Catecheses of St Cyril 199 | 25-03-1991

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

With God’s help, my beloved, we now come to paragraph 13 of Saint Cyril’s Fifth Mystagogical Catechesis. I remind you that Saint Cyril is attempting, even if only in broad strokes, to reveal the depth and value of what is called the Lord’s Prayer, that is, the Our Father. This is why, throughout the Church life of those who had been baptized, provision was always made for them to continue receiving instruction and to have the Word of God unfolded for them, because, in truth, the unfolding of the Word of God never ends.

No one can say that he has exhausted the Word of God. That would be a delusion. But even if he could exhaust it, he would still need reminders, because we forget what we have learned. It is brought back to our remembrance, and through remembrance it becomes firmly established within us. Saint Cyril therefore says only a few words in his interpretation of the Our Father. Now, with God’s help, we shall consider this second petition concerning God. “Our Father, who art in heaven”—this is the invocation: “Our Father, who art in heaven.”

Hallowed be Thy name.

“Thy Kingdom come; Thy will be done.” This is the second petition. I made a mistake earlier and called it the third; it is the second petition. The first three petitions naturally refer to God. At first glance, as they are worded, they concern God—what we called on a previous occasion the so-called rights of God. In reality, however, they concern us, because we are the ones in need. The final three petitions, on the other hand, deal entirely with our own concerns: “Give us this day our daily bread,” and so forth. And so, my beloved, let us see what Saint Cyril says about the words, “Thy Kingdom come.”

“The words, ‘Thy Kingdom come,’ belong to a pure soul, which can say with boldness, ‘Thy Kingdom come.’ For the man who has heard Paul say, ‘Therefore let not sin reign in our mortal body,’ and who has purified himself in deed, thought, and word, will say to God, ‘Thy Kingdom come.’” In other words, saying “Thy Kingdom come” is the work of a pure soul, so that a person may say with boldness, “Thy Kingdom come.” It is the work of a pure soul. The one who has heard Paul say, “Therefore let not sin reign in our mortal body,” and has purified himself in his deeds, in his thoughts—and the Greek word here is in the dative—and in his words, can say this. For it is well known that we sin in the nous, the spiritual intellect, in speech, and also in our actions. Some people think that only something actually done is a sin. They will tell you, “But they are only words. They are words, merely words; there is no sin in that.” What, then, is blasphemy, I ask you? It consists of words. Would you therefore say that blasphemy is not a sin simply because it consists of words?

Then there are the things we harbor within our thoughts, which are often impure—very impure. I do not mean only sexually impure thoughts, but other logismoi, intrusive thoughts: evil logismoi, slanderous logismoi, logismoi of hatred, murder, and every kind of malice. You see, then, that there are three areas in need of purification. We must purify them; and when we have purified ourselves in this way, then, as the text says, “having purified himself in deed, thought, and word, he will say to God.” That person, Saint Cyril says, will then say to God, “Thy Kingdom come.”

How can the Kingdom of God come into a person who is tormented by evil logismoi and cannot find inner stillness, whose tongue is impure, or whose deeds are dishonorable, defiled, and filthy? How can the Kingdom of God come in such a state? And when the judgment takes place, will the ungodly and sinful enter the Kingdom of God? They will not, because they will not be fit for the Kingdom of God. It is not simply that they will be punished for having been defiled and ungodly; rather, they will be unfit for it. Take note that in the Kingdom of God and in Hell—that is, after the soul’s departure—

the soul continues as it was. It becomes fixed in what it had become. I shall say it again: it becomes fixed and established in what it had become. If it was a soul given over to fornication, it will remain so even after death. You may ask, “Will the object of its desire still be there?” No, it will not. But the tormenting desire will remain—may God preserve us from such a thing. Such a person could not be in the Kingdom of God. He cannot; it is impossible. Thus, this is not simply punishment. It is the unfitness of a soul that has become fixed in sin to enter the Kingdom of God. Or how could a jealous soul enter the Kingdom of God?

If, then, a person purifies himself, he can say, “Thy Kingdom come.” But, as we have said concerning the other petitions, and repeat today, these words contain immense riches. We can therefore take Saint Cyril’s words as our starting point and say something more. “Thy Kingdom come”—may Thy Kingdom come. What does this mean? Does it mean that we should establish the state of God upon the earth? Pay very close attention, because you cannot imagine how relevant this question is today. Does “Thy Kingdom come,” then, mean that we should establish upon earth the

state of God? From the very outset, this is a sorrowful misunderstanding of the Lord’s words. Why? Because, as we shall see further on, the Lord certainly did not mean that we should establish the state of God on this earth. The Greek word for state, kratos, means power; that is its meaning in the Greek language. In one of her odes Hannah, the mother of Samuel, says, “God has wrought strength”—He has exercised might and power. But power implies enforcement, and enforcement implies the organization of society, courts, prisons, police, and so forth. Is that not so? Therefore, when we speak of the state of God, do we mean that we shall establish a state of God—that is, all the structures composing a human society—in the name of God? No! To understand “Thy Kingdom come” in this way is a dreadful, fearful, even horrifying misinterpretation. Yet on the basis of this misunderstanding, people have tried to create the state of God upon earth. Do you remember a film made some time ago in South America? I did not see it.

Roman Catholics made it, and its title was “The State of God.” My beloved, the state of God is a utopia. It cannot be established; you must not speak this way. To bring it about, people’s free choices and consciences would have to be crushed, and freedom would have to be bound tightly. Some would consent, while others would not. How, then, could such a state of God be established in God’s name? Would this not create a terrible contradiction? Does the Gospel come to restrict people’s personal freedoms and press the human will into a fixed mold? This cannot be. In the name of the Kingdom of God—the supposed state of God—terrible errors have been committed on earth. They were not only errors, but crimes, especially and above all in the West. Fortunately, this never happened in the East in the same form, because the system of papocaesarism never existed there. I called it a system; it concerns the relationship between the state and civil government—forgive me—between the Church and the state. How is that relationship ordered? Will the Church govern the state, or will the state, the civil authority, govern the Church? In the East, such a

relationship existed from the time the Church was officially recognized by the state, by the Empire of Constantine the Great. In the East there was always caesaropapism: Caesar meaning the emperor, and papism referring to the Church.

The state always governed the Church. It even made laws for the Church. Indeed, if you wish, what is called ecclesiastical law is nothing other than the body of law regulating relations between the Church and the civil state.

Canon law, however, concerns the Canons of our Church. It is the way the Gospel is interpreted in actual life, and the Canons of our Church are inspired by God; they cannot be altered. Ecclesiastical law is something different, and it is subject to change. It changes continually. Why, only today I heard that they intend to make certain amendments to the constitutional charter of the Church. What does this mean? Where does this so-called constitutional charter of the Church belong? It concerns nothing other than relations between Church and state, and so the matter belongs to ecclesiastical law. Such things change and are amended. A person may oppose an ecclesiastical law—listen carefully to what I am saying—while remaining a good Orthodox Christian, and may say:

“In the name of the Canons and Holy Scripture, this ecclesiastical rule—a rule of ecclesiastical law, not a Canon of the Church—is wrong.” What is it, for example, that makes provision for a third marriage, perhaps even a fourth and, beyond that, a fifth? What is it? The Canons? Never. It belongs to ecclesiastical law. What is it that also provides for marriage after divorce—not to mention divorce itself, but marriage after divorce? What did Christ say? It is adultery. Sometimes I say these things somewhere, and people’s consciences are scandalized. This is marriage after divorce: you obtain a divorce and marry again. Christ said that marriage is lifelong.

Yet priests perform such marriages and bishops sign the necessary documents. What does this mean? By what authority is it done? On what is it based? On what is called ecclesiastical law, not Canon law. You may ask, “Is there a contradiction?” To a great extent, yes. Do they try to avoid a contradiction? To a great extent, yes. Indeed, it is sorrowful. In any event, what I wanted you to understand is that in the East, at least, there is a system called caesaropapism: the civil state governs the Church.

For a bishop to be installed, he must receive the state’s approval; there must be a presidential decree, a royal decree, or whatever form is required under the existing system of government. The Church has no need of this. When the Lord sent His disciples into the world, they certainly did not go to obtain approval from the Jewish Sanhedrin. Did they go to ask permission or obtain some certificate? Absolutely not. This helps you understand the difference between Canon law and ecclesiastical law. Thus, the civil state often imposes its own will, and this is very wrong. I do not know how many Athanasiuses—how many men like Athanasius the Great—will be found to say what Athanasius the Great said to Constantine the Great: “Remain upon your throne as emperor and attend to your own affairs.”

“Leave the Church in peace to attend to her own affairs.” And this was despite the fact that Constantine the Great had presided over the First Ecumenical Council. At that time there was the matter of Arius: Constantine the Great insisted that Arius be allowed to concelebrate because Arius had deceived him. This is why Athanasius the Great told him, “No, no.” And do you know what caused the exiles of our father Athanasius the Great—six exiles lasting a total of sixteen years? They arose from the relationship between Church and state. For who imposed the exile? Was it the Church, or was it the civil state? You see, then, the evils of what is called caesaropapism.

Still worse is papocaesarism, and this arose in the West: the Church governs, and the civil state is subjected to the Church. Take a look at the history of medieval Europe. The Pope appointed the rulers of nations. The Pope—that is, the Church—crowned them. He raised up whomever he wished and deposed whomever he wished. Thus we have papocaesarism. Then, of course, came the Renaissance and the Enlightenment. A great effort was made in Europe—the Europe familiar to us—to free society from the Church’s control. Protestantism arose. Why did all these things happen? Because papocaesarism existed.

This is why I told you that worse things happened in the West than in the East. There they even lost the true character of Christianity. Today, for example, papocaesarism has been reduced to the form known as the “Vatican City State.” Surely you have heard the name: Vatican City State. A state. The Pope is both the head of state and the head of the Church—the two together. These are, of course, great and enormous errors, because they sought to establish “Thy Kingdom come” upon earth in this manner: once again, as a state. This is why Dostoevsky—as I have told you before—criticizes, or rather mocks, the Western Christians. In his book “The Grand Inquisitor,” the Inquisitor says to Christ:

“We put You to the flames; we will burn You. For the devil offered You bread, and You would not accept it. He offered You all the kingdoms of the earth, and You refused them. Therefore, we will burn You.” And Dostoevsky is indeed mocking them. Truly, my dear ones, you see how they think. The ruling power is not the Holy Spirit; it is money. I have mentioned this dreadful contradiction to you several times already. The Vatican bank—as we say the National Bank, the Bank of Crete, the Ionian Bank, and so forth—is called the Bank of the Holy Spirit. Yet through it, the armaments of various states are financed—armaments

that enable insurgents and others to carry out their cause. Incomprehensible things—utterly incomprehensible. Was there ever an Inquisition in the East? Never. It is a stain. Why, then, did it exist in the Western Church? Precisely because it sought to exercise control by force, and so it established the Inquisition and the stake, burning those who opposed it. All these were terrible errors and crimes—crimes beyond dispute. Yet today we have nothing less serious. Today we have the so-called Christian political parties. What does a Christian party mean?

It means, “Thy Kingdom come” on earth, in the manner and form we have just described. Whether you know this or not, my dear ones, listen to what I am telling you. I was very young when three articles were once written—let me tell you this as well—by Alexandros Tsirintanis, for those of you who know the people and circumstances involved. He was a professor of Commercial Law at the University of Athens. He had published those three articles in the journal Aktines. I read them sometime around 1950, and I have held to their position ever since: Christianity cannot become a political party. It cannot. It is another matter that

a short time, only a few years, before Tsirintanis died, he changed his view. But I have not changed mine, because this is the truth; and I glorify God, praying that I may not change my view and that God may preserve me. We cannot speak of Christian political parties. Let me tell you that Christian parties in Italy, Germany, and elsewhere have gone bankrupt. But then, can the Church also be made bankrupt? Can the Church then be brought under accusation? That those who govern should be inspired—and I emphasize, inspired—by the Gospel, I do not dispute in the least. Let the minister, the governor, the prime minister, the president of the republic, the king, or whoever holds office be a Christian. Let him be a Christian; I have no objection at all. Glory to God—would that it were so! But we must not turn

Christianity into a political party or political system. This is something that has already been tried, my dear ones. It was tried in the West—or rather, forgive me, in South America. Once I even read to you from a book written by a certain cardinal. A dreadful book, truly dreadful, which was translated into Greek. What distortions they made of the sacred text of the Gospel! I will mention just one, briefly and of necessity. They also spoke about the Kingdom of God. “What,” the author asks, “is the Kingdom of God?” This is written in the final chapter of the book. He says: “The Kingdom of God—what is it? A kingdom on earth, as we say: the Kingdom of God on earth.”

Well...

Forgive me, but we say the Kingdom of Heaven. It is not on earth; it is in heaven. What heaven? To us, Mars and the Moon are in the heavens. By that reasoning, the Kingdom of Heaven would mean a kingdom on another planet. In other words, this poor Roman Catholic never arrived at the spiritual meaning—as we shall see shortly—of the spiritual Kingdom of God. These are tragic errors, truly tragic. And there are many others, including the use of the Church as an instrument for various political aims. We have experienced that even in our own country. All these are tragic errors. This is also how Protestantism arose—its name means protest—in response to these errors, though it too, in turn,

fell into similar errors.

The Inquisition, as we said, persecutions, massacres, the Saint Bartholomew’s Day massacre. Even in Ireland they are still killing one another, and not merely over the question of independence. Protestants and Roman Catholics fight even to the point of murder, as newspapers continue to report to this day. So this diseased condition persists. But the belief—pay close attention here—that the world is steadily growing better has inspired another form of the Kingdom of God on earth: the familiar thousand-year reign, the well-known doctrine of Millenarianism. Millenarianism is very ancient, dating, if you will, from the time when John the Evangelist issued the Apocalypse—that is, when he made it public. By “published,” we do not mean that he took the book to a printing press; we mean that it was circulated and made known. He wrote of Christ’s thousand-year reign, meaning nothing other than the time between Christ’s two Comings, the period known as the age of the Gospel. Yet it was misunderstood almost at once. Even some Fathers of our Church misunderstood it, although in a spiritual sense and not in the materialistic sense of modern Millenarianism. But there is no question of an actual period of spiritual peace.

Christ said: when He comes to earth, will He find faith? The world is not growing better; Paul bears witness to this. When the Thessalonians became agitated about Christ’s Second Coming, he reassured them and said: first will come the Apostasy, and then the man of lawlessness. He does not call him the Antichrist there, but “the man of lawlessness,” whom John the Evangelist calls the Antichrist in his epistles. Pay attention: first the Apostasy. He does not say first the thousand-year reign, then the Apostasy, and then the Antichrist. What does he say? First the Apostasy, then the Antichrist. The Apostle Paul leaves no room for any thousand-year reign. So this too is a delusion: to imagine that the world is growing better. I tell you all this so that you may see what we ultimately mean when we say, “Thy Kingdom come.” What do we mean by “Thy Kingdom come”? Saint Maximus the Confessor writes:

“Thy Kingdom come”—that is, the Holy Spirit. Let Your Kingdom come; in other words, let the Holy Spirit come. Saint Gregory of Nyssa says, “Let Your Holy Spirit come upon us and cleanse us.” Thus Saint Gregory of Nyssa is saying: Let Your Holy Spirit come upon us and cleanse us. John Chrysostom offers this interpretation—and this is why the Fathers are a treasure. If we wish to find the true meaning, the true interpretation according to the Gospel, we must go to the Fathers.

The Fathers. John Chrysostom therefore says: “The words ‘Thy Kingdom come’ mean that one should not be attached to the things that are seen”—that is, to material things—“nor regard the things of this present life as anything great, but hasten toward the Father.” This is what Saint Ignatius the God-bearer expressed so beautifully in his Epistle to the Romans: he longed to reach the Father and said, “I desire nothing else: the drink of Christ and the bread of Christ, which are the blood of Christ and the body of Christ. I desire nothing else.” “Within me,” he says, “there is no fire that loves material things.” By fire he means desire—a desire that loves matter. It no longer exists; it has died and been extinguished. This is the teaching of John Chrysostom.

And Zigabenus, who follows John Chrysostom—let me mention this as well—in all his interpretations, sharing Chrysostom’s spirit, says: “Let Your Kingdom come upon us”; that is, “May You reign over us, and not the devil.” In other words: let Your Kingdom come upon us; let us be ruled by You and not by the devil. You have now seen three patristic positions—indeed, four patristic positions. But pay attention to something here. Please pay close attention. When Matthew records the Beatitudes—and Luke records them as well—there is a difference in wording between the two Evangelists. This is perfectly natural. Matthew writes, “Blessed are the poor in spirit.” Luke writes:

“Blessed are the poor.” He does not say “in spirit.”

Of course, if someone wished to misunderstand “Blessed are the poor in spirit,” he might say, as is often said, that it means the humble. It certainly does not mean the foolish or simple-minded. Foolish people cannot be called blessed. The Lord once said to His disciples, when they failed to understand something, “Are you also still without understanding?” In other words, “Do you have no sense?” God forbid that this should be what we mean. We could say that those who possess humility are being called blessed here, and many have interpreted the passage in this way. But the phrase “in spirit” is a dative of instrument or means, if you will: it means that a person chooses, with his understanding and free will, to be poor. That is its meaning.

In other words, it is the well-known voluntary poverty. Therefore, those who are voluntarily poor are called blessed. The grammar itself supports this, and Luke helps us, because he does not include the words “in spirit,” which might confuse us, but simply says, “Blessed are the poor.” Even more strikingly, Luke uses both positive and negative expressions. After pronouncing blessed those whom he blesses—such as the poor, not those who are poor against their will, but those who freely choose poverty because they desire to remain poor for the sake of the Kingdom of God, for he says that the Kingdom of God belongs to them—Luke also gives the negative side and says further on:

“Woe to you who are full, who have eaten your fill.” But who could ever be filled to overflowing with the Spirit of God and be condemned for it? Therefore, this concerns material things. So the phrase “Blessed are the poor”—and Luke stops there—refers to those who are poor in material wealth. I have offered this as an example. Luke, of course, also records the Lord’s Prayer, with a slight difference in wording. The form recorded by Matthew became the established form that we recite. But now we come to the important point. In one ancient manuscript of Luke,

those of you who are theologians may consult the critical edition and look at the notes below, where the variant manuscript readings are listed. You will find it there. Other Fathers of our Church also use this textual evidence, because they knew of it. If you wish, those whom I have just read to you—Saint Maximus and Saint Gregory of Nyssa, among others—had this reading in mind, the one I shall now tell you. A variant reading in the Gospel according to Luke says, instead of “Thy Kingdom come,” the following: “Let Your Holy Spirit come upon us and cleanse us.” This is why those patristic interpretations arise from this manuscript reading. We can therefore be certain—and the whole spirit of the passage confirms it—that the Kingdom of God does not come as a state or earthly government; it comes as a spiritual reality. We shall see further evidence of this shortly. We might say that what Matthew calls the Kingdom—and Saint Maximus the Confessor says this—Luke calls the Holy Spirit. They are the same in this sense. For the Kingdom of God, as you will see, is the Church, and the Holy Spirit abides in the Church. That is the meaning. Therefore, when we say

“Hallowed be Thy name,” the preceding petition, what do we mean? We ask that the Son may come and be acknowledged among us, for He said: “Father, glorify Your Son, that Your Son also may glorify You.” Therefore, when we say, “Hallowed be Thy name,” we also mean that the Son may be glorified, since the Son, as man, asks the Father that He may be glorified upon the earth. In this way, the Son glorifies the Father, and the Father glorifies the Son. This is what is contained in “Hallowed be Thy name”: we mean the glorification of the Son. When we say, “Thy Kingdom come,” we mean: let Your Holy Spirit come upon us. Thus we have here the Son and the Holy Spirit. These are the gifts for which we ask. Remember the hospitality of Abraham. I have spoken to you about it before; it is that radiant vision seen with his bodily eyes. When the three strangers came, one remained with Abraham and two went down to Sodom. The two are a type, a foreshadowing, of the Son and the Holy Spirit. They went down; they came into the world. For Sodom lies several hundred meters lower, somewhere around

eight hundred meters—I do not remember the exact figure—below the surface of the Mediterranean Sea. The place where Abraham lived stood at some elevation above the surface of the Mediterranean. Notice that the difference in height was considerable enough to justify the words, “Let us go down.” Sodom represents the world as a type. The Son and the Holy Spirit descend. This is the divine economy of the Son and the divine economy of the Holy Spirit. The Father does not descend. The Son is sent by the Father, and the Holy Spirit is likewise sent by the Father.

The Holy Spirit proceeds from the Father, yet He is sent by the Father. Thus we have the passage where Christ says to the Samaritan woman, “I assure you that the true worshippers will worship the Father in spirit and in truth.” When He said “in spirit and in truth,” He meant: in spirit, through the Holy Spirit; and in truth, through Christ, because Christ is the truth. So, in the Lord’s Prayer, when in the preceding petition we ask that the Son be acknowledged and glorified, in the next petition we ask that the Kingdom of the Holy Spirit may come. Christ said, “I will send you the Holy Spirit, who will remain with you forever.” Therefore...

“Thy Kingdom come” means, “May Your Holy Spirit come.” At once we breathe freely and say: this is a spiritual reality. “Thy Kingdom come.” So God is King. Of course God is King, my beloved. We ask Him to come and reign within us, as He reigns in Heaven. We ask Him to come within us through our own free choice, just as the angels freely accept the Kingdom of God. And the proof that they accept it by free choice is the fall of the demons. They were angels, but they did not accept the Kingdom of God.

Therefore, the angels too freely accepted the Kingdom of God. And what do we ask? That God may become King within us. Where is He to come? Into human hearts. Yes, Christ said, “The Kingdom of God is within you.” The Kingdom of God, He says, is within you. Since it is not outside us, it is within us. This was the great misunderstanding throughout history that I spoke to you about.

The Kingdom of God is present subjectively within each person: “The Kingdom of God is within you.” But the Kingdom of God also has an objective reality—not within history, but when history comes to an end, with the Resurrection of the dead, when Christ will say, “Come, you blessed of My Father, inherit the eternal Kingdom.” Therefore, the Kingdom of God is both subjective and objective. Subjectively, it is within us for as long as history continues, I repeat; and after the end of history, it will also be outside us. If the Kingdom of God is not within us, it is impossible for it to exist outside us as well. This is why I told you earlier about those who sin and act impiously, when we were discussing questions concerning the impious, memorial services, and so forth.

Such a person is unfit—I can put it no other way—for the Kingdom of God. There must be a correspondence between the subjective and the objective. If the Kingdom of God has been established within you, then you will also be able to see it outside you, as an objective reality. Christ told us in Luke 17:20 that the Kingdom of God does not come “with observation.” This is a devastating answer. What does it mean? It means that you see nothing outwardly changing. It does not come with observation. This answers those who say, “The Kingdom of God will come with outward signs; it will become a commonwealth, it will become a state.” It will not. Pay close attention to this.

The Pharisees believed that the Kingdom of God would come with outward signs. That is why Christ answered the Pharisees: do not expect to see something external, some outward change. When they saw Christ being crucified and His disciples suffering persecution and hardship, those unfortunate people were scandalized and could not believe, because they believed in an external kingdom that would come with observable signs. If you wish to know what keeps the Jews from believing in Christ even to this day, it is precisely this. Pay attention to me: this point is the very heart of the matter. They are still awaiting a kingdom that will come with outward signs. This is why they have remained scandalized in unbelief.

The theanthropic person of Christ, the God-Man. The Lord told Pilate that His Kingdom is not of this world. Otherwise, He said, My subjects—those who believed in Me—would now be fighting to free Me from your hands. Thus, He says, “My Kingdom is not of this world.” This shows that the interpretation identifying the Kingdom with the Holy Spirit agrees with a multitude of testimonies throughout Holy Scripture. When does the Kingdom of God come? As long as history exists, it is coming; it is always coming. When history ends, it will no longer be coming—it will be. But now it comes continually...

History still continues. What does this mean? As long as new people are being born, the Kingdom of God comes for them. It comes for us; it came for our grandparents; it will come for our children and for our grandchildren. The Kingdom of God is continually coming. Where? Within us. See what Christ said in Matthew 11:12: “From the days of John the Baptist until now, the Kingdom of Heaven suffers violence”—that is, it is taken by force—“and the violent seize it.” It is our sluggish self that does not readily receive the Kingdom of God, my beloved, and therefore we must exert ourselves. What is ascesis, the ascetic discipline? What is monasticism? The Fathers say: it is violence...

...against nature. You do violence to nature. Which nature? Our corrupted nature. I am lazy, gluttonous, sleepy, and so on. I will do violence to this fallen nature of mine. This is not called ascesis; it is called a cross, so that the Kingdom of God may come. Christ uses these forceful verbs: “suffers violence,” “the violent,” and even seizure—“seize it.” He uses “seize,” “the violent,” and “suffers violence” to show that unless I act in this way, the Kingdom of God will not be established within me. And what are the laws of the Kingdom? What are its laws? The Gospel, the teaching.

The Lord spoke at least seven parables, my beloved, and before each of the seven He repeatedly used the same familiar expression: “To what shall I liken the Kingdom of Heaven? To what,” He says, “shall I compare the Kingdom of God?” What does this show? It shows that the Kingdom of God cannot be expressed through a single parable or a single saying; each parable reveals different aspects of it. Which Kingdom of God? The Kingdom that is on earth. And what is this Kingdom of God on earth? The Church. The Church is the Kingdom of God on earth. And when we become members of the Church, since the Holy Spirit rests in the Church...

...then He also rests within us, and for us the Kingdom of God has come. Therefore, when we speak of the Church triumphant and the Church militant, we mean nothing other than the Kingdom of God in Heaven and the Kingdom of God on earth. This is the Kingdom. And as I told you, it is subjective now and objective tomorrow, when we have the Resurrection of the dead. The Kingdom of God, then, is nothing other than communion with the three persons of the Holy Trinity. The Father is never separated from the Son, nor the Son from the Father, nor the Holy Spirit from the Father, nor the Son from the Holy Spirit. Never, never, never. One essence, a communion of persons. God willed to create rational beings in order to extend this communion.

He created the holy angels. Wishing to extend this communion even further, He created the human person. By placing Adam and Eve on earth, He established His Kingdom. But when they sinned, He closed Paradise and set there the flaming sword, and so forth. For communion—the Church, the communion of the human person with God and the angels—had been severed and interrupted. It is restored through Jesus Christ. This is why we now say in Christ Jesus, “Thy Kingdom come.” We therefore pray to God that His Kingdom may continually come upon the earth—that is, that it may be established ever more deeply in human hearts.

But according to the parables—remember the parables of the leaven and the mustard seed—this also refers to its geographical spread. The Gospel is to be heard farther and farther afield. In other words, the Kingdom of God is to come within us and, as far as possible, within more and more people. To guard you from error, I must tell you that the Kingdom of God has absolutely no connection with the so-called New Age. The New Age is connected with the work of the coming Antichrist. The Kingdom of God has no connection with it whatsoever, nor should we describe the Kingdom as...

...a new condition upon the earth. That is the New Age. I must tell you that certain contemporary translators of the New Testament, in our own day, have rendered it in this way. There are many reasons for this; it happened then and is still happening to some extent now. The Bible Society undertook this translation and has earned a very bad reputation among those who know what a text is and what a translation is. Why the Church ultimately gave permission for the Bible Society to print it is one of the Mysteries. In any case, my point—and I am warning you through what I am saying—is that the Kingdom of God is described as “a new condition upon the earth.” You have heard what those political parties in Central and South America used to say...

“A new condition.” Or, if you prefer, in a broader sense, “the New Age.” In other words, the Kingdom of God has absolutely nothing to do with such things. And it is deliberately translated this way—deliberately—as a form of propaganda, so that one day, when you see it, you may say, “But what is happening? Look, Holy Scripture itself speaks of a ‘new condition.’” Then, because we do not know very much, we may fall into the arms of the New Age, which, as I told you, is a product of the Antichrist. The Kingdom of God has no connection with politics. We are repeating this point.

It has no connection whatsoever with political parties. I must also tell you that the Kingdom of God must be our chief purpose. We must gain the Kingdom of God. And the Kingdom of God is the Son and the Holy Spirit and the Father.

It is the Son and the Holy Spirit who come to speak within our hearts: “Abba, Father.” That is, they enable us to call God “Father.” This is the Kingdom of God: that our lives may be changed and that we may become new people.

Even for a moment. At the very moment when we might taste a little of the Kingdom of God, we must not become estranged from it. Knowing its nature and character, we must remain steadfast in it, so that we may bring our salvation to completion. I will repeat: if the Kingdom of God has not been established within us, it cannot become a reality outside us either. This is the formidable saying of Saint Symeon the New Theologian: “If you have not seen God in this present life, do not expect to see Him there either.” And when I speak of seeing God in this present life, do not imagine that we shall see Him in some vision.

Are we seeking visions and such things? No. We are to acquire this awareness of the Kingdom of God—of the Father, the Son, and the Holy Spirit. We are to confess that God is our Father, that He has given us every good thing, and that His love has bestowed these things upon us. And we are to conform ourselves to the commandments that His Son gave us on earth—that is, to live according to the Gospel. I wish you a blessed Pascha and a blessed summer. May the Lord bless you.

Με τη βοήθεια του Θεού, αγαπητοί μου, εισερχόμεθα στη 13η παράγραφο της 5ης Μυσταγωγικής Κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλου. Σας υπενθυμίζω ότι ο Άγιος Κύριλος αποπειράται, έστω με αδρές γραμμές, να δείξει το βάθος και την αξία της λεγόμενης Κυριακής Προσευχής, δηλαδή του Πάτερ ημών, και βέβαια γι' αυτό και επεφυλάσσετο, καθ' όλο το μήκος της εκκλησιαστικής ζωής εκείνων που είχαν βαπτιστεί, πάντοτε να τους κατηχεί, να τους αναπτύσσει τον Λόγο του Θεού, γιατί η ανάπτυξη του Λόγου του Θεού, ειλικρινά, δεν τελειώνει ποτέ.

Κανείς δεν μπορεί να πει ότι εξάντλησε τον Λόγο του Θεού. Θα ήταν πλάνη αυτό, αλλά και να τον εξαντλούσε, θα είχε ανάγκη υπομνήσεων, διότι ξεχνάμε εκείνα τα οποία έχουμε μάθει και μας υπενθυμίζονται, και με την υπενθύμιση έχουμε την εδραίωση. Έτσι, πολύ λίγα λόγια λέγει ο Άγιος Κύριλος στην ερμηνεία του Πάτερ ημών. Τώρα, με τη βοήθεια του Θεού, θα δούμε αυτό το τρίτο αίτημα που αναφέρεται στον Θεό. «Πάτερ ημών, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς» είναι η επίκληση. «Πάτερ ημών, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς».

Ασίδα το όνομά σου.

«Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου». Είναι το δεύτερο αίτημα· έκανα λάθος προηγουμένως, είπα το τρίτο, είναι το δεύτερο αίτημα. Τα τρία πρώτα αιτήματα αναφέρονται στον Θεό, φυσικά. Σε μια πρώτη ματιά, όπως είναι διατυπωμένα, αναφέρονται στον Θεό. Το λέγαμε μια περασμένη φορά: τα λεγόμενα δικαιώματα του Θεού. Όμως, στην πραγματικότητα, εμάς μας αφορούν. Εμείς έχουμε την ανάγκη. Ωστόσο, ολότελα δικά μας θέματα είναι τα τρία τελευταία αιτήματα, «τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον» και ούτω καθεξής. Έτσι, αγαπητοί, ας δούμε τι λέγει ο Άγιος Κύριλος επάνω στο «Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία Σου».

«Τὸ “Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου” καθαρᾶς ψυχῆς ἐστι τὸ μετὰ παρρησίας εἰπεῖν, “Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου”. Ὁ γὰρ ἀκούσας Παύλου λέγοντος, “Μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι”, ἀλλὰ καθάρας ἑαυτὸν πράξει, ἐννοίᾳ καὶ λόγῳ, ἐρεῖ τῷ Θεῷ· “Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου”». Δηλαδή, «Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου» είναι υπόθεσις καθαράς ψυχής, ώστε να μπορεί κανείς με παρρησία να λέγει να έλθει η Βασιλεία σου· υπόθεσις καθαράς ψυχής. Γιατί εκείνος που έχει ακούσει τον Παύλο να λέει: «Μη, λοιπόν, βασιλευέτω η αμαρτία στο θνητό μας σώμα», αλλά έχει καθαρίσει τον εαυτόν του και ως προς την πράξη και ως προς τις σκέψεις — ἐννοίᾳ, δοτική — και ως προς τους λόγους. Γιατί είναι γνωστό ότι αμαρτάνομε και στον νου και στον λόγο, την ομιλία, αλλά και στις πράξεις που κάνομε. Μερικοί νομίζουν ότι μόνο αυτό που θα κάνεις σαν πράξη είναι αμαρτία. Και σου λέει: «Μα, λόγια είναι. Λόγια είναι, λόγια είναι, και εκεί δεν υπάρχει αμαρτία». Τι άλλο είναι η βλασφημία, παρακαλώ; Λόγια είναι. Τι θα έλεγες, λοιπόν, ότι δεν είναι αμαρτία η βλασφημία επειδή είναι λόγια;

Ακόμη, εκείνα τα οποία κυοφορούμε μέσα στη σκέψη μας, και όλα αυτά πολλές φορές να είναι ακάθαρτα, πολύ ακάθαρτα· όχι μόνο από πλευράς πορνικής ακάθαρτα, αλλά και άλλοι λογισμοί: πονηροί λογισμοί, λογισμοί συκοφαντίας, λογισμοί μίσους, λογισμοί φόνου, λογισμοί πάσης κακοηθείας. Βλέπετε, λοιπόν, ότι είναι τρεις τομείς οι οποίοι χρήζουν καθάρσεως. Πρέπει να καθαρίσουμε, και όταν καθαρίσουμε έτσι τον εαυτό μας, τότε, λέει, «ἀλλὰ καθάρας ἑαυτὸν πράξει, ἐννοίᾳ καὶ λόγῳ, ἐρεῖ τῷ Θεῷ». Εκείνος, λέει ο Άγιος Κύριλλος, ἐρεῖ τῷ Θεῷ, τότε θα πει στον Θεό: «Να έλθει η Βασιλεία σου».

Πώς θα έλθει η Βασιλεία του Θεού σε έναν άνθρωπο ο οποίος μαστίζεται από τους πονηρούς λογισμούς, δεν μπορεί να ησυχάσει, ή η γλώσσα του είναι ακάθαρτη, ή οι πράξεις του είναι άτιμες, ρυπαρές και βρώμικες; Πώς μπορεί να έλθει έτσι η Βασιλεία του Θεού; Για να μην σας πω ότι, όταν θα γίνει κρίσις, γιατί δεν θα μπουν στη Βασιλεία του Θεού οι ασεβείς, οι αμαρτωλοί; Δεν θα είναι κατάλληλοι για τη Βασιλεία του Θεού. Όχι γιατί απλώς θα τιμωρούνται επειδή υπήρξαν ρυπαροί και ασεβείς, αλλά διότι δεν είναι κατάλληλοι. Σημειώσατε δε ότι στη Βασιλεία του Θεού και στην Κόλαση, δηλαδή μετά από την έξοδο της ψυχής,

ψυχή παρακολουθεί. Παγιούται σε εκείνο που υπήρξε. Θα το ξαναπώ: παγιούται, σταθεροποιείται σε εκείνο που υπήρξε. Αν υπήρξε πόρνη ψυχή, πόρνη θα υπάρχει και μετά, μετά τον θάνατο. Θα μου πείτε, θα υπάρχει το αντικείμενο; Δεν θα υπάρχει. Θα υπάρχει όμως μια βασανιστική επιθυμία, η οποία, να φυλάει ο Θεός. Δεν μπορούσε ένας τέτοιος άνθρωπος να είναι μέσα στη Βασιλεία του Θεού. Δεν μπορεί. Δεν μπορεί, δεν είναι δυνατόν. Έτσι, δεν είναι απλώς τιμωρία, αλλά ακαταλληλότης μιας ψυχής που παγιώθηκε στην αμαρτία να μπει στη Βασιλεία του Θεού. Ή μία ζηλότυπη ψυχή, πώς να μπει στη Βασιλεία του Θεού;

Εάν, λοιπόν, κανείς καθαρίσει τον εαυτό του, μπορεί να πει «Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου», να έλθει η Βασιλεία σου. Επειδή όμως είπαμε και στα άλλα αιτήματα, το λέμε και σήμερα, ότι έχει πάρα πολύ πλούτο και θα μπορούσαμε απλώς να πάρουμε την αφορμή από τον Άγιο Κύριλο, να πούμε κάτι περισσότερο. «Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου», ώστε να έλθει η Βασιλεία σου. Δηλαδή, τι θα πει αυτό; Θα πει να κάνουμε στη γη το κράτος του Θεού; Πολύ προσέξετε, διότι δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο επίκαιρη θέσις είναι αυτή. «Ἐλθέτω, λοιπόν, ἡ Βασιλεία σου» σημαίνει να κάνουμε στη γη το

κράτος του Θεού; Να μια εκ προοιμίων θλιβερή παρανόησις των λόγων του Κυρίου. Γιατί; Διότι ο Κύριος, θα το δούμε πιο κάτω, κάθε άλλο παρά εννοούσε ότι σε αυτή τη γη θα εγκαταστήσουμε το κράτος του Θεού. Η λέξις κράτος θα πει ισχύς· εξάλλου, στην ελληνική γλώσσα αυτό θα πει. «Κράτος, ἐποίησεν κράτος», λέει σε μια της ωδή η Άννα, η μητέρα του Σαμουήλ, «ἐποίησεν κράτος ο Θεός»· θα πει κράτος, δύναμις. Δύναμις όμως σημαίνει επιβολή, και επιβολή σημαίνει οργάνωση κοινωνίας, δικαστηρίων, φυλακών, αστυνομίας και λοιπά και λοιπά. Ή όχι; Έτσι, όταν λέμε το κράτος του Θεού, σημαίνει ότι θα εγκαταστήσουμε το κράτος του Θεού, δηλαδή στοιχεία που απαρτίζουν μια κοινωνία ανθρώπων εν ονόματι του Θεού; Ου! Επειδή λέμε το «Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου», πρόκειται περί τρομερής, φοβερής, φρικιαστικής ακόμη παρανοήσεως. Διότι, δυνάμει αυτής της παρανοήσεως, να κάνουμε το κράτος του Θεού επί της γης. Ενθυμείσθε κάποτε μια ταινία — δεν την είδα — είχε γυριστεί στη Νότια Αμερική.

Ρωμαιοκαθολικοί τη γύρισαν, με τίτλο «Το κράτος του Θεού». Αγαπητοί μου, το κράτος του Θεού είναι ουτοπία. Θα πει δεν γίνεται, δεν πρέπει να το πείτε. Για να πραγματοποιηθεί, πρέπει να ζουλιχτούν προαιρέσεις και συνειδήσεις, και πρέπει η ελευθερία να σφιχτοδεθεί. Είναι εκείνοι που θέλουν και εκείνοι που δεν θέλουν. Πώς θα γίνει, λοιπόν, αυτό το κράτος του Θεού, εν ονόματι του Θεού; Τότε δεν έχουμε μια φοβερή αντίφαση; Το Ευαγγέλιο έρχεται να περιορίσει τις προσωπικές ελευθερίες των ανθρώπων και να βάλει σε τύπο, σε καλούπι, την προαίρεση του ανθρώπου; Δεν γίνεται. Εξ ονόματος της Βασιλείας του Θεού, του κράτους του Θεού, έγιναν επάνω στη γη φοβερά λάθη. Όχι μόνο λάθη, αλλά και εγκλήματα, μάλιστα και προπαντός εις τη Δύση. Ευτυχώς, ευτυχώς, εις την Ανατολή ποτέ δεν υπήρξε η περίπτωση, επειδή ποτέ δεν υπήρξε το σχήμα παποκαισαρισμός. Είπα σχήμα· είναι η σχέση κράτους και πολιτείας — συγγνώμη — Εκκλησίας, κράτους και Εκκλησίας. Αυτή η σχέση πώς είναι, πώς τοποθετείται; Εάν θα κυβερνάει η Εκκλησία το κράτος ή αν θα κυβερνάει το κράτος, η πολιτεία, την Εκκλησία. Στην Ανατολή τέτοιο

πράγμα έγινε από την εποχή που ανεγνωρίσθη επισήμως η Εκκλησία, επισήμως από το κράτος του Μεγάλου Κωνσταντίνου, την Αυτοκρατορία. Πάντοτε στην Ανατολή υπήρξε ο Καισαροπαπισμός. Καίσαρ, αυτοκράτωρ· παπισμός, δηλαδή Εκκλησία.

Πάντοτε κυβερνούσε το κράτος την Εκκλησία. Ακόμη και νόμους για την Εκκλησία. Μάλιστα, αν θέλετε, το λεγόμενο εκκλησιαστικό δίκαιο δεν είναι τίποτα άλλο παρά το δίκαιο που ρυθμίζει τις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας.

Κανονικόν δίκαιον, το οποίο αναφέρεται στους κανόνες της Εκκλησίας μας. Είναι ο τρόπος ερμηνείας του Ευαγγελίου στην πράξη, και είναι θεόπνευστοι οι κανόνες της Εκκλησίας μας, δεν δύνανται να έχουν μεταβολές. Κι άλλο πράγμα είναι το εκκλησιαστικό δίκαιο, το οποίο υφίσταται μεταβολές· αλλάζει, διαρκώς αλλάζει. Να, τώρα σήμερα τα άκουσα ότι θέλουν να κάνουν κάποιες τροποποιήσεις εις τον καταστατικόν χάρτην της Εκκλησίας. Τι θα πει αυτό; Πού βρίσκεται ο καταστατικός λεγόμενος χάρτης της Εκκλησίας; Δεν είναι παρά οι σχέσεις Εκκλησίας-Πολιτείας, και αναφέρεται στο εκκλησιαστικό δίκαιο το θέμα. Αυτά αλλάζουν, μεταβάλλονται. Μπορεί κανείς να στραφεί εναντίον του εκκλησιαστικού δικαίου — ακούσατε τι είπα — να στραφεί ως καλός Ορθόδοξος Χριστιανός και να πει, και να πει:

«Εν ονόματι των κανόνων και της Αγίας Γραφής, αυτός ο εκκλησιαστικός κανών — εκκλησιαστικός, όχι κανών της Εκκλησίας, από το εκκλησιαστικό δίκαιο — δεν είναι σωστός». Τι είναι εκείνο το οποίο ρυθμίζει, φερ' ειπείν, τον τρίτο γάμο, ενδεχομένως έναν τέταρτο και, πιο κάτω, και έναν πέμπτο; Τι είναι; Οι κανόνες; Ποτέ. Του εκκλησιαστικού δικαίου. Τι είναι εκείνο το οποίο ρυθμίζει ακόμα γάμον εκ διαζυγίου; Για να μην πω και το διαζύγιο καθεαυτό. Γάμον εκ διαζυγίου. Ο Χριστός τι είπε; Είναι μοιχεία. Καμιά φορά κάπου τα λέω αυτά και σκανδαλίζονται οι συνειδήσεις. Είναι γάμος εκ διαζυγίου: παίρνεις διαζύγιο και ξαναπαντρεύεσαι. Ο Χριστός είπε: είναι ισόβιος.

Να, όμως, που οι ιερείς παντρεύουν και οι επίσκοποι υπογράφουν. Τι σημαίνει αυτό; Δυνάμει τίνος; Βασίζονται πού; Στο λεγόμενο εκκλησιαστικό δίκαιο, όχι στο κανονικό δίκαιο. Θα μου πείτε, υπάρχει αντίφαση; Εν πολλοίς ναι. Φροντίζουν να μην υπάρχει αντίφαση; Εν πολλοίς ναι. Ναι, είναι λυπηρό. Πάντως, εκείνο που ήθελα να καταλάβετε είναι ότι υπάρχει ένα σχήμα στην Ανατολή, τουλάχιστον, το σχήμα του Καισαροπαπισμού, ότι δηλαδή η πολιτεία κυβερνά την Εκκλησία.

Για να εγκαθιδρυθεί ένας επίσκοπος, πρέπει να πάρει την ευλογία του, να έχει το προεδρικό διάταγμα, το βασιλικό διάταγμα, ό,τι πολίτευμα υπάρχει. Αυτό δεν το χρειάζονται. Όταν ο Κύριος έστελνε τους μαθητάς του στον κόσμο, δεν πήγανε βεβαίως να πάρουν από το Μέγα Συνέδριο των Εβραίων καμία έγκριση. Πήγαν να πάρουν έγκριση, να πάρουν κάνα πιστοποιητικό; Τίποτα απολύτως. Για να καταλάβετε τι θα πει κανονικό δίκαιο και εκκλησιαστικό δίκαιο. Έτσι, επιβάλλει πολλές φορές και η πολιτεία τα θελήματά της, και αυτό είναι πάρα πολύ κακό. Δεν ξέρω πόσοι Αθανάσιοι, Μεγάλοι Αθανάσιοι, θα βρεθούν να πουν εκείνο που είπε ο Μέγας Αθανάσιος σε έναν Μέγα Κωνσταντίνο: «Εσύ να κάτσεις στον θρόνο σου σαν αυτοκράτωρ και να κοιτάξεις τη δουλειά σου».

«Να αφήσεις την Εκκλησία ήσυχη να κοιτάξει τα δικά της πράγματα». Παρότι προήδρευσε στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο ο Μέγας Κωνσταντίνος. Τώρα, γιατί ήταν ένα θέμα τότε με τον Άρειο, που επέμενε ο Μέγας Κωνσταντίνος να συλλειτουργήσει, γιατί είχε απατηθεί από τον Άρειο, γι' αυτό και του λέει ο Μέγας Αθανάσιος: «Όχι, όχι». Και οι εξορίες του πατρός, του Μεγάλου Αθανασίου, έξι εξορίες διαρκείας δεκαέξι χρόνων, ξέρετε από πού προήρχοντο; Από τη σχέση Εκκλησίας και Πολιτείας. Διότι ποιος εξόριζε; Η Εκκλησία εξόριζε ή η Πολιτεία εξόριζε; Βλέπετε, λοιπόν, τα κακά του λεγομένου Καισαροπαπισμού.

Έχουμε χειρότερα όταν έχουμε Παποκαισαρισμό. Και αυτό έγινε στη Δύση. Δηλαδή να κυβερνάει η Εκκλησία και να υποτάσσεται η πολιτεία στην Εκκλησία. Ρίξτε μια ματιά από την ιστορία του Μεσαίωνα στην Ευρώπη. Τους αρχηγούς των κρατών τους ανεδείκνυε ο Πάπας. Τους έστεφε ο Πάπας, δηλαδή η Εκκλησία. Εκείνος έβαζε όποιον ήθελε ή κατέβαζε όποιον ήθελε. Έχουμε έτσι, λοιπόν, τον Παποκαισαρισμό. Βέβαια, έγινε η Αναγέννηση, έγινε ο Διαφωτισμός. Έγινε μεγάλη προσπάθεια στην Ευρώπη να απαλλαγούν από την κηδεμονία της Εκκλησίας, η γνωστή μας Ευρώπη. Έγινε ο Προτεσταντισμός. Όλα αυτά γιατί; Γιατί υπήρχε ο Παποκαισαρισμός.

Γι' αυτό σας είπα, χειρότερα πράγματα έγιναν στη Δύση απ' ό,τι στην Ανατολή. Εκεί έχασαν και την ποιότητα του Χριστιανισμού. Έτσι σήμερα περιορίστηκε, φερ' ειπείν, ο Παποκαισαρισμός στο σχήμα «Κράτος του Βατικανού». Μήπως δεν το ακούσατε κιόλας; Κράτος του Βατικανού. Κράτος. Αρχηγός κράτους ο Πάπας και αρχηγός της Εκκλησίας, και τα δυο μαζί. Αυτά, βέβαια, είναι μεγάλα, τεράστια λάθη, γιατί ακριβώς ήθελαν να δημιουργήσουν το «Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία Σου» στη γη με αυτόν τον τρόπο. Ξανά ένα κράτος. Γι' αυτό ο Ντοστογιέφσκι — και άλλοτε σας το έχω πει αυτό — κατηγορεί, ειρωνεύεται καλύτερα, τους Δυτικούς, που στο βιβλίο «Ιεροεξεταστής» λέει στον Χριστό ότι:

«Σε βάλαμε στην πυρά, θα σε κάψουμε. Διότι σου προσέφερε ο διάβολος ψωμιά και εσύ δεν πήρες. Σου προσέφερε όλες τις βασιλείες της γης και εσύ αρνήθηκες. Γι' αυτό, λοιπόν, θα σε κάψουμε». Και τους ειρωνεύεται όντως ο Ντοστογιέφσκι. Πράγματι, αγαπητοί μου, βλέπετε πώς σκέπτονται. Δεν είναι κυρίαρχος δύναμις το Πνεύμα το Άγιο. Είναι το χρήμα. Εκείνο το φοβερά αντιφατικό σας το έχω πει μερικές φορές μέχρι τώρα. Η Τράπεζα του Βατικανού λέγεται — πώς λέμε Εθνική Τράπεζα, λέμε Τράπεζα Κρήτης, Ιονική και δεν ξέρω τι — λέγεται η τράπεζα αυτή του Αγίου Πνεύματος. Εν τω μεταξύ, δι' αυτής χρηματοδοτούνται οπλισμοί διαφόρων κρατών, οπλισμοί

να βγάλουν πέρα την υπόθεσή τους ως αντάρτες, ως, ως, ως. Ακατανόητα πράγματα. Ακατανόητα. Στην Ανατολή υπήρξε ποτέ Ιερά Εξέτασις; Ποτέ. Στίγμα είναι αυτό. Γιατί υπήρξε όμως στη Δυτική Εκκλησία; Επειδή ακριβώς ήθελε με τη βία να ασκήσει τον έλεγχο και καθιέρωσε την Ιερά Εξέταση και την πυρά, να καίει τους αντιδιατιθεμένους. Όλα αυτά ήταν τρομακτικά λάθη και εγκλήματα. Αναμφισβήτητα εγκλήματα. Και σήμερα όμως δεν έχουμε κάτι λιγότερο. Σήμερα έχουμε τα λεγόμενα χριστιανικά κόμματα. Τι θα πει χριστιανικό κόμμα;

«Ἐλθέτω ἡ Βασιλεία σου» στη γη, με τον τρόπο και το σχήμα που λέμε τώρα. Μα, να ξέρετε, ούτε ξέρω ούτε δεν ξέρω. Αγαπητοί μου, ακούσατέ το, σας το λέγω. Ήμουνα πολύ νέος όταν κάποτε είχαν γραφεί τρία άρθρα. Να σας το πω και αυτό: από τον επιμελητή, τον Τσιριντάνη, τον Αλέξανδρο Τσιριντάνη, όσοι ξέρετε πρόσωπα και πράγματα. Ήταν καθηγητής του Εμπορικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τρία άρθρα που είχε γράψει τότε, είχε δημοσιεύσει στις «Ακτίνες». Κάπου γύρω στο 1950 τα διάβασα, και από τότε έμεινα σε αυτά. Δηλαδή, δεν μπορεί ο Χριστιανισμός να γίνεται κόμμα. Δεν μπορεί. Τώρα, άλλη παράγραφος ότι

λίγο καιρό, λίγα χρόνια πριν πεθάνει ο Τσιριντάνης, άλλαξε αντίληψη. Αλλά εγώ δεν άλλαξα αντίληψη. Και γιατί έτσι είναι, και δοξάζω τον Θεό να μην αλλάξω αντίληψη και να με φυλάξει ο Θεός. Δεν μπορούμε να μιλάμε για χριστιανικά κόμματα. Να σας πω ότι τα χριστιανικά κόμματα έχουν, Ιταλία, Γερμανία, δεν ξέρω πού, έχουν χρεοκοπήσει. Μα τότε μπορεί να χρεοκοπεί και η Εκκλησία; Και τότε δεν μπορεί να κατηγορείται η Εκκλησία; Ότι πρέπει εκείνοι που κυβερνούν να εμπνέονται — το υπογραμμίζω — να εμπνέονται από το Ευαγγέλιο, ούτε μία αντίρρηση. Να είναι Χριστιανός ο υπουργός, ο κυβερνήτης, ο πρωθυπουργός, ο Πρόεδρος Δημοκρατίας, ο βασιλεύς, όποιος είναι. Να είναι Χριστιανός, ουδεμία αντίρρησις, δόξα τω Θεώ, μακάρι. Όχι όμως να μεταβάλουμε

Χριστιανισμό σε κόμμα και σύστημα πολιτικό είναι κάτι το οποίο έχει δοκιμαστεί αυτό, αγαπητοί μου. Έχει δοκιμαστεί στη Δύση, συγγνώμη, στη Νότια Αμερική. Κάποτε σας είχα διαβάσει και ένα βιβλίο που έγραψε κάποιος καρδινάλιος. Φρικώδες βιβλίο, φρικώδες, μετεφράσθη ελληνικά. Φρικώδες βιβλίο. Τι δε παρερμηνείες έκαναν στο ιερό κείμενο του Ευαγγελίου! Μόλις και ανάγκη θα σας το πω. Και ακόμη ότι η Βασιλεία του Θεού... Τι θα πει, λέει, η Βασιλεία του Θεού; Είναι στο τελευταίο κεφάλαιο γραμμένο αυτό, το βιβλίο. Λέγει: Η Βασιλεία του Θεού. Τι είναι η Βασιλεία του Θεού; Η Βασιλεία στη γη, λέμε. Βασιλεία του Θεού στη γη.

Ε...

Συγγνώμη, Βασιλεία των Ουρανών λέμε. Που δεν είναι στη γη, είναι στον ουρανό. Ποιον ουρανό; Στον ουρανό για μας είναι ο Άρης, η Σελήνη. Έτσι θα λέγαμε Βασιλεία των Ουρανών, η βασιλεία που είναι σε έναν άλλο πλανήτη. Δηλαδή δεν πήγαινε αυτός ο ταλαίπωρος Ρωμαιοκαθολικός στην πνευματική, όπως θα δούμε στη συνέχεια, στην πνευματική Βασιλεία του Θεού. Τραγικά λάθη, τραγικά. Και άλλα πολλά, για να μην πω ότι χρησιμοποιούν και την Εκκλησία σαν έναν τρόπο διαφόρων πολιτικών σκοπιμοτήτων. Τα δοκιμάσαμε και αυτά και στην πατρίδα. Όλα αυτά είναι τραγικά λάθη. Έτσι γεννήθηκε και ο Προτεσταντισμός, που θα πει διαμαρτύρηση, γι' αυτά τα λάθη, για να μην πω στη συνέχεια και αυτός με τη σειρά του

πέσει σε ανάλογα λάθη.

Ιερά Εξέτασις, είπαμε, διωγμοί, σφαγές, νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου. Ακόμα στην Ιρλανδία αλληλοσκοτώνονται, όχι για το θέμα της απελευθερώσεως. Μαλώνουν Προτεστάντες και Ρωμαιοκαθολικοί μέχρι φόνο. Γράφουν εφημερίδες μέχρι σήμερα. Υπάρχει λοιπόν αυτή η νοσηρή κατάσταση. Αλλά η εντύπωσις ότι ο κόσμος, εδώ τώρα προσέξτε, πηγαίνει στο καλύτερο, έχει εμπνεύσει άλλης μορφής τη Βασιλεία του Θεού πάνω στη γη: η γνωστή μας χιλιετής βασιλεία, ο γνωστός μας Χιλιασμός. Ο Χιλιασμός είναι πανάρχαιος, αν θέλετε, από τον καιρό που εξέδωκε την Αποκάλυψη ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, δηλαδή τη δημοσίευσε. Όταν λέμε δημοσιεύω, δεν σημαίνει το πάω στο τυπογραφείο, το βιβλίο· σημαίνει κυκλοφόρησε, δημοσιεύθηκε. Έγραψε για τη χιλιετή βασιλεία του Χριστού και δεν εννοούσε τίποτα άλλο παρά τον χρόνο μεταξύ των δύο Παρουσιών του Χριστού, τον χρόνο τον λεγόμενο του Ευαγγελίου. Ήδη παρενοήθηκε. Και κάποιοι Πατέρες ακόμη της Εκκλησίας μας παρενόησαν αυτό, έστω με την πνευματική έννοια και όχι με την υλιστική που έχει ο σύγχρονος Χιλιασμός. Όμως ότι θα είναι πράγματι μία περίοδος πνευματικής ειρήνης, δεν πρόκειται περί αυτού.

Ο Χριστός είπε: Όταν θα έρθει στη γη, θα βρει την πίστη; Ο κόσμος δεν πηγαίνει στο καλύτερο, είναι μάρτυς ο Παύλος. Όταν βιάστηκαν για τον ερχομό του Χριστού, τον δεύτερο, οι Θεσσαλονικείς, τους καθησυχάζει και τους λέει: Πρώτα θα έρθει η Αποστασία και μετά ο Αντίχριστος, ο άνθρωπος... Δεν λέει Αντίχριστος, ο άνθρωπος της ανομίας, που τον λέει Αντίχριστο ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στις επιστολές του. Προσέξτε, πρώτα η Αποστασία. Δεν λέγει πρώτα η χιλιετής βασιλεία και μετά η Αποστασία και μετά ο Αντίχριστος, αλλά τι λέει; Πρώτα η Αποστασία, μετά ο Αντίχριστος. Δεν αφήνει περιθώρια για καμιά χιλιετή βασιλεία ο Απόστολος Παύλος. Είναι λοιπόν και αυτό μία πλάνη, να νομίζουμε ότι ο κόσμος πηγαίνει στο καλύτερο. Όλα αυτά σας τα λέγω για να δείτε, όταν λέμε «Ελθέτω η Βασιλεία Σου», επιτέλους τι εννοούμε. Τι εννοούμε; «Ελθέτω η Βασιλεία Σου». Γράφει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής:

«Ελθέτω η Βασιλεία Σου», τουτέστι το Πνεύμα το Άγιον. Να έλθει η Βασιλεία Σου, δηλαδή το Πνεύμα το Άγιον. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης λέει: «Ελθέτω το Πνεύμα Σου το Άγιον εφ' ημάς και καθαρισάτω ημάς». Να έλθει το Άγιόν Σου Πνεύμα και να μας καθαρίσει. Ώστε ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης να λέγει: Να έλθει το Πνεύμα Σου το Άγιον σε εμάς, για να μας καθαρίσει. Ο Ιερός Χρυσόστομος ερμηνεύει — γι' αυτό είναι θησαυρός οι Πατέρες. Αν θέλατε να βρούμε το σωστό νόημα, τη σωστή ερμηνεία την ευαγγελική, στους Πατέρες θα πάμε.

Πατέρες. Λέει λοιπόν ο Ιερός Χρυσόστομος: «Το δε ελθέτω η Βασιλεία Σου σημαίνει το μη προσηλώσθαι τοις ορωμένοις». Σημαίνει να μην προσηλώνεται κανείς στα βλεπόμενα, δηλαδή στα υλικά πράγματα. «Μηδέ μέγα τι τα παρόντα ηγείσθαι», ούτε να θεωρεί τα παρόντα ότι είναι κάτι μεγάλα πράγματα, «αλλ' επείγεσθαι προς τον Πατέρα», αλλά να επείγεται να φτάσει προς τον Πατέρα. Ό,τι έλεγε, ωραιότατα έλεγε, ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος στην προς Ρωμαίους επιστολή του, που επείγετο να φτάσει εις τον Πατέρα και έλεγε: «Δεν θέλω τίποτε άλλο. Πόμα Χριστού, άρτον Χριστού, ο εστί το αίμα του Χριστού, το σώμα του Χριστού. Δεν θέλω τίποτε άλλο». «Σε μένα», λέγει, «δεν υπάρχει πυρ φιλόϋλον». Πυρ θα πει επιθυμία, επιθυμία που να αγαπά την ύλη. Δεν υπάρχει, έχει πεθάνει, έχει σβήσει. Αυτή είναι η θέσις του Ιερού Χρυσοστόμου.

Και ο Ζιγαβηνός λέγει, ο οποίος ακολουθεί τον Ιερό Χρυσόστομο — να σας το πω και αυτό — σε όλες τις ερμηνείες του, δηλαδή ακολουθεί, είναι στο πνεύμα του Χρυσοστόμου: «Ελθέτω εφ' ημάς η Βασιλεία Σου», τουτέστι «βασιλευθώμεν υπό Σου και μη υπό του Διαβόλου». Δηλαδή να έρθει σε εμάς η Βασιλεία Σου, δηλαδή να βασιλευθούμε από Σένα και όχι από τον Διάβολο. Είδατε λοιπόν τρεις θέσεις πατερικές, τέσσερις θέσεις πατερικές. Αλλά προσέξτε κάτι. Εδώ λίγο προσέξτε. Όταν ο Ματθαίος καταχωρεί τους μακαρισμούς — τους καταχωρεί και ο Λουκάς — ανάμεσα στους δύο Ευαγγελιστές υπάρχει μια διαφοροποίηση εκφράσεως. Είναι πολύ φυσικό. Γράφει ο Ματθαίος: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι». Γράφει ο Λουκάς:

«Μακάριοι οι πτωχοί». Δεν λέγει «τω πνεύματι».

Βέβαια, αν κάποιος θα ήθελε να παρανοήσει το «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι», θα έλεγε, όπως πολλές φορές λέγεται, οι ταπεινόφρονες. Όχι βεβαίως οι βλάκες, οι κουτοί. Δεν μπορεί να μακαριστούν οι κουτοί άνθρωποι. Ο Κύριος είπε κάποτε στους μαθητάς Του, που δεν καταλάβαιναν κάτι: «Ακμήν και υμείς ασύνετοί εστε;» Είστε, δεν έχετε μυαλό. Αλίμονο, θέλουμε να φυλάξουμε. Αλλά θα μπορούσαμε να ειπούμε ότι εδώ μακαρίζονται οι έχοντες ταπεινοφροσύνη. Από πολλούς έτσι έχει το θέμα ερμηνευτεί. Το «πνεύματι» είναι δοτική του οργάνου ή του μέσου, αν θέλατε, με το οποίο κανείς, δηλαδή με το μυαλό του, με την προαίρεσή του, να είναι φτωχός. Αυτό θα πει.

Δηλαδή... η περίφημη εκούσια πτωχεία. Συνεπώς μακαρίζονται οι εκουσίως πτωχοί. Ότι και γραμματικώς έτσι βγαίνει, μας βοηθάει ο Λουκάς, ο οποίος δεν έχει το «πνεύματι» για να μπερδευτούμε, αλλά λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί». Και το ακόμη καταπληκτικότερο, ότι ο Λουκάς χρησιμοποιεί θετικόν και αρνητικόν τρόπον εκφράσεως, αφού μακαρίζει εκείνους που μακαρίζει, όπως φερ' ειπείν τους φτωχούς — όχι τους φτωχούς παρά τη θέλησή τους, αλλά τους φτωχούς με τη θέλησή τους, γιατί ήθελαν να μείνουν φτωχοί για τη Βασιλεία του Θεού, γιατί λέει σε αυτούς ανήκει η Βασιλεία του Θεού. Ο Λουκάς έχει και την αρνητική πλευρά και λέει παρακάτω:

«Εμπεπλησμένοι, αλίμονό σας εσείς που είσαστε παραχορτάτοι». Αλλά ποιος μπορεί να είναι παραχορτάτος από Πνεύμα Θεού και να κατηγορηθεί γι' αυτό; Πρόκειται λοιπόν περί υλικών πραγμάτων. Άρα το «Μακάριοι οι πτωχοί» — κι εκεί σταματά — σημαίνει ότι αναφέρεται εις τους πτωχούς ως προς τα χρήματα. Το είπα αυτό σαν παράδειγμα. Ο Λουκάς παραθέτει βεβαίως και το Πάτερ ημών. Έχει μία μικρή διαφοροποίηση. Καθιερώθηκε να λέμε όπως μας το καταχωρεί ο Ματθαίος. Όμως εδώ τώρα είναι το σπουδαίο. Στο ένα παλαιό χειρόγραφο, στο Λουκά,

είσαστε θεολόγοι, πηγαίνετε στην κριτική έκδοση, από κάτω στις σημειώσεις, που υπάρχουν οι διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα. Θα το βρείτε αυτό. Αν και αυτό το σημείο, σαν κριτική, το χρησιμοποιούν κι άλλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, γιατί το είχαν υπόψη τους. Αν το θέλετε, αυτούς που σας διάβασα, τον Άγιο Μάξιμο και λοιπά, Άγιο Γρηγόριο Νύσσης, έχουν υπόψη τους αυτήν τη γραφή που θα σας πω τώρα. Λέει λοιπόν μια άλλη γραφή στο κατά Λουκάν. Αντί να πει «Ελθέτω η Βασιλεία Σου», λέγει: «Ελθέτω το Πνεύμα Σου το Άγιον εφ' ημάς και καθαρισάτω ημάς». Να γιατί βγαίνουν οι πατερικές γνώμες από αυτό το χειρόγραφο. Ώστε λοιπόν, με σιγουριά πια, και το όλο πνεύμα είναι ότι δεν έρχεται η Βασιλεία του Θεού σαν κράτος· έρχεται σαν μια πνευματική κατάσταση. Το ότι έτσι έχουν τα πράγματα θα το δούμε και παρακάτω. Θα λέγαμε ότι εκείνο που ο Ματθαίος λέγει Βασιλεία — και το λέγει αυτό ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής — αυτό ο Λουκάς το ονόμασε Πνεύμα Άγιον. Το ίδιο είναι. Διότι η Βασιλεία του Θεού, θα δείτε, είναι η Εκκλησία και στην Εκκλησία μένει το Πνεύμα το Άγιο. Αυτό είναι. Όταν λοιπόν λέμε

«Αγιασθήτω το όνομά Σου», το προηγούμενο αίτημα, εννοούμε τι; Να έλθει ο Υιός και να αναγνωριστεί ο Υιός ανάμεσά μας, γιατί Εκείνος είπε: «Πάτερ, δόξασόν Σου τον Υιόν, ίνα και ο Υιός Σου δοξάση Σε». Όταν λοιπόν λέμε να αγιαστεί, το «Αγιασθήτω το όνομά Σου», εννοούμε να δοξαστεί και ο Υιός, αφού ο Υιός ζητάει από τον Πατέρα, ως άνθρωπος, να δοξαστεί επάνω στη γη. Έτσι ο Υιός δοξάζει τον Πατέρα και ο Πατέρας δοξάζει τον Υιόν. Αυτά στο «Αγιασθήτω το όνομά Σου». Εννοούμε τον δοξασμόν του Υιού. Όταν λέμε «Ελθέτω η Βασιλεία Σου», εννοούμε να έλθει σε εμάς το Πνεύμα Σου το Άγιο. Ώστε λοιπόν εδώ να έχουμε τον Υιόν και το Πνεύμα το Άγιο. Αυτά ζητούμε. Θυμηθείτε τη φιλοξενία του Αβραάμ. Σας το έχω πει και είναι λαμπρό εκείνο το όραμα με τα μάτια του αισθητά. Σε αυτά, όταν ήρθαν οι τρεις ξένοι, ο ένας έμεινε με τον Αβραάμ και οι δύο κατέβηκαν στα Σόδομα. Οι δύο είναι τύπος του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Κατέβηκαν, έρχονται στον κόσμο. Διότι είναι μερικές εκατοντάδες μέτρα πιο χαμηλά τα Σόδομα, αφού είναι κάπου

800 μέτρα, πόσο είναι δεν θυμάμαι, πιο κάτω από την επιφάνεια της Μεσογείου Θαλάσσης. Εκεί που έμενε ο Αβραάμ ήταν κάποιο ύψος πάνω από την επιφάνεια της Μεσογείου Θαλάσσης. Προσέξατε, η διαφορά ήταν σημαντική, η περίπτωση, ώστε να δικαιολογεί το «πάμε να κατεβούμε». Είναι ο κόσμος, τα Σόδομα είναι τύπος του κόσμου. Κατεβαίνει ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιο. Είναι η οικονομία του Υιού και η οικονομία του Αγίου Πνεύματος. Ο Πατέρας δεν κατεβαίνει. Ο Υιός στέλνεται από τον Πατέρα, αλλά και το Πνεύμα το Άγιο στέλνεται από τον Πατέρα.

Εκπορεύεται εκ του Πατρός, στέλνεται όμως υπό του Πατρός. Έτσι έχουμε ένα χωρίο που λέει ο Χριστός εις τη Σαμαρείτιδα γυναίκα: «Σε βεβαιώνω ότι οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία». Όταν είπε «εν πνεύματι και αληθεία», εννοούσε εν πνεύματι, με το Άγιο Πνεύμα, εν αληθεία, με τον Χριστό. Γιατί ο Χριστός είναι η αλήθεια. Όταν λοιπόν στο Πάτερ ημών, στο προηγούμενο αίτημα, ζητούμε να αναγνωριστεί ο Υιός, να δοξαστεί, στο επόμενο αίτημα ζητούμε να έλθει η Βασιλεία του Αγίου Πνεύματος. Ο Χριστός είπε: «Θα σας στείλω το Πνεύμα το Άγιο, που θα μένει μαζί σας εις τον αιώνα». Ώστε λοιπόν

σημαίνει «Ελθέτω η Βασιλεία Σου», σημαίνει να έλθει το Πνεύμα Σου το Άγιο. Αμέσως αναπνέουμε και λέμε: Έχουμε μία πνευματική κατάσταση. «Ελθέτω η Βασιλεία Σου». Ώστε ο Θεός είναι βασιλάς. Βεβαίως είναι βασιλάς, αγαπητοί μου, ο Θεός. Ζητούμε να έλθει να βασιλεύσει σε εμάς, όπως βασιλεύει στον Ουρανό. Σε εμάς να έλθει με ελευθέρα προαίρεση, δική μας ελευθέρα προαίρεση, όπως και οι άγγελοι με ελευθέρα προαίρεση δέχονται τη Βασιλεία του Θεού. Και για να σας το αποδείξω ότι με ελευθέραν προαίρεση δέχονται, απόδειξις οι πτώσεις των δαιμόνων. Άγγελοι ήσαν, δεν απεδέχθησαν τη Βασιλεία του Θεού.

Ώστε, λοιπόν, και οι άγγελοι ελευθέρως απεδέχθησαν τη Βασιλεία του Θεού. Και τι ζητούμε; Να γίνει ο Θεός βασιλιάς σε μας. Πού να έρθει; Στις ανθρώπινες καρδιές. Ναι, ο Χριστός είπε: «Η Βασιλεία του Θεού εντός υμών εστιν». Τη Βασιλεία του Θεού, λέγει, είναι μέσα σε εσάς. Αν δεν είναι, λοιπόν, έξω από μας, είναι μέσα σε εμάς. Εδώ ήταν η μεγάλη παρανόηση μέσα στην ιστορία που σας είπα.

Η Βασιλεία του Θεού υποκειμενικά στον καθένα. «Η Βασιλεία του Θεού εντός υμών εστιν», αλλά η Βασιλεία του Θεού... και αντικειμενικά, όχι στην ιστορία, αλλά όταν θα τελειώσει η ιστορία, με την Ανάσταση των νεκρών, που θα πει ο Χριστός: «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, να κληρονομήσετε την αιώνια βασιλεία». Ώστε, λοιπόν, η Βασιλεία του Θεού είναι και υποκειμενική και αντικειμενική. Υποκειμενικά είναι μέσα μας όσο κρατάει η ιστορία, επαναλαμβάνω, και μετά το τέλος της ιστορίας είναι και απέξω μας. Εάν δεν είναι η Βασιλεία του Θεού μέσα μας, είναι αδύνατο να υπάρξει και απέξω μας. Γι’ αυτό σας είπα προηγουμένως ότι εκείνοι που αμαρτάνουν, ασεβούν, το λέγαμε στις απορίες, με τους ασεβείς, για τα μνημόσυνα κτλ.

Ακατάλληλη, δεν μπορώ να πω, στη Βασιλεία του Θεού. Πρέπει να υπάρξει ταύτιση υποκειμενικότητος και αντικειμενικότητος. Αν η Βασιλεία του Θεού εγκαθιδρύθηκε μέσα σου, τότε θα μπορείς να τη δεις και απέξω σου, αντικειμενικά. Η Βασιλεία του Θεού, μας είπε ο Χριστός, Λουκάς 17, 20, ότι δεν έρχεται μετὰ παρατηρήσεως. Αυτή είναι απάντηση-πυροβολικό. Τι θα πει αυτό; Δηλαδή δεν βλέπεις τίποτα το εξωτερικό να αλλάζει. Δεν έρχεται μετὰ παρατηρήσεως. Είναι η απάντηση σε εκείνους που λένε: «Θα έρθει η Βασιλεία του Θεού μετὰ παρατηρήσεως, θα γίνει πολιτεία, θα γίνει κράτος». Δεν γίνεται. Προσέξτε πάνω σε αυτό.

Οι Φαρισαίοι πίστευαν στη Βασιλεία του Θεού ότι έρχεται μετὰ παρατηρήσεως. Γι’ αυτό απήντησε στους Φαρισαίους ο Χριστός ότι μην περιμένετε να δείτε κάτι το εξωτερικό, κάτι να αλλάζει. Βλέποντας δε τον Χριστό να σταυρώνεται, βλέποντας τους μαθητάς Του να υφίστανται διωγμόν και ταλαιπωρίαν, επειδή πίστευαν οι ταλαίπωροι αυτοί οι άνθρωποι σε μία βασιλεία εξωτερική, μετὰ παρατηρήσεως, σκανδαλίστηκαν και δεν μπορούσαν να πιστέψουν. Αν θέλετε, τι κρατάει τους Εβραίους μέχρι σήμερα για να πιστέψουν στον Χριστό είναι ακριβώς αυτό. Προσέξτε με, είναι η καρδία της καρδίας αυτό το σημείο. Το ότι περιμένουν ακόμη μία βασιλεία μετὰ παρατηρήσεως. Γι’ αυτό έχουν μείνει σκανδαλισθέντες στην απιστία.

Πρόσωπο το θεανθρώπινο του Χριστού. Ο Κύριος είπε στον Πιλάτο ότι η βασιλεία Του δεν είναι από τον κόσμο αυτό. Ειδάλλως, του είπε, οι υπήκοοί μου, εκείνοι που πίστεψαν σε μένα, θα αγωνίζονταν τώρα να με ελευθερώσουν από τα χέρια τα δικά σου. Ώστε, λοιπόν, δεν είναι, λέγει, από τον κόσμο αυτό η βασιλεία μου, για να δείτε ότι η ερμηνεία ότι είναι το Πνεύμα το Άγιον συνάδει με πλήθος μαρτυριών από όλη την Αγία Γραφή. Πότε έρχεται η Βασιλεία του Θεού; Όσο υπάρχει ιστορία, έρχεται, όλο έρχεται. Όταν θα τελειώσει η ιστορία, δεν θα έρχεται, θα είναι. Αλλά συνεχώς έρχεται...

Υπάρχει ιστορία. Τι σημαίνει αυτό; Όσο υπάρχουν καινούργιοι άνθρωποι, που γι’ αυτούς έρχεται η Βασιλεία του Θεού. Για μας έρχεται, για τους παππούδες μας ήλθε, για τα παιδιά μας θα έλθει, για τα εγγόνια μας θα έλθει. Έρχεται η Βασιλεία του Θεού διαρκώς. Πού; Μέσα μας. Να τι είπε ο Χριστός, Ματθαίος 11, 12: «Από δε των ημερών Ιωάννου του Βαπτιστού έως άρτι, η Βασιλεία των Ουρανών βιάζεται», δηλαδή υφίσταται βιασμό, «και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν». Δεν είναι παρά ο νωθρός εαυτός μας που δεν επιδέχεται εύκολα τη Βασιλεία του Θεού, αγαπητοί μου, και έτσι πρέπει να πιέσουμε. Τι είναι η άσκηση; Τι είναι, λέει, ο μοναχισμός; Λένε οι Πατέρες: βία.

Φύσεως. Ασκείς βία στη φύση. Ποια φύση; Τη διεφθαρμένη φύση. Είμαι τεμπέλης, είμαι γαστρίμαργος, είμαι υπναράς, είμαι... Θα ασκήσω βία σε αυτήν την κακή μου φύση, για να... Αυτό δεν λέγεται άσκηση, λέγεται σταυρός, για να έλθει η Βασιλεία του Θεού. Και βάζει αυτά τα χτυπητά ρήματα: «βιάζεται», βάζει «βιαστάς», βάζει και αρπαγή, «αρπάζουσιν», το ρήμα «αρπάζω», «βιασταί», «βιάζεται», για να δείξει ότι, αν δεν κάνω έτσι, η Βασιλεία του Θεού δεν εγκαθιδρύεται μέσα μου. Και οι νόμοι της Βασιλείας; Ποιοι είναι οι νόμοι της Βασιλείας; Το Ευαγγέλιο, η Ντοκ.

Τουλάχιστον, αγαπητοί μου, επτά παραβολές είπε ο Κύριος, μάλιστα με τη στερεότυπη επανάληψη της εκφράσεως προ πάσης παραβολής εκ των επτά: «Τι είναι; Ομοιώσω τη Βασιλεία των Ουρανών; Με τι», λέει, «να παρομοιάσω τη Βασιλεία του Θεού;» Αυτό τι δείχνει; Δείχνει ότι με μία παραβολή και με έναν λόγο δεν εκφράζεται η Βασιλεία του Θεού και δείχνει πτυχές της Βασιλείας του Θεού. Ποιας Βασιλείας του Θεού; Αυτής που είναι στη γη. Και ποια είναι αυτή η Βασιλεία του Θεού στη γη; Η Εκκλησία. Αυτή είναι η Βασιλεία του Θεού στη γη, η Εκκλησία. Και όταν εμείς γινόμαστε μέλη της Εκκλησίας, διότι το Πνεύμα το Άγιο αναπαύεται στην Εκκλησία,

τότε αναπαύεται και μέσα σε εμάς και για μας έχει έλθει η Βασιλεία του Θεού. Ώστε, όταν λέμε θριαμβεύουσα και στρατευομένη η Εκκλησία, δεν σημαίνει παρά η Βασιλεία του Θεού στη γη και η Βασιλεία του Θεού στον ουρανό. Αυτή είναι η Βασιλεία. Και σας είπα: υποκειμενική τώρα, αντικειμενική αύριο, όταν θα έχουμε την Ανάσταση των νεκρών. Η Βασιλεία, λοιπόν, του Θεού δεν είναι τίποτε άλλο παρά η κοινωνία των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας. Ποτέ δεν χωρίζει ο Πατήρ από τον Υιόν, ο Υιός από τον Πατέρα, το Πνεύμα το Άγιο από τον Πατέρα, ο Υιός από το Πνεύμα το Άγιο. Ποτέ, ποτέ, ποτέ. Μία ουσία. Κοινωνία προσώπων. Ο Θεός θέλησε να φτιάξει λογικά όντα για να διευρύνει αυτή την κοινωνία.

Έκανε τους Αγίους Αγγέλους. Θέλησε περισσότερο να διευρύνει αυτή την κοινωνία και έκανε τον άνθρωπο. Τοποθετώντας τον Αδάμ και την Εύα στη γη, εγκαθιστά τη Βασιλεία Του. Όταν όμως αυτοί αμάρτησαν, τότε κλείνει τον Παράδεισο και βάζει τη ρομφαία, τη φλογίνη κλπ., κλπ., κλπ. Διότι κόπηκε, διεκόπη η κοινωνία, δηλαδή η Εκκλησία, του ανθρώπου και του Θεού και των Αγγέλων. Επανέρχεται με τον Ιησού Χριστό. Γι’ αυτό τώρα, εν Χριστώ Ιησού, λέμε: «Ελθέτω η Βασιλεία Σου». Ευχόμεθα, λοιπόν, στον Θεό να έρχεται η Βασιλεία του Θεού στη γη, δηλαδή όλο και περισσότερο και στις ανθρώπινες καρδιές.

Αλλά κατά τις παραβολές, θυμηθείτε την παραβολή της ζύμης και του σιναπιού, που σημαίνει ακόμη και σε μια έκταση γεωγραφική. Να ακουστεί το Ευαγγέλιο όλο και πιο πέρα, όλο και πιο πέρα. Δηλαδή η Βασιλεία του Θεού να έρχεται μέσα μας και, όσο το δυνατόν, σε περισσότερους ανθρώπους. Η Βασιλεία του Θεού, πρέπει να σας πω προς αποφυγήν πλάνης, δεν έχει καμία σχέση με τη λεγομένη νέα εποχή. New Age, νέα εποχή, δεν έχει καμία. Η νέα εποχή έχει σχέση με προϊόν του ερχομένου Αντιχρίστου. Δεν έχει, λοιπόν, καμία σχέση η Βασιλεία του Θεού. Ούτε ακόμη αν τη χαρακτηρίσουμε

κατάσταση επί της γης. Αυτό είναι η νέα εποχή. Πρέπει να σας πω ότι κάποιοι μεταφραστές της Καινής Διαθήκης, σύγχρονοι, στις μέρες μας τώρα, τώρα, πολλοί λόγοι, έγινε το και κάτι λίγο γίνεται τώρα, που ανέλαβε τη μετάφραση αυτή η Βιβλική Εταιρεία, και έχει πάρα πολύ κακοφημιστεί από εκείνους που ξέρουν τι θα πει κείμενο και τι θα πει μετάφραση. Και γιατί έδωσε τελικά την άδεια η Εκκλησία να τυπωθεί από τη Βιβλική Εταιρεία, αυτό είναι από τα μυστήρια. Εν πάση περιπτώσει, το θέμα είναι, ειδοποιώ δηλαδή με αυτά που σας λέγω, το θέμα είναι ότι η Βασιλεία του Θεού χαρακτηρίζεται ως νέα κατάσταση στη γη. Τα ακούσατε, εκείνο που λέγανε τα κόμματα

στην Κεντρική και Νότια Αμερική. Νέα κατάσταση. Ή, αν θέλετε, σε ένα ευρύτερο, με ένα ευρύτερο χαρακτήρα, η νέα εποχή. Δηλαδή, με άλλα λόγια, καμία σχέση δεν έχει η Βασιλεία του Θεού με αυτά τα πράγματα. Και μεταφράζεται σκοπίμως έτσι. Σκοπίμως. Ευαγγελισμός, ώστε αν κάποτε δείτε εσείς ότι «Μα, τι γίνεται; Να σας πω, να η Αγία Γραφή τι λέει: νέα κατάσταση», και τότε, μη ξέροντας πολλά πράγματα εμείς, να πέσουμε στην αγκαλιά της νέας εποχής, προϊόν, όπως σας είπα, του Αντιχρίστου. Η Βασιλεία του Θεού δεν έχει καμία σχέση με την πολιτική. Κάνουμε επανάληψη.

Σχέση με τα κόμματα, καμία. Ακόμα, η Βασιλεία του Θεού, πρέπει να σας πω, ότι πρέπει να είναι ο κύριος σκοπός μας. Πρέπει να κερδίσουμε τη Βασιλεία του Θεού. Και η Βασιλεία του Θεού είναι ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιο και ο Πατήρ.

Είναι ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιον που έρχεται να μας πει μες στην καρδιά: «Αββά ο Πατήρ». Δηλαδή να πούμε τον Θεό «Πατέρα». Αυτό είναι η Βασιλεία του Θεού: να αλλάξει η ζωή μας, να γίνουμε καινούργιοι άνθρωποι.

Ακόμα και χρόνο. Τη στιγμή που θα μπορούσαμε να γευθούμε λίγο τη Βασιλεία του Θεού, δεν πρέπει από αυτήν να αποξενωθούμε. Γνωρίζοντας τη φύση της και τον χαρακτήρα της, θα πρέπει να μείνουμε σταθεροί σε αυτήν, για να μπορούμε έτσι να ολοκληρώσουμε τη σωτηρία μας. Θα επαναλάβω: αν δεν έχει εγκαθιδρυθεί η Βασιλεία του Θεού μέσα μας, ούτε απ’ έξω μας θα μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Είναι εκείνος ο φοβερός λόγος του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου: «Αν δεν είδες τον Θεό από την παρούσα ζωή, μην περιμένεις να Τον δεις ούτε εκεί». Και βλέπω τον Θεό από την παρούσα ζωή, μην νομίζετε ότι θα Τον δούμε σε κανένα όραμα.

Αναζητούμε οράματα και τέτοια πράγματα; Να αποκτήσουμε αυτήν την αίσθηση της Βασιλείας του Θεού, του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Να ομολογούμε τον Θεό ότι είναι Πατέρας μας και ότι για μας έδωσε όλα τα αγαθά, η αγάπη Του μας τα έδωσε, και συμμορφούμεθα με τις εντολές που ο Υιός Του μας έθεσε πάνω στη γη, δηλαδή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Σας εύχομαι καλό Πάσχα και καλό καλοκαίρι. Ο Κύριος να σας ευλογεί.