Catecheses of St Cyril 177 | 02-04-1990

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Beloved, we are in Saint Cyril’s First Mystagogical Catechesis—that is, in what he now teaches those who have already been baptized. At first they were catechumens preparing for illumination; now they are numbered among the faithful, and he teaches them how they must live the life of Baptism, the Christian life. Saint Cyril therefore devotes two catecheses to Baptism, one to Chrismation, and so on. There are five in all: one on the Holy Eucharist and one on the Divine Liturgy.

There is also the interpretation of the “Our Father.” I am repeating these things, though I have already told you them, because we always have new brethren, and they need to see how what we are about to say connects with what we have already said. We are in the ninth paragraph of the First Mystagogical Catechesis. Those of you who have the book will find it on page 249, under the letter theta, paragraph nine. You remember that Saint Cyril has already told those who are now among his faithful that they must have no thought of turning back. He referred to their former ways, to which they might perhaps...

have taken refuge again, such as the realm of magic, together with everything else we discussed last time and the time before. He warned that if they draw back, the devil will become even more bitter toward them. For this reason, he also mentioned Lot’s wife. She turned back and looked behind her to see what had become of her house, and she became a pillar of salt. It is a deeply instructive story, used not only by Saint Cyril but countless times by the Fathers. That is why he recalls here what the Lord said: “Do not turn back after putting your hand to the plow.”

“Do not turn the course of your life into salt.” Christ’s words about putting one’s hand to the plow were these: “No one who puts his hand to the plow and looks behind him, turning back, is fit for the Kingdom of Heaven.” No one who has put his hand to the plow and then looks back is fit or suitable for the Kingdom of God. For truly, if we set out to accomplish something but do not bring it to completion, we have achieved nothing. Remember also the parable of the king setting out to war and of the man building a tower without having enough to finish it.

The builder cannot finish his tower, or the king setting out to war does not have enough men to fight. The Lord says, in effect: You have so many thousands of soldiers, while the other king has more. Where are you going? What are you doing? All this shows that once the believer has set out, he has resolved never to turn back and never to have—and this is a beautiful little phrase—a “memory of returning.” A memory of returning means remembering the old things. Outwardly I may appear not to have turned back, yet inwardly I remember and long for my former life: my debauchery, my amusements, my old male and female companions—in the sinful sense—and so forth. No.

You have put your hand to the plow—to your salvation. Do not, he says, turn the course of your life into salt by looking back; instead, “flee to the mountain, to Jesus Christ.” We said last time—and there is no harm in saying it again—that the two angels told Lot: You will not be saved within the city, so you must flee; nor will you be saved in the country surrounding the city, so you must not remain there either. “Escape to the mountain.” I also mentioned an interpretation I once read in Eugenios Voulgaris: the city is sin; it is the causes of sin.

Forgive me: the city is sin itself, while the surrounding country represents the causes of sin. Neither can save you. In other words, if you commit fornication, you are not saved; and if you watch something pornographic on television, again you are not saved. Do you hear? “Escape to the mountain.” And the mountain, as Saint Cyril says here, is Christ. We must therefore avoid not only sin itself, but also the causes of sin, because salvation is not found there. I have said this to connect our discussion with the next paragraph: “When, therefore, you renounce Satan, trampling underfoot every covenant with him, you dissolve the ancient...”

“covenants with Hades. Paradise is opened to you—the Paradise of God, which He planted toward the east, and from which our forefather was exiled because of his transgression.” There is something very striking and beautiful here. When you declared that you renounced Satan, you said that you were no longer among his ranks: you were leaving him behind and joining yourself to Christ. At that moment you dissolved those covenants. The exact words are: “You dissolve the ancient covenants with Hades.” What are these covenants with Hades?

It is known that a covenant was made—and you may be hearing this for the first time. Isaiah also speaks of it, though the reference given here in the book is chapter seven, where it is not found, so perhaps there is a typographical error. When our first-created ancestors were in Paradise, they made a compact, an agreement, a kind of covenant with the devil. It was a covenant with Hades, because the devil told them that if they tasted the fruit, they would become gods and immortal. “You will become gods.”

“Your eyes will be opened.” And so that covenant was made. It was as though they said: “You have told us this, O Satan, and we accept it. We therefore accept what you have said and enter into an agreement with you. The agreement is that we will taste the fruit, just as you tell us to do.”

They would become gods—and they tasted the fruit. That is the covenant. But not only did they fail to become gods; they also inherited death. This is why Saint Cyril says here, “You dissolve the ancient covenants with Hades.” For, poor and wretched man, instead of becoming a god, you went down into Hades.

Indeed, this compact—this covenant with the devil—was made, listen carefully, by the whole human race of every century and every age, in the person of our forefather Adam. This brings me to my point. You know, ancestral sin involves many things; it has many dimensions. There is real subtlety in understanding precisely what ancestral sin is. This is why I told you that in the person of Adam the whole human race sinned. Why? Because the whole human race was present in the loins of Adam.

All Israel was present in the loins of Abraham. Thus Levi paid the tithe even though Levi had not yet been born. Levi, you see, was Abraham’s great-grandson. Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and Jacob begot twelve sons, one of whom was Levi. Abraham gave a tithe—a tenth of the spoils—from...

a war that had taken place, and so forth, to Melchizedek.

There, the Apostle Paul explains to us, Levi also gave the tithe, though he had not yet been born. Indeed, if you wish, even Isaac had not yet been born. How, then, did Levi pay the tithe? This involves profound theology. Paul says that Christ is a priest according to the order of Melchizedek, and the second Psalm says the same; no one can falsify this passage. I use the word “falsify” because there is an issue concerning falsification by the Jews, especially in connection with the documents from Qumran, and so forth. We shall discuss that next year.

You may ask me something about it then, and we shall discuss it—not now. Thus Levi, while still in the loins of Abraham, paid the tithe to Melchizedek. Now, if Christ is a priest according to the order of Melchizedek, then He is greater than the priesthood according to the order of Levi, since Levi paid the tithe to Melchizedek in the person of his great-grandfather Abraham. I have told you this to explain why the whole human race, being present in the loins of Adam, pays—or rather, accepts—the covenant Adam makes with Satan: a covenant with Hades.

A covenant with death. I know you may say: “But what becomes of the person in all this? What about personal responsibility? What fault would there be in me? If I had been asked, for example, I would have said that I refused to make such a covenant with Satan.” I shall answer you. First of all, you know that what we are saying is not empty talk. We are going more deeply into the Mystery of Baptism, into the theology of the Mystery of Baptism, so that we may understand why we are baptized—for Baptism delivers us from all these things. So, I shall answer you. First of all!

If the devil came to us today and offered us theosis, we would listen to him and would personally commit the same sin. Do not forget that ancestral sin is personally repeated by every human being in every century and every age. It is repeated! For every human being in every age seeks autonomy. And ancestral sin was the pursuit of theosis without God. Therefore, since every person seeks autonomy, each one repeats ancestral sin. Indeed, our own age seeks above all the autonomy of...

the human person, but...

The New Adam comes—and it is not I who call Christ the New Adam; the New Testament does so, through the Apostle Paul—and He comes to establish His New Covenant, a new covenant. Why is it new? Not only in relation to the Old Testament.

and also that most ancient covenant which man made with the devil. Christ’s Covenant comes to dissolve, not the Old Testament, but that covenant which man made with the devil in Paradise. It comes to abolish it. And we know that when there is a newer covenant, it supersedes the old one. Pay attention.

This is what happens. Our first parents entered into that covenant in a particular way. You may ask, did they go to a notary’s office? Were documents drawn up? No. It was done through what we call faith—I emphasize, faith. They believed the devil, and in this way the agreement was confirmed. They stretched out their hands and ate the fruit. Then the New Adam comes and again uses the same means—faith—as though saying, “O men, O Adam, you believed the devil.”

You were lost. You perished. But if you now believe in Me, the New Adam, you will be saved. And so that former covenant is broken and destroyed; it is literally dissolved through the covenant that each believer, each free human person, now makes with the New Adam. Pay attention: this happens in Baptism. Now, if you ask—and I want to anticipate your objections and try, as far as I can, to answer them—if you ask, “But what about all those who lived before Christ?”

What about all those whom the preaching of the Gospel had not yet reached—not by the first century, nor by the fifth, the tenth, the fifteenth, the eighteenth, or even the twentieth? What about all these people, both before Christ and after Christ? Well, no one is treated unjustly. They will be saved. How? When Christ descended into Hades, those who had lived before Christ and then believed in Him were saved. Who believed? Those who were disposed to believe—that is, those who would have believed if Christ had come during their earthly lives.

They believed in Christ in Hades. Therefore, those who lived before Christ were not treated unjustly. As for those who lived after Christ, as Paul tells us, they will be judged according to the law of conscience implanted within them. Thus we see that God treats no one unjustly. And this is our great concern: He treats no one unjustly. God “desires all men to be saved and to come to the knowledge of the truth.” This is so even for those who lived before Christ, for someone might ask, “Why did Christ not come while Adam was still alive? Why did He come whole ages and millennia after Adam?”

Yet God treats no one unjustly. Do you understand? And so, my beloved, Baptism breaks the covenant with Hades and with the devil, and establishes a covenant with Christ, the New Adam—a covenant of eternal life. Once that former covenant has been dissolved, “the Paradise of God is opened to you, which He planted toward the east, and from which our forefather was exiled because of his transgression.” Let us examine this. He says that Paradise is now opened to you.

God planted it toward the east—eastward, Scripture says, in Eden—and because of our forefather’s transgression, we stood exiled from it. He was exiled, we were exiled, and we continue to exile ourselves. “And the symbol of this is your turning from west to east, toward the dwelling place of light.” Therefore, he says, when you were about to be baptized, you stood in the outer chamber, not in the inner chamber. We shall examine what happens in the inner chamber later, in the Second Catechesis. You were facing west, as we explained last time. Now, he says, you are commanded to turn toward the east.

We stand holding the child—the godparent, the sponsor, holds the child—and we face west while the exorcisms are read. Then we turn toward the east and approach the baptismal font, still facing east. In essence, he says, under your old covenant you were looking westward, in the direction toward which the devil had turned you.

These things, of course, are symbols. He will tell us very plainly a little further on that they are symbols. You were facing the darkness, because when the sun sets, darkness comes. That was the old covenant. Now you turn back toward the east. Toward what? Toward the place where God planted Paradise, from which Adam departed.

Now you turn back toward that place, the dwelling place of light. Here “dwelling place” simply means the place where the light is.

Do you understand what I said earlier? Let me state it more clearly. In Baptism we have, so to speak, a representation of our Fall and our rising again. These things unfold before us almost like a dramatic enactment, a sacred rite showing who I was and who I may now become. But there is this difference: the symbols are enacted sacramentally, while the salvation itself is real. I have a question here that was asked last year, which I was unable to answer at the time.

Someone said, “We read in a Christian periodical that the Divine Liturgy is a representation. Is that not a dreadful thing to say?” No, it is a representation, but with this essential difference: when a theater presents a reenactment of a battle—a naval battle at Salamis, for example, or the Battle of Marathon—we do not actually return to that event. It is only a reenactment. In the Divine Liturgy we speak of the first entrance, the second entrance, this and that, the Proskomide, and the Holy Table. All these are symbols. So there is a representation, but with this tremendous difference: in an ordinary reenactment, the people who fought do not come alive again. We simply honor those who were victorious.

We may commemorate the Battle of Marathon, but here we have the living Jesus Christ. That is the great difference. There we truly have the Body and Blood of Christ, surrounded by a visible presentation—I will now replace the word “representation” with “visible presentation”—through which I can experience, in a perceptible way, the events and decisive moments in Christ’s life: the Crucifixion and the Resurrection, for that is essentially what it is. I experience them and, as it were, see them with my own eyes. But the heart of it is real, because Christ Himself is truly present. The Body and Blood of Christ are not symbols.

They are truly the Body and Blood of Christ. God willing, if we live and God wills it, we shall examine this next year in Saint Cyril’s Fourth Mystagogical Catechesis and see how he speaks about the Body and Blood of Christ. So too here: these things are symbols, but at their heart lies an overwhelming reality. What is that reality? The salvation of man. Man’s salvation is real. Yet man enters into it in two ways—pay attention to this point—in two ways. First, he retraces his own course, the course humanity has followed since Adam: he was in Paradise, lost it, remained outside, and entered into a covenant with Hades and with death.

Then Christ comes, and this is the second aspect, so that man may enter into Christ’s own course and become united with Him. This is very important. The word “united” is not mine; it belongs to the Apostle Paul. Man enters into Christ’s course and receives salvation in his very being.

Is this merely symbolic? No, it is real salvation, because in this way man will rise bodily to eternal life. It is a real resurrection—truly real. Nothing in what follows is merely symbolic. The real human person will enter the real Kingdom of God and attain the real theoria, the divine vision of the person of Jesus Christ. We shall examine this, especially in the Second Catechesis, though we will not have time to reach it this year. There we shall see precisely how man enters the baptismal font. Pay attention: the font is not only death, for we are baptized into Christ’s death. At the same time, the font is also a womb, and from a womb a living being comes forth. Let me remind you very briefly of this, since we are about to interrupt our series, so that you may have a somewhat more complete picture.

Nicodemus visited the Lord one night.

The Lord spoke to him about rebirth, and Nicodemus asked, “What does this mean? Must I enter again?” What a naïve question! “Must I,” he said, “enter my mother’s womb again?” And the Lord answered, “Truly, truly, I say to you, unless one is born from above, through water and the Spirit, he cannot be saved; he cannot enter the Kingdom of God.” This birth “through water and the Spirit” is the Mystery of Baptism. It is neither through the Holy Spirit without water, nor through water without the Holy Spirit. The Lord had spoken of rebirth, but Nicodemus understood it in a crude, literal way and asked, “Must I enter my mother’s belly, my mother’s womb, again?”

Now this birth “through water and the Spirit” is accomplished in the baptismal font. The font, therefore, is not only death and a tomb. Through the threefold immersion and rising from the water, it is not only the resurrection of the dead; it is also the womb of man’s rebirth. For this reason, Saint Cyril speaks about rebirth in his Second Catechesis. Saint Cyril then continues: “At that time you were told to say: ‘I believe in the Father, and in the Son, and in the Holy Spirit, and in one Baptism of repentance.’”

“In the preceding catecheses, these things were explained at length, insofar as the grace of God granted.” In other words, he says, at that time you were told to say: “I believe in the Father, and in the Son, and in the Holy Spirit, and in one Baptism of repentance.” In the preceding catecheses—the catecheses addressed to those preparing for illumination—we spoke about these things at length, insofar as the grace of God granted. Let us now examine this, my beloved. You know that at this point he is always referring to what we might call the outer chamber—

The baptistery is divided into two parts, and the Baptism itself takes place in the inner chamber. In the outer part of the baptistery, the exorcisms are performed and the declarations are made: “I renounce him,” “I unite myself to Christ,” and so forth. We know that when a person declares that he unites himself to Christ, he is then told to say—today the sponsor says it on behalf of the one being sponsored, the person being baptized—“I believe in one God, the Father Almighty,” and so forth. Saint Cyril condenses this and says, “I believe in the Father.” After the Nicene Creed has said certain things about the Father, it continues, “and in the Son,” with certain articles concerning Him, and then, “and in the Holy Spirit, the Lord, the Giver of Life.”

All this, then, is condensed here, at least in its wording: “I believe in the Father and in the Son and in the Holy Spirit, and in one Baptism of repentance.” Notice that the sponsor says, “I believe in one God,” and so forth. Let me make an observation here. A great many sponsors do not even know how to recite the Creed. What, then, could we say about their understanding of its content? And yet they undertake to become sponsors. I have told you before, and I tell you once again: be very careful when you undertake to become a sponsor. You should do so only when you know that

you are able to catechize the child and help the child as he or she grows. Become a sponsor if you also know that the child’s parents will allow you to help their child spiritually. But when you know that their criteria are entirely worldly, and that they invite you to become a sponsor merely for social appearances, while their convictions will not allow you to catechize their child—they may be materialists or whatever else—then, my dear friends, do not hesitate to say, “Thank you for the honor you have shown me.”

“I will not be able to undertake this responsibility.” “Why?” “Well, I simply will not be able to undertake it.” Do not offer too many explanations, because you may even end up being punched. Forgive me, but some people do not understand such things. Simply say, “Forgive me, but I will not be able to undertake it.” So take great care in this matter, because the sponsor’s responsibility is considerable. Of course, you may say that the Church assumes the work of catechesis. Then what can the sponsor do? He provides whatever further support is needed. It is like the sponsor at a wedding. What is the role of a wedding sponsor? Do you know? The wedding sponsor is the person who helps the couple if things are not going well. He does not interfere or intrude into the couple’s life.

God forbid that he should intrude into the couple’s life. But if the peace of their life together is disturbed, or their marriage is in danger of breaking apart, then the wedding sponsor comes and says, “I placed the crowns upon you. Now then, let us see: what differences have arisen between you?” That is the role and position of the wedding sponsor. He does not interfere, but he watches over the couple and sees how they are doing. The same is true of a sponsor and the child he baptizes. The Church, of course, unquestionably has the primary responsibility for catechesis. Yet the sponsor also keeps watch, follows the child’s progress, and observes.

How is his godchild doing? Is he doing well or not? The sponsor therefore bears responsibility not only for doctrinal catechesis but also for the child’s lived spiritual experience. Is my child, my godchild, becoming entangled with bad company? Is he living a spiritual life or not? Does he receive Holy Communion? Does he pray? How is his spiritual life as a whole? The sponsor bears responsibility for these things. But now, pay attention: I shall return to the covenant with Hades. There, God was denied. Yes, because when our first parents listened to Satan, they were in essence denying God. Now, however, we have an

affirmation of God. When does this take place? At the moment a person is baptized and confesses the One whom, back then, while still in Adam’s loins, he had denied. And what does he say? “I believe in one God, the Father Almighty,” and so forth. Thus the Creed also signifies a return to and acknowledgment of the covenant Adam had made with God, into which the devil came and inserted a counterfeit covenant. “No,” the devil said, “things are not as God told you; they are like this instead.” That counterfeit covenant is now dissolved, and man comes to acknowledge the Holy Triune God. This is clearly expressed in the Creed, as I have emphasized to you: we do not say merely, “I believe in God,” but, “I believe in the Father and in the Son and in the Holy Spirit,” precisely so that we may confess and accept the Holy Triune God. Paragraph ten says: “Therefore, secure yourself in this confession and be watchful. For our adversary the devil, as was just read, walks about like a lion, seeking someone to devour. In former

times death prevailed and swallowed men up; but after the holy washing of regeneration, God wiped away every tear from every face. For you no longer mourn, having put off the old man, but you rejoice, having put on Jesus Christ as the garment of salvation.” In this tenth paragraph we are told: since you know these things and have confessed them, make them your security. Secure yourself in these words. My dear friends, the confession we make—and which we later learn, study, and read—will protect us from every wind of human teaching, to use the Apostle Paul’s words, and from every error that may arise. There we shall find our security. What did I confess? That is what I shall persist in confessing. But after saying, “Secure yourself in these words,” Saint Cyril adds, “Be watchful.” Allow me to say a few words about this command. Literally, the Greek word means to abstain from wine and therefore to have a very calm and collected mind.

A clear mind. Thus one is sober and watchful, possessing a watchful nous, a clear spiritual intellect. In the spiritual life, this word is also used by the Apostle Paul when he tells Timothy, “But you, be watchful in all things.” It was used very widely by the Fathers of our Church, especially the Desert Fathers, who came to be called the Neptic Fathers, the Fathers of watchfulness. From this word come the terms “neptic” and “neptic theology,” and so forth. It means: keep your nous clear.

Keep your heart pure, so that you may discern what is spiritually beneficial to you. You must also be able to see—for he next says, “For our adversary”—the hostile powers, to perceive the devil behind them, and to recognize the intention with which he comes and approaches you. You certainly cannot see this unless you practice nepsis, watchfulness. Let me give you the definition of nepsis according to the Neptic Fathers: “Nepsis is what is also called the guarding of the nous and purity of heart.” Nepsis is also called

the guarding of your nous. Do not admit into your spiritual intellect things that should not enter it. Guard your nous, and in this way preserve purity of heart. When does the heart remain pure? When the nous is guarded. My dear friends, our entire spiritual life revolves around this.

Every other approach is futile. This is the way in which we can live the spiritual life. Let me say it once again: let us not waste our effort on other things. Why do I say this? Because we imagine that by other means we shall attain the spiritual life and, consequently, our salvation. After all, if I do not attain salvation, what purpose does the spiritual life serve?

The spiritual life will bring us to the acquisition of the Holy Spirit. But do we truly desire this? In what way do we desire it? We do not keep our nous watchful, nor do we keep our heart pure. For what does Saint Cyril say? “Be watchful.” What is nepsis? The guarding of the nous and purity of heart. When I turn on the television and watch pornographic things,

tell me, what kind of guarding of the nous do I possess? And if I do not guard the nous, how filthy my heart becomes! From the things my nous sees and thinks about, my heart begins to give birth to evil desires. Therefore, we have neither guarding of the nous nor purity of heart. And do not forget what the Lord said: “Blessed are the pure in heart, for they shall see God.” This is the foundation of the spiritual life. Let us not deceive ourselves into thinking that we can attain the spiritual life in some other way. If we begin in this manner, the Fathers say that, if you truly desire it—pay attention—you can become a saint within twenty-four hours. How can that happen? Through precisely what we are discussing now. You may ask, “Can I truly become a saint?” Listen carefully: I can become a saint, but I must preserve what I have acquired. I must preserve it, just as I might acquire, let us say, money

in a single moment. The problem is not only how I shall acquire it, but also how I shall preserve it, because I may lose what I gained. Preservation, then, is a very important matter. Let us continue. Why does he say, “Be watchful”? “For our adversary the devil...” Why is the devil called our adversary? An adversary, an adversary—why? Because he lays claim to us. When I was young, I imagined that the devil—and I believe many others may imagine something similar—tries to win people, human souls, away from God,

that he has a kingdom of his own and wants to take as many people as possible away from God.

But the devil himself will be in Hell and will himself be tormented—first he, and then the people who have accepted him. He has nothing to offer human beings except the satisfaction of his envy. Nothing else. And the satisfaction of his hatred, for the devil envies and hates man. He has nothing else to gain. Satan’s envy and hatred are irrational. You asked me to explain the three points, did you not? We shall discuss them. They are irrational. Why are you envious? There is no answer. You too were once a creature of God.

You dwelt in the realms of light above, and you fell. Why? Why do you envy man? Because you fell? Ah, so you fell. This is the psychology of one who falls and then hates and envies the person who remains standing. The devil sees man, a creature of God, and fears that man will gain what he himself failed to gain. So he envies and hates man and brings about his fall. And now notice this: the devil is our adversary. “As you have just heard in the reading, he walks about like a lion, seeking someone to devour.” He roams about, looking for someone to swallow. Suppose you heard on the radio

that in the city,

in the streets of our city of Larissa, a lion that escaped from a circus is roaming free. What would you do? Would you pick up your handbag and go shopping? Suppose the radio announced, “It is prowling around the central square.” Would you go there to browse the shop windows? Would you take your little child along in a stroller so that you could enjoy the outing? Or would you shut yourselves inside your homes? My dear friends, the devil walks about through the streets of this earth, seeking someone to devour, seeking someone to devour. And this is a dreadful thing. He appears as a lion.

A lion. And do not forget that this was written by the Apostle Peter. Like a roaring lion, he seeks someone to devour. “In former times, however, death prevailed and swallowed them up.” In the time before Christ, it swallowed everyone, because death had prevailed. And so you understand that they were all indeed prey to that dreadful lion called the devil. “But through the holy washing of regeneration, God has wiped away every tear from every face.” Now, however, he says,

“through the holy washing of regeneration.” Here we encounter, in passing, the word “regeneration,” because he will explain it further in the next catechesis. The word is found in the New Testament, when the Lord said, “in the regeneration,” and so forth. Therefore, “it shall be given back,” and so on. What is regeneration? It is re-creation. That is what regeneration means. The Greek word is written with one nu. It does not mean simply being born again, but coming into being again—that is, the re-creation of the human person.

This element of our re-creation is Baptism, the holy washing, as he calls it here. You see, then, that the baptismal font is a womb. It is not only a tomb and death, but also a womb of rebirth. I said: death. Unless we die with Christ and rise with Christ, we cannot enter the Kingdom of God. How does one die in Baptism? By being immersed in the water. What does that signify? A tomb. I am beneath the water. I have died. It is a tomb.

Death. But I must die with Christ. Christ died upon the Cross; I too will die with Him. The Apostle Paul said that the world had died to him. Sin had died. In this way we shall die to sin and die to the world, and then we shall rise with Christ. We shall rise with Him; He will raise us. First, however, we shall rise spiritually, and afterward will come our ontological resurrection, the resurrection of our whole being. This is precisely what rebirth is. And so, for the fifth time I will say it: Baptism—the baptismal font—is death, resurrection, and rebirth. “God has wiped away every tear from every face, for you no longer mourn.” God has removed every tear from every face. You do not mourn, “since you have put off” the old man. We shall examine “putting off” and “putting on” in the next catechesis. “Instead, you rejoice, clothed in the garment of salvation, Jesus Christ.” Here we have two things, which he will explain more fully later. The first is the putting off of the evils that...

entered the world—the moral evils that came into the world. These are tears, mourning, and death. To sum them up: sickness, the hardship of life, and sweat—all the toil and sweat required to earn one’s bread—and finally death, which sets its seal upon them all. These are the evils that entered the world as a result of the transgression. Now, he says, they are passing away. You take them off as you take off a shirt. This is what it means to put them off. For these things—if you ask me how this shirt is taken off...

Pay attention. These things, even death itself, do not come from God. The Wisdom of Solomon says, “God did not make death.” He did not make death, much less all that accompanies it: mourning and the rest. “But through the envy of the devil,” death entered human life. Thus even death is nothing more than a garment; that is, it lies outside my true being. And when I am clothed, what shall I put on? The positive realities: immortality and incorruption. These will belong to my true being,

to my true being—to what I truly am. This is why the Apostle Paul says to the Corinthians, “For this corruptible must put on incorruption, and this mortal must put on immortality.” Did you notice that verb, “put on”? Putting off and putting on. We put on the garment of the earthly man, the garment of death. Now we take it off. In those days, you know, people were baptized completely naked. Completely naked, he will say later, and you were not ashamed. We shall speak of these things next year, God willing—if God wills and we live. And now we put on the garment of incorruption, immortality, and holiness. The white robe worn afterward is the symbol of all these things. Here, my dear friends, he now concludes with “the garment of salvation.” What is the garment of salvation, the garment of our salvation? It is Jesus Christ. We put on Christ. “As many of you as were baptized into Christ have put on Christ.” You have put on Christ like another garment. And he concludes: “These things took place in the outer chamber.” All these things occurred in the outer part of the baptistery. “But, God willing”—if God wills—

“in the Mystagogical Catecheses that follow, when we enter the Holy of Holies,” we shall go farther within—although they had, of course, already been baptized—“there we shall come to understand the symbols of the rites performed there.” There we shall understand what this means and what that means. “To God be glory, dominion, and majesty, together with the Son and the Holy Spirit, unto the ages of ages. Amen.” Here, my dear friends, Saint Cyril brings his first Mystagogical Catechesis to an end. And with this conclusion, we too come to the end, glorifying God, who counted us worthy once again this year to complete this entire body of material—such wondrous teaching by which we are instructed in the faith.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, στην πρώτη Μυσταγωγική Κατήχηση του Αγίου Κυρίλου. Δηλαδή, εκείνα που τώρα διδάσκει σε εκείνους που ήδη εβαπτίστησαν. Ήσαν πρώτα οι φωτιζόμενοι, κατηχούμενοι, φωτιζόμενοι, και τώρα είναι οι πιστοί πια και τώρα τους διδάσκει πώς πρέπει να ζήσουν τη ζωή του βαπτίσματος, τη ζωή τη χριστιανική. Έτσι, ο Άγιος Κύριλλος αφιερώνει δύο κατηχήσεις στο βάπτισμα και μία στο χρίσμα κ.λπ. Πέντε είναι όλες: μία στη Θεία Ευχαριστία και μία στη Θεία Λειτουργία.

Την ερμηνεία του «Πάτερ ημών». Τα επαναλαμβάνω αυτά, σας τα έχω πει, γιατί έχουμε πάντοτε νέους αδελφούς και να έχουν μία συνοχή των όσων θα πούμε με εκείνα που είπαμε. Είμεθα στην ενάτη παράγραφο της πρώτης Μυσταγωγικής Κατηχήσεως. Όσοι έχετε βιβλίο, είναι στη σελίδα 249, στο γράμμα θήτα, στην παράγραφο θήτα. Ενθυμείσθε ότι ήδη ο Άγιος Κύριλλος είπε εις τους πιστούς του πια: Δεν πρέπει να έχουν μνήμην υποστροφής, αφού ανέφερε παλιές των καταστάσεις που τυχόν...

σε αυτές θα είχαν καταφύγει, όπως είναι ο χώρος της μαγείας, με όλα εκείνα που είπαμε την περασμένη και την προπερασμένη φορά, και ότι ο διάβολος, εάν υπαναχωρήσουν, γι’ αυτούς θα σταθεί πιο πικρός. Γι’ αυτό ανέφερε και την περίπτωση της γυναικός του Λωτ, η οποία υπέστρεψε, γύρισε, γύρισε το κεφάλι της πίσω να δει τι απέγινε το σπίτι της και έγινε στήλη αλατιού. Είναι μια πολύ, πολύ διδακτική ιστορία, την οποία όχι μόνο ο Άγιος Κύριλλος τη χρησιμοποιεί, αλλά οι Πατέρες σε πλήθος φορές. Γι’ αυτό και χρησιμοποιεί εδώ εκείνο που ο Κύριος είπε: «Μη στρέφου πάλιν, βαλών την χείρα επ’ άροτρον».

«Ἁλμυράν τοῦ βίου σου πρᾶξιν». Αυτό το «βαλών την χείραν επ’ άροτρον» ο Χριστός το είπε ως εξής: «Οὐδεὶς ἐπιβαλὼν τὴν χεῖραν ἐπ’ ἄροτρον καὶ κοιτάζων εἰς τὰ ὀπίσω και στρεφόμενος εις τα οπίσω εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν Βασιλείαν τῶν Οὐρανῶν». Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και κοιτάζει πίσω του δεν είναι εύθετος, δεν είναι κατάλληλος για τη Βασιλεία του Θεού. Διότι, πράγματι, αν ξεκινήσουμε για κάτι και αυτό το κάτι δεν το ολοκληρώσουμε, δεν πετύχαμε τίποτα. Ακόμη θυμηθείτε την παραβολή του εκστρατεύοντος βασιλέως και του οικοδόμου του πύργου, που δεν έχει να ολοκληρώσει.

Ο οικοδόμος του πύργου, ή δεν έχει να πολεμήσει ο εκστρατεύων, λέει: έχεις τόσες χιλιάδες στρατιώτες, ο άλλος έχει πιο πολλούς. Πού πας; Τι κάνεις; Όλα αυτά δείχνουν ότι ο πιστός, όταν ξεκίνησε, πήρε την απόφαση να μην γυρίσει ποτέ πίσω και να μην έχει —ακόμη, ωραία φρασούλα αυτή— υποστροφής μνήμην. Δηλαδή, μνήμη υποστροφής θα πει να θυμάμαι τα παλιά και μπορεί βέβαια εξωτερικά να φαίνομαι ότι δεν γύρισα πίσω, να θυμάμαι όμως και να νοσταλγώ τα παλιά, παλιό τρόπο ζωής, τις ασωτίες μου, τις διασκεδάσεις μου, τους φίλους μου και τις φίλες μου, με κακή σημασία, και ούτω καθεξής. Όχι.

Έβαλες το χέρι σου στο άροτρο, τη σωτηρία σου. Μην, λέγει, σε αυτήν την ἁλμυρὰν τοῦ βίου σου πρᾶξιν, δεν θα γυρίσεις πίσω, αλλά φεῦγε εἰς τὸ ὄρος πρὸς Ἰησοῦν Χριστόν. Λέγαμε εδώ την περασμένη φορά, δεν πειράζει να το ξαναπούμε, ότι οι δύο άγγελοι είπαν εις τον Λωτ ότι δεν θα σωθείς ούτε μέσα στην πόλη, άρα πρέπει να φύγεις, ούτε εις την περίχωρο της πόλεως, άρα δεν πρέπει να μείνεις. «Εἰς τὸ ὄρος σῴζου». Και σας έλεγα μια ερμηνεία, την είχα διαβάσει κάποτε στον Ευγένιο Βούλγαρη, ότι η πόλις είναι η αμαρτία, είναι τα αίτια της αμαρτίας.

Συγγνώμη. Είναι η αμαρτία καθεαυτήν. Η περίχωρος είναι τα αίτια της αμαρτίας. Ούτε εκεί σώζεσαι. Δηλαδή, αν κάνεις πορνεία, δεν σώζεσαι. Αν βλέπεις ένα πορνικό έργο στην τηλεόραση, πάλι δεν σώζεσαι. Ακούσατε, ε; «Εἰς τὸ ὄρος σῴζου». Και το όρος, όπως λέει εδώ ο Άγιος Κύριλλος, είναι ο Χριστός. Πρέπει, λοιπόν, όχι μόνο την αμαρτία καθεαυτή να αποφεύγουμε, αλλά και τα αίτια της αμαρτίας, διότι εκεί δεν υπάρχει η σωτηρία. Αυτά για μια σύνδεση με την επόμενη παράγραφο. «Ὅτε οὖν τῷ Σατανᾷ ἀποτάττῃ, πᾶσαν τὴν πρὸς αὐτὸν πατῶν διαθήκην, λύεις τὰς παλαιὰς»

«πρὸς τὸν ᾍδην συνθήκας. Ἀνοίγεταί σοι ὁ Παράδεισος τοῦ Θεοῦ, ὃν ἐφύτευσε κατὰ ἀνατολάς, ὅθεν διὰ τὴν παράβασιν ἐξόριστος γέγονεν ὁ ἡμέτερος προπάτωρ». Εδώ έχει κάτι πολύ χαρακτηριστικό και ωραίο. Όταν λέγει, είπες ότι αποτάσσεσαι, δεν είσαι στις τάξεις πια του Σατανά, φεύγεις, αναχωρείς και συντάσσεσαι με τον Χριστό, τότε λύεις τις συνθήκες. Επί λέξει: «λύεις τὰς παλαιὰς πρὸς τὸν ᾍδην συνθήκας». Ποιες είναι αυτές οι συνθήκες με τον Άδη;

Είναι γνωστό ότι συνήψε —θα το ακούσετε για πρώτη φορά αυτό, το λέει και ο Ησαΐας αυτό, μόνο που η παραπομπή εδώ του βιβλίου είναι το 7, δεν είναι εκεί, ίσως κάποιο τυπογραφικό λάθος να υπάρχει— όταν οι πρωτόπλαστοι ήσαν στον Παράδεισο, με τον διάβολο κάνανε μία συνθήκη, μία συμφωνία, ένα είδος διαθήκης. Αυτή η διαθήκη ήταν διαθήκη Άδου, διότι τους είπε ο διάβολος ότι, εάν δοκιμάσετε τον καρπόν, θα γίνετε θεοί και αθάνατοι. Θεοί θα γίνετε.

Θα ανοίξουν τα μάτια σας. Αλλά αφού έγινε αυτή η συνθήκη, δηλαδή: «Εσύ μας το είπες, ω Σατανά, εμείς το αποδεχόμαστε, άρα λοιπόν δεχόμεθα τα όσα μας είπες, άρα κάνουμε μια συμφωνία. Η συμφωνία: να δοκιμάσουμε τον καρπόν, όπως μας λες».

Να γίνουμε θεοί. Και δοκίμασαν τον καρπόν. Αυτή είναι η συνθήκη. Αλλά επειδή όχι μόνο δεν έγιναν θεοί, αλλά και τον θάνατον εκληρονόμησαν, γι’ αυτό τον λόγο λέγει εδώ ότι «λύεις τὰς παλαιὰς πρὸς τὸν ᾍδην συνθήκας», διότι, ταλαίπωρε και φτωχέ, αντί να γίνεις θεός, επήγες στον Άδη.

Πράγματι, αυτές οι συνθήκες, αυτή η συνθήκη έγινε με τον διάβολο, ακούσατέ το, από ολόκληρη την ανθρωπότητα, όλων των αιώνων και όλων των εποχών, εν προσώπω του προπάτορός μας Αδάμ. Λοιπόν, τώρα όμως, γι’ αυτό φέρομαι. Ξέρετε, το προπατορικό αμάρτημα είναι πολλά πράγματα, είναι πολλά, είναι πολλά. Πραγματικά, δηλαδή, έχει μία λεπτότητα το προπατορικό αμάρτημα, τι ακριβώς είναι. Γι’ αυτό σας είπα ότι στο πρόσωπο του Αδάμ αμάρτησε ολόκληρη η ανθρωπότητα. Γιατί; Διότι ολόκληρη η ανθρωπότητα ευρίσκεται στην οσφύν του Αδάμ.

Όλος ο Ισραήλ ευρίσκετο εις την οσφύν του Αβραάμ. Έτσι, όπως πληρώνει δεκάτην ο Λευί, ο οποίος ακόμη δεν είχε γεννηθεί, ο Λευί. Ο Λευί είναι, παρακαλώ, ο δισέγγονος του Αβραάμ. Ο Αβραάμ γεννά τον Ισαάκ, ο Ισαάκ γεννά τον Ιακώβ. Ο Ιακώβ γεννάει τα δώδεκα παιδιά, ένα εκ των οποίων είναι ο Λευί. Όταν έδωσε δεκάτην, ή το δέκατο από τα λάφυρα, με...

έναν πόλεμο που είχε γίνει και τα λοιπά και τα λοιπά, εις τον Μελχισεδέκ.

Εκεί, λέει, την δεκάτην την έδωσε και ο Λευί, μας ερμηνεύει ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος ακόμη δεν είχε γεννηθεί. Αν θέλετε, ακόμη δεν είχε γεννηθεί ούτε ο Ισαάκ ακόμη. Πώς πληρώνει, λοιπόν, ο Λευί την δεκάτην; Και μάλιστα είναι μια βαριά θεολογία. Και λέγει ότι ο Χριστός είναι κατά την τάξιν Μελχισεδέκ και, αφού είναι κατά την τάξιν Μελχισεδέκ, λέει ο δεύτερος Ψαλμός, και κανείς δεν μπορεί να πλαστογραφήσει αυτό το σημείο. Είπα «πλαστογραφήσει», γιατί κάτι υπάρχει γύρω από το θέμα πλαστογραφήσεως των Εβραίων, και μάλιστα με τα έγγραφα αυτά του Κουμράν και λοιπά και λοιπά. Του χρόνου.

Κάτι να με ρωτήσετε, να πούμε, όχι τώρα. Και έτσι πληρώνει ο Λευί, στην οσφύν του Αβραάμ, την δεκάτην εις τον Μελχισεδέκ. Α, εάν ο Χριστός είναι ιερεύς κατά την τάξιν του Μελχισεδέκ, άρα είναι ανώτερος από τον ιερέα κατά την τάξιν του Λευί, αφού ο Λευί επλήρωσε την δεκάτη εις τον Μελχισεδέκ, εν προσώπω του προπάππου του, του Αβραάμ. Σας το είπα αυτό για να σας δικαιολογήσω το γιατί τώρα η ανθρωπότητα ολόκληρη, ευρισκομένη στην οσφύν του Αδάμ, πληρώνει ή, μάλλον, δέχεται τη συνθήκη που κάνει με τον Σατανά. Συνθήκη Άδου.

Συνθήκη θανάτου. Ξέρω, μπορεί να πείτε: «Και το θέμα πρόσωπον πού πηγαίνει; Το θέμα πρόσωπο; Δηλαδή, εγώ τι θα έφταιγα; Εγώ, αν ερωτηθώ, επί παραδείγματι, θα έλεγα ότι δεν δέχομαι αυτή τη συνθήκη να την κάνω με τον Σατανά». Θα σας απαντήσω. Λοιπόν, καταρχάς, ξέρετε, αυτά που λέμε δεν είναι πολυλογία. Βαθαίνουμε εις το μυστήριον του βαπτίσματος, εις την θεολογία του μυστηρίου του βαπτίσματος, να μάθουμε γιατί βαπτιζόμεθα, διότι το βάπτισμα είναι απαλλαγή από όλα αυτά. Λοιπόν, σας απαντώ. Καταρχάς!

Σήμερα να ερχόταν ο διάβολος να μας προσέφερε την θέωση, θα τον ακούγαμε και θα αμαρτάναμε και προσωπικά. Μην το ξεχνάτε ότι το προπατορικό αμάρτημα προσωπικά πια επαναλαμβάνεται από όλους τους ανθρώπους όλων των αιώνων και όλων των εποχών. Επαναλαμβάνεται! Γιατί ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος της κάθε εποχής, ζητάει την αυτονομία του. Και το προπατορικό αμάρτημα ήταν θέωσις χωρίς τον Θεό. Και εφόσον, λοιπόν, ο κάθε άνθρωπος ζητά την αυτονομία του, επαναλαμβάνει το προπατορικό αμάρτημα και, μάλιστα, κατ’ εξοχήν η εποχή μας είναι εκείνη η οποία ζητά την αυτονομία του...

ανθρώπου, αλλά...

Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Άρτος, Ευαγγελισμός, Καινή Διαθήκη. Έρχεται ο νέος Αδάμ —δεν τον λέγω εγώ νέο Αδάμ, τον Χριστόν τον αποκαλεί η Καινή Διαθήκη νέον Αδάμ, ο Απόστολος Παύλος— και έρχεται να συνάψει την Καινή του Διαθήκη, νέα Διαθήκη. Γιατί νέα; Όχι ως προς την Παλαιά Διαθήκη μόνο.

και εκείνη την παμπαλαία Διατοίκη που έκανε ο άνθρωπος με τον διάβολο, για να διαλύσει η Διαθήκη του Χριστού όχι την Παλαιά Διαθήκη, αλλά τη διαθήκη εκείνη που έκανε ο άνθρωπος με τον διάβολο μέσα στον Παράδεισο. Να τη διαλύσει. Και είναι γνωστό ότι, όταν έχουμε μια νεοτέρα διαθήκη, καταργεί την παλαιά. Προσέξτε.

Αυτό γίνεται. Οι πρωτόπλαστοι έκαναν τη συνθήκη αυτή με έναν τρόπο. Θα μου πείτε, πήγανε στο συμβολαιογραφείο; Γράφτηκαν χαρτιά; Όχι. Με τον τρόπο που λέγεται πίστις, υπογραμμίζω, πίστις. Επίστευσαν εις τον διάβολον και έτσι επεκυρώθη η συμφωνία. Άπλωσαν το χέρι τους και έφαγαν τον καρπόν. Έρχεται ο νέος Αδάμ και χρησιμοποιεί πάλι τον ίδιο τρόπο, την πίστη, ως να λέγει: «Άνθρωποι, ω άνθρωποι, ω Αδάμ, επιστέψατε στον διάβολο».

Χαθήκατε. Απωλέσθητε. Εάν τώρα πιστέψετε εις εμένα, που είμαι ο νέος Αδάμ, τότε θα σωθείτε. Έτσι, λοιπόν, η διαθήκη εκείνη χαλάει, καταστρέφεται, κυριολεκτικώς διαλύεται με την συμφωνία που κάνουμε τώρα, ο κάθε πιστός, ελεύθερα πια, το κάθε πρόσωπο με τον νέο Αδάμ. Προσέξτε: εν τω βαπτίσματι, εις το βάπτισμα. Αν μου πείτε —εγώ θέλω να προλαβαίνω τις αντιρρήσεις σας και προσπαθώ, όσο τούτο βέβαια μου είναι δυνατόν, να σας απαντώ— αν μου πείτε: «Και όλοι οι προ Χριστού...»

Όλοι εκείνοι που ακόμη δεν είχε φτάσει μέχρι τον πρώτο, μέχρι τον πέμπτο αιώνα, δέκατο αιώνα, δέκατο πέμπτο αιώνα, δέκατο όγδοο και εικοστό αιώνα, δεν έφτασε το κήρυγμα μέχρι εκεί, το Ευαγγέλιο; Όλοι αυτοί, τόσο οι προ Χριστού όσο και οι μετά Χριστόν; Λοιπόν, κανείς δεν αδικείται. Θα σωθούν. Πώς; Οι προ Χριστού, όταν κατέβηκε ο Χριστός στον Άδη, και τότε όσοι επίστευσαν εις αυτόν. Ποιοι επίστευσαν; Όσοι ήσαν τεταγμένοι να πιστεύσουν. Δηλαδή, εάν στην εποχή τους που ζούσαν ήρχετο ο Χριστός και πίστευαν...

εις τον Άδη επίστευσαν εις τον Χριστόν. Άρα, λοιπόν, οι προ Χριστού δεν αδικήθηκαν. Οι μετά Χριστόν, όπως μας το λέει και ο Παύλος, θα κριθούν με βάση τον έμφυτον νόμον της συνειδήσεώς τους. Έτσι βλέπει κανένας ότι ο Θεός δεν αδικεί κανέναν. Και αυτό είναι το πολύ μεγάλο μας θέμα. Δεν αδικεί κανέναν. Ο Θεός «πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν». Έστω κι αν έζησαν οι άνθρωποι προ Χριστού, γιατί θα μπορούσε να πει κάποιος: «Γιατί δεν ήρθε ο Χριστός όσο ζούσε ο Αδάμ, αλλά ήρθε αιώνες ολοκλήρους και χιλιετίες ολοκλήρους μετά από τον Αδάμ;»

Δεν αδικεί όμως, παρά ταύτα, ο Θεός. Καταλάβατε; Έτσι, αγαπητοί μου, το βάπτισμα είναι το χάλασμα της διαθήκης με τον Άδη, με τον διάβολο, και η σύναψη διαθήκης με τον Χριστό, τον νέον Αδάμ, διαθήκη ζωής αιωνίου. Αφού, λοιπόν, διαλύθη εκείνη η συνθήκη, «ἀνοίγεταί σοι ὁ Παράδεισος τοῦ Θεοῦ, ὃν ἐφύτευσε κατὰ ἀνατολάς, ὅθεν διὰ τὴν παράβασιν ἐξόριστος γέγονεν ὁ ἡμέτερος προπάτωρ». Για να το δούμε αυτό. Έτσι λέγει: τώρα σου ανοίγεται ο Παράδεισος του Θεού.

Τον οποίον εφύτευσε ανατολικά. Ανατολικά, λέγει, της Εδέμ, από όπου για την παράβαση του προπάτορός μας σταθήκαμε εξόριστοι. Και εκείνος εξορίστηκε και εμείς εξοριστήκαμε και εμείς εξοριζόμαστε. «Καὶ τούτου σύμβολον τὸ στραφῆναί σε ἀπὸ δυσμῶν πρὸς ἀνατολάς, τοῦ φωτὸς τὸ χωρίον». Γι’ αυτό, λέγει, όταν επρόκειτο να βαπτιστείς, στον προθάλαμο, όχι στον κύριο θάλαμο —στον κύριο θάλαμο θα δούμε τα παρακάτω, είναι στη Δευτέρα Κατήχηση— ήσουνε στραμμένος προς τη Δύση. Αυτό το εξηγήσαμε την περασμένη φορά. Τώρα, λέγει, παίρνεις την εντολή να γυρίσεις ανατολικά.

Είμαστε στραμμένοι, με το παιδάκι που κρατούμε —ο νονός, ο ανάδοχος το κρατάει—, είμαστε στραμμένοι προς δυσμάς, λέγονται οι αφορκισμοί και μετά γυρίζουμε ανατολικά και ερχόμεθα εκεί που είναι η κολυμβήθρα, βλέποντας ανατολικά. Βασικά, λέγει, λοιπόν, εσύ με την παλιά σου συνθήκη κοιτούσες προς δυσμάς, εκεί που σε έστρεψε ο διάβολος.

Δηλαδή, Δηλαδή, σύμβολα αυτά. Θα μας τα πει εδώ καθαρά-καθαρά ότι είναι σύμβολα, θα το πει λίγο πιο κάτω, σύμβολα. Δηλαδή, ήσουνε στραμμένος προς το σκότος, γιατί όταν δύει ο ήλιος έρχεται το σκοτάδι. Ήταν η συνθήκη η παλιά. Τώρα ξαναγυρίζεις προς Ανατολάς. Πού; Εκεί που ο Θεός έκανε τον Παράδεισον, από τον οποίο έφυγε ο Αδάμ.

Εκεί τώρα ξαναγυρίζεις πίσω, εκεί που είναι του φωτός το χωρίον. Χωρίον θα πει τόπος, εκεί που είναι το φως.

Καταλαβαίνετε, σε αυτό που είπα και προηγουμένως, αλλά να το πω λίγο και πιο σαφώς. Αν καταλαβαίνετε, έχουμε μία, πώς να το πω, αναπαράσταση στο βάπτισμα της πτώσεώς μας και της αναστάσεώς μας. Αυτά γίνονται σαν μια παράσταση πραγματικά, μια τελετή, μια παράσταση. Ποιος ήμουν και ποιος τώρα μπορεί να είμαι. Με την εξής όμως διαφορά: τελεσιουργούνται τα σύμβολα, αλλά η σωτηρία είναι πραγματική. Έχω μια απορία, είναι περσινή, δεν μπόρεσα να απαντήσω.

Είναι, λέει, διαβάσαμε σε ένα περιοδικό χριστιανικό, είναι, λέγει, η Θεία Λειτουργία αναπαράσταση. Μήπως αυτό είναι φοβερό; Όχι, αναπαράσταση είναι. Με την εξής διαφορά: όταν σε ένα θέατρο έχουμε μία αναπαράσταση μιας μάχης, μιας ναυμαχίας της Σαλαμίνος, της μάχης του Μαραθώνος, μια αναπαράσταση, βέβαια δεν γυρίζουμε πίσω στο γεγονός, έχουμε μια αναπαράσταση. Η Θεία Λειτουργία, λέμε πρώτη είσοδος, δευτέρα είσοδος, τούτο, εκείνο, εκείνο, προσκομιδή λέμε, Αγία Τράπεζα, όλα είναι σύμβολα. Συνεπώς, έχουμε μια αναπαράσταση, με την εξής τρομακτική διαφορά: ότι εκεί δεν ζωντανεύουμε. Ευχαριστούμε εκείνους που νίκησαν.

Μάχη του Μαραθώνος, αλλά εδώ έχουμε τον ζώντα Ιησού Χριστόν. Αυτή είναι η μεγάλη διαφορά. Όπως λοιπόν εκεί έχουμε πραγματικά το σώμα και το αίμα του Χριστού, που πλαισιούται από μια εποπτεία —τη λέξη τώρα αναπαράσταση την αντικαθιστώ με τη λέξη εποπτεία— να μπορώ δηλαδή κατά έναν εποπτικό τρόπο να ζήσω τα γεγονότα και τους σταθμούς της ζωής του Χριστού, της Σταυρώσεως και της Αναστάσεως, γιατί ουσιαστικά αυτό είναι, να το ζήσω αυτό, να το δω και με τα μάτια μου, αλλά ο πυρήνας είναι πραγματικός, γιατί είναι ο πραγματικός Χριστός, όχι ότι είναι σύμβολο το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Πραγματικά το σώμα και το αίμα του Χριστού. Θα το δούμε αυτό, πρώτα ο Θεός, του χρόνου, αν ζήσουμε και θέλει ο Θεός, στην τετάρτη του μυσταγωγική κατήχηση, πώς μιλάει ο Άγιος Κύριλος για το σώμα και το αίμα του Χριστού. Έτσι και εδώ, αυτά είναι σύμβολα, αλλά υπάρχει στον πυρήνα μία πραγματικότητα συγκλονιστική. Ποια είναι αυτή; Η σωτηρία του ανθρώπου. Είναι πραγματική η σωτηρία του ανθρώπου. Μπαίνει όμως, μπαίνει κατά έναν διπλό τρόπο, προσέξτε αυτό το σημείο, μπαίνει κατά έναν διπλό τρόπο. Πρώτα, στην πορεία τη δική του, αυτή που έζησε από τον Αδάμ: πώς ήταν στον Παράδεισο, τον χάνει, μένει απ' έξω, κάνει συνθήκη με τον Άδη, με τον θάνατον.

Έρχεται ο Χριστός, η δεύτερη τώρα περίπτωση, για να μπει ο άνθρωπος μέσα στην πορεία του Χριστού. Πολύ σημαντικό αυτό που σας λέω, να γίνει σύμφυτος. Η λέξη σύμφυτος δεν είναι δική μου, του Αποστόλου Παύλου είναι. Να μπει μέσα στην πορεία του Χριστού και να τύχει οντολογικής σωτηρίας.

Συμβολικά; Πραγματική σωτηρία, διότι έτσι θα αναστηθεί εις ζωήν αιώνιον με το σώμα του. Πραγματική ανάσταση, πραγματική, δεν είναι τίποτα συμβολικό με τα παρακάτω, ώστε να βρεθεί στη Βασιλεία του Θεού ο πραγματικός άνθρωπος, στην πραγματική Βασιλεία του Θεού και στην πραγματική θεωρία του προσώπου του Ιησού Χριστού. Αυτό θα το δούμε βέβαια και προπαντός στη Δευτέρα Κατήχηση, που φέτος δεν θα προλάβουμε. Αλλά εκεί, πώς ακριβώς μπαίνει ο άνθρωπος μέσα στην κολυμβήθρα, η οποία κολυμβήθρα δεν είναι μόνο, προσέξτε, θάνατος, γιατί βαπτιζόμεθα εις τον θάνατον του Χριστού, αλλά ταυτοχρόνως η κολυμβήθρα είναι και μήτρα, και από μια μήτρα βγαίνει ένας ζωντανός οργανισμός. Σας θυμίζω πρόχειρα-πρόχειρα, πολύ πρόχειρα, γιατί, επειδή θα διακόψουμε, εν όψει της διακοπής των θεμάτων μας, για να έχετε μια κάπως περισσότερο ολοκληρωμένη εικόνα.

Ο Νικόδημος επισκέφθηκε κάποια

νύχτα τον Κύριον και ο Κύριος του μίλησε περί αναγεννήσεως και του λέγει: «Πώς δηλαδή; Θα πρέπει να ξαναμπώ;» Τι αφελής ερώτηση! «Θα πρέπει», λέγει, «να ξαναμπώ μέσα εις την κοιλία της μητρός μου;» Και ο Κύριος είπε: «Σε βεβαιώνω, αμήν αμήν λέγω σοι, εάν κανείς δεν γεννηθεί άνωθεν, δι' ύδατος και Πνεύματος, δεν σώζεται, δεν μπαίνει στη Βασιλεία του Θεού». Αλλά το «δι' ύδατος και Πνεύματος» είναι το μυστήριο του βαπτίσματος. Διότι ούτε με το Πνεύμα το Άγιον χωρίς νερό, ούτε με το νερό χωρίς το Πνεύμα το Άγιον. Αλλά τότε, εφόσον μίλησε ο Κύριος περί αναγεννήσεως και κατά έναν χοντροκομμένο τρόπο ο Νικόδημος είπε «Θα ξαναμπώ στην κοιλιά της μάνας μου, στη μήτρα της μάνας μου;»

Τώρα αυτό πραγματοποιείται, το «δι' ύδατος και Πνεύματος», δηλαδή στην κολυμβήθρα. Η κολυμβήθρα λοιπόν δεν είναι μόνο θάνατος, μνήμα, δεν είναι μόνο ανάσταση νεκρών με την τρισσήν κατάδυση και ανάδυση, αλλά και μήτρα αναγεννήσεως του ανθρώπου. Γι' αυτό στη Δευτέρα Κατήχησή του ομιλεί ο Άγιος Κύριλος για την αναγέννηση. Και συνεχίζει ο Άγιος Κύριλος: «Τότε σοι ελέγετο ειπείν· Πιστεύω εις τον Πατέρα και εις τον Υιόν και εις το Άγιον Πνεύμα και εις εν βάπτισμα μετανοίας».

«Εν ταις προτέραις κατηχήσεσιν, όσον η του Θεού χάρις έδωκεν, εν πλάτει διήρμηνεύται». Δηλαδή, τότε, λέγει, σου ειπώθηκε να πεις: «Πιστεύω εις τον Πατέρα και εις τον Υιόν και εις το Άγιο Πνεύμα και σε ένα βάπτισμα μετανοίας», για τα οποία στις προηγούμενες κατηχήσεις, αυτές των φωτιζομένων, όσο έδωσε η Χάρις του Θεού, μιλήσαμε εν πλάτει. Για να δούμε εδώ, αγαπητοί. Ξέρετε ότι την ώρα —γιατί εδώ αναφέρεται πάντοτε εις τον εξώτερον, θα λέγαμε, οίκον—

εις το βαπτιστήριο, που είναι χωρισμένο στα δυο, η κυρίως βάπτιση θα γίνεται εις το ενδότερο. Στο εξώτερον μέρος του οίκου του βαπτιστηρίου γίνονται οι εξορκισμοί και η ομολογία του «Αποτάσσομαι», «Συντάσσομαι» κτλ. Είναι γνωστό ότι, όταν ο άνθρωπος δηλώσει ότι συντάσσεται με τον Χριστό, τότε ακούει να του λέγεται —αυτό τώρα λέγεται εις τον ανάδοχον για λογαριασμό του αναδεχομένου, του βαπτιζομένου— «Πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα» κλπ. Το συμπτύσσει όμως και λέει «Πιστεύω εις τον Πατέρα» και, αφού λέει το Σύμβολο της Νικαίας μερικά στοιχεία για τον Πατέρα, μετά λέει «και εις τον Υιόν», μερικά στοιχεία, και μετά «και εις το Πνεύμα το Άγιο, το Κύριον, το Ζωοποιόν».

Αυτά λοιπόν συμπτύσσονται εδώ, τουλάχιστον σαν έκφραση: «Πιστεύω στον Πατέρα και στον Υιόν και στον Άγιο Πνεύμα και σε ένα βάπτισμα μετανοίας». Προσέξτε, λέει ο ανάδοχος: «Πιστεύω εις ένα Θεόν» κτλ. Εδώ να κάνω μια παρατήρηση. Πάρα πολλοί ανάδοχοι δεν γνωρίζουν ούτε την απαγγελία του Συμβόλου της Πίστης. Τι θα έλεγαμε τώρα για το περιεχόμενο του Συμβόλου της Πίστης; Και όμως αυτοί αναλαμβάνουν να γίνουν ανάδοχοι. Σας το είπα, σας το ξανάπα, άλλη μια φορά σας το λέγω. Πολύ προσοχή όταν αναλαμβάνετε να γίνετε ανάδοχοι. Όταν ξέρετε ότι

είστε σε θέση να κατηχήσετε το παιδί και να το βοηθήσετε όσο θα μεγαλώνει, να γίνετε ανάδοχοι. Αν ξέρετε ακόμη ότι οι γονείς του παιδιού θα σας επιτρέπουν να βοηθήσετε πνευματικά το παιδί τους, να γίνετε ανάδοχοι. Όταν ξέρετε ότι τα κριτήρια είναι ολότελα κοσμικά, ολότελα, και σας καλούν να γίνετε ανάδοχοι μόνο και μόνο για μια κοσμική επιφάνεια και ότι οι γονείς δεν θα σας αφήσουν, ένεκα των πεποιθήσεών των κτλ., μπορεί να είναι υλισταί, μπορεί να είναι, δεν ξέρω τι μπορεί να είναι, δεν θα σας αφήσουν να κατηχήσετε το παιδί τους, τότε, αγαπητοί μου, μην διστάσετε να πείτε: «Ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνετε».

«Δεν θα μπορέσω να αναλάβω». «Γιατί;» «Ε, δεν θα μπορέσω να αναλάβω». Μη δώσετε πιο πολλές εξηγήσεις, γιατί μπορεί να φάτε καμία γροθιά. Να με συγχωρείτε, όταν οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν πολλά πράγματα. «Με συγχωρείτε, δεν θα μπορώ να αναλάβω». Έτσι, προσοχή στο σημείο αυτό, διότι η ευθύνη του αναδόχου είναι μεγάλη. Βέβαια θα μου πείτε ότι την κατήχηση την αναλαμβάνει η Εκκλησία. Τότε ο ανάδοχος τι μπορεί να πει; Ό,τι συμπληρωματικό είναι. Διότι, όπως ο κουμπάρος —τι είναι ο κουμπάρος; Ξέρετε τι είναι ο κουμπάρος;— ο κουμπάρος είναι το πρόσωπο εκείνο που θα βοηθήσει το ζεύγος αν δεν πηγαίνει καλά. Δεν παρεμβαίνει, δεν επεμβαίνει στη ζωή του ζεύγους.

Αλίμονο εάν επεμβαίνει στη ζωή του ζεύγους. Αλλά όμως, σε μια διατάραξη της ειρήνης της ζωής του ζεύγους, σε μια επικείμενη διάλυση του γάμου των κτλ., τότε έρχεται ο κουμπάρος να πει: «Εγώ σας στεφάνωσα. Λοιπόν, για να δούμε, τι διαφορές έχετε μεταξύ σας;» Αυτός είναι ο ρόλος, η θέση του κουμπάρου. Δεν επεμβαίνει, αλλά επισκοπεί και βλέπει πώς πηγαίνει το ζεύγος. Έτσι και ο ανάδοχος στο παιδί που βαφτίζει. Η Εκκλησία βεβαίως έχει τον λόγο της κατηχήσεως, αναμφισβήτητα. Όμως και ο ανάδοχος επιτηρεί, παρακολουθεί, βλέπει.

Ο βαφτισιμιός του πώς πάει; Πάει καλά; Δεν πάει καλά; Έχει και αυτός λοιπόν μία ευθύνη, όχι μόνο εις το θέμα μιας κατηχήσεως από πλευράς δογματικής, αλλά και από πλευράς βιωματικής. Το παιδί μου, ο βαφτισιμιός μου, αυτή τη στιγμή μπλέκει με παρέες; Ζει πνευματική ζωή; Δεν ζει πνευματική ζωή; Κοινωνεί; Προσεύχεται; Πώς πάει όλη η πνευματική ζωή; Έχει λοιπόν αυτή την ευθύνη. Εδώ όμως, προσέξτε, θα επανέλθω στη συνθήκη με τον Άδη. Εκεί έγινε άρνηση του Θεού. Ναι, διότι όταν άκουσαν τον Σατανά, ουσιαστικά έγινε άρνηση του Θεού. Τώρα έχουμε μία

κατάφαση του Θεού. Πότε; Την ώρα που βαπτίζεται ο άνθρωπος και ομολογεί αυτόν που τότε, τότε στην οσφή του Αδάμ, τον είχε αρνηθεί. Και τι λέγει; «Πιστεύω εις έναν Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα» κτλ. Ώστε λοιπόν εδώ το Σύμβολο της Πίστεως είναι και τούτο, ότι είναι επιστροφή και αναγνώριση της συνθήκης που είχε κάνει με το Θεό ο Αδάμ και ήρθε να βάλει μια παρασυνθήκη ο διάβολος. «Όχι», είπε ο διάβολος, «τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως σας τα είπε ο Θεός, αλλά είναι έτσι». Αυτό τώρα διαλύεται και έρχεται ο άνθρωπος να αναγνωρίσει τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν. Εδώ δε, στο Σύμβολο της Πίστεως, είναι έκδηλο αυτό, όπως και αυτό σας είναι τονισμένο, ότι δεν λέμε «Πιστεύω εις τον Θεό», αλλά «Πιστεύω εις τον Πατέρα και εις τον Υιόν και εις το Πνεύμα το Άγιον», ακριβώς για να γίνει αποδοχή του Αγίου Τριαδικού Θεού. Παράγραφος δεκάτη: «Τούτης ουν ασφαλιζόμενος της ομολογίας, νήφε. Ο γαρ αντίδικος ημών διάβολος, καθώς αρτίως ανέγνωσται, ως λέων περιπατεί ζητών τίνα καταπίη. Αλλ' εν μεν τοις προ του

χρόνοις κατέπιεν ο θάνατος ισχύσας· επειδή δε του αγίου της παλιγγενεσίας λουτρού αφήλεν ο Θεός παν δάκρυον από παντός προσώπου, ουκέτι γαρ πενθείς εκδυόμενος τον παλαιόν άνθρωπον, αλλά πανηγυρίζεις ενδυόμενος ιμάτιον σωτηρίου, Ιησούν Χριστόν». Σ' αυτήν τη δεκάτη παράγραφο μας λέγεται ως εξής: αφού αυτά τα γνωρίζεις, αφού αυτά ομολόγησες, σ' αυτά να ασφαλίζεσαι. Σε αυτά τα λόγια να ασφαλίζεσαι. Αγαπητοί μου, η ομολογία που κάνουμε και την οποία βεβαίως κατοπινά εμείς μαθαίνουμε και μελετούμε και διαβάζουμε θα είναι και εκείνη η οποία θα μας ασφαλίσει από κάθε άνεμον διδασκαλίας, να χρησιμοποιήσω τον Απόστολο Παύλο, των ανθρώπων, από κάθε πλάνη που θα υπάρξει. Εκεί θα ασφαλιστούμε. Τι ομολόγησα; Αυτό θα επιμένω να το ομολογώ. Αλλά, αφού λέγει «Ασφαλίζεσαι σε αυτούς τους λόγους», «νήφε». Επιτρέψατέ μου δύο λόγια γι' αυτό το «νήφε». Νήφω θα πει εγκρατεύομαι από κρασί. Κατά λέξη αυτό θα πει. Και συνεπώς έχω πάρα πολύ έτσι ήρεμο μυαλό.

Καθαρό. Άρα λοιπόν είμαι νηφάλιος. Νήφω, και αφού νήφω, είμαι νηφάλιος, έχω νηφάλιον νουν. Και στον πνευματικό χώρο τώρα ο όρος «νήφω», τον οποίο χρησιμοποιεί και ο Απόστολος Παύλος εις τον Τιμόθεον και του λέει «Συ δε νήφε εν πάσιν», αυτό δε χρησιμοποιήθηκε από τους Πατέρες της Εκκλησίας μας ευρύτατα και μάλιστα από τους Πατέρες της Ερήμου, και ονομάστηκαν νηπτικοί Πατέρες. Από το νήφω είναι η λέξη νηπτικός και νηπτική θεολογία κλπ., κλπ. Από εκεί είναι. Θα πει: έχε το νου σου καθαρόν.

Έχε την καρδία σου καθαρή και με τον τρόπο αυτόν να βλέπεις εκείνο που σε συμφέρει, να βλέπεις —γιατί βάζει παρακάτω ένα «γαρ», «ο γαρ αντίδικος»— και να μπορείς να βλέπεις τις αντίθετες δυνάμεις, πίσω από τις αντίθετες δυνάμεις να βλέπεις το διάβολο και να βλέπεις με ποια διάθεση έρχεται και σε προσεγγίζει. Αυτό βεβαίως δεν θα το δεις εάν δεν νήφεις. Να σας πω τον ορισμό της νήψεως κατά τους νηπτικούς Πατέρες: «Νήψις εστίν, ήτις και λέγεται φυλακή νοός και καθαρότης καρδίας». Νήψις είναι και λέγεται, τον έχεις, τον έχεις.

Φύλαγμα του νου σου, να μην βάζεις στο νου σου πράγματα που δεν πρέπει, να φυλάττεις το νου σου και να διατηρείς έτσι καθαρότητα καρδίας. Πότε η καρδιά μένει καθαρή; Όταν ο νους φυλάσσεται. Πάνω σε αυτό, αγαπητοί μου, στρέφεται όλη μας η πνευματική ζωή.

Ματαιοπονούμε κατ' άλλους τρόπους. Εδώ είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να ζήσουμε την πνευματική ζωή. Το ξαναπώ άλλη μια φορά: μην ματαιοπονούμε σε άλλα πράγματα. Γιατί το λέγω αυτό; Γιατί εμείς νομίζουμε ότι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε την πνευματική ζωή και, κατ' επέκταση, τη σωτηρία μας. Γιατί αλλιώς, αν δεν έχω τη σωτηρία, τότε τι μου χρειάζεται η πνευματική ζωή;

Η πνευματική ζωή θα μου προσπορίσει την απόκτηση του Αγίου Πνεύματος. Αυτό όμως το θέλουμε; Πώς το θέλουμε; Ούτε ο νους μας να νήφει, ούτε η καρδία μας. Διότι τι λέει; «Νήφε». Τι είναι η νύψις; Φυλακή νοός και καθαρότης καρδίας. Όταν ανοίγω την τηλεόραση και βλέπω πορνικά πράγματα,

πείτε μου, τι είδους φυλακή του νου έχω; Και άμα δεν έχω φυλακή του νου, τότε πόσο βρώμικη είναι η καρδιά μου, η οποία αρχίζει τώρα, από εκείνα που ο νους μου βλέπει, σκέπτεται, ώστε η καρδιά μου να γεννίζει πονηρές επιθυμίες. Ούτε, λοιπόν, φυλακή του νου έχουμε, καθαρότητα της καρδίας έχουμε. Και μην ξεχνάτε ο Κύριος τι είπε: «Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία, ότι αυτοί τον Θεόν όψονται». Αυτή είναι η βάση της πνευματικής ζωής. Μην απατώμεθα, λοιπόν, και νομίζουμε ότι με άλλον τρόπο θα επιτύχουμε την πνευματική ζωή. Αν έτσι ξεκινήσουμε, όπως λένε οι Πατέρες, αν θέλεις, λέγει, προσέξτε, μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο γίνεσαι άγιος. Πώς μπορεί να γίνει αυτό; Ό,τι λέμε τώρα. Θα μου πείτε, πραγματικά, προσέξτε με, μπορώ να γίνω άγιος, αλλά πρέπει να συντηρήσω αυτό που απέκτησα. Να το συντηρήσω, όπως μπορεί να αποκτήσω, ας πούμε, χρήματα

στιγμή. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πώς θα αποκτήσω, αλλά και πώς θα συντηρήσω, γιατί μπορεί να τα χάσω αυτά που απέκτησα. Η συντήρηση, λοιπόν, είναι μεγάλο κεφάλαιο. Και προχωρούμε. Γιατί «νήφε»; «Ο γαρ αντίδικος ημών διάβολος». Γιατί ο αντίδικός μας διάβολος; Αντίδικος, αντίδικος. Γιατί; Διότι αυτός μας διεκδικεί. Όταν ήμουνα μικρός, νόμιζα ότι ο διάβολος —πιστεύω και πολλοί μπορούν να το νομίζουν κάπως έτσι— προσπαθεί να κερδίσει από τον Θεό ανθρώπους, ψυχές,

έχει το δικό του βασίλειο και να πάρει όσο μπορεί περισσότερους από τον Θεό.

Μα και ο διάβολος θα είναι στην κόλαση και αυτός θα βασανίζεται. Πρώτα αυτός και μετά οι άνθρωποι που τον έχουν δεχθεί. Δεν έχει να χαρίσει τίποτα στους ανθρώπους, έξω από μια ικανοποίηση του φθόνου του. Τίποτε άλλο. Και του μίσους του. Διότι ο διάβολος φθονεί και μισεί τον άνθρωπο. Τίποτα άλλο δεν έχει να κερδίσει. Και ο φθόνος και το μίσος του σατανά είναι στοιχεία παράλογα. Μου ζητήσατε να μάθετε ποια είναι τα τρία σημεία, ε; Θα τα πούμε. Είναι στοιχεία παράλογα. Γιατί φθονείς; Δεν υπάρχει απάντηση. Και εσύ ήσουνα, ήσουν πλάσμα του Θεού.

Ευρισκόμενος εις την άνω φωτοφορίαν, έπεσες. Γιατί; Γιατί φθονείς τον άνθρωπο; Επειδή έπεσες; Α, έπεσες. Είναι η ψυχολογία εκείνου που πέφτει και μισεί και φθονεί τον άλλον που στέκεται. Βλέπει, λοιπόν, ο διάβολος τον άνθρωπο, δημιούργημα του Θεού, φοβάται ότι ο άνθρωπος θα κερδίσει εκείνα που δεν κέρδισε εκείνος, φθονεί και μισεί και τον ρίχνει τον άνθρωπο. Και κοιτάξτε τώρα εδώ: αντίδικος ο διάβολος σε εμάς. «Καθώς αρτίως ανέγνωστε, ως λέων περιπατεί ζητών τίνα καταπίη». Ζητάει, περπατώντας, να βρει ποιον θα καταπιεί. Αν υποτεθεί ότι μαθαίνετε από το ραδιόφωνό σας,

στην πόλη,

στους δρόμους της πόλεώς μας, της Λαρίσης, κυκλοφορεί ένα λιοντάρι που έφυγε από κάποιο τσίρκο και κυκλοφορεί στους δρόμους. Τι θα κάνετε, ε; Θα πάρετε την τσαντούλα, θα πάτε στην αγορά; Μάλιστα, το ραδιόφωνο λέγει: «Στην κεντρική πλατεία, εκεί γύρω γυρίζει». Θα πάτε εκεί στα καταστήματα να χαζέψετε στις βιτρίνες; Θα πάρετε και το παιδάκι σας μαζί σας, με το καροτσάκι εκείνο το μικρό, έτσι να απολαύσετε αυτό λιγάκι, ξέρω εγώ, ή θα κλειστείτε στο σπίτι σας; Αγαπητοί μου, ο διάβολος περιπατεί στους δρόμους της γης αυτής, ζητώντας ποιον να καταπιεί, ζητώντας ποιον να καταπιεί. Και αυτό είναι κάτι φοβερό. Παρουσιάζεται ως λέων.

Λιοντάρι. Μην ξεχνάτε δε ότι αυτό είναι γραμμένο από τον Απόστολον Πέτρον. Έτσι, σαν λιοντάρι, ως ωρυόμενος, ζητάει ποιον θα καταπιεί. «Αλλ' ει μεν τους προ τούτου χρόνους κατέπιεν ο θάνατος ισχύσας». Τους κατάπινε όλους στους προ Χριστού χρόνους, διότι είχε υπερισχύσει ο θάνατος. Και καταλαβαίνετε τώρα ότι πράγματι όλοι ήσαν βορά αυτού του φοβερού λέοντος που λέγεται διάβολος. «Επειδή του αγίου της παλιγγενεσίας λουτρού αφήλειψεν ο Θεός παν δάκρυον από παντός προσώπου». Τώρα όμως, λέγει,

«του αγίου της παλιγγενεσίας λουτρού». Να που συναντούμε, έτσι θα λέγαμε, ακροθιγώς, γιατί αυτό θα το αναλύσει παρακάτω, στην επομένη κατήχηση, τη λέξη «παλιγγενεσία». Η λέξη βρίσκεται στην Καινή Διαθήκη, όταν ο Κύριος είπε «εν τη παλιγγενεσία» κτλ. Συνεπώς, «αποδοθήσεται» αυτό και τα λοιπά. Ποια είναι η παλιγγενεσία; Είναι η αναδημιουργία. Αυτό θα πει παλιγγενεσία. Γράφεται με ένα ν. Δεν λέει ξαναγέννησις, αλλά ξαναγίγνεσθαι, απαρέμφατο, ξαναγίγνεσθαι, δηλαδή το να αναδημιουργηθεί ο άνθρωπος.

Είναι αυτό το στοιχείο της αναδημιουργίας του, είναι το βάπτισμα, το Άγιον Λουτρόν, όπως το λέγει εδώ. Βλέπετε, λοιπόν, ότι είναι μήτρα η κολυμβήθρα, όχι μόνο τάφος και θάνατος, αλλά είναι και μήτρα αναγεννήσεως. Είπα: θάνατος. Εάν δεν πεθάνουμε μαζί με τον Χριστό και δεν αναστηθούμε μαζί με τον Χριστό, στη Βασιλεία του Θεού δεν μπαίνουμε. Πώς πεθαίνει κανείς στο βάπτισμα; Όταν βουτηχτούμε μέσα στο νερό. Τι θα πει αυτό; Τάφος. Είμαι κάτω από το νερό. Έχω πεθάνει. Τάφος.

Θάνατος. Πρέπει όμως να πεθάνω μαζί με τον Χριστό. Ο Χριστός απέθανε επί του Σταυρού. Θα πεθάνω κι εγώ μαζί Του. Ο Απόστολος Παύλος έλεγε ότι ο κόσμος για μένα πέθανε. Η αμαρτία πέθανε. Έτσι θα πεθάνουμε ως προς την αμαρτία, θα πεθάνουμε ως προς τον κόσμο και έτσι θα αναστηθούμε μαζί με τον Χριστό. Θα αναστηθούμε μαζί Του, θα μας αναστήσει Εκείνος. Πρώτα όμως θα αναστηθούμε πνευματικά και κατόπιν θα είναι και η οντολογική μας Ανάσταση. Ακριβώς αυτό είναι η αναγέννησις. Γι' αυτό θα το πω πέμπτη φορά: το βάπτισμα, η κολυμβήθρα, είναι θάνατος, είναι Ανάστασις, αναγέννησις. «Αφήλειψεν ο Θεός παν δάκρυον από παντός προσώπου, ουκέτι γαρ πενθείς», έχει αφαιρέσει ο Θεός κάθε δάκρυο από κάθε πρόσωπον. Δεν πενθείς, «αφού εξεδύθης». Το «εξεδύθης» και «ενεδύθης» θα το δούμε στην επόμενη κατήχηση. «Τον παλαιόν άνθρωπον, αλλά πανηγυρίζεις ενδεδυμένος ιμάτιον σωτηρίου, Ιησούν Χριστόν». Εδώ έχουμε δύο πράγματα, θα μας τα πει εν πλάτει παρακάτω. Το πρώτο είναι η απέκδυση των κακών που...

εισήλθαν εις τον κόσμο. Των κακών, ηθικώς, τα κακά που μπήκαν στον κόσμο. Είναι το δάκρυον, το πένθος, ο θάνατος. Τα συνέπτυξα: η αρρώστια, η δύσκολη ζωή, ο ιδρώτας. Όλα αυτά, ο ιδρώτας για να βγάλω το ψωμί και το καθεξής, και τέλος ο θάνατος που τα επισφραγίζει όλα. Όλα αυτά είναι τα κακά που μπήκανε στον κόσμο, αποτέλεσμα της παραβάσεως. Αυτά, λέγει, τώρα φεύγουν. Τα βγάζεις όπως βγάζεις το υποκάμισο. Αυτή είναι η απέκδυση. Διότι αυτά τα στοιχεία, αν μου πείτε πώς βγαίνει το υποκάμισο...

Προσέξτε με. Αυτά τα στοιχεία, ακόμη και αυτός ο θάνατος, επειδή δεν είναι από το Θεό —λέει στη Σοφία Σολομώντος «ο Θεός θάνατον ουκ εποίησεν»— δεν έκανε το θάνατο, πολύ παραπάνω και τα παρακάτω του θανάτου, το πένθος κλπ. «Αλλά φθόνω διαβόλου», με τον φθόνο του διαβόλου μπήκε ο θάνατος στη ζωή των ανθρώπων. Ώστε, λοιπόν, ακόμη και ο θάνατος δεν αποτελεί παρά ένα ρούχο, δηλαδή είναι έξω από την οντολογία μου. Όταν θα ντυθώ, τι θα ντυθώ; Τα θετικά τώρα στοιχεία και την αθανασία και την αφθαρσία. Αυτά θα αποτελούν την οντολογία μου,

οντολογία μου, αυτό που πραγματικά είμαι. Γι' αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος, Κορινθίους, ότι «δει γαρ το φθαρτόν τούτο ενδύσασθαι αφθαρσίαν και το θνητόν τούτο ενδύσασθαι αθανασίαν». Είδατε αυτό το απαρέμφατο; «Ενδύσασθαι». Απέκδυσις, ένδυσις. Βάλαμε του χοϊκού τη στολή, του θανάτου τη στολή. Τη βγάζουμε. Τότε, ξέρετε, βαπτίζονται ολόγυμνοι. Ολόγυμνοι, θα πει παρακάτω, και δεν ντρέπεστε. Αυτά του χρόνου, πρώτα ο Θεός, αν θέλει ο Θεός και ζήσουμε. Και τώρα ενδυόμεθα την στολή της αφθαρσίας, της αθανασίας, τη στολή της αγιότητος. Γι' αυτό σύμβολο όλων αυτών είναι ο χιτώνας που φοριέται μετά και είναι λευκός. Εδώ, αγαπητοί μου, τελειώνει τώρα: «το ιμάτιον σωτηρίου». Ποιο είναι το ιμάτιον του σωτηρίου; Το ιμάτιον της σωτηρίας μας: Ιησούν Χριστόν. Ενδυόμεθα τον Χριστό. «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε». Τον Χριστόν έχετε ενδυθεί σαν άλλο ιμάτιο. Και τελειώνει έτσι: «Ταύτα εν τω εξωτέρω εγίνετο οίκω». Όλα αυτά εγίνοντο στο εξωτερικό μέρος του βαπτιστηρίου. «Θεού δε θέλοντος», πρώτα ο Θεός,

«εν ταις εξής μυσταγωγίαις εις τα Άγια των Αγίων εισελθόντες», θα μπούμε μετά στα ενδότερα —είχαν ήδη βαπτιστεί βέβαια— «εκεί εισόμεθα των αυτόθι επιτελουμένων τα σύμβολα». Εκεί θα καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό και τι σημαίνει εκείνο. «Τω δε Θεώ δόξα, κράτος, μεγαλοσύνη, συν Υιώ και Αγίω Πνεύματι, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Εδώ, αγαπητοί μου, τελειώνει ο Άγιος Κύριλος την πρώτη του μυσταγωγική κατήχηση και με αυτήν την απόληξη κι εμείς τελειώνουμε, δοξάζοντες τον Θεόν που μας αξίωσε να φέρουμε εις πέρας και φέτος αυτόν όλον τον όγκον, την ύλη, την τόσο θαυμαστή που μας κατηχεί.