Eighth Beatitude | 28-01-1996

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We continue, children, with our subject of the Beatitudes. We have reached the eighth Beatitude: “Blessed are those who are persecuted for righteousness’ sake, for theirs is the Kingdom of Heaven.” We might suppose that those who put the previous seven Beatitudes into practice would be happy: God would bless them, and people would honor them in a special way. Their lives would be a beautiful, living example, and others would point to them as worthy of imitation. This, of course, is how we might expect people who have practiced the seven Beatitudes thus far to be regarded. Unfortunately, however, things are not like that. Instead, we encounter something most strange and, at first sight, inexplicable. As soon as a person begins to live a spiritual life, entering fully into the realm and spirit of the Beatitudes, an unrelenting war begins: war from the devil and war from other people—from those who belong to his portion, to use a phrase from the Wisdom of Solomon.

These are the people who belong to the devil and act as his instruments. This brings us immediately to the question of why this war breaks out against spiritual people, when we would expect them to be models of life within our society and our community. Why does this happen? That is the question, my dear friends, that we shall try to examine this evening. What is certain, however, is that the Lord calls blessed those who have suffered persecution and continue to be persecuted,

and He promises them the Kingdom that properly belongs to them. This is how He says it: “Blessed are those who are persecuted for righteousness’ sake, for theirs is the Kingdom of Heaven.” Pay attention: He does not say those persecuted for their political beliefs, or for any other such reason, but those persecuted for righteousness’ sake. What, then, does righteousness mean here, for the sake of which they will be persecuted? As we saw in the fourth Beatitude, righteousness in the broad sense of the word means holiness. It is not used merely in the narrow sense of defending some just cause. It includes that meaning, of course, both narrowly and broadly, but here it refers above all to the broader meaning: holiness.

Likewise, in the Old Testament, the word “righteous” means the holy person, the one who lives and conducts his life according to the law of God. In the fourth Beatitude, the Lord calls blessed those who hunger and thirst for spiritual perfection. What does He call blessed here? Steadfastness in this way of life—that is, steadfastness in holiness. Pay close attention: it is not simply a matter of being holy, but of remaining steadfast in holiness even when persecution is brought against me. Here, then, He does not call blessed, as He does

in the fourth Beatitude, merely those who possess righteousness—that is, holiness—but those who remain steadfast in preserving the character of a holy person. For, you know, it is not as great a thing to repent and confess your sins as it is to remain steadfast in the resolve with which you began.

That is the great thing. I have seen many examples of this, even among you children, if you wish. God has counted me worthy to serve for many years. Let me tell you: I have been a catechist for about fifty years. Fifty years, yes. I began when I was eighteen or nineteen. How many children received the Word of God? How many remained steadfast? Very few. Of course, what they received may sprout one day. Suppose we have wheat stored away in a sack. Will it sprout simply because it is in the storehouse? It must fall into the earth. So it is here as well. Though these children may not remain steadfast now, something may happen to them one day and they may return. Naturally, I may never know about it, but that does not matter. We have simply been commanded to sow. What happens afterward is entrusted to the grace of God. So we do see such situations. Fortunately, we do.

Our labor has not been in vain. Yet there are also people who, after experiencing some persecution or hardship in their lives, never return to this path. It is a pity. We could therefore say that many begin, but few finish. Listen carefully to what I am saying, and let each person ask himself: Could it be that I too begin but do not finish? Let me remind you of Christ’s Parable of the Tower Builder. A man began to build a tower, but he did not first sit down to calculate the cost. Here “calculate” means to reckon what this tower would cost him.

He began building, but the work was not completed. We might say that it was left without a roof. Then those who passed by and saw the unfinished building mocked the man who had begun without reckoning the cost. Children, my dear friends, building up our own selves comes at a cost.

Righteousness—with a capital R, in its broad sense—comes at a cost. In other words, holiness comes at a cost: not only putting it into practice, but preserving it until your final breath. Yes, it costs something. So calculate the cost. What will it cost you? Have you asked yourself whether you will be able to carry it through to the end?

The point is to remain steadfast and courageous along the path of the spiritual life, despite the difficulties and obstacles that will confront us. That is the great contest—not merely to begin for a little while. How will I finish? We do not know how it will end. This matter of steadfastness reminds us of the kind of hearers described by the Lord in the Parable of the Sower. For a time they begin with enthusiasm for the Word of God, but the seed falls upon rock. It sprouts, yet because there is no moisture, no refreshing water beneath it around the root, it does not reach maturity. They begin, but they do not finish. The Word of God begins to bear fruit in the heart, but as soon as persecution appears—this is what Christ says there—they reject Christ, draw close to the world, and compromise with it. It is a tragedy, a tragedy. Let me tell you: I may have had a child as a pupil in catechism school who, after growing up, joined Freemasonry simply because his personal interests were served there. I cannot forget it; it pains me. That is why I tell you truthfully...

Throughout all these fifty years, I spoke about Freemasonry so that, if the children ever encountered some difficulty in life, they would at least know what Freemasonry was. There are other dangers too, but this is one of them. For this reason, the Apostle Paul writes in his Epistle to the Hebrews that the Christians of Jerusalem had once been steadfast in holiness, but had now grown lax. We must always fear such spiritual slackening. The moment we notice it, we should say: What am I doing? Where am I going? What am I doing? He writes, “But recall the former days”—remember them again.

Remember that earlier time, those former days, “when, after you were illumined, you endured a great struggle with sufferings.” Once you had received illumination, you steadfastly endured every suffering your opponents could inflict upon you. “Sometimes you were publicly exposed to reproaches and tribulations”: on the one hand, you were subjected to insults and tribulations, and your opponents even brought you out before society to make a public spectacle of you. “And sometimes you became companions of those who were treated in this way.” You shared in the sufferings of those who endured the same things elsewhere. In other words, you yourselves accepted persecution, and you also became companions

of those who suffered in the same way. You did not fail to share in sufferings like your own. Moreover, “you accepted with joy the plundering of your possessions.” You joyfully accepted even the seizure of your property. “Therefore, do not cast away your boldness,” your confidence, “which has a great reward.”

A very great gain. It seems that they had begun to show signs of weakening, and that is why the Apostle Paul writes these things to them. “But if anyone draws back, My soul has no pleasure in him,” says God. I am omitting a few words for the sake of brevity. God says, “If anyone draws back.” The Greek verb here is used for lowering a flag. To lower the flag means to bring it down.

At a ceremony, as you know, the raising of the flag means lifting it up the flagpole. To lower the flag means to bring it down. “If anyone draws back”—if this lowering takes place—“My soul has no pleasure in him,” says God. In other words: My soul is not pleased; this lowering of the flag is not acceptable to Me. “But we,” Paul says, “are not among those who draw back and perish, but among those who have faith and preserve their souls.” This drawing back, then, is a very grave thing, a very grave thing. We must understand that this desertion from the ranks of Christ, this lowering of the flag of faith and the spiritual life,

when it happens because of cowardice—for cowardice lies at its root—is punished by God. He says, “But if anyone draws back, My soul has no pleasure in him.” That is clear. And in the Apocalypse, the Book of Revelation, Christ bears witness and says, “But as for the cowardly, their portion, their place, shall be in the lake burning with fire and brimstone.” The lake burning with fire and brimstone is Hell. “This is the second death.” We must pay attention to the problem of cowardice. From this very moment, we must train ourselves to cast it off in every area of our lives, first and foremost in the spiritual life. We must not be concerned that others may mock us. You know that many young people cast aside their spiritual life and their purity—as we shall see in a moment—simply so that others will not mock them: fellow pupils, comrades in the army, or university classmates. Yes, they cast all these things aside merely to escape ridicule. But if you have strength of character and can stand firm, will you be afraid? Will you be frightened and fail to take a forceful stand? What would you do—take a passive stance? Would you bow your head, draw inward, and shrink back? What would you do? No. You would go on the offensive. You would show them that they are mocking something of true worth, while what deserves to be mocked is the life they themselves are living.

In any case, let us pay close attention to this. It applies in our social life, in our home with our parents, in the army, in our profession—everywhere, everywhere. When someone urges us to do something filthy or dishonest, or anything else of that kind, we must say no. “But they will mock you.” Let them mock. Let them say whatever they wish. Children, put this to the test. Remain steadfast in the moral life of the Gospel, and you will be vindicated completely, because God will give you strength. At some point He will show you—not in the world to come,

but in this present life—that you chose the good path, that you were not mistaken. Those who insulted and mocked you will acknowledge it. As Christ says in one of His seven letters to the Churches of Asia Minor, speaking also about the Jews: “I will bring them before you”—to put it simply—“to bow down before you.” Yes, yes. One day they will come and tell you, “You were right.” The former classmate who mocked you, the former colleague who mocked you—whoever it may be—will come and say, “You were right. The path you chose was good. We were led astray.”

In any case, the history of the persecution of the saints and the virtuous is a long one. What is striking is that this history begins at the very dawn of the human race upon the earth. It begins with the murder of the righteous by his own brother—the murder of the virtuous, holy Abel, who lived in God.

Pure. There is a way for others to steal what you possess simply to make you like everyone else. When they rob you of your purity, that too is persecution. It is persecution, only by a different path. Persecution does not consist merely in someone chasing after you. If they take away your purity,

This is another form of persecution: the pressure not to be different from what everyone else is doing. That is the mentality: “What are the others doing? You must do the same.” Do you have the strength to stand firm here and say no? Even if you do not have the strength to confess your faith openly, at least you have the strength to remain steadfast. I would say there are two things required: to remain steadfast and to confess it openly. As I explained earlier, this is the firm, active stand we must take against those who try to rob us of what is good. Let us also remember the well-known story of Joseph. It is repeated continually—every day, I assure you. Do you know what Joseph, Joseph the All-Comely, said when he was pressured to surrender his purity?

Holy Scripture tells us that he was a handsome young man, only twenty years old. I emphasize that he was handsome because such young people often become targets of sin. Holy Scripture says that he was exceedingly handsome—very handsome in appearance. Yet he did not give in. What did he say to his corrupt mistress? “How then can I do this wicked thing and sin against God?” How could I do such an evil thing? God sees me; I stand before God. And Joseph was persecuted. He paid for his refusal with a whole decade in prison. Was that not persecution?

Let us remember the Prophet Elijah, who was so fiercely persecuted by that dreadful queen, Jezebel. The pure Susanna, whose story is found in the Book of Daniel, chose death rather than adultery when the two wicked priests—elderly men and judges of the people—tried to coerce her. Let us also remember that Maccabean mother, Solomone, together with Eleazar, the teacher of her seven children, her seven sons. They said no, choosing not to betray the Law of God. They were all martyrs. This may have been the first collective martyrdom in the Old Testament. It may indeed have been the first, for the Church celebrates their feast.

Jesus is persecuted and crucified because He is regarded as an opponent of the ruling order of that time. Then come the disciples, the Protomartyr Stephen, Paul, the cloud of martyrs, and the Christians of every century and every age who, because of their virtue, integrity, and honesty, are subjected to pressure and deprived of what is rightfully theirs.

And this happens precisely because they are Christians. Think of an employee today who is pressured to lie or steal, or a child whose parents prevent him from attending Church and practicing his faith because, they claim, he will become a monk. Holy Scripture says, “A man’s enemies will be those of his own household.” Just think of it. But why are the devout persecuted? Quite simply, because they do not conform to the world. In His high-priestly prayer, the Lord says: “I have given them Your word, and the world has hated them because they are not of the world, just as I am not of the world.” They are not of this world; they do not fit in with the world.

You might ask, what does it matter if they do not conform to the world? They are not harming anyone. Are there not completely different ideas among people which can be expressed without anyone rising up to oppose them? A person says, “Am I not free? I am expressing my opinion. Why should I not express it?” Yet the very presence of a Christian in the world is revolutionary and disturbing to the world. This is the important point. Through his exemplary life, the Christian becomes a silent rebuke to evil deeds. He shines a light that exposes the corrupt way of life of others.

For them, the virtuous person must not exist; he must disappear. They seek by every possible means to make him disappear, as though they were trying to make their own conscience disappear. This is why Holy Scripture describes the schemes of these wicked people so masterfully. Allow me to quote only briefly; there is much more, but I have made just a small selection. “Let us lie in wait for the righteous man.” Let us set a trap for him—like the other form of persecution I mentioned earlier: “Come and see what a wonderful time we will have together tonight; we have all done it too.” This is the other path: they want to make you stumble so that they can say, “So he is no different from us after all; he is just like us.” Indeed, that is precisely what the passage says further on.

“He opposes our deeds and reproaches us for sins against the Law; he accuses us of sins against our upbringing. He has become a rebuke to our very thoughts. The mere sight of him is burdensome to us.” Merely seeing him weighs upon them and troubles them, “because he is unlike the others.” Do you see? He is unlike the others; he does not resemble them. This is the envy of the devil and of the devil’s instruments, wicked people. “His life is unlike that of others, and his ways are strange. He boasts that God is his Father.” They call it arrogance for him to say that God is his Father—as though that were arrogance! And what is his reward, my dear friends? His reward is the Kingdom of God. The Wisdom of Solomon gives a beautiful answer.

The passage I quoted before is in the second chapter. What I shall now tell you is in the fifth chapter of the same book. “Then the righteous man will stand”—where? There, on the day of judgment—“with great boldness before those who afflicted him and those who made light of his labors.” He will stand face-to-face with those who afflicted him. This is what the Evangelist Matthew tells us will happen at the Last Judgment. “When they see him, they will be shaken with dreadful fear and will be amazed at the wonder of his salvation.” They will be seized by terrible fear and astonished at his unexpected salvation. And they will say, “Is this the man whom we once held in ridicule and made a byword of reproach? We were fools.”

Is this not the man we mocked and laughed at? Is it not he? “We were fools”—what happened to us? “We strayed from the way of truth,” from what is real. My dear friends, I say once again: the world will persecute us, but we must remain steadfast both in our faith and in our way of life. Steadfast. This is what the Apostle writes to the Corinthians: “Be courageous; be strong. Stand firm in the faith.” Stand firmly rooted, because this is the will of God, so that you may share in the promise of the Eighth Beatitude: “Blessed are those who are persecuted for righteousness’ sake, for theirs is the Kingdom of Heaven.”

Συνεχίζουμε, παιδιά, το περί μακαρισμών θέμα μας. Ευρισκόμεθα εις τον όγδοον μακαρισμόν. «Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστὶν ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν». Δηλαδή, θα λέγαμε ότι είναι ευτυχισμένοι όσοι εφαρμόσουν τους επτά προηγουμένους μακαρισμούς. Ο Θεός θα τους ευλογεί και οι άνθρωποι θα τους τιμούν ιδιαίτερα. Μέσα στη ζωή θα είναι ένα ωραίο, ζωντανό παράδειγμα. Οι άνθρωποι θα τους δείχνουν σαν παράδειγμα προς μίμηση. Έτσι, βέβαια, μπορούμε να θεωρούμε τοποθετημένους εκείνους που εφήρμοσαν τους τουλάχιστον έως τώρα, τους επτά μακαρισμούς. Αλλά, δυστυχώς, τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ενώ εδώ υπάρχει η πιο περίεργη και, εκ πρώτης όψεως, ανεξήγητη συμπεριφορά. Άρα, μόλις ο άνθρωπος αρχίζει να ζει μια πνευματική ζωή, ενταγμένος μέσα ακριβώς εις το χώρο και εις το πνεύμα των μακαρισμών, αρχίζει ένας ασταμάτητος πόλεμος. Πόλεμος εκ μέρους του Διαβόλου, πόλεμος εκ μέρους των ανθρώπων, να χρησιμοποιήσω μια φράση από τη Σοφία Σολομώντος, της μερίδος εκείνου.

Εκείνοι που ανήκουν εις τον Διάβολο, ως όργανα του Διαβόλου. Εδώ ήδη αμέσως μπαίνουμε στο να κατανοήσουμε το γιατί ξεσπάει αυτός ο πόλεμος εναντίον των πνευματικών ανθρώπων, ενώ θα περιμέναμε να είναι υπόδειγμα ζωής μέσα στην κοινωνία μας, στο κοινωνικό μας σύνολο. Αλλά γιατί; Αυτό το γιατί θα προσπαθήσουμε, αγαπητοί μου, να αναλύσουμε απόψε. Βέβαιον πάντως είναι ότι ο Κύριος αυτούς τους δεδιωγμένους, δηλαδή αυτούς που διώκονται, έχουν διωχθεί και διώκονται,

μακαρίζει και τους υπόσχεται την οικεία τους Βασιλεία. Να πώς το λέγει αυτό. «Οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστὶν ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν». Προσέξτε: όχι δεδιωγμένοι ἕνεκεν πολιτικών φρονημάτων, ἕνεκεν δεν ξέρω τι, αλλά ἕνεκεν δικαιοσύνης. Τι όμως είναι αυτή η έννοια εδώ της δικαιοσύνης, χάριν της οποίας αυτοί θα διώκονται; Όπως είδαμε εις τον τέταρτον μακαρισμό, δικαιοσύνη, με την ευρεία σημασία της λέξεως, σημαίνει Αγιότης. Όχι με τη στενή σημασία, δηλαδή γιατί θα ήθελα να υποστηρίξω κάτι το δίκαιον. Είναι βεβαίως και αυτό, αυτό και με τη στενή και με την ευρεία, αλλά κυρίως εδώ είναι με την ευρεία έννοια, που θα πει Αγιότης.

Όπως και η λέξη δίκαιος στην Παλαιά Διαθήκη σημαίνει ο Άγιος, εκείνος ο οποίος ζει και πολιτεύεται το νόμο του Θεού. Αν εκεί ο Κύριος μακαρίζει εκείνους που πεινούν και διψούν την πνευματική τελειότητα, εδώ μακαρίζει τι; Την σταθερότητα στο φρόνημα αυτό, δηλαδή στην αγιότητα. Προσέξατέ το: δεν είναι απλώς να είμαι ο Άγιος, αλλά και εφόσον διατηρώ σταθερότητα εις το να είμαι Άγιος, έστω κι αν ασκηθεί εναντίον μου διωγμός. Εδώ λοιπόν δεν μακαρίζει, όπως

στον τέταρτο μακαρισμό, απλώς τους έχοντας την δικαιοσύνη, δηλαδή την αγιότητα, αλλά εδώ εκείνους οι οποίοι μένουν σταθεροί στο να κρατούν αυτή την ιδιότητα του Αγίου ανθρώπου. Γιατί δεν είναι τόσο μεγάλο πράγμα, ξέρετε, να μετανοήσεις και να εξομολογηθείς, όσο να μείνεις σταθερός στο αρχικό σου φρόνημα.

Σπουδαίο. Έχω δει πολλές περιπτώσεις. Από εσάς τα ίδια τα παιδιά, αν θέλετε. Πολλά χρόνια ο Θεός με αξιώνει. Ας σας πω, ίσως περίπου 50 χρόνια είμαι κατηχητής. 50 χρόνια, ναι. Από 18-19 χρονών ξεκίνησα. Πόσα παιδιά πήραν το Λόγο του Θεού; Πόσα έμειναν σταθερά; Λίγα παιδιά. Μπορεί δηλαδή κάποτε εκείνο που πήραν να φυτρώσει. Όπως έχουμε, ας πούμε, το στάρι και το έχουμε στην αποθήκη, και επειδή το έχουμε στην αποθήκη, στο τσουβάλι, θα φυτρώσει; Πρέπει να πέσει στη γη. Έτσι και εδώ. Αυτό, να μην είναι τα παιδιά αυτά σταθερά, κάποτε μπορεί κάτι να γίνει με τα παιδιά αυτά, να ξαναγυρίσουν πίσω. Όχι φυσικά να το ξέρω εγώ, δεν έχει σημασία. Εμείς έχουμε την εντολή απλώς να σπείρουμε. Το τι θα γίνει παρακάτω επαφίεται στη χάρη του Θεού. Συνεπώς έχουμε τέτοιες καταστάσεις. Ευτυχώς έχουμε.

Δεν ματαιοπονήσαμε, αλλά έχουμε και ανθρώπους οι οποίοι ήδη, επειδή δοκίμασαν κάποιους διωγμούς στη ζωή τους, κάτι τέτοιο, να μην ξαναγυρίσουν προς αυτό. Είναι κρίμα. Έτσι θα λέγαμε: πολλοί αρχίζουν, αλλά λίγοι τελειώνουν. Για ακούσατέ το καλά αυτό που λέγω. Και ας ερωτήσει ο καθένας τον εαυτόν του: μήπως κι εγώ αρχίζω αλλά δεν τελειώνω; Για να σας θυμίσω εκείνη την παραβολή του οικοδόμου του πύργου, που είπε ο Χριστός, ότι κάποιος ξεκίνησε να κτίζει έναν πύργο, αλλά δεν εκάθισε να ψηφίσει τη δαπάνη. Εδώ θα πει να λογαριάσει. Τη δαπάνη, δηλαδή τι θα μου κοστίσει αυτός ο πύργος.

Να οικοδομεί, αλλά δεν ολοκληρώθηκε η οικοδομή. Κι έμεινε χωρίς σκεπή, θα λέγαμε. Και τότε εκείνοι που περνούν και βλέπουν αυτή την οικοδομή που δεν ολοκληρώθηκε, κοροϊδεύουν εκείνον που ξεκίνησε και δεν λογάριασε τι κοστίζει. Παιδιά, αγαπητοί μου φίλοι, η οικοδομή του εαυτού μας κοστίζει.

Δικαιοσύνη, με δέλτα κεφαλαίον, ευρεία έννοια, κοστίζει. Δηλαδή η αγιότητα κοστίζει. Όχι μόνο πώς θα την εφαρμόσεις, αλλά και πώς θα την συντηρήσεις μέχρι την τελευταία σου πνοή. Κοστίζει, ναι. Εντάξει λοιπόν, να ψηφίσεις την δαπάνη. Τι θα σου κοστίσει; Ρώτησες τον εαυτό σου αν θα τα φέρεις εις πέρας;

Το θέμα είναι να μείνει κανείς σταθερός και ανδρείος στην πορεία της πνευματικής του ζωής, παρά τις δυσκολίες και τα εμπόδια που θα του προβληθούν. Αυτό είναι ο μεγάλος άθλος. Όχι απλώς για κάποια στιγμή να ξεκινήσω. Πώς θα τελειώσω; Αυτό δεν το ξέρουμε, πώς θα τελειώσει. Η περίπτωση της σταθερότητας μας θυμίζει εκείνη την κατηγορία των ακροατών που είπε ο Κύριος στην παραβολή του Σπορέως, ότι για μια στιγμή, λέγει, ξεκινούν, ενθουσιάζονται με το Λόγο του Θεού, αλλά ο σπόρος πέφτει στην πέτρα. Και εδώ τελικά φυτρώνει, αλλά διότι δεν έχει ικμάδα, αλλά απουσιάζει δροσιά, η υγρασία από κάτω, στη ρίζα. Έτσι ξεκινούν, αλλά δεν ολοκληρώνεται. Ο Λόγος του Θεού αρχίζει να καρποφορεί στην καρδιά, αλλά μόλις ο διωγμός εμφανιστεί, έτσι λέει ο Χριστός εκεί, όταν, λέει, εμφανιστεί διωγμός, τότε απορρίπτουν τον Χριστό και τότε πλευρίζουν εις τον κόσμο, συμβιβάζονται με τον κόσμο. Είναι δυστύχημα, είναι δυστύχημα. Ας σας πω ότι μπορεί να είχα μαθητή κατηχητικού σχολείου και το παιδί, μεγαλώνοντας, να προσχωρήσει εις τον Μασονισμόν, μόνο και μόνο γιατί τα συμφέροντά του εκεί έρχονται. Δεν το ξεχνώ, πονώ. Γι’ αυτό σας λέω αλήθεια...

Όλα μου τα χρόνια μιλούσα για τον Μασονισμό, αυτά τα πενήντα χρόνια, ναι, μόνο και μόνο αν τους τύχει κάποια δυσκολία στη ζωή τους, να ξέρουν τι είναι, ας πούμε, ο Μασονισμός. Είναι κι άλλα πράγματα, αλλά ένα είναι κι αυτό. Γι’ αυτό ο Απόστολος Παύλος θα γράψει αμέσως στην προς Εβραίους επιστολή του ότι παλαιότερα ήταν μία σταθερότητα στην αγιότητα οι Χριστιανοί των Ιεροσολύμων. Εδώ τώρα έχουν χαλαρώσει. Πάντα να φοβόμαστε μια χαλάρωση. Μόλις αντιληφθούμε χαλάρωση, να πούμε: τι κάνω; Πού πάω; Τι κάνω; Γράφει: «Ἀναμιμνῄσκεσθε δὲ τὰς πρότερον ἡμέρας», να ξαναθυμηθείτε.

Τον προτερινό καιρό, τας πρότερον ημέρας, τον προτερινό καιρό, «ἐν αἷς φωτισθέντες πολλὴν ἄθλησιν ὑπεμείνατε παθημάτων», που είχατε φωτιστεί και έτσι υπομείνατε με σταθερότητα κάθε παθήματα που μπορούσαν να σας προκαλούν οι εναντιούμενοι. «Τοῦτο μὲν ὀνειδισμοῖς τε καὶ θλίψεσι θεατριζόμενοι», από τη μια μεριά, με ονειδισμούς, με θλίψεις και μάλιστα να σας βγάζουν έξω στην κοινωνία και να σας θεατρίζουν οι αντιτιθέμενοι. «Τοῦτο δὲ κοινωνοὶ τῶν οὕτως ἀναστρεφομένων γενηθέντες». Γίνατε και κοινωνοί εκείνων που ομοίως υπέφεραν οπουδήποτε αλλού. Δηλαδή και οι ίδιοι είστε εκείνοι που ανεχθήκατε να σας διώκουν, αλλά και γίνεστε κοινωνοί.

Δεν παραλείπατε να είσαστε κοινωνοί των όμοιων παθών σας. Ακόμη, «τὴν ἁρπαγὴν τῶν ὑπαρχόντων ὑμῶν μετὰ χαρᾶς προσεδέξασθε». Ακόμη με χαρά δεχθήκατε να σας αρπάξουν την περιουσία σας. «Μὴ ἀποβάλητε οὖν τὴν παρρησίαν ὑμῶν». Μην αποβάλλετε αυτή σας την παρρησία, «ἥτις ἔχει μισθαποδοσίαν μεγάλην».

Κέρδος πολύ. Φαίνεται ότι είχαν αρχίσει κάτι να παρουσιάζουν. Γι’ αυτό τους γράφει ο Απόστολος Παύλος αυτά. «Καὶ ἐὰν ὑποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ», λέει ο Θεός. Παραλείπω μερικά για να είμαι σύντομος. Ότι, λέει ο Θεός, «ἐὰν ὑποστείληται». Είναι του ρήματος υποστέλλω. Λέμε υποστολή της σημαίας. Θα πει κατεβάζω τη σημαία.

Παρουσίας. Το ξέρετε, έπαρσις, απάνω στο κοντάρι, ανεβάζω τη σημαία. Υποστολή ή υποστέλλω θα πει κατεβάζω τη σημαία. «Ἐὰν», λέει, «ὑποστείληται», έχετε αυτό το κατέβασμα, «οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ», λέγει ο Θεός. Η ψυχή μου, λέει ο Θεός, δεν ευδοκεί, δεν είναι αρεστό σε μένα, σ’ αυτό το σημείο, το ότι δημιουργείται αυτή η υποστολή. «Ἡμεῖς δέ», λέει ο Παύλος, «οὐκ ἐσμὲν ὑποστολῆς εἰς ἀπώλειαν». Εμείς δεν είμαστε, παιδιά, λέγει, της υποστολής που οδηγεί στην απώλεια ή στην καταστροφή, «ἀλλὰ πίστεως εἰς περιποίησιν ψυχῆς». Αυτή λοιπόν η υποστολή είναι κάτι το πολύ κακό, πολύ κακό. Πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτή η λιποταξία από τις τάξεις του Χριστού, αυτή η υποστολή της πίστεως και της πνευματικής ζωής

εξαιτίας της δειλίας, γιατί εκεί, στη ρίζα, υπάρχει δειλία, τιμωρείται από τον Θεό. Λέγει: «Καὶ ἐὰν ὑποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ». Αυτό. Ναι, και στην Αποκάλυψη λέγει ο Χριστός, δίνοντας τη μαρτυρία του: «Τοῖς δὲ δειλοῖς, τὸ μέρος αὐτῶν, ἡ θέση τους, ἐν τῇ λίμνῃ τῇ καιομένῃ πυρὶ καὶ θείῳ». Λίμνη καιομένη με πυρ και θείον είναι η κόλαση. «Ὅ ἐστιν ὁ θάνατος ὁ δεύτερος», που είναι ο δεύτερος θάνατος. Να προσέξουμε το θέμα της δειλίας. Από τώρα να ασκούμεθα να την αποβάλλουμε σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Πρώτα και κύρια στην πνευματική ζωή. Μην λογαριάσουμε για να μας κοροϊδέψουν. Ξέρετε ότι πολλά παιδιά αποβάλλουν την πνευματική τους ζωή, την αγνότητά τους — θα το δούμε αμέσως παρακάτω — μόνο και μόνο για να μην τους κοροϊδεύουν οι άλλοι, οι μαθηταί, οι συνάδελφοι στο στρατό ή οι συμφοιτηταί. Ναι, όλα αυτά τα αποβάλλουν για να μην τους κοροϊδεύουν οι άλλοι. Εάν είσαι προσωπικότητα, που μπορείς να στέκεσαι, θα φοβηθείς; Θα φοβηθείς και δεν παίρνεις ακόμη μια στάση δυναμική, δυναμική; Ναι, τι θα έκανες; Θα έπαιρνες παθητική στάση; Θα έσκυβες, θα μαζευόσουν, θα συρρικνωνόσουν; Τι θα έκανες; Όχι, θα ασκήσεις επίθεση. Θα τους δείξεις ότι κοροϊδεύουν εκείνο που έχει αξία, ενώ άξιον κοροϊδίας είναι εκείνο που αυτοί ζουν.

Πάντως ας το προσέξουμε αυτό. Είπαμε, η κοινωνική μας ζωή, το σπίτι μας, λοιπόν, με τους γονείς μας, οπουδήποτε, στο στρατό, στο επάγγελμα, οπουδήποτε, οπουδήποτε. Όταν ο άλλος μας υποκινεί να κάνουμε μια βρωμοδουλειά ή ό,τι άλλο, όχι. Μα θα σε κοροϊδέψουν. Ας κοροϊδέψουν. Ας πουν ό,τι θέλουν. Παιδιά, δοκιμάσατέ το. Μείνετε σταθεροί στο Ευαγγελικό ήθος και θα δικαιώνεστε 100%, γιατί ο Θεός θα σας δώσει δύναμη και θα σας αποδείξει κάποια φορά, όχι του άλλου κόσμου,

στην παρούσα ζωή θα σας δείξει ότι καλό δρόμο διαλέξατε, ότι δεν κάνατε λάθος, ότι εκείνοι οι οποίοι σας ονείδισαν, σας κορόιδεψαν, όπως λέει σε μία του επιστολή ο Χριστός, από τις επτά επιστολές της Μικράς Ασίας: «Θα τους φέρω», λέει, αυτούς — μιλάει και για τους Εβραίους — «θα τους φέρω αυτούς μπροστά σου», να το πω έτσι απλά, να σου φιλήσουν το χέρι, να σε προσκυνήσουν. Ναι, ναι, θα έρθουν κάποια μέρα να σας πουν: «Είχες δίκιο». Ο παλιός σου συμμαθητής που σε κορόδεψε, ο παλιός σου συνάδελφος που σε κορόδεψε, ο οποιοσδήποτε θα έρθει να σου πει: «Είχες δίκιο. Είναι καλός ο δρόμος που πήρες. Εμείς πλανηθήκαμε».

Η ιστορία πάντως είναι μακρά, ότι οι Άγιοι και οι Ενάρετοι διώκονται. Και το χαρακτηριστικό είναι ότι η ιστορία αυτή αρχίζει με την ανατολή του ανθρωπίνου γένους πάνω στη γη. Αρχίζει με την αδελφοκτονία του δικαίου, δηλαδή του Εναρέτου, δηλαδή του Αγίου και εν Θεώ Άβελ.

Αγνός. Υπάρχει ένας τρόπος να σου κλέψουν εκείνο που έχεις, μόνο και μόνο για να είσαι όμοιος με τους άλλους. Διωγμός είναι όταν σου υποκλέψουν την αγνότητά σου. Διωγμός είναι. Αλλά απλώς είναι άλλος δρόμος. Δεν είναι απλώς να σε κυνηγάνε από πίσω. Άμα σου αφαιρέσουν την αγνότητα,

Κρίτη φαρά ο άλλος δρόμος διόγμου. Μόνο και μόνο να μην διαφέρεις από εκείνο που κάνουν οι άλλοι, αυτή είναι η ψυχολογία. Τι κάνουν οι άλλοι; Το ίδιο να κάνεις κι εσύ. Έχεις τη δύναμη εδώ να μείνεις σταθερός και να πεις όχι. Και αν δεν έχεις τη δύναμη να το ομολογήσεις, τουλάχιστον έχεις τη δύναμη να μείνεις σταθερός. Εγώ θα έλεγα είναι δύο οι τομείς: και να μείνεις σταθερός και να το ομολογείς. Είναι, όπως σας εξήγησα προηγουμένως, η δυναμική στάση που πρέπει να πάρουμε απέναντι εκείνων που προσπαθούν να μας αφαιρέσουν το καλό. Ας θυμηθούμε ακόμη εκείνη τη χαρακτηριστική ιστορία του Ιωσήφ. Επαναλαμβάνεται διαρκώς, παρακαλώ, καθημερινά. Ξέρετε τι είπε ο Ιωσήφ, ο Πάγκαλος Ιωσήφ, όταν πιέζεται να χάσει την αγνότητά του;

κλειδίτα, Λέει η Γραφή, το λέγω εγώ, ομορφόπαιδο, νέος, είκοσι χρονών παιδί και ομορφόπαιδο. Το τονίζω αυτό, το ομορφόπαιδο, γιατί πολλές φορές τα παιδιά αυτά γίνονται στόχος της αμαρτίας. Πάνυ, το λέει η Γραφή, πάνυ, άλφα νι ύψιλον, πάνυ καλός, δηλαδή πάρα πολύ καλός, θα πει ωραίος, πάρα πολύ ωραίος τη όψει. Ήταν ομορφόπαιδο και όμως δεν ενέδωσε. Τι είπε στη διεφθαρμένη κυρά του; «Και πώς ποιήσω το ρήμα το πονηρόν τούτο και αμαρτήσομαι εναντίον του Θεού;» Πώς θα κάνω εγώ αυτό το πράγμα, το πονηρό; Με βλέπει ο Θεός, απέναντι στον Θεό βρίσκομαι. Και διώχθη ο Ιωσήφ. Αυτό το πλήρωσε μια ολόκληρη δεκαετία στη φυλακή. Διωγμός, δεν είναι;

Ας θυμηθούμε τον προφήτην Ηλία, που τόσο εδιώχθη από εκείνη τη φοβερή βασίλισσα, την Ιεζάβελ. Η αγνή Σωσάννα, είναι στο βιβλίο του Δανιήλ, προτίμησε το θάνατο παρά τη μοιχεία, όταν οι δύο πονηροί πρεσβύτεροι, ηλικιωμένοι άνθρωποι και δικασταί του λαού, την εξεβίαζαν. Ας θυμηθούμε ακόμα τη Μακκαβαία εκείνη μητέρα, τη Σολομονή, μαζί με το δάσκαλο των παιδιών της, των επτά παιδιών της, των επτά αγοριών της, τον Ελεάζαρο, που είπαν το όχι, προτιμώντας να μην προδώσουν το νόμο του Θεού. Ήτανε μάρτυρες όλοι. Ίσως είναι το πρώτο μαρτύριο στον χώρο της Παλαιάς Διαθήκης. Ίσως είναι το πρώτο μαρτύριο, γιατί η Εκκλησία τους γιορτάζει.

Αγία Γραφή, Ανάσταση, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη. Ο Ιησούς διώκεται και σταυρώνεται, επειδή θεωρείται αντίπαλος της τότε κρατούσης τάξης. Οι μαθηταί, ο Πρωτομάρτυς Στέφανος, ο Παύλος, το νέφος των μαρτύρων, οι χριστιανοί όλων των αιώνων και όλων των εποχών, που για την αρετή τους, την ακεραιότητά τους, την τιμιότητά τους πιέζονται, στερούνται, δηλαδή, εκείνο που δικαιούνται.

Ακριβώς γιατί είναι χριστιανοί. Ο υπάλληλος στην εποχή μας που πιέζεται να πει ψέματα ή να κλέψει, το παιδί που εμποδίζεται από τους γονείς του να εκκλησιάζεται, να θρησκεύει, γιατί τάχα θα γίνει, λέει, καλόγερος. Και λέει η Αγία Γραφή: «Και εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού». Για σκεφτείτε. Αλλά γιατί να διώκονται οι ευσεβείς; Απλούστατα, γιατί δεν συμφωνούν με τον κόσμο. Ο Κύριος σημειώνει στην αρχιερατική του προσευχή: «Εγώ δέδωκα αυτοίς τον λόγον σου», λέγει, «και ο κόσμος εμίσησεν αυτούς, ότι ουκ εισίν εκ του κόσμου, καθώς εγώ ουκ ειμί εκ του κόσμου». Δεν είναι από τον κόσμο αυτό, δεν ταιριάζουν με τον κόσμο.

Τι σημασία, θα λέγατε, έχει αν δεν συμφωνούν με τον κόσμο; Δεν τους πειράζει. Ναι, δεν υπάρχουν ιδέες εντελώς διαφορετικές μεταξύ των ανθρώπων, που προφέρονται χωρίς κανείς να εξεγείρεται για να τις πολεμήσει; Σου λέει: «Ελεύθερος δεν είμαι; Λέω τη γνώμη μου. Γιατί να μην πω τη γνώμη μου;» Η παρουσία του χριστιανού στον κόσμο, όμως, είναι κάτι επαναστατικό και ενοχλητικό για τον κόσμο. Εδώ είναι το σημαντικό. Ο χριστιανός γίνεται ο σιωπηλός ελεγκτής των κακών πράξεων με τη δική του υποδειγματική ζωή. Δίδει φως που ξεσκεπάζει, που ξεσκεπάζει όλη τη φαύλη ζωή των άλλων.

Ο ενάρετος πρέπει να μην υπάρχει γι' αυτούς, πρέπει να εξαφανιστεί, και το ζητούν με κάθε τρόπο να τον εξαφανίσουν, σαν να θέλουν να εξαφανίσουν τη δική τους τη συνείδηση. Γι' αυτό η Αγία Γραφή μάς περιγράφει κατά τρόπον αριστοτεχνικόν τις βουλές αυτών των κακών ανθρώπων. Επιτρέψατέ μου πολύ σύντομα, είναι πολλά, εγώ έκανα μόνο μια επιλογή. «Ενεδρεύσωμεν τον δίκαιον». Ενεδρεύσωμεν, να του βάλουμε παγίδα, όπως είναι εκείνο που σας είπα προηγουμένως, ο άλλος δρόμος. «Να δεις τι ωραία που θα περάσουμε απόψε μαζί μας, το είπαμε κι εμείς». Είναι ο άλλος δρόμος, για να σε κάνουν να στραβοπατήσεις και να πουν: «Ε, κι αυτός λοιπόν δεν είναι ανόμοιος με εμάς, είναι όμοιος με εμάς». Το λέει πιο κάτω εξάλλου.

«Εναντιούται τοις έργοις ημών και ονειδίζει ημίν αμαρτήματα νόμου και επιφημίζει ημίν αμαρτήματα παιδείας ημών. Εγένετο ημίν εις έλεγχον εννοιών ημών. Βαρύς εστιν ημίν και βλεπόμενος». Είναι βαρύ και μόνο που τον βλέπουμε, μας είναι βαρύ, μας είναι ενοχλητικό, «ότι ανόμοιος τοις άλλοις», είδατε; Ανόμοιος τοις άλλοις, δεν μοιάζει με τους άλλους. Φθόνος του Διαβόλου, φθόνος των οργάνων του Διαβόλου, που είναι οι κακοί άνθρωποι. «Ο βίος αυτού και εξηλλαγμέναι αι τρίβοι αυτού. Και αλαζονεύεται πατέρα έχειν Θεόν». Και έχει αλαζονεία να λέει ότι έχει πατέρα τον Θεό. Αν αυτό είναι αλαζονεία! Και με τι αμοιβή, αγαπητοί μου φίλοι; Η Βασιλεία του Θεού είναι η αμοιβή του. Μια ωραία απάντηση δίνει το βιβλίο της Σοφίας Σολομώντος.

Που σας είπα, είναι στο δεύτερο κεφάλαιο. Αυτό που θα σας πω είναι στο πέμπτο κεφάλαιο του ιδίου βιβλίου. «Τότε στήσεται», πού; Εκεί, εις την ημέρα της κρίσεως, «εν παρρησία πολλή ο δίκαιος κατά πρόσωπον των θλιψάντων αυτόν και των αθετούντων τους πόνους αυτού». Κατά πρόσωπον των θλιψάντων, μπροστά θα είναι. Συμβαίνει αυτό που μας λέει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος στην τελική κρίση, πώς τα πράγματα έχουν. Και τότε, λέει, «ερούσιν», θα πουν τη γνώμη, «ιδόντες ταραχθήσονται φόβω δεινώ και εκστήσονται επί τω παραδόξω της σωτηρίας». Θα ταραχτούν από φοβερόν φόβον και θα παραξενευτούν γι' αυτή την παράδοξη σωτηρία του. Και ερούσιν: «Ούτος ην ον έσχομέν ποτε εις γέλωτα και εις παραβολήν ονειδισμού, οι άφρονες».

Αυτός δεν είναι που τον κοροϊδεύαμε, που γελούσαμε μαζί του; Αυτός δεν είναι; «Οι άφρονες», τι πάθαμε; «Άρα επλανήθημεν από οδού αληθείας», απ' ό,τι είναι πραγματικό. Αγαπητοί μου φίλοι, θα ξαναπώ: ο κόσμος θα διώξει, αλλά εμείς πρέπει να μείνουμε σταθεροί και στην πίστη μας και στη ζωή μας. Σταθεροί. Είναι εκείνο που λέει ο Απόστολος και γράφει στους Κορινθίους: «Ανδρίζεσθε, κραταιούσθε». Να έχετε ανδρεία. «Κραταιούσθε, στήκετε εν τη πίστει», να στέκεστε εδραίοι, γιατί αυτό είναι το θέλημα του Θεού, για να γίνετε μέτοχοι του μακαρισμού, του ογδόου μακαρισμού, που λέγει: «Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, ότι αυτών εστίν η Βασιλεία των Ουρανών».