέμα δεν πηγαίνει στον πνευματικό. Λέμε καμιά φορά στο μικρό, θα του βάλουμε πιπέρι στη γλώσσα που λέει ψέμα. Αλλά δεν βάζουμε πιπέρι στο δικό μας, στη δικιά μας τη γλώσσα. Διότι ο μικρός μπορεί να λέει κανένα ψέμα: που έφαγε το γλυκό, που πήγε να παίξει απ' έξω, που η μητέρα του ή ο πατέρας του τού είπε να διαβάσει, ή που πήρε καμιά μια δραχμή να πάρει κανένα λουκούμι, καμιά καραμέλα. Μπορεί να λέει ψέματα. Αλλά αυτά είναι παρωνυχίδες προς τα ψέματα που λέει ο πατέρας και η μητέρα.

Τα δικά μας τα δικαιολογούμε εμείς, τα δικά του μικρού δεν τα δικαιολογούμε και δεν τα προσέχουμε. Όπου λοιπόν αν κυκλοφορείς σήμερα υπάρχει το ψέμα. Για να υπάρχει το ψέμα, υπάρχει ο διάβολος. Και για να υπάρχει ο διάβολος και να συζητεί το ψέμα, δεν υπάρχει ο Χριστός. Το καταλαβαίνουμε; Εκεί θέλω να καταλήξω, ότι πλανώμεθα, ότι είμεθα χριστιανοί, εφόσον στην πραγματικότητα δεν είμεθα, εφόσον έρπει μέσα μας κατά κάποιον τρόπο αυτή η αμαρτία που ακούει στο όνομα ψεύδος. Βλέπετε, περιέρχεται λοιπόν πάσαν την οικουμένην, βλάπτει.

Αυτόν που το λέγει και ζημιώνει αυτόν που ακούει, διότι και αυτός που ακούει το ψέμα ζημιώνει. Δεν έχεις να ωφεληθείς από το ψέμα. Και ο άνθρωπος ο οποίος ψεύδεται και παραβαίνει κατά συνέπεια τον νόμο του Θεού θα τιμωρηθεί μίαν ημέρα. Είναι αδύνατο να μην τιμωρηθεί. Έχει υποχρέωση να κάνει ό,τι λέγει ο Θεός. Πολλές φορές υποσχόμεθα πολλά πράγματα και βγαίνουμε ψεύτες στο τέλος. Θυμόσαστε, κάτω από την ανάγκη ο Φαραώ τρεις φορές υπεσχέθη να αφήσει τον εβραϊκό λαό και τις τρεις φορές εψεύσθη. Όταν τα έβρισκε μαύρα τα πράγματα...

Εκάλυψαν βάτραχοι ολόκληρον την Αίγυπτο, όταν κατέκλυσαν τα ανάκτορα και όλο τον κόσμο κυνόμυια εκεί, όταν αίμα εκάλυψε την Αίγυπτο, υπέσχετο. Αλλά έπειτα εψεύσθη. Αποτέλεσμα ποιο ήτανε της συμπεριφοράς του; Να μείνει μέσα εκεί στην Ερυθρά Θάλασσα. Αυτά είναι τα αποτελέσματα καθενός που θα πει ψέματα. Αν θυμηθείτε τον Γιεζί επίσης, ο οποίος ερωτήθη, που είχε πάρει τα ρούχα και τα χρήματα από τον Νεεμάν τον Σύρο. «Πού ήσουν, Γιεζί;» του λέει ο γέρο-Ελισσαίος. «Εδώ ήμουν». Η λέπρα, του λέει, του Νεεμάν του Σύρου επάνω...

Και τας τρεις γενεάς, και βγήκε ολόλευκος από μπροστά του, γιατί εψεύσθη· είχε πάει, είχε πάρει. Σήμερα δεν λεπρωνόμεθα εξωτερικώς, αλλά εσωτερικώς λεπρωνόμεθα, όπως λεπρώθηκε η Μαριάμ, η αδελφή του Μωσέως, η οποία κατηγόρησε. Δεν εκβιάζει σήμερα ο Θεός, ούτε μύτες κόβει, ούτε αυτιά, ούτε λέπρα δίδει εξωτερικώς, ώστε με το ζόρι να γίνουμε καλοί. Όχι. Θέλει να το καταλάβει ο καθένας και να το ενεργήσει ο καθένας. Γιατί μιλάω για ψέμα; Ίσως να με ρωτήσει κάποιος: ποιος το έβγαλε αυτό το ψέμα; Ποιος πρώτος είπε το ψέμα και πού πρώτα ελέχθη το ψέμα;

Το πρώτο ψέμα το είπε ο διάβολος μέσα στον Παράδεισο και συγκεκριμένως στην Εύα. Σε αυτή πρωτοείπε το ψέμα.

Είπε, αν έχετε διαβάσει στην Παλαιά Διαθήκη, στην απάντηση που έδωσε η Εύα όταν ερωτήθη πάλιν από τον σατανά: «Σας είπε αλήθεια να μην φάτε τίποτα από αυτά που είναι εδώ πέρα μέσα;» Αυτή απήντησε ανύποπτα: «Από όλα, λέει, μας είπε να φάμε. Μόνο από αυτό το ξύλο εδώ, από το δέντρο αυτό, μας είπε να μην φάμε. Διότι από την ημέρα, λέει, που θα φάμε, θα πεθάνουμε· δύο θανάτους μάλιστα. “Θανάτω αποθανείσθε”, μας είπε». Εκεί ακριβώς είπε ο όφις τη γυναικί: «Ου θανάτω αποθανείσθε». Ο Θεός λέει «θα αποθάνουν» και ο σατανάς λέει «ψέματα λέει ο Θεός, δεν θα πεθάνετε».

Ένας από τους δύο λέει ψέμα: ο Θεός ή ο διάβολος. Ο διάβολος λέει ψέμα. «Ήδει γαρ ο Θεός, γνωρίζει ο Θεός, ότι η αν ημέρα φάγητε απ' αυτού, διανοιχθήσονται υμών οι οφθαλμοί και έσεσθε ως θεοί, γινώσκοντες καλόν και πονηρόν». Από φθόνο, λέει, από ζήλια, δεν σας αφήνει να φάτε από αυτό. Διότι θα ανοιχθούνε, λέει, οι οφθαλμοί σας και θα γίνετε εσείς θεοί. Έγιναν; Δεν έγιναν. Ψεύτης λοιπόν, ξεγέλασε τους ανθρώπους. Επίστεψαν στο ψέμα αυτοί, σε έναν εύκολον τρόπο να γίνουν γρήγορα θεοί διά της βρώσεως, και επέτυχαν το τελείως αντίθετο. Ο πρώτος λοιπόν ψεύτης είναι ο σατανάς.

Γι' αυτό και ο άνθρωπος ο οποίος ψεύδεται σήμερα εξυπηρετεί τον σατανά και περιπατεί στα αχνάρια του σατανά. Είναι όργανο του σατανά. Χρησιμοποιεί ο σατανάς το στόμα του, την καρδία του, τη γλώσσα του, τον νου του, να μηχανευτεί, να φτιάξει ό,τι μπορεί κατά του Θεού και κατά των ανθρώπων. Γι' αυτό θα πρέπει να φροντίσει, αν δεν ήξερε μέχρι τώρα, να σκέπτεται όταν πρόκειται να ανοίξει το στόμα του. Είναι δύσκολες περιπτώσεις βέβαια, γιατί ο άνθρωπος έρχεται πολλές φορές στην ανάγκη να πει ψέμα. Είναι όμως εξαιρέσεις αυτές. Θα πω κάτι παρακάτω.

Ο πρώτος ο οποίος είπε το ψέμα και το είδος του ψεύδους είναι ο σατανάς, και λέγονται αυτά μέσα στον Παράδεισο ακόμη, όταν είναι ο Θεός, ο σατανάς και το πρώτο ζευγάρι, ο Αδάμ και η Εύα. Ο συγγραφεύς της Αποκαλύψεως, στο 12ο κεφάλαιο, στίχος 9, γράφει το εξής: «Και εβλήθη ο δράκων, ο όφις ο μέγας, ο αρχαίος, ο καλούμενος διάβολος και ο σατανάς, ο πλανών την οικουμένην όλην· εβλήθη εις την γην και οι άγγελοι αυτού μετ' αυτού». Εβλήθη...

Ο σατανάς, λέει, ο πρώτος, ο δράκων, ο όφις, ο αρχαίος, ο διάβολος. Άρα λοιπόν ο σατανάς, ο όφις εκείνος είναι ο σατανάς. Θυμηθείτε ότι ο σατανάς χρησιμοποίησε τον όφιν και όφις αναφέρει η Γραφή ότι ήταν το φρονιμώτατον των ζώων. Δηλαδή χρησιμοποίησε ένα ζώο που δεν προκαλούσε υπόνοια, για να ξεγελάσει. «Από σένα δεν το περίμενα». Έτσι και μέχρι της σήμερον κατορθώνει η πλάνη να σερβίρει την αμαρτία προς όλους τους ανθρώπους. Γι' αυτό μην κοιτάμε πού θα έρχεται, πώς μας το λέει.

Αυτό που μας λένε, αν είναι αντίθετο με την εντολή του Θεού, εμείς είμαστε υποχρεωμένοι να το αρνηθούμε. Άγιος αν το λέει, δεν θα το δεχτούμε, εφόσον είναι αντίθετο με την εντολή του Θεού. Εν προκειμένω ο σατανάς ενεδύθη τον όφιν για να ξεγελάσει τους πρώτους ανθρώπους και άφησε ένα παράδειγμα για μας: ότι εντολή είναι το να μην φάτε. Τώρα σας το λέει το φρονιμότερο πλάσμα, είστε ένοχοι. Δεν μπορεί να είναι φρονιμότερο το πλάσμα από τον πλάστην. Ο πλάστης είναι αυτός που έκαμε και το πλάσμα. Βάλ' τα λοιπόν και τα δύο στη μέση και συζήτησε μαζί τους. Ποιον θα ακούσω, εσένα ή εκείνον που σε έφτιαξε;

Που σε έφτιαξε και εσένα και εμένα, μου είπε να μην φάω, διότι θα αποθάνω μάλιστα. Πώς εσύ έρχεσαι να μου διαψεύσεις εκείνον που με έφτιαξε και να μου πεις ότι με ζηλεύει και δεν με αφήνει να φάω, διότι αν φάω θα γίνω Θεός; Έτσι πλανάται ο άνθρωπος, μη προσέχοντας στα λόγια του Θεού. Πόσο λοιπόν ο Θεός έχει πει ότι για κάθε λόγον αργόν τον άνθρωπο θα τον φέρει σε κρίση, πόσο μάλλον έχει πει «ου ψευδομαρτυρήσεις», να μην χρησιμοποιηθεί το στόμα σου καθόλου στο έργο του σατανά, ούτε για αστείο να μην πεις. Πώς είναι δυνατόν να μένεις ξένοιαστος; Πόσα, πόσα ψέματα έχεις πει; Παρ' εις θεότητος, πόσα ψέματα έχεις πει;

Για άλλους διαφόρους λόγους ή να καλύψεις ορισμένες καταστάσεις. Πώς είναι δυνατόν; Όσες φορές άνθρωποι δήθεν να προσφέρουν καλό, δεν λένε ψέματα; Κάθε στιγμή προσφέρουν κακό. Πηγαίνετε στα σχολεία να δείτε οι μαθητές τι κάνουν. Ψεύδονται να καλύψουν φίλους τους ή φιλενάδες τους, οι οποίες οδηγούνται εις την καταστροφή. Ψεύδονται. «Είδες την Κατίνα, Ελενίτσα;» «Ναι, βέβαια, στο σχολείο ήταν». Και αυτή ήταν στο σπίτι της. Και το ξέρει αυτή ότι ήταν στο σπίτι της. «Μαζί ήμασταν». Και λέει ψέματα. Και την βοηθάει με το ψέμα της εις την καταστροφή. Το ίδιο συμβαίνει.

Το ίδιο συμβαίνει στη γειτόνισσα. Το ίδιο συμβαίνει στη φιλενάδα, στον φίλο και ούτω καθεξής. Εάν σκέφτεται ο άνθρωπος τι ζημιά κάνει με αυτές τις καταστάσεις και τι μετέωρους κρεμάει εδώ, θα έπρεπε από σήμερα να πάει να φουντάρει. Ξέρετε τι ζημιές έχουν γίνει με αυτές τις αφέλειες τις δικές μας και με τα ψέματα τα οποία έχουμε πει, τα οποία τα θεωρούμε εμείς υποχρεωτικά, και ότι υποχρεωνόμεθα και ότι κάνουμε καλό μάλιστα. Το πιο σατανικό είναι ότι κάνουμε και καλό ακόμη. Χωρίς να ζητήσουμε να μας στήσουνε και ανδριάντα, διότι σου βαστάξαμε την ομπρέλα να διαφθαρούν και να καταστραφούν. Η ανθρωπότης δεν θα ήταν αυτή που είναι και δεν θα είχε τα χάλια αυτά που έχει, αν υπήρχαν άνθρωποι ευθείς. «Εγώ δεν μπορώ να το πω αυτό».

«Αδύνατο να το πω, εμένα μην με μπλέκεις. Εγώ αν ερωτηθώ θα πω την αλήθεια, είτε σου αρέσει είτε δεν σου αρέσει. Πάρε τα μέτρα σου». Μα δεν έχει μα. Φίλος εδώ, ψυχή εδώ και εσύ εκεί. Είμαστε δύο κατά ενός, νικάμε. Το καταλαβαίνουμε αυτό; Αυτό, δυστυχώς, δεν θέλουμε να το καταλάβουμε. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι οι οποίοι έχουν αποφανθεί, έχουν πει πολλά λόγια και σοφά λόγια πάνω στο θέμα, το να μην ψεύδεται ο άνθρωπος και το τι ζημιές γίνονται. Ακούσετε μερικές. «Ψεύστην, λέγει, ουδένα άλλον ή τον συκοφάντην νόει».

Λέγγι, Μέγελ Βασίλειος, Κανέρα Νάολου. Μην το λογαριάσεις· ήτοι τον συκοφάντην νόει. Βλέπεις ψεύτη, το διάβολο, λέει, να βλέπεις μπροστά του. Να πηγαίνει αμέσως στο νου σου, λέγει, ο διάβολος, τον συκοφάντην νόει. Αυτός συκοφάντησε τον Θεό στους ανθρώπους και τους είπε, των ανθρώπων, ότι ο Θεός είναι ζηλιάρης, είναι φθονερός και δεν σας αφήνει αυτά, ταύτα και λοιπά, και έφερε τα αποτελέσματα αυτά που έφερε πάλι. «Απολεί Κύριος πάντας τους λαλούντας το ψεύδος». Απολεί Κύριος, θα απολέσει ο Κύριος πάντας τους λαλούντας το ψεύδος. Δεν έχει να κάνει εξαίρεση. Αυτά τα έχει γράψει ο πνευματοφόρος ψαλμωδός του Θεού.

«Βδέλυγμα Κυρίω χείλη ψευδή». Βλέπει χείλια που λένε ψέματα, βδέλυγμα. Βδέλυγμα ξέρεις τι θα πει; Σίχαμα. Και αν κοινωνούμε ή που ασπαζόμεθα τις εικόνες, τι άλλα κάνουμε δήθεν θρησκευτικά καθήκοντα, δεν εκαθαρίστησαν με μετάνοια και με εξομολόγηση και με διόρθωση ανάλογη τα χείλη αυτά, είναι δυνατόν στα μάτια του Θεού; Είναι βδέλυγμα, όπως αναφέρει εδώ. «Απατεώνα και επίορκον αποκαλούσι δικαίως τον ψεύστην». Ο ψεύτης είναι απατεών, λέγει, ας φοράει γραβάτα.

Ας είναι οι κυριλάδες και οι δεσποινάδες. Είναι απατεών και επίορκος.

Λέγει ο Μέγας Βασίλειος: «Απατεώνα και επίορκον αποκαλούσι δικαίως τον ψεύστην». Και σε απατά, διότι διά του ψεύδους εκστρατεύει εναντίον σου. «Έσχατος όρος της πονηρίας εστί το ψεύδος». Θα κάνεις όλες τις κομπίνες και τις απάτες και τις ατιμίες και στο τέλος θα βρεις ένα ψέμα να τα καλύψει. Ψέμα θα πεις και στον άντρα και στη γυναίκα και στον γείτονα και στον παπά και στους πάντες αυτούς. Δηλαδή θα πάρεις το διάβολο, το ψέμα, να καλύψεις τι; Τα διαβολόπλαστα αμαρτήματα, τα άλλα. Αν είναι δυνατό αυτό το πράγμα να επιφέρει τίποτα.

Τα θέλει ο Θεός αυτά τα πράγματα και τα βγάζει πάντοτε στην επιφάνεια. Γι' αυτό βλέπετε, τα ψέματα δεν αντέχουν πολύ. Πάντοτε τον άνθρωπο που θα αδικηθεί από ψέμα, ο Θεός θα τον βγάλει στην επιφάνεια. Ο Θεός θα τον αμείψει, ο Θεός θα τον αναδείξει. Ας τον συκοφαντήσει το δηλητηριασμένο στόμα το δικό σου, το ψευστικό, ας παλαμίσει το Ευαγγέλιο και ας ψευστείς για να τον δικάσεις, να του κάνεις· ο Θεός θα τον βγάλει επάνω. Βλέπετε, στον νου μου, τι δεν είπε αυτή η διεφθαρμένη γυναίκα του Πετεφρή για τον Ιωσήφ. Τώρα θυμηθείτε τι είπε για τον Ιωσήφ. Ζήτησε τον Ιωσήφ να κοιμηθεί μαζί της, τον Ιωσήφ τον πάγκαλο. Και ο Ιωσήφ δεν εδέχθη.

Λέει: «Είναι δικά μου. Εγώ τα διαχειρίζομαι, κυρία. Ο κύριός μου δεν ξέρει τίποτα. Τι χρήματα έχουν, τι τρόφιμα έχουν, τίποτα. Όλα είναι στο χέρι μου και εγώ μπορώ να τα διαχειριστώ. Πλην σου, εσένα δεν μπορώ να σε διαχειριστώ. Είσαι εκεί, άμυαλη, διεφθαρμένη γυναίκα. Ανήκεις σ' αυτόν. Αλλά εκτός τούτου, πώς είναι δυνατόν να πράξω αυτό ενώπιον του Θεού μου;» Έβλεπε Θεό και στην Αίγυπτο αιχμάλωτος. Και δεν κατόρθωσε αυτή να τον βάλει στο χέρι, να τον απολαύσει. Κάποια μέρα, που δεν ήρθε άλλη εκεί πέρα, τον εβούτηξε, διερχόμενον. Ο μικρός δεν ενέδιδε. Έδραξε το ιμάτιο. Του πήρε το σακάκι.

Το σακάκι το αφήνει στα χέρια της. Τι έκανε αυτή η οργίλη; Το κρατάει το σακάκι. Το μεσημέρι που ήρθε ο κύριος, είπε: «Ιδού, αυτό το παλιόπαιδο που μου έφερες εδώ πέρα, τι πήγαινε να μου κάνει σήμερα. Δεν μπόρεσα να τον κρατήσω, του βάσταξα μόνο το σακάκι. Μου ρίχτηκε». Φτιάχνει ψέμα· είχε γίνει το τελείως αντίθετο. Αυτός το πίστεψε, γιατί βέβαια πού να φανταστεί ο άνθρωπος ότι είναι το τελείως αντίθετο. Το τεκμήριο ήταν το ρούχο που του πήρε αυτή, και το πιάνει το παιδί και το βάζει φυλακή, στην εσωτέρα φυλακή, μεταξύ των βαρυποινιτών. Λοιπόν, γράφει η Γραφή: «Ο Κύριος ην μετ' αυτού και κατέχεεν αυτού έλεος».

Μαλάκωνε τον πόνο του, βλέποντας την αδικία αυτή. Και αποτέλεσμα ήταν να εμπνεύσει έπειτα τα όνειρα και λοιπά του Φαραώ και να γίνει δεύτερος Φαραώ. Αυτή τον καταδικάζει με την ψευτιά της και με την κουτοπονηριά της και με την αναίδειά της για θάνατο, και αυτός βρίσκεται δεύτερος Φαραώ. Αυτός είναι ο Θεός. Αυτός είναι ο Θεός. Αλλά δεν είμαστε καθαροί εμείς πάντοτε. Ναι μεν δεχόμεθα από άλλους κατηγορίες και τέτοια, αλλά δεν είμαστε εμείς καθαροί· έχουμε και εμείς βρωμιά στις δικές μας. Αν ήμασταν καθαροί, θα βγαίνανε γρηγορότερα επάνω οι συκοφάντες μας και θα φαινόταν η αλήθεια σε τέτοιες περιπτώσεις. Γι' αυτό δεν έχουμε τέτοιες περιπτώσεις σαν τις σημερινές. Σε αυτό είπα προηγουμένως ότι

θα ρωτήσει κανένας: «Πάντοτε πρέπει να λέμε ναι και όχι; Δεν πάει καμιά φορά να πούμε τίποτα άλλο; Πάει καμιά φορά να πούμε ψέμα και επιβάλλεται μάλιστα να ειπωθεί το ψέμα;» Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως, όχι όπως το χρησιμοποιούμε εμείς. Μια γνώμη είναι η εξής αναφορικώς με το ψέμα: «Καλόν γαρ ποτέ και το ψεύδος». Καλό, λέει, και το ψέμα καμιά φορά, «όταν ωφελή τον λέγοντα, μηδέν δε καταβλάπτη τον ακούοντα». Όταν θα ωφελήσει εκείνον που θα το πει, αλλά δεν θα κάνει ζημιά στον άλλο. Έρχεται μεθυσμένος ο πατέρας.

είναι αυτή η πόρνη λέει για την κόρη τι έδιγαν ζήρου αντισφάξου Θα πει η μάνα: «Εδώ είναι μέσα, ώστε εδώ με μαχαίρι να τη σφάξεις;» Θα πει: «Δεν είναι εδώ, στο φροντιστήριο· πήγε στο σχολείο». Για να προλάβει το χειρότερο κακό, το φόνο που δεν διορθώνεται, αναγκάζεται να πει ψέμα. Καταλαβαίνετε; Αυτή είναι η περίπτωση. Λένε ορισμένοι: «Να, δεν βλέπετε τον Άγιο Διονύσιο που είπε ψέμα;» Άμα είπε ψέμα ο Άγιος Διονύσιος και έκρυψε τον φονιά του αδερφού του, κάντε το κι εσείς, ντε, κάντε το κι εσείς και θα αγιάσετε. Έκρυψε τον φονιά του αδερφού του. Πήγε η αστυνομία κοντά και τον ζήτησε. «Δεν πέρασε», λέει, «από εδώ», και τον έκρυψε. Και πίστεψε η αστυνομία ότι δεν είναι εκεί, γιατί δεν είχε πει ποτέ ψέματα ο Άγιος και ήξερε η αστυνομία ότι

αυτός ο άνθρωπος δεν λέει ψέματα. Για να μας πει τώρα «δεν είναι εδώ», δεν είναι εδώ. Και έφυγε και του δόθηκε ευκαιρία και τον φυγάδευσε. «Πήγαινε», του λέει, «και μετανόησε». Τον παρακαλούσε από το κρησφύγετο να μετανοήσει. Γι' αυτό έχουν γράψει και επάνω στην αγία λάρνακά του το εξής: «Εψεύστηκε για πρώτη φορά, την παρθενίαν έχανε, και αγίαζε ο αναμάρτητος την ώρα που αμάρτανε». Έτσι το έχουν γράψει επάνω οι Ζακυνθινοί. Για πρώτη φορά εψεύστηκε και έχασε την παρθενία της φιλαληθείας του. Αλλά αγίαζε ο αναμάρτητος εκείνη την ώρα, την ώρα που αμάρτανε. Δεν ξέρω αν αυτά μπορούσαν να ωφελήσουν απόψε. Εγώ τα είπα.

Αν νομίζετε ότι μπορούν να ωφελήσουν και σας χρειάζονται, κρατήστε κάτι. Μπορεί να ωφεληθείτε. Και εύχομαι στον Άγιο Θεό να βρεθεί η γλώσσα σας καθαρή από ρύπου και μάλιστα του ψεύδους.