Ninth Beatitude, Part 1 | 04-02-1996

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My friends, from the time the Lord came to earth, the world was divided into two camps: those who believed and became His disciples, and those who denied that He is God and took a hostile stand against Him. This whole situation is vividly portrayed in the prophecy of Simeon the God-Receiver, whose feast we celebrated yesterday, February 3. He received the infant Jesus into his arms and called Him “a sign that will be spoken against.” Here, “sign” can mean a miracle, or even a point of reference.

Here it is better understood as a miracle: a sign spoken against, a miracle toward which people will take opposing positions. In other words, He will provoke both faith and contradiction—both belief and unbelief. It is therefore entirely natural, perfectly natural, that those who have believed in Jesus Christ should also become signs spoken against throughout history. Pay close attention to this; we must become fully conscious of it. Christ put it this way:

“They persecuted Me, and they will persecute you.” In other words, if they persecuted Me, they will persecute you as well. “If they kept My word, they will keep yours also.” That is, if they followed My teaching, then they will also follow your teaching, which will speak about Me. “But all these things they will do to you for My name’s sake.” The whole matter—whether people accept or reject—is bound up with My name, with the sign that is spoken against. We must know this. We must know it because otherwise we shall undergo a crisis in our lives, and often that crisis may lead us down the wrong path. Thus, if the eighth Beatitude, which we discussed last time, blesses those who are persecuted because they remain steadfast in holiness,

the ninth Beatitude, which we shall consider this evening, blesses those who are persecuted and mocked because they confess the divine-human person of Jesus Christ, the God-Man. And now I shall give you the ninth and final Beatitude: “Blessed are you when they revile you and persecute you”—when they mock you and drive you away—“and say every evil word against you falsely,” when they brand you with slanderous labels, lying, of course, “for My sake.” The whole matter is because of My name. “Rejoice and be exceedingly glad, for great is your reward in heaven, for so they persecuted the prophets who were before you.” They treated the prophets before you in the same way—that is, the prophets of the Old Testament. Here, then, we have an outward confession, both in words and in deeds. A person’s very way of life can provoke others, and his words can provoke them as well. It is just as I read to you last time, when the ungodly say: “He is grievous to us even to behold.” The mere sight of him is burdensome, because his presence rebukes those around him. And certainly, the best confession of Christ is to live a spiritual life. But to those who feel condemned by it, we become a stumbling block.

How often, indeed, people use the word “scandal” or “stumbling block”! Let me give an example that comes readily to mind: a memorial meal. It is Great Lent, and suppose we serve meat. You know the worldly attitude: if we do not serve meat on a Sunday during Great Lent, people think we are stingy—that we invited our relatives but did not wish to show them proper hospitality, and many other things of that sort. And so, if you please, we serve meat. Yet the relatives were invited to pray to God for the soul of the departed; and listen to this—by acting in precisely this way, they provoke Him to anger.

If we say that the proper fasting food should be served...

If it has been served, that should present no problem. Yet those around us will say that we are scandalizing them. But how, gentlemen, are we scandalizing you? How, I ask? How? As you understand, the world is a strange thing. And when we say “the World”—with a capital W, if you like, and in quotation marks—it consists, and here lies our great tragedy, of baptized Christians. If only it did not consist of baptized Christians, then we could say: these are the baptized and those are the unbaptized. But today, the place of the world in the spiritual sense has been taken over by baptized people. It is tragic, beloved. This, then, is what the ninth Beatitude tells us.

Our confession is made both through deeds and through words. And how does the world oppose those who confess the Lord? The world uses three methods, and the Lord has already set them before us in His ninth Beatitude. The first is reviling. What did He say here?

It is psychologically calculated, malicious, and effective. Someone throws a sarcastic remark or a degrading label at you, and it touches the most sensitive chords of a person’s sense of honor. But if you will, let us notice something else—and let us notice it from the very outset:

it touches the most sensitive chords of our pride. But if pride is present within us—that is, if we have not purified our hearts—then we shall certainly fail to carry through our confession of Christ. Somewhere along the way, we shall fall. I repeat: if we have not purified our hearts, if we lack that essential foundation of humility and freedom from pride, then as soon as someone mocks or taunts us, we throw everything away. Pay close attention to this in primary school, in middle school, in high school, at the university, and, for the boys, in the army. Yes, as soon as someone throws a remark at you, you immediately abandon your confession of Christ so that you will not appear inferior to the others, because you are afraid of what the other person is saying about you. You abandon the ninth Beatitude because the reviling and mockery have already struck you, taken hold of you, and overcome you. That is why I shall return to this point.

As I was saying, this is a carefully calculated, malicious, and effective weapon used by worldly people. We must therefore take care not to set out to appear as confessors of Christ without at least some elementary purification of our souls and hearts. The other person throws a humiliating word at you, a mocking epithet, a nickname, an insult, a taunt, or some derisive remark that often stings you deeply,

offending the very center of your personality or your manhood.

Let us therefore be watchful. As I told you, this requires humility and strength of soul. And why must you endure all this? Simply because you are a Christian. There is no other reason. On the Palatine Hill in Rome, an engraving was found scratched into a surface—I have seen a photograph of it—a crude caricature showing a crucified donkey, a donkey upon a cross. Beneath it is the inscription: “Alexamenos worships his God.” It evidently came from soldiers stationed on the Palatine who wanted to mock a Christian comrade. They portrayed Jesus Christ as a donkey upon the cross, saying that Alexamenos, their Christian comrade, worships God, and that this God is nothing but a donkey. Just think of it. Yet in daily life we also encounter countless such cases, even within our own homes. Did not the Lord say concerning the home, “A man’s enemies will be those of his own household”? A man’s own family members become his enemies. This happens at work, at school, at the university, in the army—in life generally. You see, then, that this is a very, very important matter. You speak about Christ with courage.

Others consider you a fanatic, a religious zealot, someone out of step with the times, a rusty old person with outdated ideas. You speak about the way of life taught by the Gospel. There are two things, you know: what we call Orthodoxy and orthopraxy—right faith and right conduct. There is the Christian faith, and there is the Gospel way of life: the way in which you are to live. And when you speak about this Gospel way of life, whether you are a boy or a girl, people consider you abnormal. This happened a good many years ago. Since evil keeps going from bad to worse, you can imagine what may be happening now. A mother once told me about her daughter—this was many years ago:

“You spend all your time with boys at high school? My child, why don’t you spend time with girls?” “So that they can call me abnormal?” Needless to say, that girl later married and had children. In the end, however, the marriage has come to nothing. She is now on the verge of separating and is living a very unhappy life because she never embraced the spiritual life. It is as simple as that. Her husband, on the other hand, seems to have wanted them to live a spiritual life. Do you see? Thus people say that you are not normal. And you understand what they are insinuating by this, whether about a girl or about a boy. The second method used by those who wish to attack a Christian,

after reviling, is something more forceful: persecution. When conditions have become more extreme, especially in an atheistic state, they deprive people of their freedom. They employ their instruments of oppression to abuse them. They deprive a person of social goods and rights. In more extreme situations there also arises a particular rank among the martyrs, known as confessors. We speak of a confessor and of a martyr. What is the difference? A confessor may even reach the point of death, but the term chiefly applies when the persecutors belong to the household of faith but have altered and corrupted the faith—that is, when they are heretics. If, for example, you suffered at the hands of the Arians, you were considered a confessor. Athanasius the Great was not a martyr at the hands of pagans, but he was a confessor because of his sufferings at the hands of heretics. In reality, however, there is not a great difference between the two, because the martyr slain by pagans also confesses Christ. And so we have...

an immense and mighty cloud of martyrs from the time Christ appeared upon the earth; and all of them confessed Christ both in word and in deed. It is estimated that in the first three centuries alone there were around eleven million martyrs, and that in the centuries that followed there were as many as forty million. God alone knows how many more will be added before the end of history, especially in the days of the Antichrist. Saint Cyril of Jerusalem says that martyrdom in those days will be far greater, both in extent and in intensity, than it was during the first centuries. It will be a kind of martyrdom beyond the human mind’s ability to conceive, especially when you consider that today torture is carried out scientifically—scientifically. That one word says a great deal. They alter your personality. There is no worse torture than having your personality changed. For example, they give you an injection of insulin—I mention this as a matter of history, because these things have happened. They have happened under such regimes. They give you a massive dose of insulin and place you in a psychiatric hospital. Naturally, they tell you that you are ill. “But I am not ill.” Then they administer the insulin, and you lose your personality. You may begin saying things that you would never believe and would never say under normal circumstances.

I could give you examples; we have very many. Many fairly recent books on the subject are in circulation. Read them, and what you discover will terrify you. In any case, the point is that in our age—an age of decay, profoundly decayed in every sphere—people cannot accept Christianity. They may be called Freemasons, atheists, materialists in general, or whatever else you please. The point is that persecution continues today and, as I explained earlier, it is also being carried out scientifically. And there is a third method: the use of extremely malicious labels. Let us pay attention to this.

Those who oppose the faithful proceed by using very malicious and slanderous accusations. We said “slanderous.” What does slander mean? It means a false accusation. “Yes, I saw Father Athanasios. He went there and did such-and-such; I saw him with my own eyes.” That is slander. It is slander when there is not the slightest basis for the accusation. It differs from a simple accusation. An accusation may mean that I comment on some evil thing another person has actually done. But when no such act exists and I fabricate it, that is called slander. Slander is a dreadful thing. That is why the Psalmist says: “Lord, guard me from slander, and I shall keep Your law.”

It is, we might say, a kind of...

as a kind of counterbalance, as an expression of my gratitude to You: I will keep Your law, but preserve me from those who engage in slander. Slander is a truly dreadful thing. Thus, when the Lord says that they will speak against you—how does He put it?—“and say every evil word against you,” He adds, “falsely.” That is slander: saying evil things, evil words, but saying them falsely. It is slander through and through. Besides the physical torments a person may suffer, there are also torments of the soul, such as slander. Think how many people have departed this world burdened by the gravest slanders. Yes, and those slanders have remained in history. There is also defamation, when people destroy your good name.

And sadly, this particularly malicious method is sometimes employed even by people who may be regarded as spiritual. How spiritual can such a person be? I assure you, I am astonished. He tells you something about someone else. Because he has spoken quietly and left his description incomplete, you say, “I did not understand what you meant. I did not understand.” Then the other person—you have seen this many times—says, “No, you do understand,” and leaves insinuations hanging over the person he wishes to slander. It is tragic; it is dreadful. Such people are called whisperers and slanderers. Do you know what they need? Now, let this part not be recorded on the tape; let it not be recorded. They need a thrashing on the spot, a sound beating. Dreadful people—truly dreadful.

The Evangelist Luke expresses the same thing in the sixth chapter as follows: “They shall cast out your name as evil.” They will give you an evil name. In other words, the swine—the pigs, as we were saying—will accuse the saints of being unclean. Though they themselves are corrupt, they will accuse pure people of being immoral, depraved, improper, and abnormal, as we said earlier. It is well known that the early Christians were slanderously accused—and the accusation has remained in history—of holding Thyestean banquets and engaging in Oedipal unions. Thyestean—with theta and upsilon—banquets and Oedipal unions. What do these expressions mean?

Unions. That is, they claimed that the Christians slaughtered a little child and drank its blood, thereby defaming the Mystery of the Holy Eucharist, and afterward committed sins among themselves with their own relatives: a mother with her son, a father with his daughter. These are the so-called Oedipal unions. Forgive me; I had thought not to mention it. What have corrupt people—these instruments of the devil—not said, and what will they not always say, against these saints of God? Athanasius the Great, for example, was thoroughly slandered as a criminal. I do not have time to tell you the whole story: they accused him of cutting off the hand of a certain monk named Arsenius, and so forth. They even defamed him as immoral.

Immoral—do you hear that? At a synod they presented a woman who raged and claimed, “Yes, yes, Athanasius was my lover; he was my lover.” But it was proved that she did not even know Athanasius the Great by sight. Something similar happened to Saint Gregory the Theologian when he was in Alexandria. They called him a fornicator. Some people who envied him put a woman up to saying, “Give me my money”—meaning what you owe me for... “What do I know about this?” Saint Gregory said. “Come now, as though someone did not know me.” Do you hear? What can you even ask or say when their purpose is simply to disgrace him? And this wretched woman—this corrupt, immoral prostitute—kept shouting and creating a disturbance.

Saint Gregory the Theologian said to one of his friends, “Please, pay her so that I may have some peace.” But you know what “pay her” meant: it meant that he appeared to accept the very thing of which she was falsely accusing him. Yet as soon as she received the money, by divine providence, she walked two or three meters away and fell to the ground. She foamed at the mouth, became possessed by a demon, and cried out, “No, no, Gregory is innocent.” You see it very clearly. Or consider Saint Nektarios of Aegina, our contemporary, leaping across all those centuries. Do you know why he came to Greece? He belonged to the jurisdiction of Alexandria. They said that Saint Nektarios of Aegina was immoral—that he was immoral. There were also terrible slanders against Saint Nikodemos the Hagiorite, and even recently there has been a campaign against him—quite recently.

I will not name the man who thoroughly slandered him, one of the so-called Neo-Orthodox, because Saint Nikodemos supported the audible proclamation of the prayers during the Divine Liturgy and also, as he said, agreed with frequent Holy Communion. He had anonymously written the book Concerning Frequent Receiving of the Holy Gifts. They would have flayed him alive. They even altered some of his positions in the Rudder in order to make him appear to be a heretic. Worse still, they made a book of his disappear, a commentary on Saint Gregory Palamas, because books in those days were printed in Europe. They caused that book to vanish, and Saint Nikodemos said that they had destroyed his finest work. What more do you need? As you understand,

the cause of all these things is the envy of the devil, together with the envy and malice of wicked people, even if those people have been baptized but do not possess the Spirit of God. Here is one short passage. Consider Epictetus, whom we mentioned last time while answering questions about the value of ancient Greek studies. He was a philosopher, a Neo-Stoic philosopher, who lived from about AD 50 to 120 and came from Hierapolis in Phrygia. I found a very striking passage. But since our time is over, God willing, we shall examine it next time. For if you wish to become a philosopher, you must endure the same treatment—how much more if you wish to be a Christian!

You may regard this as merely coincidental. I was talking with Father Polykarpos, opened a book, and found it—a wonderful passage for our subject. And there is one more matter: the rewards of those who endure. God willing, we shall speak about these things next Sunday.

Μου φίλοι, από τότε που ήλθε ο Κύριος στη γη, ο κόσμος χωρίστηκε σε δύο στρατόπεδα: σε εκείνους που πίστεψαν και έγιναν μαθηταί του και σε εκείνους που τον αρνήθηκαν σαν Θεό, που πήραν στάση εχθρική απέναντί του. Όλη αυτή η κατάσταση διαζωγραφίζεται από την προφητεία του Συμεών του Θεοδόχου, που γιορτάσαμε χθες, 3 Φεβρουαρίου, που εδέχθη στην αγκαλιά του το βρέφος Ιησούν. Τον απεκάλεσε «σημείον αντιλεγόμενον». Σημείον θα πει θαύμα ή ακόμη θα πει στοιχείο αναφοράς.

Καλύτερα εδώ θεωρείται ως θαύμα, σημείον αντιλεγόμενον, ένα θαύμα που οι άνθρωποι θα πάρουν διαφορετική στάση απέναντί του. Δηλαδή, θα προκαλεί και την πίστη αλλά και την αντιλογία, την απιστία. Πολύ λοιπόν φυσικόν είναι, πάρα πολύ φυσικό, και εκείνοι οι οποίοι έχουν πιστέψει στον Ιησού Χριστό να γίνονται σημεία αντιλεγόμενα μέσα στην ιστορία. Αυτό προσέξατέ το, πρέπει να το συνειδητοποιήσουμε. Ο Χριστός το είπε ως εξής:

«Εμέ εδίωξαν και υμάς διώξουσιν». Ή, αν λέει, εμένα με δίωξαν, θα διώξουν και εσάς. «Εἰ τὸν λόγον μου ἐτήρησαν, καὶ τὸν ὑμέτερον τηρήσουσιν». Ή, αν εφήρμοσαν τον λόγο μου, τότε και τον δικό σας λόγο, που θα μιλάει για μένα, θα τον τηρήσουν. «Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν διὰ τὸ ὄνομά μου». Όλη η υπόθεσις, είτε αποδοχής είτε απορρίψεως, είναι το όνομά μου, το σημείο του αντιλεγομένου. Αυτό πρέπει να το γνωρίζουμε. Πρέπει να το γνωρίζουμε, γιατί αλλιώτικα θα υφιστάμεθα μία κρίση στη ζωή μας και πολλές φορές αυτή η κρίση μπορεί να μη μας βγάλει σε καλό δρόμο. Έτσι, αν ο όγδοος μακαρισμός, που είπαμε την περασμένη φορά, μακαρίζει εκείνους που διώκονται για τη σταθερότητά των στην αγιότητα,

ο ένατος μακαρισμός, που θα έχουμε απόψε, μακαρίζει εκείνους που διώκονται και χλευάζονται για την ομολογία τους εις το θεανθρώπινο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Και σας λέγω τώρα τον μακαρισμόν τον ένατον και τελευταίον: «Μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσιν», σας κοροϊδέψουν και σας διώξουν, «καὶ εἴπωσιν πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ’ ὑμῶν ψευδόμενοι», και σας κολλήσουνε ρετσινιές εναντίον σας, βεβαίως ψευδόμενοι, «ἕνεκεν ἐμοῦ», όλη η ιστορία για το όνομά μου. «Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς» «προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν». Κατά τον ίδιο τρόπο συμπεριεφέρθησαν εις τους προ υμών προφήτας, δηλαδή εις την Παλαιά Διαθήκη. Έτσι έχουμε εδώ μια ομολογία εξωτερική και με λόγια και με έργα. Αυτή η ίδια η στάση του ανθρώπου μπορεί να προκαλέσει, αλλά και οι λόγοι του μπορούν να προκαλέσουν. Δηλαδή εκείνο που σας διάβαζα την περασμένη φορά, που λέγουν οι ασεβείς άνθρωποι: «Βαρύς ἐστιν ἡμῖν καὶ βλεπόμενος». Είναι βαρύς ακόμα να τον βλέπεις, διότι η παρουσία του δημιουργεί έλεγχο στο περιβάλλον. Και είναι η καλύτερη, βεβαίως, ομολογία Χριστού εάν ζούμε πνευματική ζωή. Και βέβαια εις εκείνους οι οποίοι αισθάνονται άσχημα γινόμεθα ένα σκάνδαλο.

Πόσες φορές, μάλιστα, η λέξη «σκάνδαλο»... Κάνω ένα από νεκρικών δείπνων, εκ προχείρου αυτό λέγω. Μα είναι Μεγάλη Σαρακοστή και, όταν υποτεθεί ότι βάλουμε κρέας, γιατί, ξέρετε, υπάρχει το κοσμικό φρόνημα ότι, αν δεν βάλουμε κρέας ημέρα Κυριακή μες στη Μεγάλη Σαρακοστή, αυτό θεωρείται ότι είμεθα τσιγκούνηδες, ότι καλέσαμε τους συγγενείς αλλά δεν είμεθα επιθυμούντες να δείξουμε τη φιλοφρόνησή μας και άλλα πολλά τέτοια και τέτοια. Και, παρακαλώ, βάζουμε κρέας. Εν τω μεταξύ εκλήθησαν οι συγγενείς να προσευχηθούν εις τον Θεό, ακούστε, υπέρ της ψυχής του κεκοιμημένου και τον εξοργίζουν ακριβώς με αυτόν τον τρόπο.

Αν πούμε ότι πιετρόπι.

Παρετέθη, δεν είναι πρόβλημα. Θα μας πουν οι γύρω ότι τους σκανδαλίζουμε. Και τι, κύριοι, σας σκανδαλίζουμε; Και τι, ερωτώ; Και τι; Όπως αντιλαμβάνεστε, ο κόσμος είναι περίεργος. Και όταν λέμε «Κόσμος», κάπα θα λέω, και, αν θέλετε, εντός εισαγωγικών, αποτελείται —εδώ είναι η μεγάλη τραγικότητά μας— από βαπτισμένους χριστιανούς. Κάποτε να μην αποτελείτο αυτός από βαπτισμένους χριστιανούς και θα λέγαμε: είναι οι βαπτισμένοι και οι μη βαπτισμένοι. Σήμερα τη θέση του κόσμου, εν εννοία πνευματική, την έχουν καταλάβει βαπτισμένοι άνθρωποι. Είναι τραγικόν, αγαπητοί. Ούτως, αυτά μας λέει ο ένατος μακαρισμός.

Η ομολογία μας είναι και με έργα και με λόγια. Και πώς αντιτίθεται ο κόσμος στους ομολογούντας τον Κύριον; Ο κόσμος χρησιμοποιεί τρεις τρόπους. Και μας τους εξέθεσε ήδη ο Κύριος στον ένατο μακαρισμό του. Ο πρώτος τρόπος είναι ο ονειδισμός. Τι είπε εδώ;

Ψυχολογημένο, πονηρό, αποτελεσματικό. Σου πετάει μία ειρωνεία, μία ρετσινιά και θίγει τις λεπτότερες χορδές του φιλοτίμου ανθρώπου. Αν θέλετε όμως, κι αυτό ας το προσέξουμε, αυτό ας το προσέξουμε από την ίδια στιγμή:

θίγει τις λεπτότερες χορδές του εγωισμού μας. Μα αν συμβαίνει να έχουμε εγωισμό, δηλαδή δεν επιφέραμε κάθαρση της καρδιάς μας, τότε βεβαίως δεν θα φέρομε εις πέρας την ομολογία του Χριστού. Κάπου θα πέσουμε. Εάν δεν κάναμε, θα επαναλάβω, κάθαρση της καρδιάς μας, δηλαδή ένα βασικό σημείο: να έχουμε ταπείνωση και να μην έχουμε εγωισμό. Όταν ο άλλος μας κοροϊδέψει, μας πειράξει, τότε τα πετάμε όλα. Αυτό το σημείο προσέξατέ το στον χώρο του δημοτικού σχολείου, στον χώρο του γυμνασίου, στον χώρο του λυκείου, στον χώρο του πανεπιστημίου, στον χώρο του στρατού για τα αγόρια. Ναι, όταν ο άλλος σου πετάξει κάτι, γιατί αμέσως, για να μη φανείς ότι υστερείς έναντι των άλλων, γιατί φοβείσαι με εκείνο το οποίο σου λέει ο άλλος, αμέσως παραιτείσαι της ομολογίας του Χριστού, παραιτείσαι του ενάτου μακαρισμού, διότι ο ονειδισμός και η ειρωνεία ήδη σε έθιξε, σε κατέλαβε, σε κέρδισε. Γι’ αυτό θα έρθω.

Έλεγα, είναι, όπως σας είπα, πολύ ψυχολογημένο όπλο των κοσμικών ανθρώπων και πονηρό και αποτελεσματικό. Γι’ αυτό ας προσέξουμε μήποτε ξεκινάμε να εμφανιστούμε ομολογητές του Χριστού χωρίς μια έστω και στοιχειώδη κάθαρση της ψυχής μας, της καρδιάς μας. Έτσι ο άλλος σου πετάει έναν λόγο εξευτελιστικό, ένα παρεγκώμιον, ένα παρατσούκλι σου πετάει, μια βρισιά, μια λοιδορία, έναν περιπαικτικό λόγο που σε κεντάει πολλές φορές,

που προσβάλλει αυτό το κέντρο της προσωπικότητός σου ή του ανδρισμού σου.

Ας το προσέχουμε, λοιπόν. Αυτό χρειάζεται, όπως σας είπα, ταπείνωση, χρειάζεται δύναμη ψυχής. Και όλα αυτά γιατί; Μόνο και μόνο γιατί είσαι χριστιανός. Δεν υπάρχει άλλος λόγος. Στο Παλατίνο της Ρώμης βρέθηκε μια χάραξη κάτω στο πάτωμα, το έχω δει φωτογραφία, μια εγχάρακτη γελοιογραφία που παρουσιάζει εκεί έναν εσταυρωμένο όνον, έναν εσταυρωμένο γάιδαρο, έναν γάιδαρο επάνω σε έναν σταυρό. Και από κάτω υπάρχει η εξής επιγραφή: «Αλεξάμενος σέβεται Θεόν». Προφανώς η προέλευση είναι από τους στρατιώτες εκεί του Παλατίνου που ήθελαν να ειρωνευθούν κάποιον συνάδελφό τους χριστιανό. Έκαναν τον Ιησού Χριστό ως γάιδαρο επάνω εις τον σταυρό, λέγοντας ότι ο Αλεξάμενος, ο συνάδελφός τους που είναι χριστιανός, σέβεται Θεόν και αυτός ο Θεός δεν είναι παρά ένας όνος. Για σκεφτείτε. Αλλά και μέσα στην καθημερινότητα έχουμε αναρίθμητες τέτοιες περιπτώσεις. Σε αυτό το ίδιο το σπίτι μας. Για το σπίτι μας δεν είπε ο Κύριος: «Καὶ ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκιακοὶ αὐτοῦ»; Εχθροί του ανθρώπου είναι οι ίδιοι οι σπιτικοί του. Στην εργασία μας, στο σχολείο μας, στο πανεπιστήμιο, στον στρατό, στη ζωή γενικά. Βλέπετε, λοιπόν, ότι είναι ένα πολύ πολύ σπουδαίο σημείο αυτό. Εσύ μιλάς για τον Χριστό με σθένος.

Οι άλλοι σε θεωρούν ότι είσαι ένας μανιακός άνθρωπος, ένας θρησκόληπτος, ένας ασυγχρόνιστος, ένας σκουριασμένος άνθρωπος με παλιές ιδέες. Μιλάς για το ευαγγελικόν ήθος. Είναι δύο πράγματα, ξέρετε, αυτό που λέμε ορθοδοξία και ορθοπραξία. Είναι η πίστις και το ευαγγελικό, η χριστιανική πίστις και το ευαγγελικό ήθος, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο θα ζήσεις. Και μιλάς με το ευαγγελικό ήθος και θεωρείσαι, αγόρι-κορίτσι, θεωρείσαι ανώμαλος άνθρωπος. Είναι κάμποσα χρόνια. Το κακό, επειδή πηγαίνει στο χειρότερο και στο χειρότερο, βάλτε με το μυαλό σας τώρα τι μπορεί να συμβαίνει. Μια κοπέλα, μου έλεγε η μητέρα της, πολλά χρόνια είναι:

«Παρέα με αγόρια στο Λύκειο; Παιδί μου, γιατί δεν κάνεις παρέα με κορίτσια;» «Να με βγάλουν ότι είμαι ανώμαλη;» Περιττόν να σου πω, βεβαίως, ότι αυτή η κοπέλα έκανε παιδιά βέβαια, παντρεύτηκε. Δεν υπάρχει τελικά. Βέβαια είναι στα πρόθυρα να χωρίσει, περνάει πάρα πολύ άσχημη ζωή, γιατί δεν εγκολπώθηκε την πνευματική ζωή. Απλούστατον. Ενώ ο σύζυγός της μοιάζει να ήθελε να ζήσουνε πνευματική ζωή. Είδατε; Και λέμε, δηλαδή, ότι δεν είσαι νορμάλ άνθρωπος. Τώρα πίσω από αυτό καταλαβαίνετε τι υπονοούν, και τι υπονοούν και διά το κορίτσι και διά το αγόρι. Ο δεύτερος τρόπος των ανθρώπων που θέλουν να πειράξουν τον χριστιανό άνθρωπο,

μετά δηλαδή από τον ονειδισμό, είναι κάτι πιο δυναμικό. Είναι ο διωγμός. Στερούν την ελευθερία, όταν έχουμε πλέον προχωρημένες καταστάσεις και μάλιστα σε ένα άθεον κράτος. Στερούν την ελευθερία, επιβάλλουν τα ισέργειά τους για να κακοποιήσουν. Στερούν από κοινωνικά αγαθά τον άνθρωπο και, σε προχωρημένες καταστάσεις, ιδιαίτερη τάξη μαρτύρων που λέγονται ομολογητές. Λέμε ομολογητής και μάρτυς. Τι είναι η διαφορά; Η διαφορά είναι ότι μπορεί να φτάσεις και στον θάνατο ως ομολογητής, αλλά κυρίως αποτείνεται εις τους οικείους της πίστεως. Αν έχουν αλλάξει, έχουν τροποποιήσει την πίστη, δηλαδή εις τους αιρετικούς. Αν, επί παραδείγματι, πάθαινες κάτι από τους Αρειανούς, εθεωρείσο ομολογητής. Ο Μέγας Αθανάσιος δεν ήταν μάρτυς εξαιτίας των ειδωλολατρών, αλλά ήταν ομολογητής εξαιτίας των αιρετικών. Πάντως, όπως και αν έχει το πράγμα, δεν διαφέρει τώρα από το άλλο πολύ στην πραγματικότητα, γιατί και ο μάρτυς των ειδωλολατρών και εκείνος ομολογεί Χριστόν. Γι’ αυτό έχουμε ένα...

πελώριο ολόκληρο νέφος μαρτύρων από τότε που ενεφανίσθη ο Χριστός πάνω στη γη και μάλιστα όλοι αυτοί ομολόγησαν τον Χριστόν και με λόγο και με έργο. Υπολογίζεται ότι μόνο στους τρεις πρώτους αιώνας οι μάρτυρες είναι περί τα 11 εκατομμύρια και εις τους υπολοίπους αιώνας υπολογίζονται έως 40 εκατομμύρια. Και ο Θεός γνωρίζει πόσοι άλλοι θα προστεθούν έως το τέλος της ιστορίας και μάλιστα εις τις ημέρες του Αντιχρίστου, που λέει ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων ότι το μαρτύριο τότε θα είναι πολύ περισσότερο και σε πλάτος και σε βάθος από ό,τι ήταν στους πρώτους αιώνας. Δηλαδή ένα μαρτύριο δεν το βάζει ο νους του ανθρώπου, αν λογαριάσετε μάλιστα σήμερα ότι έχουμε κατ’ επιστήμην μαρτύρια. Κατ’ επιστήμην. Αυτό μόνο λέει πολλά. Σου αλλάζει την προσωπικότητα. Δεν υπάρχει χειρότερο μαρτύριο από το να σου αλλάξει την προσωπικότητα. Του κάνει, φερ’ ειπείν, μία ένεση ινσουλίνης, σας το λέω για την ιστορία, γιατί έχουν γίνει αυτά. Έχουν γίνει. Ανάλογα καθεστώτα. Σου κάνει μεγάλη δόση ινσουλίνης, σε βάζει στο ψυχιατρείο. Βέβαια σου λέει ότι είσαι άρρωστος. «Μα εγώ δεν είμαι άρρωστος». Και σου κάνει την ινσουλίνη αυτή και τότε χάνεις την προσωπικότητά σου και μπορεί να λες πράγματα τα οποία δεν θα πίστευες ποτέ και δεν θα έλεγες ποτέ σε κανονικές καταστάσεις. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Να σας πω και παραδείγματα, έχουμε πάρα πολλά. Κυκλοφορούν πολλά σχετικά σύγχρονα βιβλία. Διαβάστε και εκεί θα δείτε και θα τρομάξετε. Πάντως, το θέμα είναι ότι στην εποχή μας, μια εποχή παρηκμασμένη, βαθιά παρηκμασμένη σε όλους τους τομείς, δεν μπορούν να δεχθούν οι άνθρωποι τον χριστιανισμό. Είτε αυτοί λέγονται μασόνοι είτε λέγονται άθεοι είτε λέγονται υλιστές γενικά είτε, είτε ό,τι θέλετε πάντως. Το θέμα είναι ότι σήμερα ο διωγμός συνεχίζεται και, όπως σας εξήγησα προηγουμένως, γίνεται και κατ’ επιστήμην. Και υπάρχει και ένας τρίτος τρόπος. Είναι οι πολύ πονηροί χαρακτηρισμοί. Αυτό προσέξαμε.

Οι αντιτιθέμενοι προχωρούν με πολύ πονηρούς και συκοφαντικούς χαρακτηρισμούς. Είπαμε, συκοφαντικούς. Τι θα πει συκοφαντία; Θα πει ψευδής κατηγορία. «Ναι, εγώ τον είδα τον πατέρα Αθανάσιον. Επήγαινε εκεί και έκανε εκείνο, αφού τον είδα με τα μάτια μου». Αυτό λέγεται συκοφαντία. Συκοφαντία όταν δεν υπάρχει ίχνος κατηγορίας. Διαφέρει από την κατηγορία. Η κατηγορία είναι ότι σχολιάζω εκείνο που έκανε ο άλλος, το κακό, το σχολιάζω απλώς. Όταν όμως δεν υπάρχει αυτό και το χαλκεύω, αυτό λέγεται συκοφαντία. Είναι δεινό πράγμα η συκοφαντία. Γι’ αυτό λέει και ο Ψαλμωδός: «Κύριε, φύλαξέ με από τη συκοφαντία και θα τηρήσω τον νόμο σου».

Σαν ένα, θα λέγαμε...

αντίβαρον, σαν μια ευγνωμοσύνη μου προς εσένα: θα τηρήσω τον νόμο σου, φύλαξέ με όμως από τους ανθρώπους που ασκούν τη συκοφαντία. Είναι πολύ φοβερό πράγμα η συκοφαντία. Έτσι, όταν λέει ο Κύριος ότι θα σας πουν, πώς το λέγει, «καὶ εἴπωσιν πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ’ ὑμῶν», τι όμως; «Ψευδόμενοι». Αυτό είναι η συκοφαντία. Να πούνε πονηρά πράγματα, πονηρά λόγια, αλλά ψευδόμενοι. Συκοφαντία εκατό τοις εκατό. Εκτός λοιπόν από τα σωματικά μαρτύρια που μπορεί κανείς να υποστεί, είναι και τα ψυχικά μαρτύρια, όπως είναι μια συκοφαντία. Βλέπετε πόσοι άνθρωποι έφυγαν από τον κόσμο αυτόν με βαρύτατες συκοφαντίες; Ναι, και έμειναν στην ιστορία αυτές οι συκοφαντίες. Όπως είναι και οι δυσφημίσεις, να σε δυσφημίσουν.

Μάλιστα, το πολύ πονηρό, δυστυχώς, το μετέρχονται άνθρωποι που μπορεί να θεωρούνται κάποτε και πνευματικοί άνθρωποι. Πόσο μπορεί να είναι πνευματικός, σας βεβαιώνω, εκπλήσσομαι. Του λέει κάτι για τον άλλον. Εσύ, επειδή το είπε σιγά και ατελώς την περιγραφή του, λες: «Δεν κατάλαβα τι θέλετε να πείτε, δεν κατάλαβα». Και σου λέει ο άλλος —το έχετε δει πολλές φορές— και σου λέει ο άλλος: «Όχι, δεν καταλαβαίνεις εσύ», και αφήνει υπονοούμενα διά τον άλλον που θέλει να συκοφαντήσει. Μα είναι τραγικό, είναι φοβερό. Αυτοί λέγονται ψιθυριστές, συκοφάντες. Αυτοί ξέρετε τι θέλουν; Τώρα, αυτά που λέω ας μη γραφούν στην κασέτα, ας μη γραφούν. Επί τόπου ένα χέρι ξύλο, ένα γεροπτήριο θέλουν. Φοβεροί οι άνθρωποι, φοβεροί.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, την ίδια θέση, στο έκτο κεφάλαιο, μας τη λέει ως εξής: «Ἐκβάλωσι τὸ ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρόν». Θα βγάλουν το όνομά σας πονηρόν. Δηλαδή οι χοίροι, λέγαμε τα γουρούνια, θα κατηγορήσουν τους Αγίους ως ακαθάρτους. Ενώ θα είναι σάπιοι, θα κατηγορήσουν τους αγνούς ανθρώπους ως ανηθίκους και διεφθαρμένους και μη σωστούς, μη νορμάλ, αυτό που λέγαμε προηγουμένως. Είναι γνωστό ότι τους αρχαίους χριστιανούς τους συκοφαντούσαν ότι ετέλουν —έμεινε στην ιστορία— Θυέστεια δείπνα και Οιδιποδείους μίξεις. Θυέστεια, το θήτα με ύψιλον, Θυέστεια δείπνα και Οιδιποδείους μίξεις. Αυτά τι σημαίνουν;

μείξεις. Δηλαδή ότι έσφαζαν ένα μικρό παιδί, του πίναν το αίμα, δυσφημίζοντας εδώ το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, και μετά κάναν αμαρτίες μεταξύ τους με συγγενικά τους πρόσωπα. Η μάνα με το γιο, ο πατέρας με την κόρη· αυτά είναι τα λεγόμενα, οι λεγόμενες οιδιπόδειες μίξεις. Με συγχωρείτε, είπα να μην το έλεγα. Και τι δεν είπαν και δεν είπαν και θα λέγουν πάντοτε δι' αυτούς τους Αγίους του Θεού οι άνθρωποι οι διεφθαρμένοι, τα όργανα αυτά του διαβόλου. Τον Μέγαν Αθανάσιον, επί παραδείγματι, τον κατασυκοφάντησαν ως εγκληματία. Δεν έχω καιρό να σας διηγηθώ, με ότι είχε κόψει το χέρι κάποιου μοναχού, Αρσενίου, και λοιπά. Ακόμη τον δυσφήμισαν ως ανήθικον.

Ήταν ανήθικος, ακούτε. Σε μια σύνοδο παρουσίασαν μια γυναίκα η οποία άφριζε και έλεγε ότι «Ναι, ναι, τον είχα», λέει, «φίλο τον Αθανάσιον, τον είχα φίλον». Αλλά απεδείχθη όμως ότι ούτε καν τον ήξερε στο πρόσωπο τον Μέγα Αθανάσιο. Τότε άλλο συνέβη με τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, που είχε βρεθεί στην Αλεξάνδρεια. Τον απεκάλεσαν πόρνον. Έβαλαν κάποιοι που τον φθονούσαν, έβαλαν μια γυναίκα να λέγει «Δώσ' μου τα λεφτά μου», δηλαδή αυτά που μου χρωστάς από... «Τι ξέρω», λέει ο Άγιος Γρηγόριος. «Έλα τώρα που κάποιος δεν με γνωρίζει». Ακούτε; Πώς θα ρωτήσω, τι να πεις τώρα, για να τον προσβάλλουν. Και επειδή αυτή εφώναζε, αυτή η παλαιογυναίκα, η διεφθαρμένη, η ανήθικος γυναίκα, η πόρνη, φώναζε και δημιουργούσε θόρυβο.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, σε ένα του φίλο: «Σε παρακαλώ, πλήρωσέ την να ησυχάσω». Αλλά «πλήρωσέ την», ξέρετε τι σημαίνει; Σημαίνει ότι απεδέχετο εκείνο για το οποίο αυτή τον συκοφαντούσε. Αλλά μόλις πήρε τα χρήματα, κατά θείαν πρόνοια, πήγε δύο-τρία μέτρα πιο πέρα και έπεσε χάμω. Άφριζε, δαιμονίστηκε και φώναζε: «Όχι, όχι, ο Γρηγόριος είναι αθώος». Είδατε πάρα καλά. Ή τον Άγιο Νεκτάριο, τον σύγχρονό μας, για να πηδήσει όλους τους αιώνες. Ξέρετε γιατί ήρθε στην Ελλάδα; Ήταν του κλίματος της Αλεξανδρείας. Λέγανε ότι είναι ανήθικος ο Άγιος Νεκτάριος, ότι είναι ανήθικος. Ακόμη δεινές συκοφαντίες κατά του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, και τώρα πρόσφατα αγώνα, και τώρα πρόσφατα.

Μην πω εκείνον ο οποίος τον κατασυκοφάντησε, από αυτούς τους λεγόμενους νεοορθοδόξους, επειδή υπεστήριζε το «έκφωνον των ευχών» μέσα στη Θεία Λειτουργία, όπως και συμφωνούσε, έλεγε, για τη συχνή Θεία Κοινωνία. Που είχε γράψει βιβλίο, που είχε γράψει ανώνυμα το βιβλίο «Περί συχνής Θείας Μεταλήψεως». Θα τον γδέρναν ζωντανόν. Ακόμη του αλλοίωσαν κάποιες θέσεις μέσα εις το Πηδάλιο, για να τον βγάλουν ότι είναι αιρετικός. Και το χειρότερο, του εξαφάνισαν ένα βιβλίο με σχόλια στον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, γιατί τα βιβλία τότε ετυπώνονταν στην Ευρώπη. Του εξαφάνισαν αυτό το βιβλίο, λέγοντας ο Άγιος Νικόδημος ότι του κατέστρεψαν το καλύτερό του βιβλίο. Τι θέλετε άλλο; Όπως αντιλαμβάνεστε,

όλα αυτά έχουν σαν αίτιο το φθόνο του διαβόλου και το φθόνο και την κακία των πονηρών ανθρώπων, έστω κι αν αυτοί οι άνθρωποι έχουν βαπτιστεί, αλλά μη έχοντες το Πνεύμα του Θεού. Να κι ένα κομματάκι. Δείτε αυτόν τον Επίκτητο, που λέγαμε την περασμένη φορά στις απορίες για την αξία των αρχαίων ελληνικών. Είναι φιλόσοφος. Είναι νεοστωικός φιλόσοφος, έζησε μεταξύ του 50 και του 120 μετά Χριστόν, κατήγετο από την Ιεράπολη της Φρυγίας. Βρήκα ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα. Επειδή όμως ο χρόνος μας ετελείωσε, πρώτα ο Θεός θα το δούμε την ερχομένη φορά, γιατί φιλόσοφος αν θέλεις να γίνεις, τα ίδια φαινόμενα έχεις να περάσεις. Πόσο μάλλον χριστιανός!

Αυτό το θεωρείς έτσι συμπτωματικά. Κουβέντιαζα με τον πατέρα Πολύκαρπο, άνοιξα ένα βιβλίο και το βρήκα, ένα θαυμάσιο για το θέμα μας. Και κάτι ακόμα: και οι αμοιβές εκείνων που θα υπομείνουν. Αυτά, πρώτα ο Θεός, για την ερχομένη Κυριακή.