Catecheses of St Cyril 179 | 08-10-1990

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My dear friends, we are studying the book of catechetical lectures by Saint Cyril of Jerusalem. Last Monday we discussed his Second Mystagogical Catechesis, which concerns Baptism. Both the First and the Second Mystagogical Catecheses concern Baptism. We did not finish the Second, so we shall continue. Those of you who have the book will find us at the third paragraph, paragraph C. Since we advanced only a little, let me also mention that beside the text in the book there are the numbers 5, 10, and 15. These mark the lines, so that we can give the exact location.

Whether we put it in the notes or mention it aloud, this helps everyone find precisely the passage we mean. So we are at line eleven—line eleven: “The exorcised oil, therefore, is a symbol of communion in the richness of Christ, and it drives away every trace of the opposing power.” I should tell you here that Saint Cyril will speak more fully about the anointing with exorcised oil in the next catechesis. Here, however...

he mentions it only in passing. It does no harm if we say a few things now about the exorcised oil and speak of it again in the next catechesis. What is this exorcised oil? It is oil over which a prayer has been read in the name of the Holy Trinity, and it drives away demons. To bring this into our own present-day experience, it is the familiar oil that the sponsor receives in cupped hands: the priest pours it into the sponsor’s two palms after first reading a prayer.

This is done, of course, in the name of the Holy Trinity. The sponsor then takes this oil and anoints the entire body of the person about to be baptized. This is what we call exorcised oil. Saint Cyril says here that this exorcised oil—and “to adjure” or “to exorcise,” as in the prayers of exorcism over the catechumens, means the same thing—signifies driving away the demons.

So this oil is a symbol of the demons’ expulsion. That is why it is called exorcised oil. But pay attention: that is not all. Earlier Saint Cyril told us that Christ is the true olive tree—not the wild olive tree, but the cultivated olive tree. The Apostle Paul speaks of the cultivated and the wild olive trees in his Epistle to the Romans. And last time I told you that Christ is called the true vine: “I am the true vine,” He says, and we are the branches—you are the branches, that is, the shoots of the vine—

because the first vine, the people of Israel, failed to fulfill its purpose. The cultivated olive tree also failed in this sense, because Israel did not believe in Christ. Therefore, Christ is now the true olive tree. But the olive tree bears olives, and from the olives comes oil. This oil, then, is a symbol of what comes forth from the good olive tree, the true olive tree, who is Jesus Christ. Pay attention to this word: symbol. I shall say it once again—symbol—and anticipate what follows.

Saint Cyril will say this repeatedly: although these things are symbols, nevertheless—and please take careful note—the salvation is real. These things are symbols, but the salvation is real. Why is the salvation real? Because they are symbols of realities that were truly accomplished in the person of Jesus Christ. Forgive the awkward repetition in saying “realities that were realized.” In a moment we shall see that we are led to death. What death? The death represented in the baptismal font. That is a symbol.

Christ was truly led to death. Saint Cyril will tell us this a little further on, but I am saying it beforehand so that it may be firmly impressed upon you. These are symbols, yet these symbols lead to real salvation. If, for some reason, we do not make use of the symbols, then salvation comes to nothing for us. Let me give you an example. I do not think a better one could be found than this. Naaman, the commander of the Syrian army, once heard about the prophet from a young servant girl. The Syrians used to make frequent raids and take captives, and this young girl had been taken captive. When the commander became a leper, she said, “Master, why do you not go to my homeland and find a mighty and distinguished prophet named Elisha? He will heal you.” The man did not believe her. It is noteworthy that Christ spoke of Naaman to the people of His own time. He referred to him, as He also referred to the widow of Zarephath in Sidon. Do not forget that. So Naaman went, taking many gifts, and the prophet told him:

“Wash seven times in the Jordan River, and you will be healed.” Naaman took offense. He said to his military escort, “Do we not have better rivers in Syria than this little stream, the Jordan here in Israel?” He became angry and set out for home. But his attendants said to him, “Commander, he did not ask you to do anything impossible, difficult, or costly. Go—what do you have to lose? Go and immerse yourself seven times, washing seven times in succession. You never know what may happen.”

He went and washed seven times. Immediately after the seventh washing, the leprosy disappeared. I ask you: did the water of the Jordan possess some natural power to cure leprosy? Certainly not. Then what healed him? First of all, what he did seven times in the Jordan River—not in some other river—was a symbol. A symbol of what? Of the Baptism that was to come, and also of the fact that Christ would be baptized in the Jordan. Therefore...

Naaman the Syrian performed a symbol. Yet although he made use of a symbol, his cleansing, his healing, was real. Do you understand? It was real. In the same way, in Baptism we make use of these symbols—the water and the immersion, as we shall see—but the salvation is real. Whoever refused the symbols would also lose salvation. I do not think a better or more fitting example could be given than this one from the Old Testament.

Let us continue at once. Saint Cyril says, “The exorcised oil, therefore, is a symbol of communion in the richness of Christ.” Everything I have said concerned the word “symbol.” That is the point I wished to emphasize. He says that it is a symbol of communion in the richness of Christ. The Greek word here is piotēs, spelled with an iota. It does not mean “quality,” which in Greek is spelled differently; it means richness, abundance. In the Akathist Salutations to the Most Holy Theotokos, we say, “Rejoice, rich and curdled mountain.”

We call the Most Holy Theotokos a rich mountain. Rich in what? In everything a mountain may possess—forests, waters, and all its other abundance. So what do we call the Most Holy Theotokos? A rich mountain: abundant, shady, cool, and full of riches. Here, then, the oil is a symbol of communion with Christ, a communion in riches—spiritual riches, of course. This is the first point: it is communion in spiritual riches. I become a partaker of the riches of Jesus Christ. Now for the second point.

“Driving away every trace of the opposing power.” It is a means of putting to flight, a protection that wards something off. The Greek word alexitērion comes from the root alex-, as in Alexander and in other words meaning something that repels or wards off. Those of you who read the Office before Holy Communion—the canon—will encounter the word alexitērion there. So that you will not wonder what it means, I am telling you: it means something that drives away. “A means of putting to flight” has the same meaning. It drives away every trace of the opposing power.

What is this opposing power? Every demonic power. So this is the second point: wherever demons may be lurking, the oil drives them away. This symbol truly drives them away. Now we can understand why the whole body is anointed with this oil. It means that the entire body is covered, without leaving even the smallest corner untouched, lest there be some place where demons might be lurking. Do not find this strange. A contemporary saint once said, “There are demon-possessed people in our time because Baptism is not performed correctly.” Did you hear that? I remember an occasion—although it does not concern Baptism. In my entire life I have performed the full Baptism of only one child, just one. It happened in an exceptional case, by economia, as I have often said. I baptized only one child, and perhaps I performed two or three services of Holy Matrimony by myself. Perhaps even two or three is an overstatement; I do not know. Once, when I was a newly ordained priest at Saint Stylianos, the sponsor arrived and said to me, “Listen, Father!

Do not say all of it”—meaning the service, the Mystery of Holy Matrimony. “Do not say everything. Make it quick, because the newlyweds are in a hurry to leave on their journey.” I replied, “What are you saying? Of course I shall say it all!” Do you hear the carelessness? “Do not say everything; they are in a hurry”—as though they were going to be married many times in their lives. Unfortunately, the same thing happens, perhaps—and I say “perhaps” only to soften the statement—with Baptism as well. Saint Cyril continues: “For just as the breathings of the saints and the invocation of the name of God, like a most vehement flame, burn and drive away demons, so this exorcised oil, through the invocation of God and prayer, receives such power that it not only burns away and cleanses the traces of sins, but also drives away the invisible powers of the evil one.” In other words, he says that the breathings of the saints, together with the invocation of the name of God, drive away demons. I have said “just as”; let me stop here, with the sentence unfinished. What breathings does he mean? Remember!

You know that during the prayers for the catechumens, which are performed at the entrance of the church, the priest breathes three times upon the infant in the form of the Cross. What is this? A symbol. To our eyes it is a symbol, but in reality it is a flame that burns the demons. You have heard the confessions of demon-possessed people when they cry out, “I am burning! I am burning!”

Have you heard this? I have been told that the demons call Saint Nektarios of Aegina “the Scorcher,” because he scorches and burns them. And yet the priest may simply be reading a prayer of exorcism, or we may breathe upon the infant—and the demons are burned. Do you want proof? The demons themselves confess that they are burning. You see, then, that what appears as a symbol to our eyes becomes an actual reality against the demons. Do you see this? And so, as Saint Cyril says, the breathings and the rest...

drive away the demons. In the same way, this exorcised oil, through the invocation of the name of God and through the prayer—the prayer that we read—receives such power that it burns away the traces of sins and drives out the invisible powers of Satan. What I want you to retain is this: beneath the symbols are realities, and above all the chief reality of salvation. I shall say it again further on, a third time, and then again; Saint Cyril himself says it twice, making four times in all. A brief comment has just come to mind. Is it to our child’s benefit to leave the child unbaptized until the age of one, two, three, or five? My dear friends, when a child is born, it is fitting to allow time for the child to recover and for the mother to complete her forty days, and so forth. Then, after the forty days, the Baptism should take place—unless there is a reason, of course, to baptize before then. If a child is near death, we baptize the child sooner. If possible, we baptize the child at the very hour of birth. But when there is no such urgent reason, then after the forty days...

after the mother’s churching, that is, we should begin arranging the Baptism. For the child will receive not only the benefit of Baptism—all that we have just been discussing—but also the blessing of receiving the Lord’s Body and Christ’s Blood in Holy Communion. Do not tell me, “You know, we are waiting for the godparent to come from America.” Do not tell me that. Or people say, “The godfather is a general in Athens, and we are waiting for him. He is very busy.” You are waiting? Why are you waiting? Is it truly necessary for the godmother to come from America or for the godfather to be a general from Athens? What sort of thing is this? Find someone to baptize your child. And since we have spoken about this, let me offer you a word of advice.

If you wish, take this advice to heart. It is not my own. I heard it being discussed in a gathering when I was a very small child. My mother was there, along with a certain family who followed this practice. They had four sons, and this is what they did. Listen: choose very close relatives as godparents for your children—your brother or your sister, for example. Yes! Why? So that, under the pretext of being a godparent, a godfather or godmother will not come into your home at any hour of the day or night, with all the consequences that can follow.

Things happen—and you know what kinds of things I mean. So, to remove every such suspicion, godparents need discernment. They should say, “Yes, I may be the godparent, but that does not mean I may visit my godson’s or goddaughter’s home at any hour.” No, we must have discernment. Since people unfortunately lack discernment, please choose very, very close relatives to baptize your children. And now we continue. Paragraph four: “After this, you were led by the hand to the holy font of divine Baptism.”

“Just as Christ was taken from the Cross to the tomb prepared before Him.” This is beautiful, very beautiful. After these things, he says, you were led by the hand and brought to the font to be baptized. Let me make a brief comment. The baptismal fonts of ancient times were not like the familiar fonts of today. As I believe I told you last time, they were set into the floor of the baptistery, the place where Baptism was performed. The font was a cross-shaped basin.

It contained water, and there were two or three steps descending into it from one side and ascending on the other. Those who were to be baptized went down into it, while the priest performed the Baptism from above. Thus, the word “font” did not mean the familiar bronze vessel we use today. Remember the pools to which the sick went to be healed in the time of Christ: Scripture speaks of “the pool of Siloam.” So a font meant a pool, not the familiar ecclesiastical vessel. It is useful for us to know all this. You were led by the hand, he says, to the font, just as Christ was taken from the Cross

“to the tomb prepared before Him.” Here we come to a profound and very important Mystery—perhaps not the most important of all, but certainly of immense importance. Pay attention. When Christ was crucified, Joseph and Nicodemus took Christ down from the Cross, wrapped Him in a burial shroud, and laid Him in the tomb.

Thus, he says, whatever happened to Christ is now happening to you as well.

That is,

you pass from the Cross—the Cross being the sign of death—to the tomb, where... A tomb is a grave. What exactly does this mean, my beloved? Or perhaps I should not say it yet, because he explains it a little further on, and I do not want to anticipate him: we enter into the life of Christ’s death. Forgive me—we enter into Christ’s death.

We shall also enter into the life of Christ. To “enter into Christ’s death” means to be baptized into Christ’s death. The font, then, is a tomb. I have died, and I am buried. Where? Within the baptismal font.

“Each person was asked whether he believed in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit.” Each of you was asked whether you believed in the Holy Trinity. You see, Baptism is performed in the name of the Holy Trinity. Can I baptize in some other name, in the name of some other person? Yes, but it would not be Christian Baptism and, of course, it would not be a Baptism that brings salvation. “And you confessed the saving confession.” You confessed, he says, the confession that saves: “I believe in one God, the Father Almighty; and in one Lord Jesus Christ; and in the Holy Spirit; and in one holy, catholic, and apostolic Church.”

“You descended three times into the water and rose from it again, thereby symbolically signifying Christ’s three-day burial.” This is the threefold immersion and emergence. What does it mean? It signifies Christ’s three-day burial. Thank you. I passed quickly over that brief passage from the sacred text so as not to delay. You understand: three days and three nights, the immersions and emergences, and so forth. “And at that very moment”—pay close attention here—“you were dying and being born, and that saving water became for you both a tomb and a mother.” This is the crucial point. When he says “at that very moment,” he means that in the very same thing—the font—the font simultaneously became both tomb and womb: tomb and womb. There you die,

and there you are born. Here he says “mother,” or we may say “womb”; the meaning is the same. The font gives you new birth. Remember Nicodemus, the member of the council, who asked the Lord how a person could be born. The Lord said that no one can be born—that is, born anew—except through water and the Spirit. Nicodemus did not understand, even though he was a teacher of the Law. He asked, “Must a man enter his mother’s womb again?”

How naïve, how naïve. And the Lord said, “No, of course not. How could that be possible?” Then how does it happen? A person enters another womb: the font, which is Baptism. And He says, “through water and the Spirit.” These are the two elements: water and the Holy Spirit. Now, why water? I believe I once told you that this contains very profound theology. At one point I considered gathering whatever material I could find and presenting a talk to you on the theology of water. It is a vast subject. For now, I shall only mention very briefly the words of the Apostle Peter: the heavens and the earth were made “out of water and through water.” This is a strange expression.

Yet it is not strange. To begin with, if we turn to the philosophical beliefs concerning the creation of the world, we shall find many similar ideas. What does the Apostle Peter mean by “out of water and through water”? The heavens and the earth—the heavens, indeed, in the plural—were made out of water and through water. In former times, this might have remained incomprehensible, especially if it had to be considered only philosophically, as an element of cosmology or cosmogony. The philosophers proposed many things. Today, however, my beloved, we can say something more. You know that creation was once thought to consist of four elements—but I am straying too far.

Today we know that water is composed of hydrogen and oxygen—specifically, two parts hydrogen and one part oxygen. We also know that hydrogen is a primary element of creation. By building upon it, we obtain other elements. If we add a second proton, a third, or a fiftieth, we produce another element. Thus, all the elements that exist, including the natural elements in Mendeleev’s table, if I remember correctly—some pronounce his name differently—

as well as the artificial elements, are essentially nothing other than additions to the nucleus of hydrogen. When we speak of the heavens, then, what are the heavens? They are the visible heavens, the universe. And what is the universe? It is made of the same materials as the earth; it is not something entirely different. In one place an element may be absent, while in another there may be more of it than on earth. Nevertheless, the materials are the same. If we wished to express in modern terms the truth that God made the heavens, and that the heavens and the earth consist...

They were created. They were created “out of water and through water.” We might express this by saying that the universe and the earth were made from hydrogen.

Magnificent! If you understand it, it is magnificent. And as for the earth’s formation, it is well known that water shaped, continues to shape, and will continue to shape the surface of the earth. That too is well known. So you see how profound and true the expression “out of water and through water” is, though it consists of only a few words. Now God chooses to use this primary element called water in those things we call the Mysteries, in order to renew fallen and decaying

humanity, in a world where humanity’s own corruption brought about the corruption of the universe as well. Saint Irenaeus expresses this beautifully when he says that we dwell in a world grown old. And what are we awaiting? The Apostle Peter tells us, the Apostle Paul tells us, and Isaiah tells us: a new world. The Apocalypse says, “I saw a new heaven and a new earth.” But do you know what is astonishing? On the new earth there is no water. Do not ask me why, or we shall never finish; we would be led down another path by discussing these things. Why is there no water? John the Evangelist says, “I looked and saw that

the sea was no more.” It had passed away—the sea, which is the principal source of water. From the sea come the clouds, and so forth. Why, then, is there no water there? He sees a river flowing from the throne of God, with clear, cool, crystal-like water. But that is a symbol of the Holy Spirit. It is another world, another state of being. Water is no longer needed there. Here and now, however, water is necessary. And I believe that God requires water for the Mystery of humanity’s renewal for the following reason.

Among the many reasons is this one: the God who desires the renewal of man is the very same God who created the world. This is therefore a blow against dualism. There are not two gods—a god of matter, who is evil, and a God of the spirit. God chooses water in order to show that He Himself is also the Creator of matter. There is one God. If you deny this, then without realizing it, you are a dualist: you believe in two first principles.

For this is how a person is saved, and it is a true confession of the God in whom we believe: by using what the Lord Himself appointed. How does renewal take place? “Through water and the Spirit.” And so, my dear friends, we see here that the baptismal font becomes a tomb at the same time. There you die beneath the water, as though you were beneath the earth, buried in the ground, and at that very moment you are born anew. “And what Solomon said concerning another matter may fittingly be applied to us.”

For there he said, “A time to be born, and a time to die.” Ecclesiastes 3:2 does indeed say this. “But with us it is the reverse.” There it says that there is a time for a person to be born and a time to die, because naturally one is born first and dies afterward. But for you, Saint Cyril says to those who have been baptized, it is the other way around. How so? “A time to die, and a time to be born.” First you die, and then you are born. This is Baptism. “And one moment brought about both of these.”

“Your birth ran together with your death.” One moment, one instant, brings about both. “It brought about both of these”—that is, it accomplishes both things at the same moment, at the same time. They “ran together.” Something runs together when it runs alongside something else. And what runs together here? Death and birth. Both run together: death alongside birth. You die and you are born. It is magnificent, if only we can understand what Baptism truly is. Paragraph five.

“What a strange and wondrous thing! We did not truly die, nor were we truly buried; neither were we truly crucified and raised. The imitation was in an image, but the salvation was in truth.” What is so wondrous about it? We did not literally die, nor were we literally buried. Neither were we literally crucified, nor did we literally rise from the dead. What, then, took place? An imitation—a representation.

The imitation took place in an image, in a symbolic form. I died and was born; I was crucified and rose again. That is the symbol. But Saint Cyril says, “The salvation, however, was in truth.” This is what I told you earlier, at the beginning of our talk: the salvation is real. Did you hear that? The salvation is real. “Christ was truly crucified, truly buried, and truly rose again.” Christ alone was actually crucified, actually buried, and actually rose from the dead.

“He granted all these things to us, so that by imitating His sufferings and thereby sharing in them, we might truly gain salvation.” All these things happened to Christ so that we might imitate them and, through that imitation—this great subject I mentioned earlier—become participants in His sufferings. Yet the salvation we receive and gain is true salvation. “That we might truly gain salvation”—real salvation. We are therefore imitators of Christ’s sufferings. Do you know what that means?

I will anticipate what comes next, though he will explain it very plainly a little later. It means that I become a participant in everything the Lord suffered. What did He suffer? Everything that He underwent. Above all, the Cross. What did the Lord endure? He hungered, thirsted, and grew weary. Let me give just one example. Remember how He was hungry and looked for figs. He was thirsty and said to the Samaritan woman, “Give Me water to drink.” John the Evangelist notes that He was “wearied from the journey”—tired at midday, in the heat.

The Lord was also crucified. Forgive me—He also kept vigil and fasted. What constitutes the life of Christ? Let us read the four Gospels, and we shall see what constitutes His life. Its summit is the Cross. Now, when it says here—as the Apostle Paul also says, and as we shall see a little later, though perhaps we will not have time tonight—that we become participants in the sufferings of Christ, do you know what that means? It means that the Gospel must enter into my life. But when the Gospel enters my life, it enters as a cross, as death, as suffering.

Now you can better understand what Christ said: “Whoever wishes to follow Me must take up his cross.” We can understand this a little better now. It is what I have repeatedly told you: the Gospel is cruciform; it bears the form of the Cross. If someone comes and makes the Gospel easy, easy, easy—turning Christianity into a comfortable way of life—then, take care, as I also told you in last night’s talk: by making Christianity comfortable, he effectively abolishes the Cross and abolishes suffering. But by abolishing suffering, the Christian can no longer participate in Christ’s sufferings and therefore cannot participate in salvation. For this reason, a form of Christianity

from which the believer’s sharing in Christ’s afflictions has been removed is useless and comes to nothing. Worse still, it creates the illusion that we could be saved in this way. Whoever does this is called an enemy of the Cross of Christ. How many times have I told you? In the Epistle to the Philippians, the Apostle Paul speaks about the enemies of the Cross of Christ: “I often told you about them, and now I write to you weeping.” In what does their hostility consist? “Their god is their belly, and their glory is in their shame.” Did you hear that? “Their god is their belly” means

prosperity, comfortable living, and worldly happiness. Say whatever you wish, but this is why Christians today remain far from true salvation and the true Gospel. “And their glory,” he says, “is in their shame.” What could be a cause of shame? Forgive me for the example—please forgive me; I will say it repeatedly because I want to make the point vivid. Suppose I suddenly jumped onto this table, took off my trousers, and showed you my whole body naked. What would you say? “How shameful!” Yet suppose I felt no shame and considered what I had done glorious. Tomorrow the newspaper Eleftheria would write, “What an unprecedented spectacle!” “Their glory is in their shame.”

Their glory lies in the very things of which they ought to be ashamed: when two married people can speak together and tell one another that they have lovers outside their marriages; when a young man begins having sexual relationships before marriage—fornication and adultery; when he boasts that he has become a man because he got drunk for the first time; or when he uses drugs and boasts about it.

A man may be a burglar and boast of it, or an embezzler and boast of that. What are they boasting about? Things of which they ought to be ashamed. And now the Apostle Paul calls such people enemies of the Cross of Christ. Then there is Freud’s theory—the theory of Freud.

Oh, in recent years Freudianism has been repeated endlessly on the radio, like a familiar refrain. I can only imagine what is happening on television and elsewhere. It is presented not merely as a theory but in practice as well, because when shameful things are put on the screen, as you say, that is Freudianism in practice. These people are certainly enemies of the Cross of Christ. What, then, must we do? We must undertake ascesis, ascetic discipline. By living the Mystery of the Cross, the believer becomes a participant in the sufferings of Christ. Listen to how masterfully and theologically the Apostle Paul expresses this.

He says, in Colossians, if I remember correctly—I have quoted this passage to you many times, but I want you to learn it thoroughly, so that it may be imprinted upon your hearts—“In my flesh I fill up what is lacking in the sufferings of Christ, for the sake of His body, which is the Church.” The Church—do you see? “I fill up in my turn what is lacking.” That is, I do so in Christ’s stead. To fill up means to complete what Christ did not remain on earth to suffer, because Christ suffered once for all. But His body—which body? The Church—continues to suffer and be crucified throughout the ages, until the end of the age.

Did you hear? The Church suffers and is crucified until history reaches its end. Do you understand? Thus Paul is the first to say, “Now I suffer in Christ’s stead, because His body on earth is the Church, and the Church suffers.” Is she not persecuted, as we see in the Apocalypse? The woman is persecuted by the devil, and she flees and takes refuge in the wilderness, and so forth. “Therefore,” he says, “in Christ’s stead I fill up what is lacking.” What is “lacking” is what Christ did not remain on earth to endure. Christ came and departed. Now the Christians must carry on the rest. What did we say? Thank you.

The Christians must carry on the rest, because they are the ones who will fill up what is lacking in the sufferings of Christ.

That is why Christians are called to suffer within history. Do you wish to be a Christian? Unless you choose to understand things in this way, take care not to deceive yourself: you are not a Christian. Here you can understand the place of so-called social Christianity—a Christianity turned into politics, a Christianity turned into worldly culture so that we may eat with golden spoons.

Here you can see it clearly; it is transparent. The beginning of this participation in the sufferings of Christ throughout our life in history is found in the baptismal font. You see why I told you earlier how important it is for a person to become—and he will use this word a little later, though perhaps we will not reach it tonight—united with Christ like a graft joined to a living stock. It means being grafted into the body of Christ, so that the believer undergoes what Christ would undergo if He were here on earth. Yes, of course, Christ is in Heaven with His human body, which is the Church; and the Church is constituted as His body by eating His body and drinking His blood. I was telling you...

You know very well that Christ’s wounds in His hands, His feet, and His side—so to speak—were not healed. They remained as wounds. The Lord did not appear to His disciples as a sick man, staggering about and asking for help, needing to be admitted to a hospital and receive medical care from His disciples. No. The Lord was, we might say, healthy. The suffering of the Cross and death had left no signs of infirmity upon Him. And yet the holes remained in His hands and feet, and the wound in His side. The proof is that He said to Thomas, “Come, put your finger into the print of the nails.”

Into the holes pierced by the nails. Why, then, were these wounds not healed? There are basically two reasons. The first is that they are Christ’s badges of honor: “See how great My love for you was, that I gave My body—forgive me—My own body to be crucified for you. See how greatly I loved you.”

Secondly—let us say there are three reasons, though there are many. Another reason is that when Christ comes, “they will look upon Him whom they pierced.” Is that not what it says in the first chapter of the Apocalypse? What does this mean? They will see the One whom they pierced. He will therefore show them His pierced hands and His pierced side as proof of His identity. “Ah, so this is the One whom we crucified.” Yes, it is He. They are marks of identity, my dear friends. And a third point: He wishes to tell us, “If you want to be My disciples in this world, I remind you of the holes in My hands.” In other words, you too will be crucified. You will suffer hardship. When we pass through various afflictions—not troubles of our own imagining, but afflictions that have truly come upon us, trials of many kinds—

we bear our Cross with patient endurance. One of the Evangelists says that a man must take up his Cross daily. My husband, my wife, my children, my neighbor—man or woman: a Cross! A person may truly have to suffer. If he shows patient endurance, then he is taking up his Cross. Then he truly follows Christ and has entered into the sufferings of Christ.

Let me not go on to the sixth paragraph, because we have only one minute left before we must finish. But the sixth paragraph will emphasize precisely this. We shall see that we must become partakers of the sufferings of Christ. My dear friends, this is authentic Christianity, and this is the authentic Gospel. If others tell you something different, do not accept it. This is the true and authentic Gospel. We must be crucified together with Christ, my dear friends. May the Lord bless you.

Αγαπητοί μου, ευρισκόμεθα εις το βιβλίο των κατηχήσεων του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων. Είχαμε την περασμένη Δευτέρα αναφερθεί στη Δευτέρα του Μυσταγωγική Κατήχηση, η οποία αναφέρεται εις το Βάπτισμα. Η πρώτη και η Δευτέρα Μυσταγωγική αναφέρονται εις το Βάπτισμα. Δεν την ολοκληρώσαμε τη Δευτέρα Μυσταγωγική Κατήχηση και συνεχίζομε. Είμεθα, όσοι κρατάτε βιβλίο, στην τρίτη παράγραφο, γάμμα. Και επειδή λίγο προχωρήσαμε, πλάι στο βιβλίο, στο κείμενο, είχε αριθμούς 5, 10, 15· είναι οι στίχοι, ώστε δίδομε ακριβή, θα λέγαμε, ακριβές στίγμα.

Είτε βάζουμε σε σημειώσεις είτε το λέμε προφορικά, για να βρίσκει κανείς ακριβώς εκείνο το οποίο θέλουμε. Βρισκόμαστε, λοιπόν, εις τον ενδέκατον στίχον. Ενδέκατον στίχον. «Τὸ οὖν ἐπορκιστὸν ἔλαιον, σύμβολον ἐστὶ τῆς κοινωνίας τῆς πιότητος τοῦ Χριστοῦ, φυγαδευτήριον τυγχάνον παντὸς ἴχνους ἀντικειμένης ἐνεργείας». Εδώ πρέπει να σας πω ότι διά το χρίσμα, διά το επορκιστόν έλαιον, θα κάνει ευρυτέρα αναφορά στην επόμενη κατήχηση ο Άγιος Κύριλλος. Εδώ όμως...

παρενθετικά αναφέρεται. Δεν πειράζει αν πούμε πάλι μερικά πράγματα για το επορκιστό έλαιον και στην επόμενη κατήχηση. Τι είναι το επορκιστό έλαιον; Είναι το λάδι εκείνο που διαβάστηκε ευχή εις το όνομα του Αγίου Τριαδικού Θεού και το οποίο διώχνει τους δαίμονες· εκείνο το γνωστό που παίρνει ο ανάδοχος στα χέρια του, να φτάνει στη δική μας τη σύγχρονη πραγματικότητα, με τις δύο φούχτες, που βάζει το λάδι ο ιερεύς στις φούχτες του, αφού προηγουμένως διαβάζει μία ευχή.

Βεβαίως, εις το όνομα του Αγίου Τριαδικού Θεού. Και παίρνει μετά ο ανάδοχος αυτό το λάδι και αλείφει ολόκληρο το σώμα του υπό βάπτισιν. Αυτό το λάδι είναι το λεγόμενον επορκιστόν. Και λέγει εδώ ότι αυτό το επορκιστόν έλαιον —επορκίζω, ή έχουμε στους κατηχουμένους ευχές επορκισμού ή εξορκισμού, είναι το ίδιο— ή επορκίζω ή εξορκίζω είναι ίδια έννοια και σημαίνει: διώχνω τους δαίμονες.

Λοιπόν, αυτό το λάδι, σύμβολον απομακρύνσεως των δαιμόνων. Γι’ αυτό λέγεται επορκιστόν έλαιον. Όμως, προσέξτε, δεν είναι μόνον αυτό. Πιο πάνω μας είχε αναφέρει ο Άγιος Κύριλλος ότι η αληθινή ελαία είναι ο Χριστός. Όχι η αγριέλαιος, αλλά η καλλιέλαιος. Και μάλιστα αναφέρεται ο Απόστολος Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή του για την καλλιέλαιο και την αγριέλαιο. Και σας έλεγα την περασμένη φορά ότι, όπως ο Χριστός λέγεται η αληθινή άμπελος —«Εγώ είμαι», λέγει, «η αληθινή άμπελος»— εμείς τα κλήματα, εσείς τα κλήματα, κληματόβεργες δηλαδή,

επειδή η πρώτη άμπελος αστόχησε —ήταν ο λαός του Ισραήλ— αστόχησε. Τώρα, αυτή η ελαία, η καλλιέλαιος, και αυτή αστόχησε, γιατί ο Ισραήλ δεν επίστευσε εις τον Χριστό. Συνεπώς, η αληθινή τώρα ελαία είναι ο Χριστός. Αλλά η ελαία βγάζει λάδι. Βγάζει ελιές και βγάζουν λάδι. Συνεπώς, αυτό το λάδι είναι σύμβολο παραγωγής από την καλή ελαία, την αληθινή ελαία, που είναι ο Ιησούς Χριστός. Προσέξτε με: σύμβολο. Θα το πω άλλη μια φορά, σύμβολο, και θα προτρέξω.

Θα το πει και θα το ξαναπεί ο Άγιος Κύριλλος ότι, ενώ αυτά αποτελούν σύμβολα, όμως, παρακαλώ, προσέξατέ το, η σωτηρία είναι αληθινή. Αυτά μεν αποτελούν σύμβολα, αλλά η σωτηρία είναι αληθινή. Γιατί είναι αληθινή η σωτηρία; Διότι αποτελούν σύμβολα πραγματικοτήτων που πραγματοποιήθησαν —ας μου επιτραπεί αυτό το «πραγματικοτήτων που πραγματοποιήθησαν», δεν είναι σωστή έκφραση, μια παλιλλογία— εις το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Σε λίγο θα δούμε ότι οδηγούμεθα στον θάνατο. Ποιον θάνατο; Της κολυμβήθρας. Αυτό είναι σύμβολο.

Ο Χριστός οδηγήθηκε πραγματικά εις τον θάνατο. Θα μας το πει λίγο πιο κάτω ο Άγιος Κύριλλος, αλλά προλαβαίνω να σας το πω για να τυπωθεί καλά. Είναι σύμβολα, αλλά τα σύμβολα αυτά οδηγούν εις την πραγματική σωτηρία. Αν, για κάποιο λόγο, δεν μετέλθομε τα σύμβολα, τότε η σωτηρία για μας πέφτει στο κενό. Εγώ να σας αναφέρω ένα παράδειγμα· νομίζω καλύτερο δεν θα μπορούσε να ειπωθεί από αυτό που θα σας πω. Όταν κάποτε ο στρατηγός των Σύρων, Νεεμάν, άκουσε από μία δούλη του, μικρή κοπέλα —έκαναν πολλές, συχνές επιδρομές οι Σύροι— και αιχμαλώτισαν. Είχε, λοιπόν, αιχμαλωτίσει αυτή τη μικρή κοπέλα και κάποτε αυτός ο στρατηγός έγινε λεπρός. Και λέει η μικρή αυτή κοπέλα: «Αφεντικό, γιατί δεν πας στην πατρίδα μου να βρεις έναν δυνατόν και σπουδαίον προφήτη, τον Ελισσαίο; Αυτός θα σε κάνει καλά». Δεν πίστεψε ο άνθρωπος. Το χαρακτηριστικό είναι ότι ο Χριστός μίλησε για τον Νεεμάν των συγχρόνων. Μίλησε, έκανε αναφορά. Όπως και η χήρα εκεί στα Σάρεπτα της Σιδωνίας. Μην το ξεχνάτε αυτό. Πήγε, λοιπόν, αυτός με πολλά δώρα. Και του λέει ο προφήτης:

«Στον Ιορδάνη ποταμό να κάνεις επτά λουτρά και θα γίνεις καλά». Αυτός τραβούν πτσούνιας. Και είπε εις τη συνοδεία του, στρατιωτικό συνοδό, είπε: «Μπα, δεν έχουμε καλύτερα ποτάμια εμείς στη Συρία από το ψιλοποτάμι, τον Ιορδάνη, εδώ του Ισραήλ;» Θύμωσε, λοιπόν, και παίρνει τον δρόμο της επιστροφής. Του λέει η ακολουθία του: «Στρατηγέ, δεν σου είπε τίποτε το ακατόρθωτο, το δύσκολο, το δαπανηρό. Πήγαινε, τι έχεις να χάσεις; Πήγαινε, κάνε επτά βουτιές, δηλαδή επτά λουτρά το ένα μετά το άλλο, και δεν ξέρεις καμιά φορά τι γίνεται».

Πήγε και έκανε εφτά λουτρά. Μετά το έβδομο λουτρό, πέρασε η λέπρα την ίδια στιγμή. Σε ρωτώ: το νερό του Ιορδάνου είχε τίποτε που να θεραπεύει τη λέπρα; Σίγουρα όχι. Τότε τι ήταν εκείνο που εθεράπευσε τη λέπρα; Καταρχάς, αυτό που έκανε αυτός επτά φορές στον Ιορδάνη ποταμό, όχι σε άλλο ποτάμι, ήταν ένα σύμβολο. Σύμβολο. Τι σύμβολο; Του βαπτίσματος του μελλοντικού. Ακόμα, ότι στον Ιορδάνη θα εβαπτίζετο ο Χριστός. Συνεπώς,

έκανε ένα σύμβολο, ετέλεσε ένα σύμβολο ο Νεεμάν ο Σύρος. Αλλά, ενώ μετήλθε σύμβολον, ο καθαρισμός του ή η ίασή του ήταν πραγματική. Το καταλάβατε; Ήταν πραγματική. Έτσι και στο βάπτισμα μετερχόμεθα τα σύμβολα αυτά του νερού, της καταδύσεως —θα το δούμε στη συνέχεια— αλλά η σωτηρία είναι πραγματική. Και εκείνος ο οποίος θα αρνείτο τα σύμβολα θα έχανε και τη σωτηρία. Νομίζω καλύτερο, προσφυέστερο παράδειγμα από αυτό που σας είπα από την Παλαιά Διαθήκη δεν θα μπορούσε να γίνει, δεν θα μπορούσε να ειπωθεί.

Αμέσως, λοιπόν, προχωρούμε. «Τὸ οὖν ἐπορκιστὸν ἔλαιον», το λέγει, «σύμβολον τῆς κοινωνίας τῆς πιότητος τοῦ Χριστοῦ». Όλα αυτά που σας είπα ήταν επάνω στο σημείο «σύμβολον». Αυτό ήθελα να τονίσω, στο σημείο «σύμβολον». Είναι, λέγει, ένα σύμβολον της κοινωνίας, της πιότητος —το πι με γιώτα— του Χριστού. Πι με γιώτα, πιότης με γιώτα, θα πει όχι ποιότητα, που γράφεται με όμικρον γιώτα· θα πει πλούτος, πλούτος. Λέμε στους Χαιρετισμούς στην Παναγία: «Χαῖρε, πίον ὄρος καὶ τετυρωμένον».

Βουνό πίον, όρος, βουνό, λέμε την Παναγία. Πίον, πλούσιο. Σε τι; Ό,τι μπορεί να έχει ένα βουνό, δάση, νερά, ό,τι μπορεί να έχει ένα βουνό. Πώς λέμε, λοιπόν, την Παναγία; Πίον όρος. Πίον, λοιπόν, θα πει πλούσιο, κατάσκιον, δροσερόν, πλούσιο. Εδώ, λοιπόν, πρόκειται περί συμβόλου της κοινωνίας με τον Χριστό, που είναι μια κοινωνία πλούτου, εννοείται πνευματικού πλούτου. Πρώτο, λοιπόν, σημείο: ότι είναι κοινωνία πνευματικού πλούτου. Γίνομαι μέτοχος του πλούτου του Ιησού Χριστού. Δεύτερον σημείον.

«Φυγαδευτήριον τυγχάνον παντὸς ἴχνους ἀντικειμένης ἐνεργείας». Ότι είναι φυγαδευτήριον, αλεξιτήριον. Η λέξη «αλεξιτήριον», από το αλεξ-, τη ρίζα αλεξ-, Αλέξανδρος, αλεξικέραυνον, αλεξίμαχος και ούτω καθεξής. Αυτό που απομακρύνει. Μάλιστα, όσοι διαβάζετε την Ακολουθία της Μεταλήψεως, που είναι ο Κανόνας, εκεί συναντάτε τη λέξη «αλεξιτήριον». Για να μην έχετε απορία, λοιπόν, τι σημαίνει, σας λέγω: αυτό που απομακρύνει. Ή φυγαδευτήριον, το ίδιο είναι, που θα πει ότι απομακρύνει κάθε ίχνος αντικειμένης ενεργείας.

Αντικειμένης ενεργείας. Ποια είναι αυτή η αντικειμένη ενέργεια; Κάθε ενέργεια δαιμονική. Ώστε, δεύτερο σημείο: όπου και αν φωλεύουν οι δαίμονες, τους διώχνει. Αυτό το σύμβολο τους διώχνει πραγματικά. Τώρα θα καταλάβουμε γιατί με αυτό το λάδι αλείφομε ολόκληρο το σώμα. Που σημαίνει να μη μείνει κάποια γωνίτσα που να μην καλυφθεί, ολόκληρο το σώμα. Για να μη σας φανεί παράξενο, για να καλύψουμε και κάποιο σημείο που τυχόν εμφωλεύουν οι δαίμονες. Μη σας φανεί παράξενο. Κάποιος Άγιος σύγχρονος το εξής: «Γι’ αυτό στην εποχή μας υπάρχουν δαιμονισμένοι άνθρωποι, επειδή δεν γίνεται σωστά το βάπτισμα». Το ακούσατε αυτό; Αυτό. Μια φορά, θυμάμαι, παρότι δεν αναφέρεται εις το βάπτισμα, στη ζωή μου έχω βαπτίσει εξ ολοκλήρου μόνο ένα παιδί, μόνο ένα παιδί. Βρέθηκα από τα σπάνια, κατ’ οικονομίαν, έχω πει πολλές φορές. Μόνο ένα παιδί βάπτισα και ίσως δύο-τρεις γάμους, εννοείται μόνος μου. Ίσως να είναι και πολλοί αυτοί οι δύο-τρεις γάμοι, δεν ξέρω. Μια φορά, λοιπόν, στον Άγιο Στυλιανό, ήμουνα καινούριος ιερέας, φτάνει ο κουμπάρος και μου λέει: «Κοιτάξτε, παπά μου!

Μην τα πεις όλα», εννοείται την τελετή του γάμου, μυστήριο του γάμου. «Μην τα πεις όλα. Γρήγορα, γιατί βιάζονται οι νεόνυμφοι για ταξίδι». «Τι λέτε», του λέω, «που δεν θα τα πω όλα;» Ακούτε επιπολαιότητα; «Μην τα πεις όλα. Βιάζονται οι άνθρωποι», σαν να πρόκειται να παντρευτούν πολλές φορές στη ζωή τους. Το ίδιο πράγμα γίνεται, δυστυχώς, και πιθανώς —ε, βάζω το «πιθανώς» για μετριασμό— και στο βάπτισμα. Λοιπόν, «ὥσπερ γὰρ τὰ ἐμφυσήματα τῶν ἁγίων καὶ ἡ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ ἐπίκλησις, ὥσπερ σφοδροτάτη φλόξ, καίει καὶ ἐκδιώκει δαίμονας, οὕτω», το «έτσι», «τὸ ἐπορκιστὸν τοῦτο ἔλαιον, ἐπικλήσει Θεοῦ καὶ εὐχῇ» —δοτική, ευχή, περισπωμένη, υπογεγραμμένη— «με την ευχή, τοσαύτην λαμβάνει δύναμιν, ὡς οὐ μόνον καῖον τὰ ἴχνη τῶν ἁμαρτημάτων ἀποκαθαίρειν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀοράτους τοῦ πονηροῦ ἐκδιώκειν δυνάμεις». Δηλαδή, όπως λέγει, τα εμφυσήματα των Αγίων, μαζί με την επίκληση του ονόματος του Θεού, διώχνουν τους δαίμονες. Είπα «όπως»· ας σταματήσω εδώ, στην ατελή αυτή φράση. Και ποια, ποια εμφυσήματα; Ενθυμείσθε!

Ξέρετε, όταν λέμε τα κατηχούμενα, εκεί στα κατηχούμενα, αγαπητοί μου, στα κατηχούμενα, εκεί που γίνονται στην είσοδο του ναού, ο ιερεύς εμφυσά το νήπιο τρεις φορές, σε σχήμα σταυρού. Αυτό τι είναι; Σύμβολο. Στα μάτια μας, όμως, είναι σύμβολο· στην πραγματικότητα είναι φλόγα που καίει τους δαίμονες. Έχετε ακούσει δαιμονισμένων ομολογίες, όταν φωνάζουν, φωνάζουν: «Καίγομαι, καίγομαι».

Έχετε ακούσει; Λένε, έχω ακούσει, ότι τον Άγιο Νεκτάριο οι δαίμονες τον αποκαλούν «καψάλην»· καψαλίζει, καίει. Κι όμως, ο ιερεύς μπορεί να διαβάζει μια ευχή εξορκισμού, δηλαδή απλώς διαβάζει μια ευχή. Ή στο νήπιο κάνουμε το εμφύσημα· οι δαίμονες καίγονται. Και θέλετε απόδειξη; Το ομολογούν οι δαίμονες ότι καίγονται. Βλέπετε, λοιπόν, ότι το σύμβολο στα μάτια μας γίνεται ουσία στην πραγματικότητα εναντίον των δαιμόνων. Το βλέπετε αυτό; Και όπως λέει, τα εμφυσήματα κτλ.

εκδιώκει, λέγει, τους δαίμονας και τα λοιπά, ούτω, έτσι, και το επορκιστόν τούτο έλαιον, αυτό το λάδι, με την επίκληση του ονόματος του Θεού και με την ευχή —ποια; την ευχή που διαβάζουμε— αποκτάει τέτοια δύναμη, που έρχεται να κατακαύσει, λέγει, τα ίχνη των αμαρτημάτων και να διώξει τις αόρατες δυνάμεις του σατανά. Εκείνο που θέλω να κρατήσετε, θα το πω άλλη μία φορά και πιο κάτω τρίτη φορά και ακόμη πιο κάτω, και το λέει δύο φορές ο Άγιος Κύριλλος, τετάρτη φορά, ότι υπό τα σύμβολα πραγματικότητες και προπαντός την κυριοτάτη πραγματικότητα της σωτηρίας. Ένα μικρό σχόλιο μου ήρθε στον νου τώρα. Συμφέρει να αφήνουμε το παιδί μας αβάπτιστο, να γίνεται ενός χρονών, δύο χρονών, τριών χρονών, πέντε χρονών; Συμφέρει, αγαπητοί μου, το παιδί, όταν γεννηθεί, να συνέλθει, να σαραντίσει η μητέρα του κλπ. Μετά τα σαράντα και, εφόσον δεν συντρέχει λόγος, εννοείται, να γίνει προ των σαράντα ημερών. Με ένα παιδί ετοιμοθάνατο, θα το βαπτίσουμε πιο γρήγορα. Θα το βαπτίσουμε την ώρα που γεννιέται, αν είναι δυνατόν. Όταν, όμως, δεν συντρέχει λόγος, μετά από τα σαράντα...

σαραντισμό, δηλαδή, να αρχίσουμε να προγραμματίζουμε τη βάπτιση. Διότι δεν θα έχει μόνο το κέρδος του βαπτίσματος —να τώρα, ως αυτά που λέμε— αλλά και το κέρδος ότι θα κοινωνεί το παιδάκι αυτό Σώμα Κυρίου και Αίμα Χριστού. Μη μου πείτε ότι, να ξέρετε, περιμένουμε τον νονό από την Αμερική. Μη μου το πείτε αυτό. Γιατί λέγεται: «Ξέρετε, στην Αθήνα ο νονός είναι στρατηγός και τον περιμένουμε. Και έχει πολλές δουλειές». Περιμένεις; Γιατί περιμένεις; Και είναι απαραίτητο να είναι η νονά από την Αμερική και ο νονός ο στρατηγός από την Αθήνα; Τι πράγματα είναι αυτά; Τι πράγματα είναι; Βρες έναν άνθρωπο να βαφτίσει το παιδί σου. Και μια που τα είπαμε αυτά, να σας δώσω μια συμβουλή.

Θέλετε, κρατήστε τη. Δεν είναι δική μου. Όταν ήμουν πολύ μικρό παιδάκι, την άκουσα να την κουβεντιάζουν σε έναν κύκλο εκεί. Ήταν η μητέρα μου και, ξέρω εγώ, μια κάποια οικογένεια που το τηρούσαν αυτοί. Είχανε τέσσερα αγόρια και το κάνανε αυτό. Ακούσατέ το. Να βαφτίζετε τα παιδιά σας με κουμπάρους πολύ στενούς συγγενείς σας. Δηλαδή, βάλτε τον αδελφό σας, την αδελφή σας. Ναι! Γιατί; Για να μην μπαίνει, υπό το πρόσχημα του κουμπάρου, ο κουμπάρος και η κουμπάρα οποιαδήποτε ώρα του εικοσιτετραώρου και γίνονται εκείνα που γίνονται.

Γίνονται, ξέρω εγώ τι γίνονται, τα ξέρετε εσείς τι γίνονται. Λοιπόν, για να λείψει κάθε τέτοια υπόνοια, γιατί δυστυχώς δεν υπάρχει διάκριση στους κουμπάρους να πουν: «Καλά, μπορεί να είμαι ο κουμπάρος, δεν μπορώ όμως να πηγαίνω στο σπίτι του αναδεκτού, της αναδεκτής, οποιαδήποτε ώρα». Όχι, πρέπει να έχουμε διάκριση. Επειδή, λοιπόν, οι άνθρωποι δυστυχώς δεν έχουν διάκριση, γι’ αυτό, παρακαλώ, βάζετε πολύ πολύ στενά συγγενικά σας πρόσωπα να βαφτίζουν τα παιδιά σας. Και προχωρούμε. Παράγραφος τετάρτη. «Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τὴν ἁγίαν τοῦ θείου βαπτίσματος ἐχειραγωγεῖσθε κολυμβήθραν».

«ὥσπερ ὁ Χριστὸς ἀπὸ τοῦ σταυροῦ ἐπὶ τὸ προκείμενον μνῆμα». Ωραίο αυτό, πολύ ωραίο. Μετά, λέει, από αυτά, χειραγωγηθήκατε, σας πήραν απ’ το χέρι και σας έφεραν εις την κολυμβήθρα για να βαπτιστείτε. Να σας κάνω ένα μικρό σχόλιο. Οι κολυμβήθρες της αρχαιότητας δεν ήταν όπως σήμερα είναι οι γνωστές μας κολυμβήθρες. Ήταν, μου φαίνεται σας το έλεγα την περασμένη φορά, κάτω στο δάπεδο, στον χώρο του βαπτιστηρίου, εκεί που έγινε η βάπτιση, και υπήρχε αυτή η κολυμβήθρα. Ήτανε σταυροειδές φρεάτιον.

Νερό, υπήρχαν δύο-τρία σκαλάκια και κατέβαιναν από τη μία και από την άλλη μεριά. Εκεί κατέβαιναν εκείνοι που επρόκειτο να βαπτιστούν. Ο ιερεύς από πάνω έκανε τη βάπτιση. Κολυμβήθρα, λοιπόν, δεν λέγεται αυτό το γνωστό μας σκεύος, το χάλκινο. Θυμηθείτε, οι δεξαμενές που πήγαιναν να ιαθούν οι ασθενείς στην εποχή του Χριστού· έλεγε «η κολυμβήθρα του Σιλωάμ». Κολυμβήθρα, λοιπόν, δεν είναι η γνωστή κολυμβήθρα, αυτό το αντικείμενο το εκκλησιαστικό· είναι οι δεξαμενές. Ας τα ξέρουμε όλα αυτά, δεν πειράζει, μας είναι χρήσιμα. Λοιπόν, χειραγωγηθήκατε, λέγει, εις την κολυμβήθρα, όπως ο Χριστός από τον σταυρό

«ἐπὶ τὸ προκείμενον μνῆμα». Εδώ τώρα είναι ένα βαθύ μυστήριον και πολύ σπουδαίο. Μπορεί να είναι ίσως, να μην πω το σπουδαιότερο, πολύ σπουδαίο αρκετά. Προσέξτε. Όταν ο Χριστός σταυρώθηκε, ο Ιωσήφ και ο Νικόδημος αποκαθήλωσαν τον Χριστό από τον σταυρό, τον εσαβάνωσαν και τον έβαλαν στο μνήμα.

Ό,τι, λοιπόν, λέει, έγινε στον Χριστό, τώρα γίνεται και σε εσάς.

Δηλαδή,

Δηλαδή, πηγαίνετε από τον Σταυρό —ο Σταυρός είναι το σύμβολο του θανάτου— εις το μνήμα, που εκεί... Μνήμα είναι ο τάφος. Δηλαδή, τι ακριβώς; Αγαπητοί μου, ή καλύτερα να μην το πω, το λέει λίγο πιο κάτω, να μην προτρέχω, ότι μπαίνουμε μέσα στη ζωή του θανάτου του Χριστού. Συγγνώμη, μπαίνουμε μέσα στον θάνατο του Χριστού.

Θα μπούμε και στη ζωή του Χριστού. Αυτό το «μπαίνω εις τον θάνατο του Χριστού» σημαίνει «βαπτίζομαι εις τον θάνατο του Χριστού». Η κολυμβήθρα, λοιπόν, είναι μνήμα. Πέθανα και ενταφιάζομαι. Πού; Μέσα στην κολυμβήθρα.

Ηρωτάτο έκαστος ει πιστεύει στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Και ο καθένας από εσάς είχε ρωτηθεί αν πιστεύει στον Άγιο Τριαδικό Θεό. Βλέπετε, εις το όνομα του Αγίου Τριαδικού Θεού γίνεται η βάπτιση. Μπορώ να κάνω βάπτιση επ’ ονόματι κάποιου άλλου ονόματος; Επ’ ονόματι άλλου προσώπου; Ναι, αλλά δεν είναι χριστιανικό βάπτισμα και, φυσικά, δεν είναι σωτηριώδες βάπτισμα. «Και ωμολογείτε την σωτήριον ομολογίαν». Και ομολογούσατε, λέγει, την ομολογία που σώζει: ότι πιστεύω εις έναν Θεόν, Πατέρα Παντοκράτορα, και εις έναν Κύριον Ιησού Χριστό και εις το Πνεύμα το Άγιον και εις μίαν Αγίαν Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν.

«Κατεδύεσθε τρίτον εις το ύδωρ και πάλιν ανεδύεσθε, και ενταύθα διά συμβόλου την τριήμερον του Χριστού αινιττόμενοι ταφήν». Η τριπλή κατάδυσις και ανάδυσις. Αυτό τι είναι; Ο υπαινιγμός της τριημέρου ταφής του Χριστού. Ευχαριστώ. Αυτό το αντιπαρήλθα, το κομματάκι από το ιερό κείμενο, για να μην καθυστερούμε. Καταλάβατε ότι τρεις μέρες και τρεις νύχτες, αναδύσεις, καταδύσεις κλπ. «Και εν τω αυτώ» —εδώ δε να προσέξετε— «απεθνήσκετε και εγεννάσθε, και το σωτήριον εκείνο ύδωρ και τάφος υμίν εγίνετο και μήτηρ». Αυτό είναι το σπουδαίο σημείο, ότι μέσα στο «εν τω αυτώ», όταν λέει εδώ «και εν τω αυτώ», στο ίδιο πράγμα, στην κολυμβήθρα, συγχρόνως η κολυμβήθρα εγίνετο τάφος και μήτρα, τάφος και μήτρα. Εκεί πεθαίνετε,

εκεί γεννάσθε. Εδώ λέει «μήτηρ» ή «μήτρα», το ίδιο είναι. Σας αναγεννά η κολυμβήθρα. Θυμηθείτε τον Νικόδημο, τον βουλευτή, που ερώτησε τον Κύριο πώς, λέει, κανείς μπορεί να γεννηθεί. Ο Κύριος είπε: «Δεν μπορεί κανείς να γεννηθεί, να αναγεννηθεί δηλαδή, παρά δι’ ύδατος και Πνεύματος». Δεν το κατάλαβε ο άνθρωπος, παρότι ήταν νομοδιδάσκαλος. Δηλαδή, λέγει, πρέπει να ξαναμπεί κανείς εις την μήτρα της μάνας του;

Αφελές, αφελές. Και ο Κύριος είπε: «Όχι, βεβαίως. Πώς θα ήταν δυνατόν; Αλλά πώς; Θα μπει σε μια άλλη μήτρα, που είναι η κολυμβήθρα, είναι το βάπτισμα». Και λέει «δι’ ύδατος και Πνεύματος». Είναι αυτά τα δύο στοιχεία, το νερό και το Πνεύμα το Άγιο. Τώρα, γιατί το νερό; Νομίζω κάποτε σας είχα πει, έχει πολύ μεγάλη θεολογία. Κάποτε είχα σκεφτεί να ψάξω ό,τι μπορώ να βρω, να σας έκανα ένα θέμα για τη θεολογία του νερού. Είναι πολύ μεγάλο θέμα. Γρήγορα γρήγορα μόνο σας λέγω εκείνον τον λόγο που λέει ο Απόστολος Πέτρος, ότι οι ουρανοί και η γη έγιναν «εξ ύδατος και δι’ ύδατος». Είναι μία περίεργη φράση αυτή.

Δεν είναι περίεργη. Καταρχάς, βέβαια, αν τρέξουμε στις δοξασίες τις φιλοσοφικές περί δημιουργίας του κόσμου, θα βρούμε πολλά τέτοια. Τι θα πει αυτό που λέει ο Απόστολος Πέτρος, «εξ ύδατος και δι’ ύδατος»; Ο ουρανός και η γη —οι ουρανοί, μάλιστα, σε πληθυντικό αριθμό— έγιναν από το νερό και με το νερό. Τότε θα μπορούσε να μένει ακατανόητο, κι αν έπρεπε να το δούμε μόνο από φιλοσοφικής πλευράς, σαν κοσμολογικό, κοσμογονικό στοιχείο. Και άλλοι φιλόσοφοι πολλά λέγανε. Σήμερα, όμως, αγαπητοί μου, μπορούμε να πούμε —ξέρετε δε ότι εθεωρείτο η δημιουργία συνισταμένη από τέσσερα στοιχεία, αλλά πάω μακριά—

το νερό σήμερα ξέρουμε ότι είναι από υδρογόνο και οξυγόνο και ξέρουμε ότι το υδρογόνο —και, μάλιστα, είναι υδρογόνο δύο, δύο μέρη υδρογόνου και ένα μέρος οξυγόνου— ξέρουμε ότι το υδρογόνο είναι ένα στοιχείο της δημιουργίας πρωταρχικό. Αν το δομούμε, μας δίνει άλλα στοιχεία. Αν του βάλουμε και ένα δεύτερο πρωτόνιο και ένα τρίτο και ένα πεντηκοστό, κάνουμε άλλο στοιχείο. Ώστε, λοιπόν, όλα τα στοιχεία που υπάρχουν, και τα φυσικά, στον πίνακα, αν τα θυμάμαι καλά, του Μεντελέγιεφ —Μεντελέγεφ το λένε μερικοί, βάζω τον τόνο πιο πάνω—

ή τα τεχνητά στοιχεία, ουσιαστικά δεν είναι τίποτε άλλο παρά επαναλήψεις στον πυρήνα του υδρογόνου. Όταν, λοιπόν, λέμε οι ουρανοί, τι είναι οι ουρανοί; Οι ορατοί ουρανοί, το σύμπαν. Τι είναι το σύμπαν; Έχει υλικά αυτά που έχει και η γη, δεν είναι κάτι άλλο. Μπορεί κάπου να λείπει κάτι ή να έχει κάτι παραπάνω απ’ ό,τι έχει η γη. Πάντως, τα ίδια υλικά είναι. Αν έπρεπε να το πούμε με μια σύγχρονη έκφραση, ότι ο Θεός έκανε τους ουρανούς, ότι οι ουρανοί και η γη συνίστανται...

Δημιουργήθησαν. Δημιουργήθησαν «εξ ύδατος και δι’ ύδατος». Θα το λέγαμε ότι το σύμπαν και η γη έγιναν από το υδρογόνο.

Μεγαλειώδες. Αν το καταλαβαίνετε, είναι μεγαλειώδες. Και τώρα, στον σχηματισμό, το νερό είναι πασίγνωστο ότι διαμόρφωσε και ακόμα διαμορφώνει και θα διαμορφώνει την επιφάνεια της γης. Πασίγνωστο και αυτό. Ώστε η έκφρασις «εξ ύδατος και δι’ ύδατος», μέσα σε τρεις λεξούλες, είδατε πόσο σπουδαία και αληθής είναι. Τώρα ο Θεός θέλει αυτό το πρωταρχικό στοιχείο που λέγεται νερό να το χρησιμοποιήσει σε εκείνα τα πράγματα που λέγονται μυστήρια, για να ανανεώσει τον παλαιωθέντα

άνθρωπο, σε έναν κόσμο που η δική του παλαίωση, του ανθρώπου η παλαίωση, επέφερε και την παλαίωση του σύμπαντος. Το λέει γι’ αυτό πολύ ωραία ο Άγιος Ειρηναίος, ότι κατοικούμε σε έναν παλαιωμένον κόσμο. Και τι περιμένουμε; Το λέει ο Απόστολος Πέτρος, το λέει και ο Απόστολος Παύλος, το λέει και ο Ησαΐας. Έναν καινούργιο κόσμο. Το λέει η Αποκάλυψη: «Είδα», λέει, «καινούργιο ουρανό και καινούργια γη». Το εκπληκτικό, όμως, ξέρετε ποιο είναι; Ότι στην καινούργια γη δεν υπάρχει το νερό. Αλλά μην μου πείτε γιατί. Δεν τελειώνουμε, θα πάρουμε άλλο δρόμο μιλώντας γι’ αυτά. Γιατί δεν υπάρχει το νερό; Λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης: «Κοίταξα και είδα ότι

δεν υπήρχε πια η θάλασσα». Δεν υπήρχε, παρήλθε η θάλασσα, που η θάλασσα είναι κεντρική πηγή νερού. Από τη θάλασσα έχουμε τα νέφη και τα λοιπά και τα λοιπά. Τώρα, γιατί δεν υπάρχει τώρα το νερό; Βλέπει ένα ποτάμι από τον θρόνο του Θεού, που είναι γάργαρο, κρύο, κρυστάλλινο νερό. Αυτό, όμως, είναι σύμβολο του Αγίου Πνεύματος. Άλλος κόσμος, άλλη κατάσταση. Δεν χρειάζεται πια το νερό. Τώρα, όμως, το νερό χρειάζεται. Και ο Θεός νομίζω ότι ζητάει το νερό για το μυστήριο της ανακαινίσεως του ανθρώπου για τον εξής λόγο.

Από τους πολλούς λόγους είναι και ο εξής: ότι εκείνος που θέλει την ανανέωση του ανθρώπου, αυτός ο Θεός που θέλει την ανανέωση του ανθρώπου, είναι ο ίδιος ο Θεός που έκανε τη δημιουργία. Συνεπώς, πλήγμα κατά της δυαρχίας. Δεν υπάρχουν δύο θεοί, ο Θεός της ύλης, που είναι κακός, και ο Θεός του Πνεύματος. Θέλει, λοιπόν, ο Θεός το νερό για να δείξει ότι δημιουργός και της ύλης είναι ο ίδιος ο Θεός. Ένας Θεός. Αν το αρνηθείς αυτό, χωρίς να το καταλαβαίνεις, είσαι δυαρχιστής. Πιστεύεις δύο αρχές.

Γιατί σώζεται κανείς και είναι μια πραγματική ομολογία σε ποιον Θεό πιστεύομε, αν χρησιμοποιήσουμε ό,τι είπε ο Κύριος. Πώς γίνεται η ανανέωσις; «Δι’ ύδατος και Πνεύματος». Λοιπόν, αγαπητοί μου, εδώ βλέπει κανένας ότι η κολυμβήθρα ταυτοχρόνως γίνεται τάφος. Εκεί πεθαίνεις, κάτω από το νερό, σαν να είσαι κάτω από τη γη, μέσα στο χώμα, και ταυτόχρονα αναγεννάσαι. «Και όπερ Σολομών επ’ άλλου είρηκεν», για άλλο πράγμα το είχε πει, «τούτο αρμόσειεν αν ημίν».

Εκεί μεν γαρ έλεγε: «Καιρός του τεκείν και καιρός του αποθανείν». Πράγματι, το λέει γι’ αυτό ο Εκκλησιαστής 3,2. «Εφ’ ημίν δε το ανάπαλιν», το αντίστροφο. Εκεί λέει «καιρός που θα γεννηθεί κανείς και καιρός που θα πεθάνει», διότι πράγματι πρώτα γεννιέται και μετά πεθαίνει. Είναι πάρα πολύ φυσικό. Εδώ λέει σε εσάς, λέει στους βαπτισθέντες ο Άγιος Κύριλος, είναι το αντίστροφον. Πώς; «Καιρός του αποθανείν και καιρός του γεννηθήναι». Πρώτα θα πεθάνεις και μετά θα γεννηθείς. Αυτό είναι το βάπτισμα. «Και εις καιρός αμφοτέρων τούτων ποιητικός».

«Σύνδρομος εγίνετο τω θανάτω η γέννησις η υμετέρα». Ένας καιρός, μια στιγμή, και τα δυο. «Αμφοτέρων τούτων ποιητικός», ότι, δηλαδή, κάνει και τα δυο πράγματα την ίδια στιγμή, την ίδια ώρα. «Και εγίνετο σύνδρομος». Σύνδρομος λέγεται αυτός που τρέχει μαζί με κάποιον άλλον. Και τι, δηλαδή; Ο θάνατος με τη γέννηση. Τρέχουν και τα δυο. Σύνδρομος ο θάνατος με τη γέννηση. Πεθαίνεις και γεννιέσαι. Είναι περίφημο, αν μπορούμε να καταλάβουμε τι είναι το βάπτισμα. Παράγραφος έψιλον, πέμπτη.

«Ξένου και παραδόξου πράγματος!» Λέγει «παράδοξον», ξένο από την εμπειρία μας πράγμα. «Ουκ αληθώς απεθάνομεν, ουδέ αληθώς ετάφημεν, ουδέ αληθώς σταυρωθέντες ανέστημεν· αλλ’ εν εικόνι η μίμησις, εν αληθεία δε η σωτηρία». Λέει, πού είναι το παράξενο; Ότι αληθινά δεν πεθάναμε, αληθινά δεν ταφήκαμε, δεν ετάφημεν. Ούτε αληθινά σταυρωθήκαμε, ούτε αληθινά αναστηθήκαμε. Περί τίνος επρόκειτο; Μίμησις. Να, σε μια

εικόνα η μίμησις. Η μίμησις μέσα σε μια εικόνα. Πέθανα και γεννήθηκα. Σταυρώθηκα και αναστήθηκα. Αυτό είναι το σύμβολο. Λέει, όμως, ο Άγιος Κύριλος: «Εν αληθεία δε η σωτηρία». Εκείνο που σας είπα προηγουμένως, στην αρχή της ομιλίας μας. Όμως η σωτηρία είναι πραγματική. Το ακούσατε; Η σωτηρία είναι πραγματική. «Χριστός όντως εσταυρώθη και όντως ετάφη και αληθώς ανέστη». Μόνο ο Χριστός, λέει, πραγματικά σταυρώθηκε, πραγματικά ετάφη και πραγματικά ανεστήθη.

«Πάντα ημίν ταύτα εχαρίσατο, ίνα μιμήσει των παθημάτων αυτού κοινωνήσαντες, αληθεία την σωτηρίαν κερδήσωμεν». Όλα αυτά έγιναν στον Χριστό, ώστε εμείς να τα μιμηθούμε και, μιμούμενοι —αυτό το μεγάλο θέμα που σας είπα προηγουμένως— να γίνουμε κοινωνοί των παθών Του. Αλλά η σωτηρία, το παραλαμβάνει, θα κερδίσουμε αληθινή σωτηρία. «Αληθεία», δοτική, «την σωτηρίαν κερδήσωμεν», την πραγματική σωτηρία. Ώστε, λοιπόν, μιμηταί των παθημάτων του Χριστού. Ξέρετε τι σημαίνει αυτό;

Θα προτρέξω. Θα μας το πει πολύ λιανά παρακάτω. Να γίνω μέτοχος σε ό,τι ο Κύριος έπαθε. Τι έπαθε; Ό,τι έπαθε. Κορυφαίον, ο Σταυρός. Ο Κύριος τι έπαθε; Πείνασε, δίψασε, κουράστηκε. Το αναφέρω από ένα παράδειγμα. Θυμηθείτε, εκεί πείνασε, λέει, και ανεζήτησε σύκα. Δίψασε, είπε εις την γυναίκα τη Σαμαρείτιδα: «Δώσ’ μου νερό να πιω». Σημειώνει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης: «Και κεκοπιακώς εκ της οδοιπορίας», κουρασμένος, μεσημέρι, ζέστη.

Ο Κύριος ακόμη σταυρώθηκε. Συγγνώμη, αγρύπνησε, ενήστεψε. Τι συνιστά τη ζωή του Χριστού; Ας διαβάσουμε τα τέσσερα Ευαγγέλια και θα δούμε τι συνιστά τη ζωή του Χριστού. Το κορυφαίον είναι ο Σταυρός. Τώρα, όταν λέγει εδώ —το λέγει ο Απόστολος Παύλος, θα το δούμε λίγο πιο κάτω, αλλά ίσως δεν θα προλάβουμε απόψε— ότι γινόμεθα μέτοχοι των παθημάτων του Χριστού, αυτό ξέρετε τι σημαίνει; Ότι το Ευαγγέλιο πρέπει να μπει στη ζωή μου. Αλλά το Ευαγγέλιο, μπαίνοντας στη ζωή μου, μπαίνει ως σταυρός, ως θάνατος, ως πάθος.

Καταλαβαίνετε καλύτερα εκείνο που είπε ο Χριστός: «Όποιος θέλει να με ακολουθήσει, να σηκώσει τον σταυρό του». Τώρα το καταλαβαίνουμε λίγο καλύτερα αυτό. Και είναι αυτό που σας έχω πει κατ’ επανάληψιν: το Ευαγγέλιον είναι σταυρικόν. Αν έρθει κάποιος και κάνει το Ευαγγέλιον άνετον, άνετον, άνετον, δηλαδή έναν χριστιανισμό άνετον —προσέξτε αυτό, σας το είπα και χθες το βράδυ στην ομιλία—, κάνει άνετο τον χριστιανισμό, ουσιαστικά καταργεί τον Σταυρόν, καταργεί τα παθήματα. Καταργώντας, όμως, τα παθήματα, δεν γίνεται ο χριστιανός μετά μέτοχος των παθημάτων και, συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει και μέτοχος της σωτηρίας. Γι’ αυτό ένας χριστιανισμός

από τον οποίο να αφαιρεθεί αυτή η συγκακουχία με τον Χριστό, δηλαδή του κάθε πιστού, ένας τέτοιος χριστιανισμός είναι άχρηστος και πέφτει στο κενό. Και το χειρότερο, το χειρότερο, ότι υπάρχει η ψευδαίσθηση ότι θα μπορούσαμε να σωθούμε. Και εκείνος που κάνει αυτή τη δουλειά λέγεται εχθρός του Σταυρού του Χριστού. Ποσάκις σας το είπα; Στην προς Φιλιππησίους το λέει ο Απόστολος Παύλος: «Για τους οποίους σας έλεγα και τώρα που σας γράφω κλαίω», για τους εχθρούς του Σταυρού του Χριστού. Πού είναι η εχθρικότητά τους; «Ων ο Θεός η κοιλία και η δόξα εν τη αισχύνη αυτών». Τα ακούσατε; «Ων ο Θεός η κοιλία» είναι

Ευμάρεια, ο καλοπερασακισμός, είναι η ευδαιμονία. Μα θα μου πείτε ό,τι να μου πείτε, γι' αυτό σήμερα οι χριστιανοί μας απέχουν από την αληθινή σωτηρία και το αληθινό Ευαγγέλιο. «Και η δόξα τους είναι», λέει, «εν τη αισχύνη αυτών». Τι είναι εκείνο το οποίο μπορεί να αποτελέσει αισχύνη; Να με συγχωρέσετε για το παράδειγμα, να με συγχωρέσετε, θα το πω πολλές φορές, θέλω να το κάνω ζωντανό. Έτσι ξαφνικά, ξαφνικά, πετιέμαι πάνω εδώ στο τραπέζι, βγάζω το παντελόνι μου και σας δείχνω όλο το σώμα μου γυμνό. Τι θα λέγατε; Ε, πω πω ντροπή! Εγώ όμως δεν ντρέπομαι και θεωρώ ότι έχω δόξα γι' αυτό που έκανα. Θα γράψει αύριο και η «Ελευθερία»: «Πω πω, πρωτοφανές!», θα γράψει η «Ελευθερία». «Και η δόξα εν τη αισχύνη αυτών».

Η δόξα τους είναι σε εκείνα που έπρεπε να ντρέπονται. Όταν μπορεί δύο έγγαμοι να συζητούν και να λένε ο ένας στον άλλον ότι έχουν φιλενάδες έξω από το γάμο. Ότι ο νέος αρχίζει τώρα να έχει αυτός φιλενάδες προ του γάμου, πορνεία, μοιχεία. Όταν μπορεί να καυχάται ο νέος ότι μέθυσε για πρώτη φορά και τώρα είναι άντρας. Ή ότι κάνει χρήση ναρκωτικών και καυχάται γι' αυτό.

Ότι μπορεί να είναι διαρρήκτης και καυχιέται γι' αυτό ή να είναι καταχραστής και να καυχιέται γι' αυτό. Σε τι καυχιώνται; Σε πράγματα που έπρεπε να ντρέπονται. Και λέει τώρα ο Απόστολος Παύλος, αυτοί οι εχθροί του Σταυρού του Χριστού, όταν υπάρχει η θεωρία Φρόιντ, θεωρία του φρόνου.

Πω πω, τον τελευταίο καιρό, τα τελευταία χρόνια, καραμέλα στο ραδιόφωνο ο φροϊδισμός, καραμέλα. Φαντάζομαι τι γίνεται εκεί στην τηλεόραση και παραπέρα και παρακάτω. Όχι μόνο αναφορά ως θεωρία αλλά και ως πράξη, διότι όταν βγάζουν στο γυαλί, όπως το λέτε, αισχρά πράγματα, είναι στην πράξη ο φροϊδισμός. Οπωσδήποτε, αυτοί είναι εχθροί του Σταυρού του Χριστού. Πρέπει λοιπόν τι να κάνουμε; Άσκηση. Ο πιστός, ζώντας το μυστήριο του Σταυρού, γίνεται μέτοχος των παθημάτων του Χριστού. Ακούστε πώς το λέγει αριστοτεχνικότατα και θεολογικότατα ο Απόστολος Παύλος.

Λέει, Κολοσσαείς, αν θυμάμαι καλά. Σας το έχω πει πολλές φορές το χωρίον, θέλω όμως να το μάθετε καλά καλά. Να σας τυπωθεί μες στην καρδιά σας. «Ανταναπληρώ τα υστερήματα των παθημάτων του Χριστού εν τη σαρκί μου υπέρ του σώματος αυτού, ο εστί», είναι η Εκκλησία. Εκκλησία. Είδατε; Ανταναπληρώ. Αντί-ανα-πληρώ. Δηλαδή αντί του Χριστού. Αντί. Αναπληρώνω θα πει εκείνο που ο Χριστός δεν πρόλαβε να πάθει. Γιατί ο Χριστός έπαθε εφάπαξ. Το σώμα του όμως, ποιο σώμα του; Η Εκκλησία, πάσχει και σταυρώνεται εις τους αιώνας, έως της συντελείας του αιώνος.

Ακούσατε; Η Εκκλησία πάσχει και σταυρώνεται μέχρι που να τελειώσει η ιστορία, το καταλάβατε; Λοιπόν, πρώτος ο Παύλος λέει: «Εγώ τώρα, αντί του Χριστού, που το σώμα του είναι στη γη, είναι η Εκκλησία, πάσχει η Εκκλησία». Δεν διώκεται, όπως το βλέπουμε στο βιβλίο της Αποκαλύψεως; Η γυναίκα, λέει, διώκεται από τον διάβολο και τρέχει εκείνη, καταφεύγει στην έρημο κ.λπ. Λοιπόν, εγώ, λέγει, αντί του Χριστού, εγώ ανταναπληρώ τα υστερήματα. Υστέρημα θα πει εκείνο που δεν πρόλαβε ο Χριστός. Ο Χριστός ήρθε και έφυγε. Τώρα, το υπόλοιπο έχουν να το κάνουν οι χριστιανοί. Τι είπαμε! Ευχαριστώ.

Το υπόλοιπον έχουν να το κάνουν οι χριστιανοί, διότι αυτοί θα αναπληρώσουν τα υστερήματα των παθημάτων του Χριστού.

Γι' αυτό οι χριστιανοί οφείλουν να πάσχουν μέσα στην ιστορία. Γι' αυτό, θες να είσαι χριστιανός; Εάν δεν διαλέξεις τα πράγματα έτσι, πρόσεξε, μην ξεγελιέσαι, δεν είσαι χριστιανός. Εδώ μπορείτε να καταλάβετε τι θέση έχει ο λεγόμενος κοινωνικός χριστιανισμός. Ο χριστιανισμός που γίνεται πολιτική. Ο χριστιανισμός που γίνεται πολιτισμός, για να τρώμε με χρυσά κουτάλια.

Εδώ μπορείτε να το δείτε αυτό, είναι διάφανον. Αυτή δε την αρχή της μετοχής μας εις τα παθήματα του Χριστού, στη ζωή μας μέσα στην ιστορία, την έχουμε εις την κολυμβήθρα. Βλέπετε που σας είπα προηγουμένως πόσο σπουδαίο πράγμα είναι να είναι κανείς, να είναι κανείς —θα πει μια λέξη πιο κάτω, αλλά ίσως δεν προλάβουμε απόψε— σύμφυτος. Δηλαδή, μπολιασμένος στο σώμα του Χριστού και να υφίσταται ο πιστός ό,τι θα υφίστατο ο Χριστός εάν ήταν εδώ εις τη γη. Ναι, βέβαια, ο Χριστός στον Ουρανό είναι με το ανθρώπινο σώμα Του, το οποίο είναι η Εκκλησία, και συνιστάται η Εκκλησία τρώγοντας το σώμα Του και πίνοντας το αίμα Του. Σας

πολύ καλά ότι οι πληγές του Χριστού στα χέρια και στα πόδια και στην πλευρά, εντός εισαγωγικών, δεν θεραπεύθησαν. Έμειναν πληγές. Ο Κύριος δεν φέρεται στους μαθητάς Του ασθενής, τρικλίζων, ζητώντας βοήθεια, κάπου να εισαχθεί σε ένα νοσοκομείο, να τύχει της ιατρικής περιθάλψεως των μαθητών Του. Όχι. Ο Κύριος ήτο, ας πούμε, υγιής. Δεν άφησε σημάδια η ταλαιπωρία του Σταυρού και του θανάτου. Εν τούτοις, στα χέρια ήταν οι τρύπες και στα πόδια και η πλευρά. Απόδειξις, όταν είπε στον Θωμά: «Έλα να βάλεις», λέει, «το δάχτυλό σου εις τον τύπον των ήλων».

Εις το τρύπημα των καρφιών. Γιατί τάχα αυτές οι πληγές δεν θεραπεύτηκαν; Βασικά για δύο λόγους. Ο ένας είναι τα διάσημα του Χριστού. Είδατε πόση αγάπη είχα για σας, ώστε έδωσα το σώμα —συγγνώμη— το σώμα μου να σταυρωθεί για σας. Είδατε πόση αγάπη είχα.

Δεύτερον, ας πούμε τρεις λόγους. Είναι πολλοί. Τρίτος λόγος είναι, όταν θα έρθει ο Χριστός, «ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν». Έτσι δεν λέγεται στο πρώτο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως; Τι σημαίνει αυτό; Θα δουν εκείνον που ετρύπησαν. Συνεπώς, τα τρυπημένα του χέρια και την τρυπημένη του πλευρά θα δείξει, την ταυτότητά του. Α, ώστε είναι εκείνος τον οποίον εμείς εσταυρώσαμε. Ναι, εκείνος είναι. Στοιχείον ταυτότητος, αγαπητοί. Τρίτον σημείο, θέλει να μας πει ότι, αν θέλετε να είσαστε μαθηταί μου εις τον κόσμον αυτόν, εγώ σας θυμίζω τις τρύπες των χεριών μου. Δηλαδή και εσείς θα σταυρωθείτε. Θα κακοπαθήσετε. Όταν περνάμε στεναχώριες ποικίλες, όχι απ' το κεφάλι μας, αλλά στεναχώριες που έχουν έλθει, δοκιμασίες, ποικίλες δοκιμασίες,

με υπομονή σηκώνουμε τον Σταυρόν μας. Κάποιος Ευαγγελιστής λέει, σηκώνει τον καθ' ημέραν Σταυρόν. Ο άνδρας μου, η γυναίκα μου, τα παιδιά μου, ο γείτονας, η γειτόνισσα. Σταυρό! Να υποφέρει κανείς πραγματικά! Αν δείξει υπομονή, τότε σηκώνει τον Σταυρό του. Τότε πράγματι ακολουθεί τον Χριστό και έχει μπει μέσα στα παθήματα του Χριστού.

Ας μην προχωρήσω στην έκτη παράγραφο, γιατί μόνο ένα λεπτό έχουμε για να τελειώσουμε. Όμως η έκτη παράγραφος θα τονίσει ακριβώς αυτό. Θα το δούμε όμως, δηλαδή ότι πρέπει να γινόμαστε μέτοχοι των παθημάτων του Χριστού. Αγαπητοί μου, αυτός είναι ο γνήσιος χριστιανισμός και αυτό είναι το γνήσιο Ευαγγέλιο. Αν κάποιοι άλλοι σας πουν κάτι διαφορετικό, να μην το δεχτείτε. Αυτό είναι το αληθινό, το γνήσιο Ευαγγέλιο. Πρέπει να συσταυρωθούμε, αγαπητοί μου, με τον Χριστόν. Ο Κύριος θα σας ευλογεί.