Catecheses of St Cyril 178 | 01-10-1990

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My dear friends, with the beginning of the new year, 1990–1991, I pray that, with God’s help, we may be able to complete the catecheses of Saint Cyril. You will remember that we stopped at the First Mystagogical Catechesis. Saint Cyril—Saint Cyril of Jerusalem—wrote eighteen catecheses for those preparing to be baptized. There is also one catechesis called the Procatechesis, which comes first as a preface, and he also wrote five Mystagogical Catecheses. That makes twenty-four in all: eighteen...

Nineteen with the Procatechesis, and another five makes twenty-four. As we said last year, these five Mystagogical Catecheses are the catecheses that lead people into the Mysteries, or instruct them concerning the Mysteries. For it is well known that no Mystery of our Church can be approached by someone who has not yet been baptized. Baptism is the entrance to the other Mysteries. Let me give you the very simple example that you all know: our little child.

We baptize the child, and then we take the child to receive Holy Communion; but we do not give the child Holy Communion before Baptism. I mention this little example to show you that Baptism is the gateway to the Mysteries, the gateway to the Kingdom of God. Thus, the first two Mystagogical Catecheses—that is, those delivered after the catechumens had been baptized—were nothing other than an introduction to the life of the Mysteries, to the sacramental life. This, then, is precisely what the first two Mystagogical Catecheses are.

They are the Holy Father’s effort to initiate those who had been baptized into the Mystery of Baptism, so that they might be counted worthy to make full use of their Baptism. The Third Mystagogical Catechesis concerns Chrismation; it is entitled “On Chrismation.” The Fourth Mystagogical Catechesis concerns the Mystery of the Holy Eucharist and is entitled, “Fourth Mystagogical Catechesis: On the Body and Blood of Christ.” And the Fifth Mystagogical Catechesis concerns the Divine Liturgy. You see, then, that the Holy Father wished to help those who had been baptized enter into the life of the Church. Since we had not covered...

the First Mystagogical Catechesis, today we shall now speak about the Second Mystagogical Catechesis. This is a continuation of the first, because it too concerns Holy Baptism. I repeat: we must learn what Christian Baptism means so that we can make full use of it, for it is essential that we do so. A Christian who does not make use of his Baptism is like someone whose deceased father has left a very great estate in his name. He was orphaned and never knew his father...

and he dies poor because he knows nothing of the great inheritance his father left him. So we must learn what the Baptism we received truly is. Paragraph one: “The daily Mystagogical Catecheses are useful to you, as are these newer teachings, which proclaim newer realities, especially for you who have been renewed from the old life into the new. Therefore, I must now set before you what follows from yesterday’s Mystagogical Catechesis...”

“...so that you may learn what those things done in the inner chamber symbolized.”

I forgot to tell you that these catecheses were delivered beginning on the day after Pascha. The baptisms took place on the night of Great and Holy Saturday. A remnant of the ancient Baptism of the catechumens is the Liturgy of Saint Basil celebrated on the morning of Great and Holy Saturday. We, however, celebrate that Liturgy in the morning. If you open our service books, you will see that it is the Liturgy of Saint Basil; it is called a Vesperal Liturgy because it is combined with Paschal Vespers. The catechumens were baptized during this Liturgy of Saint Basil combined with Vespers.

On the day after Pascha—that is, on Bright Monday—the first catechesis was delivered. The second was delivered on Bright Tuesday. The five catecheses were given during the first five days of Bright Week, one each day. We, however, shall do what we can to spread these five catecheses over a whole year, because we shall examine them in detail. Yet such explanations continued to be given to Christians regularly. This is why Saint Cyril is brief. His brevity shows that his listeners had already received preliminary instruction in these subjects, just as they had also been instructed beforehand in Holy Scripture.

You have seen how he refers to passages from Holy Scripture, from the Old and New Testaments, in a way that presupposes listeners who know Holy Scripture. So he says that the Mystagogical Catecheses delivered to you each day are useful. You see? Each day. These are called the internal evidence of a text: the text itself gives us certain information. He says that these newer teachings, which speak of newer realities, are useful—especially for you who have been renewed from the old life into the new. “Therefore, I must...” That is, there is a need...

“...to set before you what follows from yesterday’s Mystagogical Catechesis.” “What follows” means the continuation, just as when we say, “and so forth.” It is the continuation of yesterday’s Mystagogical Catechesis, which concerned Baptism, “so that you may learn what those things done by you in the innermost part of the building symbolized.” We said last year that, already in Saint Cyril’s time, baptisteries were in some way connected or joined to the main church building.

There were two chambers. There was an outer chamber—an outer room, so to speak—and there they performed what we now do near the entrance of the church. The priest takes the sponsor and the baby or young child and performs the exorcisms, and so forth. These things took place in the outer part of that building. When they were finished, they entered the inner chamber, where the baptistery was located. The baptistery was usually large and could hold many people at the same time.

Some were smaller. There were steps descending into the ground. The baptistery was usually shaped like a cross, and these steps were found either on one side or on all four sides. The four arms of the Cross—the four ends, as I told you—lay below ground level, beneath the floor. Thus the person being baptized, the one about to receive Baptism, would descend and stand in the water, while the priest remained above on the floor and baptized him, performing both the immersion and the rising from the water. Of course, they were not lifted up as we lift babies from the baptismal font today. That is self-evident.

He says that you are to learn what these things symbolized. Let us see, then, how the Holy Father interprets these symbols. He says:

The next paragraph reads: “As soon as you entered, you took off your tunic; and this was an image of putting off the old man together with his deeds.” His deeds. He says that as soon as you entered the inner chamber, you removed your tunic. People ordinarily wore two, three, four, or even five separate garments, just as we may today. They removed all these and were then left wearing a single tunic.

That process took place in the first chamber, where they put on a single tunic. When they entered for Baptism, they removed this tunic. Today we do not remove the tunic, especially when an adult is baptized. We have a large font, a barrel, or whatever may be available, and today the person is baptized while still wearing the tunic. But in those days they removed it. Saint Cyril says here: “You took off your tunic”—you removed the tunic—“and this was an image of putting off the old man.”

You put off—you stripped away—the old man together with his former deeds. My dear friends, this is how he expresses it. Saint Cyril is using a short phrase from the Apostle Paul, who says in his Epistle to the Colossians: “You have put off the old man with his deeds.” Since, he says, you stripped away the old man together with his deeds, his former deeds. What were those former deeds? They were sins. Thus, he says, you put off the old man. Here, my dear friends, we have a symbol—a symbol, because...

it is, of course, something visible when a person removes his tunic, symbolizing that he is putting off the old man. Yet I would like to tell you from the outset something that Saint Cyril emphasizes further on. He says that Christ was truly crucified. You, however, are crucified symbolically, but the salvation is real. This is of the greatest importance. As we said regarding the Mystery of the Holy Eucharist, Christ handed down the Mystery and said, “This is My Body; this is My Blood.” As the Liturgy of Saint Basil says, these are types: the bread is a type...

of the Body of Christ, and the wine is a type of the Blood of Christ. But after the consecration, they are no longer a type but the reality. They are truly the Body of Christ and truly the Blood of Christ. This is the great truth. In the same way, we may say that removing the tunic is a symbol; yet ancestral sin and all personal sins committed up to that moment are truly stripped away and forgiven. Thus, beneath the symbol we have the reality. Never forget this!

Beneath the symbol—or the symbols—we have the reality. Reality: fully real, one hundred percent. And now we continue.

“Having undressed, you were naked, in this also imitating Christ, who was stripped naked upon the Cross and who, by His nakedness, stripped the principalities and powers and openly triumphed over them upon the wood of the Cross.” When he says that you had undressed and were naked—completely naked—you were imitating in this also Jesus Christ, who was naked upon the Cross and who, by His own nakedness, “stripped”...

He stripped and laid bare the principalities and powers—meaning, of course, the demons. “Openly” means publicly, and “triumphed over them upon the wood of the Cross.” We shall examine these words one by one. Here, my beloved, the Apostle Paul says: “Having stripped the principalities and powers.” Who stripped them? Christ, naked upon the Cross. In this phrase, Christ is the subject, while the demons are the object. In other words, He stripped the demons bare. Though He Himself was naked upon the Cross, He laid the demons bare.

“He made a public spectacle of them.” He exposed them and held them up to shame, bringing the demons out into the open. “Openly, triumphing over them”—Paul says “over them”—“in Himself.” Let us consider this. First of all, Saint Cyril says that you were naked, just as Christ was upon the Cross. A little later he adds something else. I shall mention it now, since it follows naturally, and when we reach that point I shall pass over it: you were not ashamed; you felt no shame.

“Imitating Adam of old before the Fall, who was naked and was not ashamed.” He was not ashamed. Indeed, those being baptized were naked. And when Saint Cyril praises them here, he praises them not merely because they felt no shame, but because they were experiencing a state—how can I put this so that we may understand it?—a state that transcended their nakedness. That was the state they were experiencing. Let me give you an example.

When the time came for our military medical examination, three or four of us went together, more or less. We were examined at a school in Athens. We entered the building; the classrooms were on the ground floor, and others could see us from outside because there were windows all around. At the entrance sat the examination boards for the Navy, Air Force, and Army. We undressed, and they examined us, giving us a general physical inspection. They looked us over carefully and checked us, so to speak. Then they told us to dress. We had no time, because we had to hurry to the next board. We would hastily put on only our trousers and pass through carrying the rest of our clothes under our arms. The men among you will know and remember all this.

We went to see which of the three services would take us. I do not know how they make the selection today. You might ask, “Were you not ashamed?” There was no room even to feel ashamed. Why? I remember that one of my former schoolmates was serving on the board, yet, my beloved, I did not even notice him. Why? Because something happens to a person in such circumstances. First, there is the very fact that you are appearing before an examination board, and all that this involves. And then there is nothing there to provoke an impure feeling. Nothing at all. I remember that not even the slightest impure thought crossed my mind, and I believe the same was true of the others.

It was all perfectly innocent. So, you said, “We went to be baptized, and we felt no shame.” No one, so to speak, became tongue-tied. Here is another example. You know that mothers bathe their children, both boys and girls.

Let us take boys as an example. A mother may bathe her son when he is ten or twelve years old, or even older. One woman once told me, “I bathed my son—do not laugh—until he was seventeen.” Be that as it may, I asked her, “Was the boy not ashamed?”

He was not, because he possessed that innocence and simplicity; he had not been corrupted by impure thoughts.

Why, then, did our first parents become ashamed after their sin? Their simplicity in Christ departed. You may object that Christ had not yet come, but yes, I do mean simplicity in Christ; I am not mistaken. And when that simplicity departed—when, we may add, the garment of theosis departed as well, for this was what our first parents wore, the garment of theosis—they became ashamed. Before that, it never even entered their minds that they might feel shame. You may ask, “What, then, is shame?” Now pay attention: shame, my beloved, is a safeguard. What does that mean?

When our first parents fell into disobedience and desired to make themselves divine, every evil would begin to unfold. Yet the part that would be assaulted more than the other members of the body—and history has borne this out—was the sexual faculty. This is why Adam said, “I was ashamed because I was naked,” and God said, “Who told you that you were naked? Who told you?” And God condescended to clothe our first parents: He made garments of skin and clothed them.

For this reason, from then onward, God forbade nakedness. There are some foolish people, devoid of theology and under demonic influence—these nudists—who say, with their foolish arguments, “But Adam and Eve were naked.” And what are you doing now? Are you imitating Adam and Eve? Listen, then, my beloved. If the sexual parts had remained uncovered, then, because humanity had begun its downward course, the sexual instinct would have descended without measure. Therefore, to protect the human person, God now gives him a means of protection. Today, however, when we take off our clothes, we cast off our shame along with them. We are no longer ashamed.

Not at all. Innocent simplicity has departed. As I told you, an older child may still let his mother bathe him. But the child possesses simplicity and has not yet come to know sin. From the moment he begins to understand sin, he also begins to feel shame. This is a protective element: precisely because he feels shame, he covers himself, and by covering himself he is protected from the corruption and distortion of the sexual instinct. This, then, is a blessing. Consequently, we must never expose ourselves.

We must be extremely careful concerning nakedness. It demands great care. Yet just as our first parents were naked, so Christ also stood naked upon the Cross. Naturally, they stripped Him as one condemned. Stripping a condemned man was part of his public humiliation, so that everyone might pass by, stare at him, and spit upon him. Thus they stripped Christ. Iconographers, of course, place a covering upon Him, but in reality Christ was crucified naked.

Pay attention. Let me continue. Our first parents were naked and were not ashamed, because they were clothed in the garment of theosis, the garment of uncreated light. When Christ rose, what happened to those garments? Which garments? The grave clothes. That strip of cloth is called a keiria—spelled with kappa and epsilon-iota, then rho and iota. Keiria; hence the form keiriais, the dative plural, meaning the strip with which they tightly wrapped Christ’s body, together with the myrrh, which was sticky and resinous.

Afterward, they took Him down from the Cross in a linen shroud, as the Evangelists tell us. When Christ rose, He left all these things in the tomb. The Apostle Peter and the Evangelist John saw them as evidence of His Resurrection. But how did Christ appear to the myrrh-bearing women? You may say, “These details sound like idle curiosity.” Is it difficult for God to provide clothing? Of course not. My beloved, Christ was naked when He appeared repeatedly to the myrrh-bearing women and to His disciples, including the second appearance on the Sunday of Thomas.

At the Sea of Tiberias and everywhere else He appeared, Christ was naked. But did they see Him naked? No. To their eyes He was clothed, though Christ Himself was naked. In other words, He could only be as Adam was before the Fall: naked. Thus, after His Resurrection, Christ was naked, but to the eyes of fallen and corrupted human beings He could only appear clothed. He appeared clothed; He was not actually wearing clothes. Why was He not clothed? Because...

Clothing is nothing more than a feature of our condition after the Fall, a product of sinfulness. There was no reason for Christ to have it. If He wore clothes before the Cross, it was because He had entered fully into the human condition. But here is the important question: in the Kingdom of God, when we rise from the graves, shall we be clothed? And when we are taken up into the Kingdom of God, shall we be clothed? No, my beloved. We shall come out of the grave naked, and in the Kingdom of God we shall be naked.

There we shall bring to fulfillment what Adam frustrated in Paradise: “They were naked and were not ashamed.” We shall be naked. This is also why no sinner can have a place in the Kingdom of God—not only because he is punished and must not enter, but because, at death, his desire and sin have become fixed, making him unfit to dwell in the Kingdom of God. But there will be the first robe. Remember the parable of the Prodigal Son: “Bring out the first robe”—the first robe. This is the robe Adam possessed, which we receive through Baptism. Clothed in it, we shall dwell in the Kingdom of God—not, you understand, in...

These clothes are borrowed, as I have told you before. The goats, the sheep, the silkworms, and the cotton plants have lent them to me. These clothes are borrowed; they are not truly mine. I shall no longer need them. I shall be clothed in the first robe, the robe of theosis. It will be uncreated light, and the whole body will be enveloped in radiance. This is why Saint Cyril says here that you undressed and were not ashamed. He regards this as a miracle, because...

In a manner of speaking, at the beginning of their spiritual life and through Baptism, they attained—even if only for a moment—apatheia, freedom from the passions. Of course, the arena of spiritual struggle still lay before them. Apatheia means that I am no longer afflicted by the passions. Let us continue.

In the same passage, where it says that He “stripped the demonic powers”—“stripped” is my own word; the text uses another expression—Saint John Chrysostom explains that Christ revealed to mankind what the demons truly were. How did this happen? This is the meaning of the words, “He made a public spectacle of them.” To make a spectacle of someone means to expose them publicly or put them openly to shame. What does that mean here? It is well known that the demons appeared as gods, and people offered sacrifices to those gods. Does not the Psalmist say, “The idols of the nations are demons”?

“The idols of the nations are demons.” Zeus—the statue of Zeus—Demeter, Athena, and whatever other deity there might have been: they were demons. And people worshipped these demons. They did not regard them as demons, but as gods. Now, however, Christ publicly reveals that the beings people worshipped in idolatry were demons.

Let me also explain the words “openly” or “publicly.” Pay attention here. This public exposure did indeed take place in history, though not at the very hour of the Cross, but later. When the Apostles began to preach, for example, they exposed idolatry and revealed the presence of the demons. But in the first instance, the Apostle Paul’s words here, “He made a public spectacle of them,” refer to what took place before the eyes of the angels. The stripping and exposure of the demons was made visible to the angels. But let us continue.

Saint Cyril asks: What did the demons do? He says that they “made their nests within.” To make a nest within means to establish one’s nest in the members of the human body. This is said again and again in the prayers of Baptism. So I ask you, whenever you attend a Baptism, to listen carefully to the prayers. You may say to me...

Mmph... You may say, “Are they even being said?” I do not know; you may be right. Take a Euchologion, then, and sit down at home and read these prayers for yourselves, so that you may see what they say. For very often, as they are recited by many of my fellow priests, they cannot be heard or understood. Pay attention, then. What does it mean when we say that “the demonic powers make their nests within”? It means that they establish their nest within.

Well... When those large, teased hairstyles first became fashionable many years ago, people would spray something into them. What is it they put on their hair to make it stand upright? Many years ago, perhaps thirty years ago, the following incident was reported.

Those hairstyles could not be washed, because they would be ruined. And in one young woman’s hair, cockroaches had made their nests. Do you remember? It was reported in the newspapers. Oh, those cockroaches! I gave you this example to show you what it means to make a nest within. The verb means to establish one’s nest inside something. That is its meaning: to make a nest within. Where? In the members of the human body. Let me give you an example from the New Testament. There was that devout woman who was bent over, to whom Christ spoke.

She listened to the Word of God in the synagogue, and the Lord called her a daughter of Abraham. He said that Satan had bound her for eighteen years. What had he bound? Her spine. She was bent over—terribly bent over. What does it mean that he had bound her? It means that he had made his nest in that part of her body and caused damage there. Pay attention: this indwelling, this nesting within, is not a figure of speech or a literary expression. It is a reality. This is why we make the sign of the Cross over a person, why we sprinkle the person with holy water, and why we do all these things: precisely in order to drive them out.

Demons make their nests within. This is a reality. That is how it is. Then, concerning the garment, Saint Cyril says: You took off the garment you had been wearing, and after Baptism you put on a white garment. But regarding the garment you removed before entering the baptismal font—the old garment—he says, “I certainly do not mean this visible garment.” He does not mean the visible garment. Which visible garment? The clothes we wear. No, he says, but the old man, the spiritual garment. You cannot remove your own skin. What else could you take off? You cannot do so literally.

This is expressed through a symbol: the removal of your garment as you go to be baptized. You have seen that as soon as we receive the little child from the prayers of exorcism, we undress the child. This is the garment. We undress the child and bring the child before the baptismal font. This, then, signifies the casting off of the old man. And Saint Cyril continues.

“May the soul that has once taken off this garment never put it on again; rather,” he says, “may it speak like the bride of Christ in the Song of Songs: ‘I have taken off my garment; how shall I put it on again?’” This garment you removed is the old man.

Here, my beloved, I do not know whether I ought to weep.

God forbid, he says, that you should ever put it on again. We have cast off our old condition. Can we put that old condition on again? Yes. Very simply, and tragically for us, neither the upbringing provided at home nor, sadly, the Church’s care through regular and thorough catechesis is what it ought to be—much less the influence of society, our schools, and everything else. And so our children put the old garment on again and grow up wearing it throughout their lives. As I said in the first catechesis, if you remember, the demons return because they had been driven out.

They return, He says, fiercer than before. This is why I have dealings with many demon-possessed people.

I want you to take this seriously; it is a serious matter. I have been baptized, and therefore I must no longer sin. Once, a missionary baptized an Indian man as a Christian and then departed. Many years later, the missionary returned to that place and asked the man whether he wished to make his confession and whether he had committed any sins. The man replied, “No, I have done nothing.” “But why not?” the missionary asked. “Because,” he said, “I was baptized, and I am careful.” The early Christians had this same attitude. Yet our God and Lord, in His loving-kindness, knows how readily human nature slips and slides toward sin. He therefore gave us a second Baptism, one that may be repeated: the Baptism of metanoia, of repentance. The first Baptism can never be repeated. And so He gives us the second. We have soiled the garment, stained that white garment of incorruption, and now He gives us the Mystery of Repentance so that we may be cleansed again. I think we could find a parallel in what happened to Moses when he went up Mount Sinai to receive the Law. The Law...

...was written by the finger of God, as Holy Scripture states clearly. Moses took two stone tablets with him and went up the mountain. There, the Law was inscribed upon the tablets by the finger of God—and from the New Testament we know that the finger of God is the Holy Spirit. Moses used neither writing materials nor his own hand. As he was coming down, God said to him, “Go down quickly; the people have turned to idolatry.” Moses descended and saw the people worshipping the golden calf they had set up, with dancing, revelry, and sinful feasting. He became so angry that he took the two tablets, threw them down, and shattered them. He said, “A people who think and live this way are not worthy of such divine things. They are not worthy of the Law given by God.” God then said, “Come up the mountain again. Make two new tablets and bring them up, so that I may give you the Law again.” But when Moses went up this time, the tablets were not again inscribed by the finger of God.

Moses himself now wrote them. This is like the first Baptism: the prototype, the great and perfect work, accomplished by the finger of God. We receive the Holy Spirit, redemption, and all the rest. But when we sin and He gives us the second Baptism, this is something much lower. God’s love certainly forgives us, but it is still lower. Would to God that we had never sinned! You may ask, “Is that possible?” What can I say? The first Christians lived that way, so apparently it is possible. Today, under the conditions in which we live, we have reached the point where, even in theory, we say, “Come now! That is impossible,” though it ought to be possible. Nevertheless, Glory to God, the Lord has given us the second Baptism. Saint John Chrysostom likewise says that, strictly speaking, there should have been no need for books, because the Law of God had been written in people’s hearts. But since we have soiled our hearts and can no longer read the Law of God within them, in our conscience, God has given us books; He has given us Holy Scripture. “At least,” Saint John Chrysostom says, “read Holy Scripture.” The Law is no longer written in your heart, but at least read it in the book. The book is, of course, secondary when compared with the prototype...

...the human heart. Saint Cyril then continues by referring to a passage: “May the soul that has once taken off this garment never put it on again; rather, may the soul speak like the bride of Christ in the Song of Songs: ‘I have taken off my garment; how shall I put it on again?’” This is indeed found in the Song of Songs, in chapter five, verse three, where it is expressed most beautifully. I have told you that the Song of Songs is very, very beautiful. In fact, an edition of Saint Gregory of Nyssa’s commentary has recently appeared in the Thessaloniki Patrology series—not Migne’s Patrology, but the Thessaloniki edition.

I saw, to my very great joy, that Saint Gregory of Nyssa had written a commentary on the Song of Songs. If God should ever count us worthy to study this book, we will at least have this aid—or rather, I will have an aid—to see how he interprets it. I am already reading the book. It is most beautiful, truly most beautiful. Now the bride is inside her house, while the Bridegroom is outside. This is Christ and the Church; it is Christ and the soul. He knocks at the door. “Open to me,” He says. And she replies, “How can I rise from my bed?” For in those days, since people walked barefoot or wore inadequate footwear...

their feet would become dusty, and before going to bed they had to wash them. So she says, “I have taken off my tunic”; I have undressed. “How can I put it on again?” she continues, “and soil my feet as well?” Of course, the passage has another interpretation there, but here Saint Cyril uses half a verse to support the point he wishes to make: I have undressed; how can I dress myself again? I have taken off the tunic of sin, of the old life, of the old man; how can I put it on again? And he continues: “O wondrous thing! You were naked in the sight of all,”

“and you were not ashamed.” What a wondrous thing, he says! You were naked before the eyes of everyone, yet you felt no shame. “For truly you bore the likeness of Adam, the first-formed man, who was naked in Paradise and was not ashamed.” You had truly become like Adam, the first-formed man, who felt no shame in Paradise. In other words, you created a new paradise within yourselves, for Baptism is truly a paradise. Indeed, I would say that Baptism is a greater, better, and more blessed paradise than Adam’s ancient

Paradise. And we proceed to the third paragraph: “Then, after you had undressed, you were anointed with exorcised oil, from the very hairs of your head to the soles of your feet, and you became partakers of Jesus Christ, the good olive tree.”

I have written down the passages from Holy Scripture to which he refers, so that I may have at hand what Saint Cyril is speaking about here. “Then,” he says, “after you had undressed”—you had taken off your clothes, pardon me, you had undressed—“you were anointed with oil.” You have seen how the sponsor receives the oil. This oil is not the Chrism; it is simply ordinary oil. The sponsor holds both hands cupped like this, and the priest pours the oil into them after first blessing it. This is significant. Then, with this oil, the sponsor anoints the person being received, the one being baptized, from the crown of the head, he says—from the very hairs of the head—down to the extremities, to the tips of the toes. The entire body is anointed.

In ancient times, wrestlers would anoint their bodies with oil before wrestling so that neither could take hold of the other; as they wrestled, each would slip from the other’s grasp. And because after Baptism the struggle against the demons still remains—we have driven them away, and now we must struggle to defeat them—this is why Christ went into the wilderness. Not, of course, because He Himself needed to struggle. He had no sin whatsoever, nor did demons nest within His holy flesh. Far be it from us to say such a thing!

God forbid! Rather, He gave us a type, a pattern of spiritual struggle. We too must wrestle with the devil, slipping free of his schemes and treacherous devices so that we may escape him. Here, then, Saint Cyril says that you were anointed with oil. But what kind of oil was it? Exorcised oil. The phrase is in the dative case and means “with exorcised oil.” You were anointed from one end to the other, from your head all the way down. “And you became partakers of Jesus Christ, the good olive tree.” You became communicants and partakers of the good olive tree—that is, the cultivated olive tree that bears beautiful olives. And this tree is Christ.

Listen to what the Apostle Paul writes in the Epistle to the Romans. Of course, the Apostle Paul says this in another context, referring to the relationship between the Jews and the Gentiles, but it is important for our subject. “But you,” he says. Who is this “you”? You, the idolater. “Though you were a wild olive shoot”—you were a wild olive tree and did not bear good olives—“you were grafted in among them.” The Greek pronoun is plural and in the dative case: among them. Among whom? Among the Jews. “And you became a fellow partaker of the root and richness of the olive tree.” You came to share in its root and its richness—that is, in the abundance and goodness of that olive tree. Which olive tree? At that time it was the Church of the Jews; now it is the good olive tree called Jesus Christ. As you understand, beloved, the Apostle Paul wishes to say this: At first, mankind was the wild olive tree. But now you have been grafted into the good olive tree called Jesus Christ, the good and cultivated olive tree. “For after being cut from the wild olive tree, you were grafted into the good olive tree.” Having been cut from the wild olive tree, he says, you have now been grafted into the good olive tree.

“You became partakers of the richness of the true olive tree.” You came to share in its richness, that is, in its abundance. The Greek word piotita means fatness and therefore richness. We say that food containing much butter is rich and full; cheese too may be called rich, full, and nourishing. So here you became partakers of this richly abundant olive tree. And take note: this olive tree is true. We have another example which you know, when Christ said, “I am the true vine.” Why did He say “the true vine”? Because Israel was the first vine. Israel failed, and then came Jesus Christ, who, as the God-Man, can never fail. The former good olive tree, Israel, failed; but the true good olive tree, Jesus Christ, has come, and He can never fail. Come, then, O man, and be grafted into the good olive tree, who is Jesus Christ, and you will bear an abundance of spiritual fruit. May the Lord bless you.

Αγαπητοί μου, με τη νέα χρονιά, 1990-1991, εύχομαι, με τη βοήθεια του Θεού, να μπορέσουμε να τελειώσουμε τις κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλου. Ενθυμείσθε, είχαμε σταματήσει στην πρώτη μυσταγωγική κατήχηση. Ο Άγιος Κύριλος, ο Ιεροσολίμων Άγιος Κύριλος, έγραψε 18 κατηχήσεις για εκείνους οι οποίοι επρόκειτο να βαπτιστούν. Μία κατήχηση, η οποία λέγεται προκατήχηση και προηγείται σαν προοίμιον, είναι, και έγραψε και 5 μυσταγωγικές κατηχήσεις. Σύνολο 24. 18.

19 η προκατήχηση και 5, 24. Αυτές οι πέντε μυσταγωγικές κατηχήσεις, λέγαμε πέρυσι, ότι είναι εκείνες οι κατηχήσεις που οδηγούν στα μυστήρια ή κατηχούν τα μυστήρια. Διότι είναι γνωστό ότι κανένα μυστήριο της Εκκλησίας μας δεν μπορεί να προσεγγισθεί από έναν που δεν βαπτίστηκε ακόμα. Το βάπτισμα είναι η είσοδος των άλλων μυστηρίων. Θα πω εκείνο το πολύ απλό, που το ξέρετε όλοι: το παιδάκι μας.

Βαπτίσουμε. Πάμε να το κοινωνήσουμε, ενώ δεν το κοινωνούμε όταν δεν έχει βαπτιστεί. Αυτό το μικρό παράδειγμα σας αναφέρω για να σας δείξω ότι η πύλη των μυστηρίων, η πύλη της Βασιλείας του Θεού, είναι το βάπτισμα. Έτσι, οι δύο πρώτες μυσταγωγικές κατηχήσεις, δηλαδή αυτές που ειπώθηκαν μετά τη βάπτιση των κατηχουμένων, δεν ήταν παρά μία εισαγωγή στη ζωή των μυστηρίων, τη μυστηριακή ζωή. Οι δύο, λοιπόν, δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι δύο πρώτες μυσταγωγικές κατηχήσεις.

Προσπάθεια του Ιερού Πατρός να μυήσει εις το μυστήριο του βαπτίσματος εκείνους που βαπτίστηκαν, για να μπορούν να αξιωθούν. Αξιοποιήσουν το βάπτισμά τους. Η τρίτη μυσταγωγική κατήχηση αναφέρεται στο χρίσμα, λέγει περί χρίσματος. Η τετάρτη μυσταγωγική κατήχηση αναφέρεται στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, λέγει «Κατήχηση μυσταγωγική τετάρτη, περί σώματος και αίματος Χριστού». Και η πέμπτη μυσταγωγική κατήχηση αναφέρεται στη Θεία Λειτουργία. Βλέπετε, λοιπόν, ότι ο Ιερός Πατήρ ήθελε να βοηθήσει εκείνους που εβαπτίστηκαν, για να μπορέσουν να μπουν στη ζωή της Εκκλησίας. Επειδή δεν είχαμε κάνει.

Πρώτη μυσταγωγική κατήχηση, τώρα θα μιλήσουμε σήμερα διά τη δευτέρα μυσταγωγική κατήχηση. Και αυτή είναι συνέχεια της πρώτης, γιατί αναφέρεται στο Ιερό Βάπτισμα. Σας το ξαναλέγω, πρέπει να μάθουμε τι θα πει βάπτισμα χριστιανικό, για να μπορούμε αυτό να το αξιοποιήσουμε, διότι είναι ανάγκη να μπορούμε να το αξιοποιήσουμε. Χριστιανός που δεν αξιοποιεί το βάπτισμά του είναι σαν εκείνον ο οποίος έχει μια πολύ μεγάλη περιουσία γραμμένη στο όνομά του από τον αποθανόντα πατέρα του, έμεινε ορφανός, δεν τον εγνώρισε τον πατέρα του.

Πεθαίνει φτωχός, γιατί αγνοεί αυτή τη μεγάλη κληρονομιά που του άφησε ο πατέρας του. Έτσι, ανάγκη να μάθουμε τι είναι το βάπτισμα που δεχθήκαμε. Παράγραφος πρώτη: «Χρήσιμοι μεν υμίν αι καθημεριναί μυσταγωγίαι και διδασκαλίαι καινότεραι, καινοτέρων ούσαι πραγμάτων απαγγελτικαί, και μάλιστα υμίν τοις ανακαινισθείσιν από παλαιότητος εις καινότητα. Διά τούτο αναγκαίως παραθήσομαι υμίν τα εξής της χθεσινής μυσταγωγίας».

να μάθετε τι είναι σύμβολα τα ηθιμόν εν το εσωτέρο γενόμενα οίκο.

Ελησμόνησα να σας πω ότι αυτές οι κατηχήσεις εγίνοντο από την επομένη του Πάσχα. Μεγάλο Σάββατο βράδυ εγίνετο η βάπτιση. Απομεινάρι της παλιάς βαπτίσεως των κατηχουμένων είναι η λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου το Μεγάλο Σάββατο το πρωί. Όμως, την κάναμε εμείς τη λειτουργία το πρωί. Αν ανοίξετε τις φυλλάδες μας, θα δείτε ότι είναι η λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, λέγεται εσπερινή, συνδυασμένη με τον Εσπερινόν του Πάσχα. Σε αυτή τη λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, συνδυασμένη με τον Εσπερινόν, εγίνετο η βάπτιση των κατηχουμένων.

Την επομένη δε του Πάσχα, δηλαδή τη Δευτέρα της Διακαινησίμου, εγίνετο η μία κατήχηση. Την Τρίτη της Διακαινησίμου η δεύτερη κατήχηση. Στις πρώτες πέντε ημέρες της εβδομάδας της Διακαινησίμου εγίνονταν οι πέντε κατηχήσεις. Μία κάθε μέρα. Αλλά τώρα εμείς, ό,τι μπορούμε, αυτές τις πέντε κατηχήσεις να τις κρατήσουμε ένα χρόνο. Γιατί θα κάνουμε μια ανάλυση. Αλλά όμως δεν έπαυαν αυτές οι αναλύσεις να γίνονται εις τους χριστιανούς διαρκώς. Γι’ αυτό και είναι σύντομος ο Άγιος Κύριλος. Αυτό δείχνει ότι είχαν μια προπαιδεία των θεμάτων αυτών, όπως προπαιδεία είχαν και τις Αγίες Γραφές.

Είδατε πως αναφέρεται στα χωρία της Αγίας Γραφής, Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, κατά τέτοιο τρόπο που προϋποθέτει ακροατάς που γνωρίζουν την Αγία Γραφή. Λοιπόν, λέει, είναι χρήσιμες σε εσάς οι μυσταγωγικές κατηχήσεις που γίνονται καθημερινά. Είδατε; Καθημερινά. Αυτές λέγονται εσωτερικές μαρτυρίες ενός κειμένου. Μας δίνουν κάποιες πληροφορίες. Όπως και πιο καινούργιες διδασκαλίες που αναφέρουν πιο καινούργια πράγματα, και μάλιστα σε εσάς που ανακαινιστήκατε από την παλιά ζωή στην καινούργια. Διά τούτο αναγκαίως, γι’ αυτό υπάρχει ανάγκη.

Παραθήσομαι υμίν, σε εσάς, να παραθέσω σε εσάς τα εξής της χθεσινής μυσταγωγίας. Τα εξής θα πει τη συνέχεια, όταν λέμε «και ούτω καθεξής», και τη συνέχεια της χθεσινής μυσταγωγίας, που ήταν περί βαπτίσματος, για να μάθετε τινών πραγμάτων σύμβολα ήσαν εκείνα που έγιναν από σας εις το εσώτερον του οίκου. Είχαμε πει πέρσι ότι τα βαπτιστήρια ήδη στην εποχή του Αγίου Κυρίλου ήταν κάπως συνδεμένα με τον κυρίως ναόν. Ή ενωμένα.

Υπήρχαν δύο διαμερίσματα. Ήταν το εξωτερικό διαμέρισμα, ο έξω οίκος, τρόπον τινά, και εκεί γίνονταν εκείνα που εμείς σήμερα κάνουμε εκεί κοντά στην είσοδο του ναού. Παίρνει ο ιερεύς τον ανάδοχο και το μωρό, το παιδάκι, και κάνει τους αφορκισμούς κτλ., κτλ. Αυτά γίνονται στο εξώτερο μέρος αυτού του οίκου. Όταν τελείωναν, ήρχοντο στον εσώτερο οίκο, στο διαμέρισμα που υπήρχε το βαπτιστήριον. Ήταν μεγάλο συνήθως το βαπτιστήριον. Μπορούσε να χωρέσει ταυτοχρόνως πολλούς ανθρώπους.

Ήσαν μικρότεροι. Σκαλοπάτια, βαθμίδες που κατέβαινες στο έδαφος. Ήταν συνήθως σχήματος σταυρού και υπήρχαν αυτές οι βαθμίδες ή από τη μία μεριά ή από τις τέσσερις πλευρές. Τα τέσσερα κέρατα του Σταυρού, το κέρας, έτσι, τέσσερις άκρες, ήταν, σας είπα, κάτω από το έδαφος, κάτω από το πάτωμα, ώστε ο βαπτιζόμενος, ο μέλλων να βαπτισθεί, κατέβαινε, ήταν μες στο νερό και ο ιερεύς από πάνω, που ήταν στο πάτωμα, τον εβάπτιζε. Έκανε και την κατάδυση και την ανάδυση. Δεν τους σήκωναν, βεβαίως, όπως σήμερα κάνουμε στα μωρά παιδιά μες στην κολυμβήθρα. Αυτό αυτονόητον.

Να μάθετε, λέγει, τα σύμβολα. Και πράγματι, για να δούμε πώς ερμηνεύει ο Ιερός Πατήρ αυτά τα σύμβολα. Λέγει:

Παράγραφος: «Ευθύς ουν εισελθόντες, απεδύεσθε τον χιτώνα· και τούτο ην εικών του τον παλαιόν άνθρωπον απεκδύσασθαι συν ταις πράξεσιν». Πράξεσιν. Αμέσως, λέει, όταν μπήκατε στον εσώτερο οίκο, βγάλατε τον χιτώνα σας, διότι τα ρούχα εκείνα τα συνήθη που φορούσαν οι άνθρωποι, που φοράμε, μπορεί να είναι δύο, τρία και τέσσερα και πέντε κομμάτια αυτά που φοράμε, τα έβγαζαν αυτά και ήδη φορούσαν έναν χιτώνα.

Έγινε η διαδικασία εις τον πρώτον θάλαμον, φορούσαν τον χιτώνα τους, έναν χιτώνα. Μπαίνοντας μέσα για τη βάπτιση, έβγαζαν τον χιτώνα αυτόν. Σήμερα δεν τον βγάζουμε τον χιτώνα, όταν μάλιστα βαπτίζεται κάποιος μεγάλος. Έχουμε μια μεγάλη κολυμβήθρα, ένα βαρέλι, δεν ξέρω τι μπορεί να έχουμε, και βαπτίζεται μαζί με τον χιτώνα. Σήμερα. Τότε έβγαζαν τον χιτώνα. Και λέει εδώ: «Απεδύεσθε τον χιτώνα», βγάζετε τον χιτώνα, «και τούτο ην εικών απεκδύσεως του παλαιού ανθρώπου».

Απεκδυθείτε, να ξεντυθείτε τον παλαιόν άνθρωπον μαζί με τις παλαιές του πράξεις. Αυτό, αγαπητοί μου, το λέγει ως εξής. Εξάλλου, ένα μικρό ημιστίχιο χρησιμοποιεί ο Άγιος Κύριλος. Ο Απόστολος Παύλος, στην προς Κολοσσαείς επιστολή του, λέγει: «Απεκδυσάμενοι τον παλαιόν άνθρωπον συν ταις πράξεσιν αυτού». Αφού, λέγει, γδυθήκατε τον παλαιόν άνθρωπον μαζί με τις πράξεις του, τις παλιές του πράξεις. Ποιες ήταν αυτές οι παλιές πράξεις; Οι αμαρτίες. Έτσι, λέγει, γδυθήκατε τον παλαιόν άνθρωπον. Εδώ, αγαπητοί, είναι σύμβολο, σύμβολο, διότι.

Εννοείται ορατόν, όταν βγάζει ο άλλος τον χιτώνα, που είναι σύμβολο ότι βγάζω τον παλιόν άνθρωπο. Όμως, θα ήθελα να σας πω εκ προοιμίων, είναι κάτι που το τονίζει πιο κάτω ο Άγιος Κύριλος και λέγει ότι ο Χριστός σταυρώθηκε πραγματικά. Αλλά εσείς σταυρώνεστε συμβολικά, όμως η σωτηρία είναι πραγματική. Αυτό είναι το πολύ σπουδαίο. Όπως τα λέγαμε στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, ο Χριστός παρέδωκε το μυστήριο. Είπε ότι «αυτό είναι το σώμα μου, αυτό είναι το αίμα μου». Αυτά, όπως λέγει η λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, αποτελούν τύποι. Το ψωμί, τύπος.

Σώματος του Χριστού, το κρασί τύπος του αίματος του Χριστού. Αλλά μετά τον καθαγιασμό δεν είναι πλέον τύπος, αλλά πραγματικότητα. Είναι πραγματικά το σώμα του Χριστού και πραγματικά το αίμα του Χριστού. Αυτό είναι το πολύ μεγάλο. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι η απέκδυση του χιτώνος είναι σύμβολο, αλλά η απέκδυση του προπατορικού αμαρτήματος και όλων των προσωπικών αμαρτημάτων που συνέβησαν μέχρι εκείνη τη στιγμή, όντως συγχωρούνται. Έτσι, υπό το σύμβολο έχουμε την πραγματικότητα. Μην το ξεχάσετε ποτέ!

Υπό το σύμβολο ή τα σύμβολα έχουμε την πραγματικότητα. Πραγματικότητα, ρεαλισμός, 100%, και προχωρούμε.

«Αποδυθέντες, γυμνοί ήτε, μιμούμενοι και εν τούτω τον επί του Σταυρού γυμνωθέντα Χριστόν, και τη γυμνότητι απεκδυσάμενον τας αρχάς και τας εξουσίας και μετά παρρησίας εν τω ξύλω θριαμβεύσαντα». Όταν λέγει γδυθήκατε, είσαστε γυμνοί, ολότελα γυμνοί, μιμούμενοι και εις αυτό τον Ιησού Χριστόν επί του Σταυρού που ήταν γυμνός και με τη γυμνότητά του, και τη γυμνότητα, «απεκδυσάμενον», και με τη γυμνότητα τη δική του.

Απέκδυσε, ξέντυσε τις αρχές και τις εξουσίες, των δαιμόνων εννοείται. «Μετά παρρησίας» θα πει δημοσίως, «εν τω ξύλω θριαμβεύσαντα». Θα τα δούμε ένα-ένα. Εδώ, αγαπητοί, το λέει ως εξής ο Απόστολος Παύλος: «Απεκδυσάμενος τας αρχάς και τας εξουσίας». Ποιος; Ο Χριστός, γυμνός στο Σταυρό. Τώρα όμως το «απεκδυσάμενος», το υποκείμενο είναι ο Χριστός, το αντικείμενο είναι οι δαίμονες. Δηλαδή ξέντυσε τους δαίμονες. Γυμνός υπάρχων στο Σταυρό, ξεντύνει τους δαίμονες.

«Εδειγμάτισεν εν παρρησία». Εδειγμάτισε, παραδειγμάτισε, δημοσίως έβγαλε στη φόρα τους δαίμονες. «Εν παρρησία, θριαμβεύσας αυτούς», αυτούς, το λέει ο Παύλος, «αυτούς εν αυτώ», στον εαυτό του. Για να το δούμε. Πρώτα-πρώτα, αυτό που λέγει, ότι γυμνωθήκατε, και όπως ο Χριστός επάνω εις το Σταυρό. Λίγο πιο κάτω θα πει το εξής, ότι, ας το πω τώρα που έρχεται στη σειρά του, εκεί όταν το φτάσουμε θα το περάσω. Και δεν ντρεπόσαστε, δεν είχατε αισχύνη.

«Μιμούμενοι τον παλαιόν Αδάμ προ της πτώσεως, ο οποίος γυμνός ήτο και ουκ ησχύνετο», δεν ντρεπόταν, δεν ντρεπόταν. Πράγματι, οι βαπτιζόμενοι ήσαν γυμνοί, ήσαν γυμνοί, και όταν τους επαινεί εδώ ο Άγιος Κύριλος, τους επαινεί ακριβώς διότι όχι δεν εντρέπονταν απλώς, αλλά ζούσαν μία κατάσταση, τώρα πώς να σας το πω, αν το καταλάβουμε αυτό, μία κατάσταση που υπερέβαινε τη γυμνότητά τους. Αυτή η κατάσταση που ζούσαν. Να πω κάνα παράδειγμα.

Ήρθε η ώρα να περάσουμε από το περιοδεύον, δηλαδή να πάμε στρατιώτες, τρεις-τέσσερις, κάπως έτσι. Σε ένα σχολείο των Αθηνών, μάλιστα, περάσαμε περιοδεύον. Μπαίναμε μέσα, ήταν οι τάξεις, ήταν ισόγειο, οι άλλοι μας βλέπανε απ’ έξω, τζάμια γύρω-γύρω ήταν οι τάξεις. Μπαίναμε στην είσοδο, ήταν εκεί η Επιτροπή Ναυτικού, Αεροπορίας και Πεζικού. Γδυνόμαστε, μας εξέταζαν, έτσι μακροσκοπικά κατά κάποιο τρόπο. Μας κοιτούσαν καλά-καλά, μας ψάχναν τρόπον τινά. Μετά μας έλεγαν να ντυθούμε. Δεν προλαβαίναμε, γιατί έπρεπε να πάμε γρήγορα στην Επιτροπή. Κάτι πρόχειρο, βάζαμε το παντελόνι μας μόνο και περνούσαμε με τα υπόλοιπα ρούχα κάτω από τη μασχάλη. Οι άνδρες θα τα γνωρίζετε αυτά, τα θυμόσαστε.

Να δούμε ποιος θα μας πάρει, ένας από τους τρεις. Τώρα δεν ξέρω πώς γίνεται η επιλογή κτλ. Δεν ντρεπόσαστε, θα μου πείτε; Δεν έμεινε περιθώριο να ντραπούμε. Γιατί; Θυμάμαι, στην Επιτροπή ήταν και ένας συμμαθητής μου από το Γυμνάσιο. Αγαπητοί μου, δεν τον είδα. Γιατί; Διότι παθαίνει ο άνθρωπος κάτι. Πρώτα-πρώτα, το γεγονός ότι περνάς από μια επιτροπή που... και τα λοιπά και τα λοιπά. Αυτό καθεαυτό το γεγονός. Και ύστερα δεν υπάρχει κάτι που να σε κάνει να αισθανθείς πονηρά. Τίποτα. Θυμάμαι, δεν είχε περάσει ούτε η ελαχίστη πονηρία μέσα από το μυαλό μου, αλλά πιστεύω και το μυαλό των άλλων.

Απλά. Είπατε λοιπόν ότι πήγαμε να βαπτιστούμε και δεν ντρεπόμαστε. Κανείς, τρόπον τινά, καταπίνει τη γλώσσα. Ένα άλλο παράδειγμα. Ξέρετε ότι οι μαμάδες πλένουνε, οι μανάδες πλένουνε τα παιδάκια τους, και τα αγόρια και τα κορίτσια.

Πάρω τα αγόρια. Μπορεί να το πλένει η μάνα του, το παιδί, και αυτό να είναι δέκα και δώδεκα και παραπάνω χρονών. Θα μου πει μια κυρία, εγώ το γιο μου τον έπλενα, μην γελάσετε, δεκαεπτά χρονών. Τέλος πάντων. Και εγώ στο ερώτημα, καλά, το παιδί δεν ντρεπόταν;

Γιατί είχε αυτή την απλότητα, δεν ήταν πονηρεμένο.

Γιατί ντράπηκαν κατόπιν, μετά την αμαρτία τους, οι πρωτόπλαστοι; Έφυγε η εν Χριστώ, ή μου πείτε ο Χριστός τότε, ναι, η εν Χριστώ, δεν κάνω λάθος, απλότης. Και φεύγοντας αυτή η απλότητα, αν θέλετε ακόμη επιπρόσθετα, φεύγοντας και αυτό το ένδυμα της Θεώσεως, γιατί αυτό φορούσαν οι πρωτόπλαστοι, το ένδυμα της Θεώσεως, δεν εντρέποντο. Δεν περνούσε από το μυαλό τους ότι μπορεί να ντρέπονται. Θα μου πείτε, η ντροπή τι είναι; Η ντροπή είναι τώρα, εδώ τώρα προσέξτε, η ντροπή, αγαπητοί μου, είναι ένας ασφαλιστικός παράγων. Τι;

Πέφτοντας οι πρωτόπλαστοι στην ανυπακοή, στην επιθυμία της αυτοθεώσεως, θα ξεκινούσαν όλα τα κακά. Εκείνο όμως που θα προσεβάλλετο, και απεδείχθη ιστορικά, περισσότερο πάντως από τα άλλα μέλη, θα ήταν η γενετήσια περιοχή. Γι' αυτό είπε ο Αδάμ, ντρέπομαι γιατί είμαι γυμνός, και ο Θεός λέγει: «Ποιος σου είπε ότι είσαι γυμνός; Ποιος σου το είπε;» Και ο Θεός συγκαταβαίνει να ενδύσει τους πρωτοπλάστους. Έκανε χιτώνες δερματίνους και τους ενέδυσε.

Γι' αυτό και απαγορεύει τη γύμνωση εφεξής ο Θεός. Είναι μερικοί ανόητοι, αθεολόγητοι, δαιμονοποίητοι. Αθεολόγητοι, δαιμονόπληκτοι, αυτοί οι γυμνιστές, που λένε: «Και ο Αδάμ και η Εύα», τα επιχειρήματά τους ανόητα, «ήσαν γυμνοί». Και τώρα τι κάνετε εσείς; Μιμείσθε τον Αδάμ και την Εύα; Ε, λοιπόν, ακούστε, αγαπητοί. Εάν έμενε ακάλυπτος η περιοχή η γενετήσια, τότε ο άνθρωπος, επειδή πήρε κατήφορο, αυτό το ένστικτο θα έπαιρνε απροσμέτρητο κατήφορο. Για να προστατεύσει λοιπόν ο Θεός τον άνθρωπο, τώρα ο Θεός τού δίνει για να προστατευθεί. Διότι σήμερα, βγάζοντας τα ρούχα μας, βγάζουμε μαζί και τη ντροπή. Δεν ντρεπόμαστε πια.

Ποτέ. Έφυγε η απλότητα. Το παιδί, σας είπα, δέχεται να το πλένει η μάνα του, μεγάλο παιδί. Αλλά το παιδί έχει απλότητα, ακόμα δεν εγνώρισε την αμαρτία. Απ' τη στιγμή που αρχίζει να καταλαβαίνει την αμαρτία, αρχίζει να ντρέπεται. Αυτό είναι προστατευτικό στοιχείο, διότι ακριβώς επειδή ντρέπεται, γι' αυτό το λόγο θα πρέπει να καλύπτεται, και καλύπτοντας ο άνθρωπος τον εαυτό του προστατεύεται από τη φθορά και τη διαστροφή του γενετικού ενστίκτου. Αυτό λοιπόν είναι ευεργεσία. Θα πρέπει, συνεπώς, να μην ξεγυμνωνόμαστε ποτέ.

Να προσέχουμε πολύ το θέμα της γυμνώσεως. Θέλει πάρα πολλή προσοχή. Αλλά, όπως οι πρωτόπλαστοι ήσαν γυμνοί, έτσι γυμνός στάθηκε ο Χριστός επάνω εις τον Σταυρό, φυσικά. Τον γύμνωσαν ως κατάδικον. Ένα στοιχείο διαπομπεύσεως του καταδίκου ήταν να τον γυμνώσουν και να περνάει όλος ο κόσμος να βλέπει και να φτύνει. Γύμνωναν. Τον Χριστό λοιπόν τον γύμνωσαν. Βέβαια οι αγιογράφοι βάζουν ένα κάλυμμα εις τον Χριστό, αλλά κατά τα άλλα ο Χριστός εσταυρώθηκε γυμνός.

Προσέξτε. Όμως να σας πω και μια συνέχεια. Οι πρωτόπλαστοι ήσαν γυμνοί και ούτε ησχύνοντο. Γιατί ήταν ντυμένοι το ιμάτιον της Θεώσεως, του ακτίστου φωτός. Ο Χριστός, όταν ανέστη, εκείνα τα ρούχα, ποια; Τα σάβανα. Εκείνη η λωρίδα λέγεται κειρία, το κ με έψιλον γιώτα, το ρι με γιώτα, έτσι, η κειρία. Κειρία, γι' αυτό λέει κειρίαις, έχει τη δοτική του πληθυνικού, που θα πει με αυτή τη λωρίδα που ενετύλιξαν το σώμα του Χριστού σφιχτά, και με τα μύρα εκείνα τα οποία ήσαν κολλώδη, ρητινώδη.

Μετά τον πήραν από το Σταυρό με ένα σινδόνι, όπως μας λέγουν εκεί οι Ευαγγελιστές. Όταν ο Χριστός ανέστη, αυτά τα άφησε εις τον τάφο, τα οποία είδαν ως τεκμήρια της Αναστάσεώς Του ο Απόστολος Πέτρος και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Ο Χριστός όμως πώς εμφανίστηκε εις τις μυροφόρες γυναίκες; Θα μου πείτε, μα τώρα λεπτομέρειες που λέτε και μια πολυπραγμοσύνη. Για το Θεό είναι δύσκολο να βρει και ρούχα; Δύσκολο είναι; Αν είναι δυνατόν. Αγαπητοί μου, ο Χριστός ήταν γυμνός όταν ενεφανίζετο στις μυροφόρες γυναίκες κατ' επανάληψη, στους μαθητάς Του, στη δεύτερη φορά, την πρώτη Κυριακή του Θωμά.

Λίμνη της Τιβεριάδος, παντού όπου είχε την εμφάνισή Του, ο Χριστός ήταν γυμνός. Μα Τον έβλεπαν γυμνόν; Όχι. Στα μάτια τους ήταν ντυμένος. Ο Χριστός όμως ήταν γυμνός. Δηλαδή, με άλλα λόγια, δεν μπορούσε παρά να είναι ο Αδάμ πριν ξεπέσει, γυμνός. Ο Χριστός λοιπόν μετά την Ανάστασή Του ήταν γυμνός, αλλά στα μάτια των ανθρώπων, που ήσαν πεπαλαιωμένοι άνθρωποι, δεν μπορούσε παρά να εφαίνετο ντυμένος. Εφαίνετο λοιπόν, δεν ήταν ντυμένος. Γιατί δεν ήταν ντυμένος; Διότι...

Τα ρούχα δεν είναι παρά ένα σχήμα μεταπτωτικό, προϊόν μιας αμαρτωλότητος. Δεν υπήρχε λόγος να υπάρξει αυτό στο Χριστό. Αν φορούσε δε προ του Σταυρού ρούχα, ήταν γιατί μπήκε στο ανθρώπινο σχήμα. Αλλά το σημαντικό είναι: στη Βασιλεία του Θεού, όταν θα αναστηθούμε από τους τάφους, θα είμεθα ντυμένοι; Και θα είμεθα στη Βασιλεία του Θεού, όταν θα αναληφθούμε, ντυμένοι; Όχι, αγαπητοί, δεν θα βγούμε από τον τάφο παρά γυμνοί, και στη Βασιλεία του Θεού θα είμεθα γυμνοί.

Θα πραγματώσουμε εκείνο που ματαιώθηκε από τον Αδάμ εις τον Παράδεισον, και ουκ ησχύνοντο. Γυμνοί θα είμεθα. Βέβαια, γι' αυτό δεν χωράει αμαρτωλός μέσα στη Βασιλεία του Θεού, διότι όχι μόνο τιμωρείται, δεν πρέπει να μπει, αλλά και διότι πεθαίνοντας παγιώθηκε η επιθυμία και η αμαρτία, και είναι ακατάλληλος να βρεθεί μέσα στη Βασιλεία του Θεού. Αλλά θα υπάρχει το πρώτο ένδυμα. Θυμόσαστε στην παραβολή του Ασώτου Υιού, «την στολήν την πρώτην εξενέγκαντες», η στολή η πρώτη. Και αυτή η στολή η πρώτη είναι εκείνη που είχε ο Αδάμ, την οποία αποκτούμε με το βάπτισμα, δι' αυτής θα είμεθα στη Βασιλεία του Θεού, όχι ξέρετε τι.

Τα ρούχα αυτά είναι δανεικά, και αυτό σας το έχω πει και άλλη φορά. Μου τα δάνεισαν τα ρούχα αυτά οι κατσίκες, τα πρόβατα, οι μεταξοσκώληκες και οι μπαμπακιές. Τα ρούχα αυτά είναι δανεικά, δανεικά, δεν είναι δικά μου αυτά. Αυτά δεν τα χρειάζομαι πια. Θα είμαι ενδεδυμένος με τη στολή την πρώτη, που είναι η στολή της Θεώσεως. Θα είναι το άκτιστον φως. Όλο το σώμα θα είναι μέσα σε μία λάμψη. Γι' αυτό λέγει, και αναφέρεται εδώ ο Άγιος Κύριλος και λέγει ότι γδυθήκατε και δεν ντρέπεστε. Το θεωρεί αυτό θαύμα, διότι...

Τρόπον τινά, με το ξεκίνημα της πνευματικής ζωής και της βαπτίσεως, απέκτησαν, έστω για μια στιγμή, γιατί βέβαια μπροστά τους είχαν το σκάμμα του αγώνος, την απάθεια. Δηλαδή δεν πάσχω από πάθη. Την απάθεια. Και προχωρούμε.

Στο ίδιο χωρίο, αυτό που λέει «ξέντυσε τας διαβολικάς δυνάμεις», το «ξέντυσε» είναι δική μου λέξη, «τας διαβολικάς δυνάμεις», γιατί λέει κάτι άλλο. Ο Ιερός Χρυσόστομος αναφέρει αυτό, ότι δηλαδή απεκάλυψε εις τους ανθρώπους ποιοι ήσαν οι δαίμονες. Πώς έγινε αυτό; Εκεί είναι το «εδειγμάτισεν». Δειγματίζω, παραδειγματίζω, θα πει δημοσιεύω ή δημοσίως καταισχύνω. Τι είναι αυτό; Είναι γνωστό ότι οι δαίμονες ενεφανίζοντο ως θεοί και προσέφεραν οι άνθρωποι θυσίες εις τους θεούς. Δεν λέγει ο Ψαλμωδός «τα είδωλα των εθνών δαιμόνια»;

«Είδωλα των εθνών δαιμόνια». Ο Δίας, το άγαλμα του Διός, της Δήμητρος, της Αθηνάς και δεν ξέρω ποιας άλλης θεότητος, δαιμόνια ήσαν. Και ελάτρευαν οι άνθρωποι αυτά τα δαιμόνια. Δεν τα εξελάμβαναν ως δαιμόνια, αλλά θεούς. Τώρα όμως ο Χριστός αποδεικνύει δημοσίως πια ότι εκείνα που ελάτρευαν οι άνθρωποι στην ειδωλολατρία ήσαν δαίμονες.

Το «εν παρρησία», να σας το πω και αυτό. Γιατί, προσέξτε με, βεβαίως έγινε αυτή η παρρησία, δηλαδή αυτή η δημοσίευση στην ιστορία, όχι την ώρα του Σταυρού, αργότερα. Όταν, επί παραδείγματι, οι Απόστολοι άρχισαν να κηρύττουν, απεδείκνυαν την ειδωλολατρία, απεδείκνυαν την παρουσία των δαιμόνων. Αλλά στην πρώτη φάση αυτό το «εδειγμάτισεν» που λέγει εδώ ο Απόστολος Παύλος αναφέρεται στα μάτια των Αγγέλων. Δηλαδή στα μάτια των Αγγέλων φάνηκε το ξεγύμνωμα των δαιμόνων. Αλλά ας προχωρήσουμε.

Λέγει ο Άγιος Κύριλος: Τι έκαναν οι δαίμονες; Λέγει «ενεφώλευον». Εμφωλεύω, στήνω τη φωλιά μου στα ανθρώπινα μέλη. Αυτό λέγεται και ξαναλέγεται μέσα στις ευχές της βαπτίσεως. Γι' αυτό θα παρακαλέσω, όταν παρίστασθε σε μια βάπτιση, να προσέχετε τις ευχές. Θα μου πείτε...

Μπουρ... Θα μου πείτε, λέγονται; Δεν ξέρω, έχετε δίκιο. Πάρτε ένα ευχολόγιο και καθίστε να διαβάσετε σπίτι σας αυτά, να τα ιδείτε. Γιατί, όπως λέγονται πολλές φορές, πολλές φορές από πολλούς συναδέλφους, δεν ακούγονται, δεν κατανοούνται. Προσέξτε λοιπόν. Τι θα πει «εμφωλεύουν οι δαιμονικές δυνάμεις»; Εμφωλεύω θα πει στήνω τη φωλιά μου.

Ε... Όταν πρωτοβγήκανε εκείνα τα μαλλιά αφάνες, εδώ και πολλά πολλά χρόνια, βάζανε ένα σπρέι εκεί. Τι βάζουν και στέκονται τα μαλλιά όρθια; Πριν πολλά χρόνια, ίσως και τριάντα χρόνια, είχε σημειωθεί το εξής φαινόμενο.

Αυτά δεν πρέπει να πλυθούν, γιατί θα χαλάσουν. Σε ένα κεφάλι μιας κοπέλας είχαν στήσει τις φωλιές τους, το θυμόσαστε; Κατσαρίδες. Το θυμόσαστε; Το γράφανε οι εφημερίδες. Πω πω, κατσαρίδες! Είπα το παράδειγμα για να σας δείξω τι θα πει εμφωλεύω. Εμφωλεύω, το ρήμα εμφωλεύω, στήνω τη φωλιά μου εντός. Αυτό θα πει εμφωλεύω. Στήνω τη φωλιά μου εντός. Πού; Στα μέλη του ανθρωπίνου σώματος. Να σας πω ένα παράδειγμα από την Καινή Διαθήκη. Όταν ο Χριστός είπε σε εκείνη τη συγκύπτουσα, κατά τα άλλα ευσεβή γυναίκα.

Στη συναγωγή άκουγε το Λόγο του Θεού. Την αποκάλεσε θυγατέρα Αβραάμ ο Κύριος. Είπε ότι την είχε δέσει ο σατανάς δεκαοκτώ χρόνια. Τι είχε δέσει; Τη ραχοκοκαλιά της. Ήταν συγκύπτουσα, φοβερά συγκύπτουσα. Τι θα πει είχε δέσει; Θα πει είχε εμφωλεύσει εις αυτό το σημείο του σώματος και επέφερε καταστροφή. Η εμφώλευση, προσέξατε, προσέξατε, δεν είναι σχήμα λόγου, δεν είναι φιλολογική έκφραση, αλλά πραγματικότητα. Γι' αυτό σταυρώνουμε έναν άνθρωπο, γι' αυτό του ρίχνουμε αγιασμό, γι' αυτό τούτο, γι' αυτό εκείνο, ακριβώς για να διώξουμε.

Εμφωλεύοντες δαίμονες. Είναι πραγματικότητα αυτό. Αλλά είναι αυτό. Μετά, ως προς τον χιτώνα, λέει: Αυτόν τον οποίο ντυθήκατε, ξεντυθήκατε, και κατόπιν βάλατε λευκόν χιτώνα μετά τη βάπτιση. Τον χιτώνα που βγάλατε προκειμένου να μπείτε στην κολυμβήθρα, τον παλαιόν εκείνον χιτώνα, «ου τούτον πάντως λέγω τον αισθητόν». Δεν εννοώ, λέει, τον αισθητόν χιτώνα. Ποιον αισθητόν; Αυτά τα ρούχα που φορούμε. Όχι, λέει, αλλά τον παλαιόν άνθρωπον, τον νοητόν χιτώνα. Δεν μπορείς να βγάλεις το πετσί σου. Δεν μπορείς να βγάλεις, τι; Τι να βγάλεις; Δεν μπορείς.

Με ένα σύμβολο εκφράζεται αυτό, η αποβολή του χιτώνος που πας για βάπτισμα. Και είδατε, μόλις πάρουμε το παιδάκι από τις ευχές των αφορκισμών, το γδύνουμε. Αυτός είναι ο χιτώνας. Το γδύνουμε και το πάμε μπροστά στην κολυμβήθρα. Είναι η αποβολή λοιπόν του παλαιού ανθρώπου. Και συνεχίζει.

«Ον μη υπάλληλον ενδύσησθε η άπαξ τούτον αποδυσαμένη ψυχή, αλλά», λέγει, «κατά την εν τω Άσματι των Ασμάτων του Χριστού νύμφην· εξεδυσάμην τον χιτώνα μου, πώς ενδύσομαι αυτόν;» Αυτόν τον χιτώνα που γδυθήκατε, τον παλαιόν άνθρωπο.

Εδώ δεν ξέρω αν πρέπει να κλάψω, αγαπητοί.

Θεού λέει, μη γένοιτο να τον ξαναφορέσετε. Δηλαδή, αποβάλαμε την παλαιότητα. Μπορούμε να ξαναφορέσουμε την παλαιότητα; Ναι. Γιατί, απλούστατα, κατά δυστυχίαν μας, ούτε η αγωγή του σπιτιού είναι τέτοια, ούτε, δυστυχώς, και η Εκκλησία επιμελείται με ιδιαιτέραν και πυκνήν κατήχηση, ούτε η κοινωνία, πολύ περισσότερο, τα σχολεία μας και τα λοιπά. Και τα παιδιά μας ξαναντύνονται τον παλαιόν χιτώνα και μεγαλώνουν στη ζωή τους ντυμένα πάντα τον παλαιόν χιτώνα. Και, όπως είπα στην πρώτη κατήχηση, αν ενθυμείσθε, οι δαίμονες επιστρέφουν επειδή διώχθηκαν.

Επιστρέφουν, λέγει, δριμύτεροι. Γι’ αυτό και έχω με πολλούς δαιμονισμένους ανθρώπους.

Σοβαρότητα θέλω, είναι σοβαρό. Δηλαδή, βαφτίστηκα, δεν πρέπει να αμαρτάνω πια. Κάποτε ένας ιεραπόστολος πήγε, είχε βαφτίσει κάποιον Ινδόν, χριστιανό τον είχε βαφτίσει. Έφυγε όμως ο ιεραπόστολος. Ύστερα από πολλά χρόνια πήγε στον τόπο εκείνον και τον ερώτησε αν ήθελε να εξομολογηθεί, αν είχε καμιά αμαρτία. Και εκείνος είπε: «Όχι, δεν έχω τίποτα κάνει». «Γιατί, μήπως;» «Όχι», λέει, «βαπτίστηκα, προσέχω». Αυτό το είχαν οι αρχαίοι Χριστιανοί. Η φιλανθρωπία όμως του Θεού μας, Κυρίου μας, επειδή γνωρίζει το ευόλιστον της ανθρωπίνης φύσεως, το γλιστερόν προς την αμαρτία, μας έδωσε ένα δεύτερον επαναλαμβανόμενο βάπτισμα, το βάπτισμα της μετανοίας. Το πρώτον δεν επαναλαμβάνεται πλέον ποτέ. Και μας δίνει το δεύτερο. Ρυπώσαμε τον χιτώνα, τον λερώσαμε, τον λευκόν της αφθαρσίας, και μας δίνει τώρα το Μυστήριον της Μετανοίας για να ξανακαθαριστούμε. Νομίζω ότι θα μπορούσαμε να βρούμε μια αντιστοιχία σε εκείνο που συνέβη με τον Μωυσέα, όταν ανέβηκε στο όρος Σινά να πάρει τον νόμο. Ο νόμος

γράφτηκε δακτύλω Θεού, λέγεται σαφώς αυτό στην Αγία Γραφή. Ο Μωυσής πήρε μαζί του δύο πλάκες λίθινες. Ανέβηκε στο όρος και τότε, λέγει, δακτύλω Θεού —ξέρουμε από την Καινή Διαθήκη ότι ο δάκτυλος του Θεού είναι το Πνεύμα το Άγιο— εγγράφει ο νόμος επάνω στις πλάκες. Ο Μωυσής δεν χρησιμοποίησε γραφικήν ύλη ούτε το χέρι του. Όταν κατέβηκε κάτω, ο Θεός τού λέει: «Κατέβα γρήγορα, ο λαός ειδωλολατρεί». Κατέβηκε κάτω ο Μωυσής και είδε τον λαό να ειδωλολατρεί, να έχει στήσει εκείνο το χρυσό μοσχάρι, να το λατρεύει με χορούς και διασκεδάσεις και φαγοπότια αμαρτωλά. Τόσο οργίστηκε, που πήρε τις δύο πλάκες, τις έριξε κάτω και τις συνέτριψε και είπε: «Ένας λαός που έτσι σκέπτεται και έτσι ζει, δεν του αξίζουν τέτοια πράγματα θεϊκά. Ο νόμος από τον Θεό δεν του αξίζει». Λέγει ο Θεός: «Ανέβα πάλι στο όρος, φτιάξε δύο καινούργιες πλάκες, ανέβα επάνω για να σου ξαναδώσω τον νόμο». Όταν όμως ανέβηκε ο Μωυσής επάνω, δεν ξαναγράφτηκαν οι πλάκες δακτύλω

νευρατική, δακτύλω Θεού. Τις έγραψε τώρα ο Μωυσής. Αυτό είναι το πρώτο βάπτισμα, το πρωτότυπο, το σπουδαίο, δακτύλω Θεού. Δεχόμεθα το Πνεύμα το Άγιο, την απολύτρωση κτλ., κτλ. Όταν όμως αμαρτήσουμε, και μας δίνει τώρα το δεύτερο βάπτισμα, αυτό πια είναι κάτι πολύ πιο κατώτερο. Η αγάπη, βεβαίως, του Θεού μάς συγχωρεί, αλλά είναι κατώτερο. Θεού το ευχής έργον να μην είχαμε ποτέ αμαρτήσει. Θα μου πείτε: «Είναι δυνατόν;» Τι να πω; Οι πρώτοι Χριστιανοί έτσι έκαναν. Φαίνεται ότι είναι δυνατόν. Σήμερα, υπό τις συνθήκες που ζούμε, φτάνουμε και θεωρητικά ακόμη να πούμε: «Ευχαριστούμε!» Δεν είναι δυνατόν, ενώ θα έπρεπε να ήταν δυνατόν. Πάντως, δόξα τω Θεώ, μας έδωσε ο Κύριος το δεύτερο βάπτισμα. Τουλάχιστον, όπως λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, δεν έπρεπε να υπάρχουν βιβλία, γιατί ο νόμος του Θεού γράφτηκε στις καρδιές των ανθρώπων. Αλλά, αφού λερώσαμε τις καρδιές μας και δεν μπορούμε πια να διαβάζουμε τον νόμο του Θεού στις καρδιές μας, στη συνείδησή μας, ο Θεός μάς έδωσε βιβλία, μας έδωσε τη Γραφή. Τουλάχιστον, λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, διάβαζε την Αγία Γραφή. Δεν είναι πια γραμμένος ο νόμος στην καρδιά σου, αλλά τουλάχιστον διάβαζε το βιβλίο, που είναι βεβαίως δευτέρας ποιότητος έναντι του πρωτοτύπου,

η ανθρώπινη καρδιά. Και λέει στη συνέχεια, αναφέρεται σε ένα χωρίο: «Ὃν μὴ ὑπάλληλιν ἐνδύσησθε πάλιν, ἅπαξ τοῦτον ἀποδυσαμένης τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ λέγῃ ἡ ψυχή, κατὰ τὴν ἐν τοῖς ᾄσμασι τοῦ Χριστοῦ νύμφην· Ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου, πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν;» Πράγματι, είναι στο Άσμα Ασμάτων, είναι στο πέμπτο κεφάλαιο, στον τρίτο στίχον, που λέγεται εξής, ωραιότατα. Σας είπα, σας είπα, το Άσμα Ασμάτων είναι πολύ πολύ ωραίο και, μάλιστα, τελευταία εξεδόθη του Αγίου Γρηγορίου του Νύσσης στη σειρά της Πατρολογίας της Θεσσαλονίκης, όχι του Μινί, η έκδοση Θεσσαλονίκης.

Είδα με μεγάλη μου, μεγάλη μου χαρά ότι ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης έχει υπομνηματίσει το Άσμα Ασμάτων. Αν καμιά φορά μας αξιώσει ο Θεός και το κάνουμε το βιβλίο αυτό, θα έχουμε τουλάχιστον και ένα βοήθημα, εγώ θα έχω ένα βοήθημα για να δω πώς ερμηνεύει. Ήδη το διαβάζω το βιβλίο αυτό. Είναι ωραιότατο. Είναι ωραιότατο. Λοιπόν, η νύμφη, δηλαδή εκείνη, είναι μέσα στο σπίτι της. Εκείνος είναι απ’ έξω. Είναι ο Χριστός και η Εκκλησία. Είναι ο Χριστός και η ψυχή. Χτυπάει την πόρτα. «Άνοιξέ μου», λέει εκείνος. Λέει εκείνη: «Πώς να σηκωθώ από το κρεβάτι μου;» Γιατί τότε, επειδή περπατούσαν και ξυπόλυτοι ή με παπούτσια ατελή,

εσκονίζοντο, και για να πάει κανείς στο κρεβάτι του έπρεπε να πλύνει τα πόδια του. Και λέγει εκείνη: «Ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου», ξεντύθηκα. «Πώς θα ξαναντυθώ;» λέει στη συνέχεια, «και θα λερώσω και τα πόδια μου». Βέβαια, εκεί είναι άλλη ερμηνεία, αλλά εδώ ο Άγιος Κύριλλος χρησιμοποιεί ένα ημιστίχιο για να στηρίξει αυτό το οποίο θέλει να πει. Ότι ξεντύθηκα, πώς θα ξαναντυθώ; Έβγαλα τον χιτώνα της αμαρτίας, της παλαιότητος, του παλαιού ανθρώπου· πώς πάλι θα ξαναντυθώ; Και προχωρεί: «Ὢ θαυμασίου πράγματος! Γυμνοὶ ἦτε ἐν ὄψεσι πάντων»,

«οὐκ ᾐσχύνεσθε». Τι θαυμάσιο, λέει, πράγμα! Είσαστε γυμνοί στα μάτια όλων και δεν ντρεπόσαστε. «Ἀληθῶς γὰρ μίμημα ἐφέρετε τοῦ πρωτοπλάστου Ἀδάμ, ὃς ἐν τῷ παραδείσῳ γυμνὸς ἦν καὶ οὐκ ᾐσχύνετο». Πραγματικά είχατε μιμηθεί τον πρωτόπλαστον Αδάμ, που στον Παράδεισο δεν ντρεπόταν. Δηλαδή, με άλλα λόγια, δημιουργήσατε μέσα σας έναν καινούριο παράδεισο. Διότι πράγματι το βάπτισμα είναι ένας παράδεισος. Να πω, μεγαλύτερος και καλύτερος και αγαθότερος παράδεισος είναι το βάπτισμα από τον παλαιόν

Παράδεισων του Αδάμου Και προχωρούμε στην τρίτη παράγραφη Ήτα, αποδιθέντες, ελέο ηλίθεστε επ' ορκιστό Απάκρον κορυφής τριγών έως τον κατοτάτων και κοινωνία γίνεστε της καλλιελαίου Ιησού Χριστού

Γράψει χωρία από την Αγία Γραφή που αναφέρονται, για να τα έχω πρόχειρα αυτά που λέει εδώ ο Άγιος Κύριλλος. «Εἶτα», λέγει, «ἀποδυθέντες» —γδυθήκατε, συγγνώμη, γδυθήκατε— «ἐλαίῳ ἠλείφεσθε». Έχετε δει που ο ανάδοχος παίρνει το λάδι. Αυτό το λάδι δεν είναι το χρίσμα· λάδι απλώς, κοινό λάδι. Και βάζει, κρατάει τις δύο του φούχτες έτσι, και ρίχνει ο ιερεύς μέσα το λάδι, αφού προηγουμένως το ευλόγησε. Έχει σημασία αυτό. Και ο ανάδοχος με το λάδι αυτό αλείφει τον αναδεκτόν, τον βαπτιζόμενον, από κορυφής, λέει, από τριχών κορυφής έως τον ακρότατο, έως κάτω τα δάκτυλα. Ολόκληρο το σώμα το αλείφει.

Ότι, όπως στην αρχαία εποχή οι παλαιστές, πριν παλέψουν, άλειφαν το σώμα τους με λάδι, ώστε να μην μπορεί ο ένας να πιάσει τον άλλον, δηλαδή, όπως θα πάλευαν, να γλιστρούν, να γλιστράει ο ένας από τον άλλον. Και επειδή μετά το βάπτισμα απομένει η πάλη με τους δαίμονες —τους απομακρύναμε και τώρα πρέπει να παλέψουμε να τους νικήσουμε— γι’ αυτό ο Χριστός πήγε εις την έρημο. Όχι, βεβαίως, ότι εκείνος είχε ανάγκη να παλέψει· δεν είχε καμία αμαρτία ούτε εμφώλευαν οι δαίμονες στην Αγία Σάρκα Του. Άπαγε!

Θεός να φυλάξει! Αλλά μας έδωσε τύπο, τύπον αγώνος. Έτσι έχουμε να παλέψουμε με τον διάβολο και πρέπει να γλιστρούμε από τις μεθοδείες του και τις κακοτεχνίες του, για να μπορούμε να γλιτώνουμε από αυτόν. Εδώ, λοιπόν, λέγει: με το λάδι είχατε αλειφθεί. Αλλά τι έλαιον ήταν αυτό; Εξορκιστόν. Είναι δοτική, δηλαδή το εξορκιστόν έλαιον. Απ’ τη μιαν άκρη ως την άλλη, από το κεφάλι σας μέχρι κάτω. «Καὶ κοινωνοὶ ἐγίνεσθε τῆς καλλιελαίου Ἰησοῦ Χριστοῦ». Και γινόσαστε κοινωνοί, μέτοχοι της καλλιελαίου, δηλαδή της ελιάς, του λιόδεντρου που βγάζει ωραίες ελιές. Και αυτό το δέντρο είναι ο Χριστός.

Ακούστε τι γράφει ο Απόστολος Παύλος εις την προς Ρωμαίους. Βέβαια, το λέγει σε μια άλλη περίπτωση αυτό ο Απόστολος Παύλος, αναφέρεται στη σχέση Εβραίων και εθνικών, όμως είναι σημαντικό για το θέμα μας. «Σὺ δέ», λέγει. Ποιος «σύ»; Εσύ ο ειδωλολάτρης. «Ἀγριέλαιος ὤν», υπάρχων αγριέλαιος. Ήσουν αγριελιά, δεν έκανες καλές ελιές. «Ἐνεκεντρίσθης ἐν αὐτοῖς», μπολιάστηκες εν αυτοίς. Το οι, μικρό γιώτα, πληθυντικός, δοτική πληθυντικού. Σ’ αυτούς. Ποιους; Στους Εβραίους. «Καὶ συγκοινωνὸς τῆς ῥίζης καὶ τῆς πιότητος τῆς ἐλαίας ἐγένου», και έγινες μέτοχος της ρίζας, της πιότητος. Το πι με γιώτα θα πει της πιότητος, δηλαδή του πλούτου, της αγαθότητας εκείνης της ελαίας. Ποιας ελαίας; Τότε ήταν η Εκκλησία των Εβραίων, τώρα είναι η καλλιέλαιος που λέγεται Ιησούς Χριστός. Όπως, λοιπόν, αντιλαμβάνεστε, αγαπητοί, εδώ θέλει να πει ο Απόστολος Παύλος: Είσαστε πρώτα οι άνθρωποι, οι άνθρωποι, η αγριέλαιος. Τώρα όμως μπολιαστήκατε, μπολιαστήκατε εις την καλλιέλαιον που λέγεται Ιησούς Χριστός, στην καλή, την ήμερη ελιά. «Ἐκκοπέντες γὰρ ἐκ τῆς ἀγριελαίου, ἐνεκεντρίσθητε εἰς τὴν καλλιέλαιον». Αφού κοπήκατε, λέει, από την αγριελιά, τώρα μπολιαστήκατε εις την καλλιέλαιον.

«Κοινωνοὶ ἐγίνεσθε τῆς πιότητος τῆς ἀληθινῆς ἐλαίας», και γινήκατε, λέγει, κοινωνοί, μέτοχοι της πιότητος, δηλαδή του πλούτου. Το πι με γιώτα. Πίον όρος θα πει παχύ βουνό. Πιότης θα πει παχύτης, συνεπώς πλούτος. Λέμε το φαΐ έχει μέσα πολύ βούτυρο, είναι λιπαρόν, είναι πίον, γιώτα όμικρον, λιπαρόν, λέει, πλούσιο. Το τυρί είναι πίον, λιπαρόν, πλούσιον. Λοιπόν, εδώ αυτής της ελαίας της πλουσίας γινήκατε μέτοχοι και προσέξτε, αυτή η ελαία είναι αληθινή. Έχουμε τώρα μία άλλη περίπτωση που, όπως ξέρετε, ο Χριστός είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή». Γιατί είπε «η αληθινή»; Γιατί ήταν ο Ισραήλ η άμπελος η πρώτη. Αστόχησε και έρχεται ο Ιησούς Χριστός, που δεν πρόκειται ποτέ, ως Θεάνθρωπος, να αστοχήσει. Η παλαιά καλή ελαία, ο Ισραήλ, αστόχησε. Έρχεται όμως η αληθινή καλή ελαία, ο Ιησούς Χριστός, που δεν πρόκειται ποτέ να αστοχήσει. Έλα, λοιπόν, άνθρωπε, να μπολιαστείς εις την καλή ελαίαν που είναι ο Ιησούς Χριστός και θα αποδώσεις πλούτον πολύν πνευματικόν. Ο Κύριος να σας ευλογεί.