Sixth Beatitude | 14-01-1996

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The previous Beatitudes that we have already discussed—the first four Beatitudes—describe a condition that is expressed chiefly outwardly. But the sixth Beatitude describes an entirely inward condition, one that reveals the source of every outward expression. What, then, does this sixth Beatitude mean? “Blessed are the pure in heart, for they shall see God.” Let me translate it: Happy are those whose hearts are pure.

They—and notice that the word “they” is emphasized—they shall see God: “for they shall see God.” The Greek verb is the future form of “to see.” But what is this heart that must be pure, and what precisely is this purity? These, then, are the questions we must examine: What is the heart that must remain pure, and what is the purity that makes the heart pure? We all know our physical heart. It is here on the left, if I am not mistaken. Yes, somewhere under our hand here. We hear it; that is, we can feel that it is there.

But is the heart merely this muscle, enclosed within the body and protected by bones? No. It is a muscle that beats rhythmically and functions like a pump, carrying blood to the very last cell of the body. The blood is driven all the way there; then it collects the body’s waste, becomes impure, and returns to the heart. Afterward it passes through the kidneys, where the waste is filtered out, and so forth. In any case, the heart is an exceedingly important organ.

If it stops even briefly, we die. That is well known. This is the heart of flesh, with its rhythmic beating. When the soul experiences a passion, its beats become somewhat faster and more anxious. When the soul feels guilt, hatred, pain, or anguish, the heart again beats rapidly and pounds. In this way, our physical heart becomes the face of our soul. Just as our visible face—which is why it is called the “face”—displays the soul’s various states, so does the heart.

It displays the soul’s various reactions. If we are joyful, sorrowful, or feeling anything at all, it appears immediately on our face. So, just as the face is what one person sees of another, the heart is the face of the soul. The soul is revealed there. For Holy Scripture often identifies the soul with the heart. Very often, instead of using the word “soul,” it uses the word “heart.” What does the Beatitude say here? “Blessed are the pure in heart.” It could have said, “Blessed are the pure in soul,” but instead it says, “in heart.”

Why? Because the heart embraces the intellect, the emotions, and the will. Always remember these three: intellect, emotion, and will. Thus the heart sometimes expresses the intellect, sometimes the emotions, and sometimes the will, since it is the face of the soul. Let us take the emotions, for example.

Holy Scripture says, “You shall love the Lord your God with all your heart.” Here the heart is plainly used to mean the emotions. Elsewhere the Lord says in Scripture, “Why do you think evil in your hearts?” Notice that thinking is a faculty of the intellect.

“They devise evil in their hearts,” and, “Why do thoughts arise in your hearts?” Here the heart is presented as the intellect; that is, it expresses the intellectual aspect of the soul. This is extremely important. As for the will: “You shall love the Lord your God with all your strength.” The power spoken of here expresses the will. And if you wish, all three are brought together again in that first commandment. I quote it from Luke: “You shall love the Lord your God with all your heart, with all your soul, with all your strength...”

“...and with all your mind.” Here the full range of the human soul’s powers is covered. Once we understand what the heart is, we see that purity must encompass the soul’s entire range—all its powers, all three of them. It must include not only purity of the soul in general, but also purity of the intellect.

All these powers must be safeguarded. What, then, is this purity of heart? Since the heart gathers together all the powers of the soul, its purity is spiritual and inward. It is an inner purity: a chastity that consumes and destroys every stain and impurity produced by sin. The pure person is whole, upright, and without guile. The Lord revealed this when He saw Nathanael coming at Philip’s invitation and said, “Behold, truly an Israelite.”

An Israelite without guile. What an honor it would be if the Lord revealed this about me—that I am a person without guile! Such a person is straightforward and sincere, upright in both deeds and intentions. He is truly human as God intended humanity to be, as humanity came from the hands of the Creator, as the first-formed man was before the Fall. He is a person filled with grace, a gracious human being. I do not possess this. Yet there are men, boys, and girls who do possess this state.

But let us now examine these things one by one. First comes purity of the intellect. What did we say? The soul has three powers: intellect, emotion, and will. In the realm of the intellect, purity means pure thoughts, impressions, memories, and images of the imagination. Children, can you imagine what the Theotokos must have been like? If we can speak of ordinary people as having purity of heart, what must the purity of the Theotokos’s heart have been?

I cannot grasp the purity of the Most Holy Theotokos intellectually, merely through thoughts. It is beyond description. I have reflected on it many times: What was the Most Holy Theotokos like? What was her nous (spiritual intellect) like? What was the angelic world revealed within her like? She who is more honorable than the Cherubim and beyond compare more glorious than the Seraphim, who became the breadth of the heavens—what must she have been like? This is not an exaggeration. It is reality.

An intellect untouched by base ideas, evil prejudices, or slander; untouched also by sinful and criminal plans, by thoughts of how to do evil to another person.

It also means the absence of secretiveness. A secretive person is one who conceals his nous (spiritual intellect) and his thoughts, who does not reveal himself; and usually—usually—this signifies something bad. There can, however, be a proper reason for keeping something hidden. Our Most Holy Theotokos said nothing about the Annunciation. Therefore Joseph considered how he might “put her away secretly.” But that silence belonged to God’s plan; the Theotokos was not to say anything. It was...

...a Mystery of God. It was the mystery of mysteries, in the sense of something hidden: the mystery of mysteries. But a secretive person conceals things for a different reason. You do not know what such a person believes or what his intentions are.

Such a person is proud and haughty, for, as Scripture says in the Book of Proverbs, “Everyone who is proud in heart is unclean before God.” Such a person has no purity. Let us now pass to the realm of emotion. Here purity consists in sincere feelings of love and friendship...

...and of generosity. Ulterior motives in the realm of emotion are suspect. Why is this person so generous? One wonders whether some hidden self-interest lies behind it. No—he simply wants to show love. A noble and God-honoring spirit belongs to the person whose emotions are pure; he obeys without egoism. His response to everything good is sincere and unaffected. Good intention takes precedence everywhere, and purity reigns. Finally, let us come to the realm of the will. Obedience is, of course...

...not, “as I will,” but, “as You will.” In other words, the person whose will is pure does whatever God wills, however difficult it may be. He does not consider what he himself wants. Therefore he willingly makes every sacrifice: the sacrifice of his rights and the sacrifice of his labor.

and even the sacrifice of blood and life itself. A will free from sinful inclinations and sinful decisions—a truly strong will. In the end, all that we have found in this brief examination of the three areas of the soul is summed up, though certainly not exhausted, in what the Apostle says to the Philippians: “Finally, brethren, whatever things are true, whatever things are honorable, whatever things are just, whatever things are pure, whatever things are lovely, whatever things are of good report—if there is any virtue and if there is anything worthy of praise...”

Anything, then, that is commendable. And Paul adds: “Think on these things; what you have learned, put into practice.” Think on these things, he says, and do them. By analogy, Paul wishes to emphasize here a more particular purity of heart. John Chrysostom writes—and pay attention now to this more particular purity: “By ‘the pure,’ He means either those who possess all-embracing virtue”—that is, those who have acquired virtue in its fullness, the whole of virtue, about which we shall comment briefly—

“who are conscious of no evil in themselves, or those who live in chastity,” that is, in purity “of soul and body.” Notice how the body is included—how the body is brought into this. Pay close attention, because we must address a strange notion. Once I had a conversation with a doctor,

a very young man, who told me that physical purity or chastity has nothing to do with moral purity. How could that be! He offered Mary Magdalene as an example. I first managed to correct one error: Mary Magdalene was not immoral; above all, she was not a prostitute. And secondly, even if she had been, he argued that because she followed the Lord,

her body was a different matter, as though these were two separate kinds of things. Do not be deceived! Do not be deceived! If a person lacks the foundation of bodily chastity, no virtue can develop—not even purity of soul. Chastity is a great virtue, also called virginity, and it concerns both soul and body. Pay attention: I underline this—both soul and body. For a person receives faith and chastity from God. If he casts aside his chastity, the collapse of his faith follows of itself.

An illumined man used to say that whenever he fell against chastity, at that very moment—each time he fell against chastity—he began to have doubts about the dogmas of the Church and the faith. You will never—this is absolutely true—hear a chaste, pure, virginal young person, one who possesses genuine chastity and does not fall into debauchery, raising questions of doubt, distrust, unbelief, or, worse still, atheism. It is the person who has ruined his chastity who begins to doubt the faith. A very simple mechanism is at work here, and I shall explain it in only a few words.

He has loved “darkness rather than light” and “does not come to the light, lest his deeds should be exposed”—exposed, exposed as evil deeds. From the moment you choose to give way to immorality, you begin raising objections: “Is there really a Hell? Is God truly just? What, then, can God do? Will we be judged? Will we be condemned?” This is the mechanism; this is how the process works. That man therefore said that from the moment he fell into sins of the flesh, he began to doubt matters of faith. So take great care—very great care. Purity of the body is a fundamental condition of holiness. It is fundamental. If you are not pure in body, you cannot become a saint. It is impossible. Why?

Because this bodily purity is the dynamic expression of holiness itself. That is why the Apostle Paul says: “This is the will of God, your sanctification.” This is God’s will: your sanctification. “That you should abstain from fornication.” You see? But we must also consider purity of heart in its broader sense. What did John Chrysostom tell us? He spoke both of universal, all-embracing virtue and of a particular virtue referring to bodily chastity. Virtue as a whole creates purity. Holiness, in other words, is purity—specifically, purity in relation to the heart.

Theophilus of Antioch shows us the connection between purity of heart and the vision of God. Listen: he was a bishop of Antioch in the second century, and he wrote three letters to Autolycus, who had his objections. In the first Letter to Autolycus, he writes that Autolycus says to him, “Show me your God,” and he replies, “Show me your man, and I will show you my God.” If you tell me, “Show me your God,” I will answer, “Show me the person within you; show me your nature, and then you will behold God.”

This is what I was saying earlier about a soul that has fallen away from chastity. You have doubts about God. Theophilus says that God is seen by those who are able to see Him, whose eyes are open. God is not seen by those whose spiritual eyes are closed by sins and evil deeds. Your eyes have grown dim through sin, and you cannot see. The human soul must therefore be like a polished mirror. In those days, a mirror was not made of glass as ours are today, but of polished metal: when light fell upon it, it reflected that light. But if the surface lacked that polish and purity, there was no reflection.

What, then, are we saying? Take note: God’s divine uncreated energies come to us and are reflected back toward God through faith. God sends me the divine uncreated energy of faith, and I must receive it. Is the mirror of my soul clean? If it is clouded, I do not grasp what God says; I say whatever I want and fail to receive these things. This is why Theophilus says that seeing God depends on your own condition, on the state of your whole inner person in relation to sin. “Show me, then, the person within you,” he says, “and I will show you my God.”

And you will see God. We also have a wonderful text by Saint Isaac the Syrian that expresses this purity of heart. What does he say purity is? In a few words: “A merciful heart is a heart burning for the sake of all creation.” It is a heart filled with love. What is a merciful heart? A heart that shows mercy. It is, he says, “a heart burning for all creation—for human beings, birds, animals, demons, and every created thing.” Such a person even loves the demons. He continues: “At the remembrance and sight of them, his eyes pour forth immeasurable tears.” Tears without measure—the compassion of God. Do you see what purity means here in Saint Isaac the Syrian?

The two disciples on the road to Emmaus, when they heard the words of Jesus along the way, said: “Did not our heart burn within us while He spoke to us on the road and opened the Scriptures to us?” Those two disciples experienced the presence of the Lord and felt what was happening within them. If they had been negative or hardened, they would not have felt it. “Blessed are the pure in heart, for they shall see God.” In Saint Isaac we have seen that purity is identified with love; and because God is love, the pure will see the face of God in the glory of God.

Here we see “through a mirror, dimly”—and I do not have time for a fuller analysis—but there, “face to face.” John tells us: “Beloved, now we are children of God, and it has not yet been revealed what we shall be.” What we shall be has not yet been revealed. “We know that when He is revealed, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.” We shall see Him as He is, through revelation, because we shall behold His face. “And everyone who has this hope in Him purifies himself, just as He is pure.” Where is God seen here? Inwardly, from within. A person may readily give his life in martyrdom. If he did not see God inwardly, he would not give his life in martyrdom—always, of course, distinguishing between God’s essence and His glory.

We also see God through His interventions in history, as the saints have always experienced them. Moses is called the beholder of God, and the Protomartyr Stephen, gazing intently, saw the glory of God. All the saints have experienced theoria, the divine vision of God’s glory, and more generally His divine uncreated energies. My dear friends, let us therefore pray with complete sincerity in the words of David: “Create in me a clean heart, O God, and renew a right spirit within me.”

Οι προηγούμενοι μακαρισμοί, που ήδη αναπτύξαμε, οι τέσσερις πρώτοι μακαρισμοί, καθορίζουν μια κατάσταση που μάλλον εκφράζεται εξωτερικά, όμως ο έκτος μακαρισμός καθορίζει μια κατάσταση ολότελα εσωτερική και που φανερώνει την αφετηρία όλων των εξωτερικών εκδηλώσεων. Αλλά τι σημαίνει ο μακαρισμός αυτός, ο έκτος; «Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται». Να το μεταφράσω: Ευτυχισμένοι αυτοί που είναι καθαροί στην καρδιά.

Αυτοί, προσέξτε, τονίζεται το «αυτοί», γιατί αυτοί θα δουν τον Θεό, «ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται», από το μέλλον του «ὁράω», «ὄψομαι». Αλλά ποια είναι η καρδιά που πρέπει να είναι καθαρή και ποια είναι αυτή η καθαρότητα, ιδιαίτερα η καθαρότητα; Ποια λοιπόν θέματα έχουμε να δούμε; Ποια είναι η καρδιά που πρέπει να μείνει καθαρή και ποια είναι η καθαρότητα που πρέπει να κάνει την καρδιά να είναι καθαρή; Ποια είναι αυτή η καθαρότητα; Όλοι γνωρίζουμε την καρδιά μας. Μάλιστα, βλέπετε, εδώ αριστερά έχουμε την καρδιά μας, αν δεν κάνω λάθος. Ναι, όμως είναι το χέρι μας κάπου εδώ, την ακούμε, δηλαδή την αισθανόμαστε ότι υπάρχει.

Δεν είναι παρά αυτός ο μυς, περιεχόμενη είναι, αυτός ο μυς, η καρδιά, με κόκκαλα; Όχι. Αυτός ο μυς που πάλλεται ρυθμικά και που δεν είναι τίποτα άλλο παρά σαν μια αντλία, η οποία διακινεί το αίμα μέχρι το τελευταίο κύτταρο του σώματος. Γίνεται αυτή δε η ώθηση του αίματος να πάει στο τελευταίο εκεί και μετά, επειδή παίρνει την άχρηστη ύλη, το αίμα αυτό λερώνει και γυρίζει πίσω στην καρδιά. Μετά αυτό περνάει από τα νεφρά και τα χωρίζει από τα νεφρά κ.λπ. Πάντως η καρδιά είναι σπουδαιότατο όργανο.

Λίγο να σταματήσει, πεθαίνουμε. Είναι πολύ γνωστό. Αυτή η σαρκική καρδιά με τους ρυθμικούς της χτύπους. Όταν αισθάνεται η ψυχή πάθος, οι χτύποι γίνονται λίγο γρηγορότεροι, πιο αγχώδεις. Όταν πάλι η ψυχή αισθάνεται ενοχή, μίσος, πόνο, αγωνία, τώρα πάλι αυτή η καρδιά χτυπάει γοργά και χοροπηδά. Έτσι, η σαρκική μας καρδιά γίνεται το πρόσωπο της ψυχής μας. Όπως το γνωστό μας πρόσωπο, απ’ όπου λένε «πρόσωπο», διαγράφει τις ποικίλες καταστάσεις της ψυχής.

Ποικίλες αντιδράσεις της ψυχής. Αν είμαστε χαρούμενοι, αν είμαστε θλιμμένοι, αν είμαστε οτιδήποτε, αυτό φαίνεται από το πρόσωπό μας αμέσως. Έτσι, όπως είναι το πρόσωπο που βλέπει ο ένας τον άλλον, έτσι και η καρδιά, το πρόσωπο της ψυχής. Εκεί φαίνεται η ψυχή. Διότι η Αγία Γραφή πολλές φορές ταυτίζει την ψυχή με την καρδιά. Πολλές φορές. Αντί να πει τη λέξη «ψυχή», λέει τη λέξη «καρδιά». Όπως εδώ στον μακαρισμό τι λέμε; «Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ», ενώ θα μπορούσε να πει «μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ ψυχῇ», αλλά λέει «τῇ καρδίᾳ».

Όχι, επειδή περικλείει τη νόηση, το συναίσθημα και τη βούληση. Αυτό πάντα να το θυμόσαστε: τη νόηση, το συναίσθημα και τη βούληση. Γι’ αυτό και η καρδιά άλλοτε εκφράζει τη νόηση, άλλοτε εκφράζει το συναίσθημα και άλλοτε τη βούληση, αφού είναι το πρόσωπο της ψυχής. Έτσι, για παράδειγμα, ως προς το συναίσθημα.

Αγία Γραφή, Αγαπήσεις Κύριον των Θεών Σου, Εκτώλης της Καρδίας Και εδώ καρφία, εντάξει, επράγονται με την Κυρία της Μασίλια δηλαδή ως συνέστημα. Εκείνο το «Και εύχοστεν καρφιά» Ως προστιδιά, λέει η Γραφή, ο Κύριος, είναι αυτή η νης εξειδίστα πονηρά, εξειδίστα, κοιτάξτε, το εκθυμούμε που είναι ιδιότητα της διατίας.

Ενθυμίστε πονηρά εντες καρδιές ημών Και γιατί διαλογισμοί αναβαίνωσιν εντες καρδίες ημών Εδώ παρουσιάζει την καρδιά σαν διάντια Δηλαδή εκφράζεται η πτυχή της Διανίας Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό Και ως προς τη δουλειά Αγαπήσεις Κύριον των Θεών Σου, Εκθόλης της Θείας Μόλις ούτε η δύναμη που εκφάζεται εδώ η βούληση Και αν θέλετε και τα τρία συνοπλίζονται πάλι επί την πρώτη έντονη Αγαπήσεις Κύριον των Θεών Σου Το παίρνω από τον Λουκά, όχι από την Παρέα Δεξιά Αγαπήσεις Κύριον των Θεών Σου, Εκθόλης της Καρδίας Σου Θετόλισμος Φυσικής του, Θετόλισμος Φυσικής του, Θετόλισμος Φυσικής του.

«Ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου». Εδώ καλύπτεται όλο το φάσμα των δυνάμεων της ανθρώπινης ψυχής και που σημαίνει ότι η καθαρότητα, αφού βλέπει κανείς ποια είναι η καρδία, ότι η καθαρότητα οφείλει να καλύπτει όλο το φάσμα της ψυχής. Δηλαδή όλες τις δυνάμεις της ψυχής και τα τρία αυτά πρέπει να καλύπτει. Όχι μόνο την καθαρότητα της ψυχής, αλλά και την καθαρότητα του νου.

Αυτά πρέπει να το ασφαλίσουν. Και τι είναι αυτή η καθαρότητα τώρα της καρδίας; Αφού η καρδιά συγκεντρώνει όλες τις ψυχικές δυνάμεις, τότε η καθαρότητά της είναι νοηματική, είναι εσωτερική καθαρότητα. Εσωτερική. Είναι η αγνότητα που απορροφεί και καταστρέφει κάθε ρυπαρότητα και ακαθαρσία που δημιουργεί η αμαρτία. Είναι ο ακέραιος άνθρωπος, ο σωστός άνθρωπος, είναι ο άδολος άνθρωπος. Το αποκάλυψε ο Κύριος όταν είδε τον Ναθαναήλ, με την πρόσκληση του Φιλίππου, να λέγει: «Ἴδε ἀληθῶς Ἰσραηλίτης».

άδολος Ισραηλίτης, τίτλο θυμνή που αποκάλυγε εμένα ο Κύριος αυτό ότι είμαι άδολος άνθρωπος, δηλαδή είναι ο ευθύς, ο λειτουργινής, είναι στις πραξίες και στην προφέρεια, μην βραστείτε άνθρωπος άνθρωπος, γιατί η γράφα είναι ο άνθρωπος άνθρωπος, όπως βγήκε από τα χέρια του Δημιουργού. του Βουλγούτ, όπως ήταν ο πρωτόπρεστος άνθρωπος, δεύτερος ατής. Είναι ο χαρίδιος άνθρωπος, ο χαριτωμένος άνθρωπος. Δεν το έχω εγώ αυτό. Άντρες είναι, τα γόρια κορίτσι που έχουν αυτή την κατάσταση. Ευχαριστώ.

Πραγματικά, αλλά ας δούμε τα πράγματα επί μέρους. Το πρώτο ως προς την καθαρότητα της νοήσεως. Τι είπαμε; Τρεις δυνάμεις: νόηση, συναίσθημα, βούληση. Ως προς τη νόηση, τον χώρο της νοήσεως, να γνωρίζουμε πάντοτε, είναι οι καθαρές σκέψεις, εντυπώσεις, αναμνήσεις, φαντασίες. Μπορείτε να φανταστείτε, παιδιά, ποια να ήταν άραγε η Θεοτόκος; Εάν αυτό λέγεται για τους ανθρώπους μας, ο άνθρωπος με καθαρότητα καρδίας, η καθαρότητα της καρδίας της Θεοτόκου ποια θα ήταν;

διανοητικά μπορώ να πει, δηλαδή έτσι με σκέψεις δεν μπορώ να συλλαβώ την καθαρότητα της Παναγίας, είναι ΑΓΙΕΝΙΑ Και για να μην νομιστεί ότι έτσι εγώ το καταλαβαίνω, δηλαδή πάρα πολλές φορές το έχω σκεφτεί, μα τι όπον είπε η Παναγία εκεί τον νόμο, ήταν ΑΓΙΕΝΙΑ, τί έκανε, τί ήταν και ο Αγγελικός κόσμος αποκαλύψεται μέσα, απέστη οτι στράφει, ότι είναι ποιο είναι τώρα τον Θεροβήμ και αντακτονιωτέρα τον Θεραφείμ και λοιπά και είναι η πλάξη τώρα των Ουρανών και λίγο και είναι. Δεν είναι οτι είπε αυτοκράτηση. Είναι πραγματικότητα.

Απείραχτη διάνοια από ποταπές ιδέες, κακές προλήψεις ή συκοφαντία, όπως από σχέδια αμαρτωλά και εγκληματικά, να σκέπτεσαι πώς θα πραγματοποιήσεις το κακό εις τον άλλον άνθρωπο.

Απουσία της κρυψινοίας. Κρυψίνους λέγεται αυτός που κρύβει τον νου του, τη διάνοιά του, δεν αποκαλύπτεται και συνήθως, συνήθως, θα πει κακό πράγμα. Μπορεί να κρύψει, το λέει, και η Παναγία μας δεν έλεγε τίποτα διά τον Ευαγγελισμό της, ούτε η γνωστή παροιμία. Γι’ αυτό διελογίστη ο Ιωσήφ «λάθρα ἀπολῦσαι αὐτήν», αλλά εκεί ήταν στο σχέδιο του Θεού, δεν έπρεπε και η Θεοτόκος να πει τίποτα. Ήταν...

Μυστήριο του Θεού. Ήταν το μυστήριο των μυστηρίων, με την έννοια του μυστικού. Το μυστήριο των μυστηρίων. Αλλά ο κρυψίνους την ίδια στιγμή κρύβει πράγματα. Δεν ξέρεις αυτός ο άνθρωπος τι πιστεύει, ποιες είναι οι προθέσεις του.

Είναι ο υπερήφανος άνθρωπος, αυτός που έχει υψηλοφροσύνη, γιατί, όπως λέει η Γραφή, το βιβλίο των Παροιμιών, «ἀκάθαρτος παρὰ Θεῷ πᾶς ὑψηλοκάρδιος». Δεν έχει καθαρότητα ένας τέτοιος άνθρωπος. Και να πάμε τώρα στον χώρο του αισθήματος. Είναι τα αγνά αισθήματα της αγάπης και της φιλίας.

Της γενναιοδωρίας. Η υστεροβουλία στον χώρο του συναισθήματος είναι ύποπτη. Γιατί αυτός ο άνθρωπος είναι τόσο γενναιόδωρος; Λοιπόν, σκέφτεται η υστεροβουλία. Όχι, θέλει απλώς να είναι αγαπημένος. Η φιλοτιμία, ο ιερός θεωρητής, η φιλοτιμία, υπακούει εις τον καθαρόν, εις τον άνθρωπο με καθαρό συναίσθημα, υπακούει χωρίς εγωισμό. Η αντίδραση σε ό,τι αγαθό είναι ανεπιτήδευτη. Η αγαθή προαίρεση παντού προέχει και η αγνότητα βασιλεύει. Και τέλος να έρθουμε στον χώρο της βουλήσεως. Η υπακοή είναι, βέβαια,

Παρουσία, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ανάληψη, Αντίχριστος, Αντίχρι πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ. Πράττει, δηλαδή, ο καθαρός της Βούλης σου, ό ,τι θέλει ο Θεός, όσο δύσκολο μπορεί να είναι αυτό. Δεν έχει λίγο τι θέλει. Γι' αυτό προδόνεις θυσία για κάθε τι. Θυσία δικαιωμάτων, θυσία κόφου.

και θυσία, αίματος και ζωή. Μια βούληση ελεύθερη από τις καταθέσεις και αποφάσεις αμαρτωλές. Μια τοχωρή πράγματι βούληση. Τελικά, στους τρεις χώρες της τυπή, όπως τη βρήκαμε μια συνδομοτάκη ανάλυψη Ειδοποιούνται όλα αυτά, χωρίς βέβαια να εξαντλούν, στο κοινό που λέγει ο Απόστολος το θηληπιθείο, το λοιπόν θα δοθεί όσα εστί αληθή, όσα σωμανά, όσα δίκαια, όσα άγεννα, όσα πρασιλή, όσα έχυμα έχουν καλή φύση ή της αρετή και ή της έπενας. Επέφερας με τη λόγια παν όχι επ' εμείτε.

παν ότι κατηγορείται και προσθέτει ο Παύλος, τα καλογίζεστε, τα τακώσετε. Αυτά να σκέπτεστε, λέγει, και αυτά να πάσετε, να πάθετε. Δηλαδή με αναλογιά ο Παύλος εδώ θέλει να τονίσει... Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Αντίχριστος, Αποκάλυψη, Αντίχριστος, Αντίχρισ και ειδικότερη καθαρότητα της καρδιάς. Γράφει ο Ιερός Χρυσόρθωμος, πάμε σ' αυτό, προσέξτε, ειδικότερη καθαρότητα. Λέγει, καθαρούς εν ταύτου αφησίν, πίτλους την καθολικήν αρετήν και τιμέντι, είτε εκείνες οι οποία έχουν αποκτήσει την καθόλου την καθολικήν, την καθόλου αρετήν, λέει την όλη αρετή, για την οποία επίσης μετά, και θα κάνουμε λίγο κομμέντα,

«μηδὲν ἑαυτοῖς συνειδότας πονηρόν», και να μη συναισθάνονται τίποτε πονηρό, «ἢ τοὺς ἐν σωφροσύνῃ διάγοντας», ή εκείνοι που ζουν εν σωφροσύνη, δηλαδή αγνότητα, «ψυχῆς καὶ σώματος». Να πώς μπαίνει το σώμα, να πώς μπαίνει το σώμα. Προσέξατε το αυτό, γιατί πρέπει να πούμε ότι υπάρχει μια περίεργη αντίληψη. Μια φορά είχα πιάσει συζήτηση με έναν γιατρό,

πολύ νέο, λέει. Και μου είχε πει ότι δεν έχει καμία σχέση η καθαρότητα ή η αγνότητα η φυσική με την αγνότητα του ήθους. Αν είναι δυνατόν! Και μου έφερε ως παράδειγμα τη Μαρία τη Μαγδαληνή. Και πρόφτασα να διορθώσω ένα λάθος, ότι η Μαρία η Μαγδαληνή δεν υπήρξε ανήθικη, δεν υπήρξε πόρνη, πρώτα απ’ όλα. Και δεύτερον, αν υπήρξε, επειδή, λέει, ακολούθησε τον Κύριο,

αντίκριστο σώμα, γιατί είναι δύο τα είδη πραγμάτων. Μην απατάσαι! Μην απατάσαι! Εάν κανείς δεν έχει το υπόβαθρο της αγνότητας, της σωματικής, δεν μπορεί να αναπτυχθεί καμία αρετή, και η αγνότητα μάλιστα της ψυχής που δεν είχα. Και η αγνότητα είναι σπουδαία αρετή, όπως λέγεται η παρθενία, που αναφέρεται και στην ψυχή και στο σώμα. Προσέξτε, το υπογραμμίζω, και στην ψυχή και στο σώμα. Διότι θα βρει ο άνθρωπος από τον Θεό την πίστη και την αγνότητα. Αν σηκώσει την αγνότητά του, τότε η πτώση της πίστης έρχεται από μόνη της.

Αυτό έλεγε κάποιος φωτισμένος, ότι κάθε φορά που έπεφτε εναντίον της αγνότητας, ταυτόχρονα, λέει, όσες φορές έπεφτε κατά της αγνότητας, είχε αμφιβολίες για τα δόγματα της Εκκλησίας και της πίστεως. Ουδέποτε, αληθέστατο, ουδέποτε θα ακούσετε αγνό νέο, καθαρό, παρθένο νέο που να έχει αληθινή αγνότητα, γιατί δεν πέφτει σε ασωτίες, να σας προβάλλει θέματα αμφιβολίας και δυσπιστίας και απιστίας και αθεΐας, ακόμα χειρότερα. Εκείνος που χάλασε την αγνότητά του, αυτός έχει αμφιβολίες για την πίστη. Υπάρχει ένας μηχανισμός εδώ, απλούστατος, θα σας το πω με δύο λόγια μόνο.

«Σκοτίαν φῶς» και «οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ». Ελεγχθούν, ελεγχθούν, ελεγχθούν τα έργα αυτού, ότι πονηρά εστίν. Από τη στιγμή που θέλεις να ενδίδεις στην ανηθικότητα, θα αρχίσεις να προβάλλεις απορίες: καλά, υπάρχει κόλαση; Καλά, ο Θεός είναι δίκαιος; Καλά, δηλαδή τι μπορεί ο Θεός; Θα κριθούμε, θα κατακριθούμε; Αυτός είναι ο μηχανισμός, η διαδικασία. Γι’ αυτό εκείνος προσπαθούσε, έλεγε ότι από τη στιγμή που έπεσε στο θέμα της σαρκικής αμαρτίας, είχε αμφιβολίες για θέματα πίστεως. Γι’ αυτό πολύ προσοχή, πολύ προσοχή. Η αγνότητα του σώματος είναι βασική προϋπόθεση της αγιότητας. Βασική. Εάν δεν είσαι αγνός στο σώμα, δεν μπορείς να γίνεις άγιος. Δεν γίνεται. Γιατί;

Αποτελεί μάλιστα αυτή η αγνότητα του σώματος, αποτελεί τη δυναμική έννοια της αγιότητος. Γι’ αυτό λέει ο Απόστολος Παύλος: «Τοῦτο ἐστι θέλημα Θεοῦ, ὁ ἁγιασμὸς ὑμῶν». Αυτό είναι το θέλημα του Θεού, ο αγιασμός σας. «Ἀπέχεσθαι ὑμᾶς ἀπὸ τῆς πορνείας». Να απέχετε, λέγει, από την πορνεία. Είδατε; Αλλά πρέπει να δούμε και μία γενικότερη καθαρότητα της καρδιάς. Τι μας είπε ο Ιερός Χρυσόστομος; Μας είπε και για μία γενική καθολική αρετή και για μία ειδική που αναφέρεται στην αγνότητα του σώματος. Η καθόλου αρετή δημιουργεί μία καθαρότητα. Δηλαδή η αγιότητα είναι μία καθαρότητα και μάλιστα σχετική, ως προς την καθαρότητα της καρδίας.

Παθαρότητας Καρδίας και Θεωρία Θεού θα σας δείξει αυτά τα θύματα του Θεοφύλου Αντιοχείας, ακούτε, είναι πρώην μας ο Θεός της Αντιοχείας, το 3ο αιώνα, αλλά και εάν στήθει, αν πείθει, δάχνει μια επιστολή στον Αυτόλικο και αυτός είχε τις αγκυρίσεις. Είμαι η πρώτη επιστολή πρωταυτόλητων που έχει συλληφθεί τρεις επιστολές. Πού λέει ποιος γράφει στον Αυτόλητο, δείξον μη τον Θεόν σου, καγώση δείξου, και καγώση είναι μια δείξον μη τον άνθρωπό του, καγώση δείξω τον Θεό μου. του Θεού. Αν μου πεις, δείξε μου το θέατρο. Σήμερα να σου πω, δείξε μου τον άνθρωπό σου, δείξε μου τη φύση μου και τότε θα κατασκευήσε το θέατρο.

αυτό που έλεγα προηγουμένως, από τη σκήνη που χάλασε στην αγνότητα. Έχεις αμφιβολίες περί του Θεού, βλέπετε εδώ εις Θεός και οι κυναμμένοι σε αυτές τις ώρες, επανήκωση, έμβαση, τους δοξαλμούς των ερωμένων της θρησκείας, μόνο εκείνοι που μπορούν να δουν τον Θεό και έχουν τα μάτια τους ανοιχτά που μπορούν να δουν τον Θεό και όχι υποτεθειμένους τους δοξαλμούς της θρησκείας, υπό των αμαρτιμάτων και των πρα Τα μάτια σου έχουν συχνή από τις αμαρτίες και δεν μπορείς να δεις, ώστε έστωκτρον εστιλβωμένον ούτως δει τον άνθρωπον έγιν το παράψυγε. Όπως λέει ένα έστωκτρον, ένας καθρέπτης. Ήτανε τότε ποιος δεν είπε το γέλη με την έννοια που σήμερα έχουμε το καθρέπτη, ήτανε δόταλα στιλβωμένα, όταν έρχεται μια ακτινοβολία την ανατά, όταν δεν υπάρχει αυτή η ακτινοβολία, δεν υπάρχει αυτή η καθαρότητα.

η στίλβωση της επιφανείας του κατόπτρου, τότε τι λέμε τώρα; Σημειώσατε ότι οι ενέργειες του Θεού έρχονται όλες, οι άκτιστες ενέργειες, και τότε ανακλώνται προς τον Θεό δια της πίστεως. Ο Θεός μού στέλνει την άκτιστη ενέργεια της πίστεως και εγώ πρέπει τώρα να την αποδεχθώ. Είναι καθαρό το κάτοπτρό μου; Αν απλώ τι είπε ο Θεός, λέει αυτό το Θεό, την αποδοχή μου, λέει ό,τι θέλω, δεν πιάνω αυτά. Γι' αυτό λέει εδώ ο Θεός μες στα δύο ηχείες. Εξαρτάται από την κατάστασή σου, είναι η όλη σου χωριά ως προς τις αμαρτίες. Δείξε μου, λοιπόν, τον άνθρωπό σου, και μην νιώθεις μεσηές απαντήσεις· θα σου δείξω τον Θεό μου, μάλιστα.

Όμως εσείς θα δείτε τον Θεό. Ακόμη έχουμε ένα θαυμάσιο κείμενο του Αγίου Ισαάκ του Σύρου, που μας φράζει αυτήν την καθαρότητα της καρδιάς. Το εξής: «Με τι ως τι καθαρότητα είναι;» Όμως, με δυο λόγια λέει, τι είναι καθαρότητα; «Καρδία ελεήμων, καύσις καρδίας υπέρ πάσης της κτίσεως». Είναι η αγαπώσα καρδία. Τι είναι καρδία ελεήμων; Καρδιά που είναι ελεήμων. Καύσις καρδίας, λέει, υπέρ πάσης της κτίσεως, υπέρ των ανθρώπων και των ορνέων και των ζώων και των δαιμόνων και υπέρ παντός κτίσματος. Και τους δαίμονες τούς αγαπά. Τα λέει παρακάτω αυτά: «που εκ της μνήμης αυτών και της θεωρίας αυτών», μόνο γιατί θυμάσαι, μόνο γιατί βλέπεις, «ρέουσιν οι οφθαλμοί αυτού δάκρυα αμέτρως». Αμέτρητα, τα πομιώτικα του Θεού. Βλέπετε τι θα πει αγνότητα εδώ, στον Ισαάκ τον Σύρο. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Οι εν Εμμαούς, και οι δύο προς Εμμαούς, όταν άκουσαν τον λόγο του Ιησού στον δρόμο, είπαν: ΙΠΑΜΟ «Είπαμε, ούτε υπερβιέει μόνο η Θεομένη, ούτε η Οδό. Δεν γεγόνταν η Θεοριά μας όπως μας γίνηκε τας Γραφάς». Αλλά οι άνθρωποι αυτοί, οι δύο μαθητές, είχαν την παρουσία του παιδιού και φτάθηκαν αυτό που εισπάθηκαν. Αν ήταν αρνηκανό να σκαλιάφεσταν μαζά μας θεσσαλών σαν τελευταία, άψα μας τη δολάβαναν τον Ήδητον να το μηδένω σταυρός, και η αμοιβή ότι αφήνσει τον Θεό μ' άψαντε, αυτή λέει θα δουν τον Θεό, είδαμε στον Άγιος Άρχ να ταυτίδεται η καθαρότητα με την αγάπη και επειδή ο Θεός αγάπη εσύ, γι' αυτό θα δουν το πρόσωπο του Θεού με την δόξα του Θεού. Ευχαριστώ.

Εδώ, «δι' εσόπτρου εν αινίγματι», λοιπόν, που δεν έχω χρόνο να κάνω αναλύσεις περισσότερο εδώ· εκεί, «πρόσωπον προς πρόσωπον». Μας λέει ο Ιωάννης: «Αγαπητοί, νυν τέκνα Θεού εσμέν και ούπω εφανερώθη τι εσόμεθα». Δεν εφανερώθη ακόμη τι θα είμεθα. «Οίδαμεν ότι, εάν φανερωθή, όμοιοι αυτώ εσόμεθα, ότι οψόμεθα αυτόν καθώς εστί». Θα τον δούμε όπως είναι, με την αποκάλυψη, γιατί θα δούμε το πρόσωπό του. «Και πας ο έχων την ελπίδα ταύτην επ' αυτώ αγνίζει εαυτόν, καθώς εκείνος αγνός εστι». Πού φαίνεται ο Θεός εδώ; Ενδιάθετα, από μέσα. Κάλλιστα δίνει τη ζωή του για μαρτύριο. Εάν δεν έβλεπε, δεν θα έδινε τη ζωή του για μαρτύριο, με τη διάθεση πάντοτε ουσίας και δόξης, αν διακρίνουμε βεβαίως αυτά τα δυο.

με τις επεμβάσεις του Θεού στην ιστορία, όπως την υπέφεραν πάντα. Ο Μωυσής ονομάζεται θεόπτης, ο Πρωτομάρτυς ατενίσας είδε τη δόξα του Θεού. Όλοι οι Άγιοι έχουν την εμπειρία της θεωρίας της δόξης του Θεού και γενικά των ακτίστων ενεργειών του Θεού. Αγαπητοί μου φίλοι, με απόλυτη συνέπεια να προσευχόμεθα εκείνο που έλεγε ο Δαβίδ: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός, και πνεύμα ευθές εγκαίνισον εν τοις εγκάτοις μου».