Catecheses of St Cyril 175 | 19-03-1990

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Still with Saint Cyril of Jerusalem, we are in his First Mystagogical Catechesis. So far, we have seen some of what he tells us about Baptism, and that a work of preparation took place before they proceeded to Baptism. One element of that preparation was the renunciation of Satan.

The words are: “I renounce you, Satan.” This, of course, is then explained further. After “I renounce you, Satan,” it says, “and all your works.” I renounce all your works as well. Then there is a further continuation and explanation, which we shall examine. According to Saint Cyril, the works of the devil are sin. He then says, “I renounce you, Satan.” The words “I renounce” are understood throughout, just as “I believe” is understood throughout the Nicene Creed.

The words “I believe” come at the beginning, but they are understood in every article of the Nicene Creed: “I believe in one Holy, Catholic, and Apostolic Church”; “I believe in eternal life.” “I believe” is understood each time. So it is here as well: “and all your pomp”—that is, I desire to turn away from all your pomp. I renounce all your pomp as well. And what is this pomp? Last time we said that it includes a mania for the theater, and Saint Cyril gives a brief explanation of that. Here, allow me to add something. We said that Carnival is also part of Satan’s pomp, especially when it involves disguises and masks.

And especially when these are monstrous, goat-like, terrifying, demonic faces—truly demonic faces. All this is indeed part of Satan’s pomp. If you ask why people so often disguise themselves with masks bearing the face of a goat, with goat horns and similar things, the answer is well known: the roots of Carnival are pagan and, more specifically, Bacchic. These things were practiced in the worship of Dionysus.

The god Dionysus is not a native Greek deity, but a Phrygian one. His worship was introduced into Greece. He was a lesser god of drunkenness, sexual indulgence, and so forth. I mention this because I do not know whether you were aware that, in the traditions of peoples and tribes throughout the whole world, the deities they worship often have this same appearance: a goat-like form with horns. The reason is simply that the devil appears to people in this form.

This is why, in the religious traditions of peoples everywhere, we find these misshapen and ugly forms: they are demonic. Why do they take this form? God permits it so that it may be evident that such deities could not come from the true God. So I tell you again: we find the same form everywhere—or, better, the same archetype. This archetype is fixed and unchanging, and it is the devil. Thus, in Carnival celebrations and disguises, many of the forms are monstrous and particularly goat-like. We then considered Saint Cyril’s words, “through the frenzied dancing of the actors.” But why should this not also include frenzied dancing in general—that is, wild dances, especially modern ones, in which people are seized by a frenzy? They leave the dance hall or the theater, where some group performing this kind of music has appeared, after smashing everything inside; then they go outside and smash everything there as well. This is a phenomenon never before seen in history.

After dancing and music, all these people become destroyers of the city. The first sign of this was that English group I mentioned to you, the Beatles. Their name means “the beetles,” if I am not mistaken—the beetles, the Beatles. Then we spoke about hunting.

But because the hour was already late, I did not have time to say more about hunting. So let us add something to complete the subject. Saint Cyril says that, in order to satisfy the belly—that is, out of gluttony and voracious appetite—many people go hunting.

Thank you.

Saint Cyril is speaking of these very wild beasts, bearing in mind, of course, the primitive means available in his time for killing, say, a wild boar or sometimes a buffalo, a wild buffalo. When these animals are wounded, they attack the hunter. And so, instead of satisfying his gluttonous desires, the man himself becomes food for those wild beasts. This is what we said last time. But I would like us to say something more, since we have seen that a faithful person has compassion for animals. He has compassion for animals. He never goes out to kill an animal. And I also told you that man...

Man is not naturally a meat-eater, but a plant-eater. Of course, God permitted the eating of meat after Noah’s Flood. Yet I do not mean to say that you may not eat meat and so forth. At the very least, however, we should not be people who rush off to hunt. And that is without even mentioning that we lose...

We often miss church because of it, and we may be injured or even killed while hunting. Sadly, there are many accidents among hunters. What I would like to add, which I did not tell you last time, is the ecological destruction. It is well known that a balance exists within nature—a balance...

Between the animal and plant kingdoms. The wolf is regarded as a dangerous animal. Yet when God created the wolf, He intended it to help maintain a balance. The same is true of the fox: each helps preserve the balance within nature. Suppose a region contained only plant-eating animals—deer, hares, and the like. Before long, its plant life would disappear, because there would be no animals to keep the number of herbivores in balance.

In this way the ecological balance is preserved, and with it the plant kingdom. Let me give you an example. I read about this many years ago. Once, when a family of English emigrants left England for Australia, they took all their belongings with them, including a flowerpot containing a cactus-like plant. The conditions this cactus found there were remarkable. It multiplied, escaped human control, and spread across vast areas covering thousands of acres.

The question of how to eradicate this plant became a serious problem. To give you an idea, it had become like couch grass spreading through cultivated fields. In their efforts, they discovered that in South Africa there was a tiny organism called the lac insect. Ah, yes! It is red in color. This small creature is a little bug, not a microbe—perhaps some kind of insect—and it is very fond of eating this plant. So they brought it to Australia and released it onto this extraordinary plant that had spread across thousands of acres.

In a short time, this little creature—the lac insect—ate its way through the whole expanse. Then, having nothing left to eat, it died as well. What do we see here? One organism overcame the other. But should one overcome the other to such a degree that both disappear? There must be a balance. The wolf is useful, because if the herbivorous animals on which it feeds multiply excessively, the vegetation will be stripped bare—that is, the flora. The fauna grows at the expense of the flora, and afterward the fauna—the...

Animals themselves—also disappear. There is, then, a balance within nature. My beloved, when hunting takes place—and you know how relentlessly certain animals are hunted, such as elephants and whales—consider the ecological damage that is done. Here in Greece, you see that our native wildlife has been devastated: the birds, the hares, and so forth. This brings destruction and imbalance into the whole creation. Holy Scripture... Perhaps I have said too much; perhaps I should not have told you so much. But I wanted to explain that, among the other evils connected with the subject of...

Another evil connected with hunting is the ecological harm it causes. For theological reasons as well, then, we would say that a devout person loves animals. He truly loves them. Last time I spoke to you of the hunter who takes advantage of bitter cold to kill birds. My dear fellow, it is as though a poor man came to your door fainting from the cold, and you killed him to take the five drachmas in his pocket. Who has ever heard of such a thing? If we did this to human beings, it would be regarded as horrifying. Why should it be different with animals? Should we exploit their suffering and kill them? No, my beloved, no.

That is what I wished to add on the subject of hunting. But Saint Cyril continues: “Flee also from horse racing, that spectacle which produces frenzy and brutalizes souls.” Avoid horse racing as well. If I translate the phrase simply as “the mad spectacle,” I do not translate it correctly, because that would suggest that the horse race itself is mad. That is not the meaning. We shall retain the idea of a frenzy-producing spectacle—a mania that creates mania. The madness is not found in the horse race itself, but in its spectators, those who watch...

They are the ones seized by this frenzy, not those riding the horses. Saint Cyril also says that this spectacle brutalizes souls. Horse racing, of course, still exists in our own time. Today it exists chiefly as a form of gambling, a game of chance. People bet on a horse—one person on this horse, another on that one—to see which will finish first. There is no need for me to describe the anguish involved. A man may wager his entire fortune on one horse and lose it, suffering agony until that horse crosses the finish line.

I do not want to dwell on horse racing, because horse racing was well known in those days, nor on bullfighting—which, Glory to God, we do not have here in Greece, for that too is a dreadful spectacle. Instead, I will turn to something else that has replaced horse racing and bullfighting and has truly proved to be a frenzy-inducing spectacle: football. Football. Now, some young boy—if his father really has been telling him not to go—will find the answer here. Is that not so? Very well. So pay attention, my dear ones, pay attention. Football began as a game. There was an inflated ball, and you kicked it.

It is well known that it originated in England. But there is also a story about the history of football—whether it is true or not, I cannot say—and it is horrifying. They say that sailors and others would kick around the severed heads of people who had been executed. They found it an enjoyable spectacle—or rather, an enjoyable pastime—to kick those heads around, and eventually we arrived at what we now call a ball. I do not know how much truth there is in this account of football’s history, though a gentleman here tells me that it is true. Yes, I have not investigated it any further. What I do know is that this game has spread to enormous proportions throughout the world, like couch grass across a field, like that plant in Australia which...

I told you about—that plant which spread and spread across Australia. Now, what is it that creates such frenzy in the spectators? I cannot tell you, because I am not among those who watch football. Indeed, I love football so much that, when I was a secondary-school student and we played a little football during physical education, I once scored a goal against my own team. What can I tell you? My classmates nearly gave me a beating. That is how much interest I took in it. It simply did not interest me. I do not know why; it did not interest me. I do not say this as either a virtue or a fault. It simply did not interest me—not that other games did not interest me.

They did, but this one does not. And what do I mean by that? Whether a particular game appeals to someone or not is not something that can be explained—just as one cannot explain why you like kataifi but not baklava. There is no answer. Why do I like kataifi and dislike baklava? In matters of taste, there is no ‘why.’ So why do people like football? Why does it appeal to them? What does it awaken? It seems to awaken strange things within the human person. That is how it appears. What does it awaken? Instinctive states; it awakens instincts. And frenzy arises once I take the side of one team. Because, you know, as long as I take no...

side in the game, nothing happens. I simply watch it. I support neither team. Nothing. Then no ugly instinct is born within the soul; it is not awakened. But from the moment I take the side of one team, that is where the passion and the frenzy begin. What can I say? This spectacle is frenzy-inducing; it creates frenzy. I need only tell you what takes place inside a stadium, at least in our own day: cries and shouting, and the destruction of everything.

Every time, we hear that Team A played Team B and that they left behind damage worth so many millions. One might ask, ‘Why, my dear ones?’ It produces a kind of amok. And do you know what amok means? It is something dreadful, something truly dreadful. In the same way, the horse races in Byzantium produced a kind of amok. The Nika riots—I do not remember enough to tell you more about them—were nothing but the fruit of this frenzy-inducing spectacle, even though the Hippodrome was also used for other purposes. In any case, they were its fruit. Need I mention hooliganism?

Hooligans. There we see sheer irrationality. One might say to them, ‘My lads, are you really beating the opposing supporters with chains? Someone will win and someone will lose—and now you are striking people with chains? You pick up stones and hurl them at the buses that brought people from another region, another place, to watch the football match.’ What rational explanation can you give for hooliganism? Is this, or is it not, a frenzy-inducing spectacle? Of course, I cannot imagine that any of the gentlemen who listen to the Word of God go to the stadium. I hope none of the ladies do either, because...

ladies too have become involved with the stadium. Indeed, we have now begun women’s football as well, and we have whatever comes with that. You see, women seek equality even in this. So be it. Before long, we shall see the results. But do you know what is of great value and importance, and why I insist on this so strongly? It is what Saint Cyril says here, and it is very characteristic: such a spectacle brutalizes the soul. ‘The frenzy-inducing spectacle that brutalizes souls.’ To brutalize means to make barbarous, coarse, and degraded. What becomes of my soul when I watch such a spectacle? Our young people in particular shout, swear, and blaspheme. Do not speak to me of courtesy there—as though you stepped on the person in front of you in the stands and said, ‘Forgive me; I was not paying attention and stepped on you slightly.’ Have you ever heard anyone there say, ‘Forgive me; I stepped on you a little’? I do not think so. I do not think so. Instead, we see our children and our people undergoing a brutalization of the soul. They speak barbarously. And now the destruction of language has come as well. Our language has become impoverished, and you can see...

that those who occupy themselves with such spectacles have an utterly impoverished and barbarous vocabulary. They speak loudly, gesticulate, and quarrel—not only while the football match is being played, but outside the stadium, in other places as well. And would you like to hear something worse? Those who occupy themselves with such spectacles acquire a shallow soul. I can never imagine a thinking person—and the human person is a thinking being, created to think—behaving in this way. As Pascal says, man is a reed, but a thinking reed. When I run after these things, I leave no room in my soul or in my nous, the spiritual intellect, to think about anything deeper. That is where the harm lies. We become shallow. Our interests become poor and superficial. We can no longer speak about theology, philosophy, or anything else. Could you imagine philosophical minds going to football matches? Could you ever imagine such a thing? It is impossible, impossible. The two do not belong together. Therefore, the point is that football does harm. I beg those of you who are listening: if you used to go, or still go, do not go again. Tell your children...

not to go. Avoid such spectacles. Here Saint Cyril, inspired by God, calls them the devil’s pomp. And what does he say? ‘For all these things are the pomp of the devil.’ All of them, he says, are the devil’s pomp.

We now come to the seventh paragraph. ‘But the things hung in idol temples and at pagan festivals—whether meat, loaves, or anything else of this kind—having been defiled by invocations of the utterly unclean demons, must also be reckoned among the devil’s pomp. For just as the bread and wine of the Eucharist, before the holy invocation of the worshipful Trinity, were ordinary bread and wine, but after the invocation the bread becomes the Body of Christ and the wine the Blood of Christ, so in the same way these foods belonging to Satan’s pomp, though ordinary by their own nature, become profane through the invocation of demons.’ In this seventh paragraph, Saint Cyril tells us that the pagans had a custom at their festivals of hanging meat or loaves before their idols. These things, he says, had been ‘defiled by invocations of the utterly unclean demons.’ Through an invocation, they became polluted and unclean. These too, he says, must likewise be numbered...

‘among the devil’s pomp.’ They must be reckoned among the devil’s pomp. You see that he is continuing the subject of the devil’s pomp. What exactly are these things? Pay close attention here, because he makes a very important point. They would hang up this meat and these loaves. Sadly, many pagan practices survived, and at the end Saint Cyril will tell those who have been baptized, those who have been illumined, that they must no longer do any of these things. This was, of course, a form of sacrifice at pagan festivals. But now that you have been baptized, you must not do these things. They are not right.

A little further on he gives a very interesting explanation. What are these practices? I fear that the well-known kourbani, which has survived in our own Christian festivals, may belong to this category—though I retain some reservation on this point. Every year I used to attend the festival—the feast, of course—of a village in our region. The church was dedicated to Saint Athanasios. Every year they slaughtered a bull there and boiled its meat. Indeed, they slaughtered the animal behind the sanctuary and then distributed the meat to the people.

It is said that one year a churchwarden insisted that this not be done, perhaps because they did not have the money for it. Then, in his sleep, he was given a severe beating, and from that time onward he said it must be done. They say Saint Athanasios beat him. I am afraid; I am afraid. I have reservations—serious reservations—that this is truly what happened. Kourbani: that is what we call it. It is a Turkish word. There is also the term Kurban Bayram. Bayram—we say ‘bayram’ as well. It means the Passover of the Jews—of the Muslims, rather. You may have heard people say that they are celebrating their bayram. So, in Turkish, Kurban Bayram means... Thank you.

a sacrifice, chiefly of a lamb, at the feast of Bayram—that is, at this Muslim Passover. You may say that we too have the sheep, the lamb, at our own Christian Pascha. But that has no form of idolatry. Indeed, it is now understood to have no liturgical or worshipful significance whatsoever. Whether you slaughter a sheep or not makes no difference. It has simply remained as a custom. It comes from the Jews, who slaughtered the sheep in Solomon’s Temple, at the altar. The priests slaughtered it, and the head of the household took it home to prepare it in the prescribed ritual manner.

In a ritual manner: no bone was to be broken; they were to eat it by morning; and whatever was not eaten during the night—whatever meat remained—had to be burned. It could not be eaten the next day. It had a liturgical character. So, although this custom is of course unrelated to idolatry, I fear—judging at least from the terminology we mentioned, kourbani and so forth—that it may derive from a pagan animal sacrifice. I will mention just one example. It is well known that the Anastenaria in Chalkidiki, before performing their familiar act of walking barefoot over burning coals—and after preparing themselves for many days—...

slaughter a bull behind the church on the preceding day. Sadly, even the priest consents to this slaughter, and so on. Then, when they step onto the burning coals, they carry the icon of Saint Constantine and Saint Helen, because this takes place on May 21. Yet if you read about the slaughter of this bull and the entire procedure, you will see that it is a pagan ritual. For this reason, the Metropolitan of the region has acted very properly—this has been going on for many years—by continuing each year to...

issue an encyclical forbidding these things. Unfortunately, however, there is a Beast called tourism. To preserve tourism, maintain the flow of visitors, and make money, we overlook these corrupt traditions, which are pagan. So I suspect that when Saint Cyril speaks here of meat or loaves being hung before idols at pagan festivals, this is the sort of thing he means. I say again that this is my suspicion. But the point of real importance and value in this paragraph is something else. He says that before the bread and wine are changed into the Body and Blood of Christ, they are...

ordinary products—that is, plain wine and plain bread. But through the prayer—which prayer?—of the Divine Liturgy, the bread is changed into the Body of Christ and the wine into the Blood of Christ. By analogy, Saint Cyril now says that things over which demonic invocations have been pronounced become profane and defiled because they have been offered to demons, just as the former things were sanctified. The conclusion is this: you may have heard someone say, ‘Do not eat that piece of loukoumi, because incantations have been read over it.’ Read over it by whom? By some sorceress.

My dear ones, what can I tell you? What can I tell you? What can I tell you? People come upstairs and insist on bringing three bananas, or three pieces of loukoumi, or three sweets. Why three and not four or two? They insist upon it because incantations have been read over these things; they have been bewitched. Do you understand? This is widely known among our people: ‘Do not eat that, because incantations have been read over it’—that is, demonic invocations. I believe all of you have heard this.

Last year, or perhaps more than a year ago—do you see this box I have here? Inside it I have the transformer and rectifier that produce the familiar three volts needed to run the tape recorders. I had two of these. One was up here, and the other was behind that pillar, so that we could make two recordings: if one failed, the other would record. One day I opened it and found a cross made of wax inside. And this was real beeswax, not paraffin—very black wax, exceedingly black. It had been formed into a proper cross. Who could have put it there? Truly, when I saw it, I said, “What is this cross? Who put it in here? Who put it here?”

And so on. A woman may find a nail this large hidden inside the hem of her skirt. How did that nail get in there? Who put it there, and when did they have the opportunity to do it? And so on. The objects they place there have had incantations read over them, and this happens especially with food. What more can I say, except that this is a reality: just as ordinary wine and bread are changed into the Body and Blood of Christ, so ordinary food, when demonic incantations are read over it, becomes something dangerous. This is what Saint Cyril says here.

The eighth paragraph. I do not want you to be terrified, because when someone makes the sign of the Cross over such a thing, he should not be afraid—do not be afraid. And when a person lives the Christian life, nothing will happen to him. Do not be terrified. But you should know what goes on, what kinds of people exist, and what they do. The eighth paragraph: “After this you say, ‘And all your worship.’” So, after saying, “I renounce you, Satan,” and then, “and all your works,” and “all your pomp,” he then says, “and all your worship.” What, then, is this worship of Satan? “The worship of the devil is prayer offered in temples of idols, and those things done in honor of lifeless idols.”

He then gives examples. What is the worship of Satan? It is to stand before idols and offer prayers to them—things “done in honor” of lifeless idols. But do not forget that this is why Christ came into the world: to deliver us from idols. Behind the idols lies the worship of Satan, and Christ came precisely to deliver us from the worship of Satan. Let me remind you of one incident—or perhaps two or three. How can one say that demons are behind the idols? I will mention an event recorded in Holy Scripture. It is well known that the Ark of God, the Ark of the Covenant, was once captured by the Philistines. The Israelites were at war with the Philistines, and the Israelites were not living a spiritual life. The sons of Eli the high priest took the Ark with them to the battlefront. But they did not truly believe, just as many people wear a cross without believing in Him who was crucified upon the Cross. In that case, the cross is of no benefit to you. In the same way, they were not living the life God desired. Holy Scripture describes the sinful lives of Eli’s sons and of many Israelites, and God permitted the Ark to be captured by the Philistines.

Naturally, the people grieved over this loss. But when the Philistines placed the Ark inside the temple of their god Dagon—Dagon. Let me make a brief aside. One of the fifty-two playing cards is dedicated to the god Dagon. So, those of you who play cards should know this. Dagon was to the Philistines what Zeus was to us Greeks. Into this temple of Dagon, then, they brought the Ark of God as a trophy won in battle. They set it off to one side as a trophy. It is well known that the Israelites also often did this with spoils of war, dedicating them as offerings.

Spoils of war. They would dedicate what they had taken in battle. When the Philistines went in the next morning, they found the statue of Dagon lying face down. It had fallen from its pedestal, with its head pointing toward the Ark. Of course, a statue can fall because of an earthquake. It is only a statue. So they set it up again. The next day the statue had fallen once more, but this time its head and hands had broken off and were shattered. Fear and terror seized them, because they had heard how fearsome the God of Israel was. They had heard how the Israelites crossed the Red Sea, how the Egyptians were drowned, and so on. The God of Israel was fearsome, while Dagon, their god...

And Dagon was shattered, because in the presence of God the devil is crushed. What other example could I give you? Shall I tell you about Daniel, or about Saint Panteleimon? Shall I take an example from the lives of the Saints, where a Saint approached the idols and the idols began to cry out? The idols? Can marble cry out? It was the demons dwelling within the idols, and worshiped through them, that cried out. We have many such incidents in the lives of our Saints. So let us understand this: behind the idols stands the devil, just as the devil stands behind magic. He is the one at work. What, then, does Saint Cyril say the worship of Satan is?

Prayer before idols—“prayer offered in temples of idols.” How is this worship expressed? It is well known that practitioners of magic use a ritual book popularly called the Solomonic. Let me explain what “the Solomonic” means. Solomon certainly did not write this book of magic with its magical formulas. Without question, it was written much later. But from ancient times there was a custom of attributing a work to some renowned person. An obscure author would write a book and place a famous person’s name on it so that the book would circulate. In this way, practitioners of magic attributed magical powers to Solomon.

They claimed that he had written these things and that this was a book of secrets which they guarded, calling it the Solomonic. These writings are falsely attributed; there is not a trace of truth in any of these claims. You should know that. The Solomonic, then, is nothing more than a book containing magical formulas, invocations, and incantations. When such incantations are spoken—as in a spell or in the ritual for removing the evil eye, where you recite various formulas—people often do not understand what the words actually mean. In essence, this is the worship of Satan. The devil may even drive himself away for you, only to draw you into this cycle and trap you.

His purpose is to make you worship him and place your faith in him. God has permitted you to fall under a spirit of delusion, believing that the devil heals, so that you will worship him and remain caught in the practice of removing the evil eye. After saying these things, Saint Cyril gives us examples. He mentions “the lighting of lamps.” I do not know whether this practice still exists. A little later you will see that he speaks of lighting lamps, or burning incense beside springs or rivers.

People go to bodies of water, light candles or lamps there, and burn incense. Why? “Some, deceived by dreams or by demons, believed that by doing this they would awaken and find healing from bodily ailments.” Whether through dreams or through deceptions of demons, through visions and who knows what else, they are told that in this way they can be healed of an illness. Let me mention some modern examples. They say that when the moon is waning, immediately after the full moon—not while it is waxing, because if the moon is waxing and you have pimples, you will become covered with them—but while it is waning, your pimples will disappear. You see here the principle of sympathetic magic, in which like is believed to affect like. So pay attention. They tell you to stand at a crossroads, draw a circle, and recite certain words there. This is supposed to cure the warts people get on their hands, those hard little growths. We call them warts; I do not know what you call them—perhaps derveritses. They tell you that, to make these things disappear, you must perform this ritual.

They go out at night with candles and incense to do these things. Practitioners of magic will even advise that afterward—listen, listen to the wickedness of the demons—a Divine Liturgy should be celebrated after midnight. Once, when I was very young, only seven or eight years old, my family and I were returning late from somewhere in my father’s village, and there were lights in the church. My father said, “Ah, they are celebrating a secret Liturgy for such-and-such a child.” I still remember the child’s name to this day. Because the child was showing certain nervous symptoms, they wanted him to become well.

It was a nighttime Liturgy, after midnight, celebrated for that purpose. Whenever someone—a practitioner of magic—tells you to have three Liturgies celebrated, ask why three rather than two or four; or seven Paraklesis services, or forty Paraklesis services, or whatever else, you should immediately become suspicious. You can see that this is magical counsel. They even use religious symbols and rites to make certain of achieving their purpose. As Saint Nikodemos of the Holy Mountain says, the worst form of magic is when they mix their satanic practices and contrivances with religious things.

So we must also be watchful about this. Someone may say to you, “But I was trying to do something good, so that my child might recover.” Yet if the devil makes your child well—and he may be able to do so—he has gained the child’s soul. This recalls that well-known poem by Goethe. You remember Mephistopheles: the young man sold his soul in order to become young again. So take care, my beloved, because in this way we worship the devil without knowing where such worship will lead us. And what does Saint Cyril say? “Do not take part in such things.” Do not engage in practices of this kind.

“Do not take part in such things.” Saint Cyril continues: “The observation of omens, divination, auguries, amulets, inscriptions on metal plates, magic, any other wicked arts, and all such things are worship of the devil.” But we need to examine these matters a little more carefully. Let us consider them in the following way. Notice what he says here: the observation of omens. What does that mean? It means watching for omens. We speak of a good omen. It is well known that the ancient Greeks practiced the observation of omens—good omens and bad omens.

A good sign or a bad sign. It is divination based chiefly on the flight of birds—on the way birds fly. One form of observing omens has its own particular name: cloud divination. This concerns the way clouds move and the shapes they form. Of course, clouds do have recognizable features that help us interpret the weather. If we have dark, rain-bearing clouds, there will be a storm; or we may see those clouds that look like little sheep in the sky. These are signs that can be interpreted.

Meteorology studies such things and tells us that the weather will be fair, and so on. But they are also studied by a false kind of meteorology, namely the observation of omens—not to determine whether it will rain, but whether there will be a war. I remember that on August 14, 1940, the eve of the feast, during Vespers for the Most Holy Theotokos, the Northern Lights reached as far as Greece. This is exceedingly rare. I believe I have mentioned it to you before. The Northern Lights appeared. I will not explain in detail what they are and how they occur. They look like a cloud, but they are not a cloud. They are electrically charged ions forming various shapes. In any case, the Northern Lights reached Greece and faded somewhere over Crete. The conclusion people drew was that there would be war. It was a coincidence: war was declared on October 28. Then came the second conclusion: “You see? The Northern Lights reached us. It was a sign that war was coming.” In this way, people also draw conclusions from the flight of birds and from their cries. An owl hoots. When the father of Father Paul Barbayannis died, an owl came and hooted at the window shortly before his death.

Now look what happens: if someone is superstitious or watches for omens, he will conclude from that cry that someone is going to die. My beloved, we have many owls, and these good birds are extremely useful. They eat mice—have you forgotten that? Along with bats and other nocturnal creatures, they gather up and clear away all sorts of pests. What swallows do during the day, bats and owls do at night. Why should we say that when an owl hoots, someone will die—or when a dog howls, or whatever else? These are superstitions. Or consider the examination of animals’ entrails. People examine animals, especially sheep, though they may also use other animals—even the breastbone underneath a chicken—to see what shadows appear there and what they foretell about the future: death, happiness, or something else.

Saint Cyril says: leave these things behind. You have been baptized, and you cannot engage in such practices. My beloved, since there are still other matters to discuss, God willing, we shall speak about them next Monday.

Ευρισκόμενοι πάντοτε στον Άγιο Κύριλλο, είμεθα εις την πρώτη μυσταγωγική του κατήχηση. Είδαμε μέχρι τώρα κάποια στοιχεία να μας λέγει για το βάπτισμα και ότι εγίνετο μία προκαταρκτική εργασία, προκειμένου μετά να προχωρήσουν εις το βάπτισμα. Ένα στοιχείο της προκαταρκτικής εργασίας: Η απόταξη του Σατανά.

Το... «Αποτάσσομαί σοι, Σατανά». Αυτό βεβαίως έχει μία περαιτέρω ανάλυση και λέγει μετά από το «Αποτάσσομαί σοι, Σατανά», «και πάσι τοις έργοις σου». Αποτάσσομαι και όλων των έργων σου. Και μετά έχει και κάποια άλλη συνέχεια, περαιτέρω ανάλυση, την οποία θα δούμε. Και έργα του διαβόλου, όπως μας λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλλος, είναι η αμαρτία. Κατόπιν λέγει «Αποτάσσομαί σοι, Σατανά». Το «αποτάσσομαι» πάντοτε υπονοείται, όπως και στο Σύμβολο της Πίστεως, «πιστεύω».

Το «πιστεύω» προτάσσεται, αλλά υπονοείται στο κάθε άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως. «Πιστεύω εις μίαν Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν», «πιστεύω εις την αιώνια ζωή». «Πιστεύω» προϋποτίθεται. Έτσι κι εδώ. «Και πάση τη πομπή σου», δηλαδή θέλω να φύγω και από κάθε πομπή σου. Αποτάσσομαι, λοιπόν, και από κάθε πομπή σου. Και τι είναι η πομπή; Λέγαμε την περασμένη φορά ότι είναι η θεατρομανία και κάνει μια μικρή ανάλυση εκεί για τη θεατρομανία. Εδώ ας μου επιτραπεί να πω κάτι. Είπαμε για το καρναβάλι ότι και αυτό είναι μια πομπή του Σατανά, όταν υπάρχει μάλιστα αυτή η μεταμφίεση.

Και μάλιστα με πρόσωπα τερατώδη, τραγίσια, φοβερά, δαιμονικά, δαιμονικά πραγματικά πρόσωπα. Όλα αυτά είναι πράγματι μια πομπή του Σατανά. Αν ερωτήσετε γιατί πολλές φορές οι άνθρωποι μεταμφιέζονται και παίρνουν με μάσκες το πρόσωπο ενός τραγιού, κατσίκας, τραγιού κέρατα και τέτοια πράγματα, που είναι βεβαίως γνωστότατον, οι ρίζες του καρναβαλιού είναι ειδωλολατρικές και μάλιστα βακχικής προελεύσεως, δηλαδή στη λατρεία του Διονύσου εγίνετο αυτό.

Ο θεός, ο Διόνυσος, δεν είναι θεότης ντόπια ελληνική, είναι φρυγική. Εισήχθη ως λατρεία στην Ελλάδα. Κατώτερος θεός της μέθης, του αφροδισιασμού κ.λπ. Είπα, γιατί ίσως δεν ξέρω αν εσείς το ξέρατε αυτό, συναντούμε σε όλες τις παραδόσεις των λαών, όλων των φυλών, όλης της γης, τις θεότητες που λατρεύουν να είναι αυτού του τύπου: μια τραγίσια μορφή με κέρατα. Απλούστατα, διότι ο διάβολος εμφανίζεται εις τους ανθρώπους με αυτήν τη μορφή.

Γι' αυτό βρίσκουμε σε όλες τις παραδόσεις των λαών, τις λατρευτικές τους παραδόσεις, αυτές τις δύσμορφες, τις άσχημες μορφές, γιατί είναι δαιμονικές. Τώρα, γιατί παίρνουν αυτήν τη μορφή; Ο Θεός το επιτρέπει αυτό για να γίνεται φανερό ότι τέτοιες θεότητες δεν μπορούσαν να είναι από τον αληθινό Θεό. Γι' αυτό σας ξαναλέγω, έχουμε αυτήν την πανομοιότυπη φόρμα, θα έλεγα καλύτερα ένα αρχέτυπο, και το αρχέτυπο αυτό είναι στάνταρ, σταθερό, και είναι ο διάβολος. Έτσι, σε αυτές τις εκδηλώσεις του καρναβαλιού, τις μεταμφιέσεις, που πολλές μορφές είναι τερατώδεις και μάλιστα με στυλ τραγιού. Κατόπιν είδαμε «διά της εμμανούς ορχήσεως των ηθοποιών», αλλά γιατί όχι και της εμμανούς ορχήσεως, δηλαδή τους τρελούς χορούς, ιδίως τους συγχρόνους χορούς, που οι άνθρωποι παθαίνουν ένα αμόκ και βγαίνουν από την αίθουσα που χορεύουν ή από το θέατρο, που τυχόν ήρθε κάποιο συγκρότημα με τέτοιας μορφής μουσική, και τα κάνουν και μέσα στο θέατρο γυαλιά καρφιά και βγαίνουν έξω και τα κάνουν όλα γυαλιά καρφιά. Ένα φαινόμενο το οποίο ποτέ στην ιστορία δεν παρουσιάστηκε.

Ύστερα από χορό και μουσική να γίνονται όλοι αυτοί οι άνθρωποι καταστροφείς της πόλεως. Το πρώτο σύμπτωμα ήταν αυτό το συγκρότημα το αγγλικό, σας έλεγα, οι Μπιτλς. Τα σκαθάρια, έτσι μεταφράζεται, αν δεν κάνω λάθος. Τα σκαθάρια, οι Μπιτλς. Κατόπιν είπαμε για το κυνήγι.

Το κυνήγι, όμως, επειδή η ώρα είχε περάσει, δεν πρόλαβα να σας πω κάτι περισσότερο. Θα πούμε, λοιπόν, κάτι να συμπληρώσουμε για το κυνήγι. Ότι για να θεραπεύσουμε, λέει, την γαστέρα, πηγαίνουμε, δηλαδή έχουμε μια γαστριμαργία και μια λαιμαργία, πηγαίνουν πολλοί στο κυνήγι.

Ευχαριστώ.

Των ίδιων θηρίων, που βέβαια έχει υπόψη ο Άγιος Κύριλλος τα ατελή μέσα της εποχής, προκειμένου να φονευτεί, ας πούμε, ένα αγριογούρουνο και πολλές φορές ή ένα βουβάλι, αγριοβούβαλο. Αυτά τα ζώα, όταν πληγωθούν, επιτίθενται εις τον άνθρωπο και έτσι, αντί να ικανοποιήσει τις γαστριμαργικές του επιθυμίες, ο άνθρωπος γίνεται ο ίδιος τροφή αυτών των θηρίων. Αυτά λέγαμε την περασμένη φορά. Θα ήθελα, όμως, κάτι περισσότερο να πούμε, αφού βέβαια είδαμε ότι ο πιστός άνθρωπος λυπάται τα ζώα. Λυπάται τα ζώα. Δεν πάει ποτέ να σκοτώσει ένα ζώο. Και σας έλεγα ακόμη ότι ο άνθρωπος...

Δεν είναι κρεοφάγος, είναι φυτοφάγος. Τώρα, βέβαια, συνεχώρησε ο Θεός την κρεοφαγία μετά τον κατακλυσμό του Νώε. Όμως δεν θα ήθελα να πω ότι δεν μπορείτε να φάτε κρέας και τα λοιπά. Αλλά τουλάχιστον να μην είμαστε οι άνθρωποι που θα τρέχουμε στα κυνήγια. Για να μην πω εκείνο ακόμη, ότι χάνουμε...

Χάνουμε την εκκλησία μας πολλές φορές, τραυματιζόμεθα ή και φονευόμεθα εις το κυνήγι. Δεν έχουμε λίγα δυστυχήματα, δυστυχώς, εις τον χώρο των κυνηγών. Εκείνο που θα ήθελα να προσθέσω και δεν σας είπα την περασμένη φορά είναι η καταστροφή η οικολογική. Είναι γνωστό ότι υπάρχει μέσα στη φύση μια ισορροπία. Σας...

Ανάμεσα στο ζωικό και στο φυτικό βασίλειο. Θεωρείται ο λύκος ένα ζώο επικίνδυνο. Κι όμως, όταν ο Θεός έκανε τον λύκο, ήθελε να επιφέρει μια ισορροπία. Ή την αλεπού. Μια ισορροπία μέσα στην φύση. Διότι, αν υποτεθεί ότι σε μία περιοχή υπάρχουν μόνο φυτοφάγα ζώα, ας πούμε ελάφια, λαγοί, τέτοια πράγματα, σε λίγο καιρό το φυτικό βασίλειο θα έχει εξαφανιστεί, διότι δεν θα υπάρχουν από το ζωικό βασίλειο εκείνα τα ζώα τα οποία θα επιφέρουν μίαν ισορροπία εις τον αριθμό των φυτοφάγων ζώων.

Να διατηρηθεί τελικά η οικολογική ισορροπία και έτσι να διατηρείται το φυτικό βασίλειο. Για να δείτε ένα παράδειγμα, θα σας πω. Το διάβαζα πάρα πολλά χρόνια. Κάποτε στην Αυστραλία κάποια οικογένεια μεταναστών Άγγλων, φεύγοντας από την Αγγλία, πήραν όλα τους τα πράγματα, πήρανε και μία γλάστρα με ένα λουλούδι, με ένα κακτοειδές, ήταν κάπως έτσι, και το μετέφεραν εκεί. Οι συνθήκες που βρήκε αυτός ο κάκτος ήταν εκπληκτικές. Πολλαπλασιάστηκε, ξέφυγε από τον έλεγχο των ανθρώπων και γέμισε ολόκληρες εκτάσεις, χιλιάδες στρέμματα.

Έγινε πρόβλημα πώς θα μπορούσαν να εξαφανίσουν αυτό το φυτό, ό,τι περίπου είναι η αγριάδα μες στα χωράφια, για να πάρετε μια εικόνα. Τότε, στις προσπάθειές τους, ανεκάλυψαν ότι στη Νότια Αφρική υπήρχε ένας μικρός οργανισμός ο οποίος λέγεται λακ. Αχ! Είναι κόκκινου χρώματος και αυτός ο μικρός οργανισμός, δείτε, ένα ζουζουνάκι είναι μικρό, όχι μικρόβιο, ζουζουνάκι, ίσως έντομο είναι. Αγαπάει πάρα πολύ να τρώει αυτό το φυτό. Το πήραν, λοιπόν, αυτό και το έβαλαν σε αυτό το εκπληκτικό φυτό που είχε πιάσει χιλιάδες στρέμματα.

Αυστραλία. Σε λίγο καιρό έφαγε αυτό το ζουζούνι, το λακ, έφαγε όλη αυτή την έκταση και, μη έχοντας πια τι άλλο να φάει, ψόφησε. Και έτσι, δηλαδή, απέθανε και αυτό. Δηλαδή τι έχουμε εδώ; Ότι το ένα πολέμησε το άλλο. Αλλά πρέπει το ένα να πολεμά το άλλο σε βαθμό που να εξαφανίζεται και το ένα και το άλλο; Πρέπει, λοιπόν, να υπάρχει μια ισορροπία. Ο λύκος είναι χρήσιμος, διότι αν αυξηθούν πολύ τα χορτοφάγα ζώα, από τα οποία θα φάει ο λύκος, τότε θα καεί η βλάστηση. Δηλαδή η χλωρίδα. Η πανίδα εις βάρος της χλωρίδος και κατόπιν η πανίδα, τα...

Ζώα εξαφανίζονται. Υπάρχει, λοιπόν, η ισορροπία μέσα στην φύση. Όταν, αγαπητοί μου, γίνεται το κυνήγι, και ξέρετε τι άγριο κυνήγι γίνεται σε κάποια ζώα, στους ελέφαντες, στις φάλαινες, ξέρετε τι ζημία οικολογική γίνεται. Βλέπετε, εδώ στην Ελλάδα έχει γίνει πανωλεθρία στην πανίδα, την ντόπια, την ελληνική, στα πουλιά, στους λαγούς κ.λπ. Αυτό, όμως, επιφέρει καταστροφή και ανισορροπία μέσα στην κτίση. Αγία Γραφή. Ίσως πολλά σας είπα, να μην έπρεπε να σας πω τόσα πολλά, αλλά ήθελα να σας εξηγήσω ότι ανάμεσα στα άλλα κακά στοιχεία που έχει το θέμα...

Κυνήγι είναι και αυτό το στοιχείο, ότι δημιουργείται αυτή η οικολογική ζημιά. Γι' αυτό θα λέγαμε, και διὰ λόγους θεολογικούς, ο ευσεβής άνθρωπος αγαπάει τα ζώα, τα αγαπάει. Και όταν εκμεταλλεύεται, σας το έλεγα την περασμένη φορά, εκμεταλλεύεται την παγωνιά για να σκοτώσει τα πουλιά... Ε, βρε παιδάκι, σαν να έρθει ο φτωχός στην πόρτα σου λιπόθυμος από το κρύο και εσύ να τον σκοτώσεις για να του πάρεις τις πέντε δραχμές που έχει στην τσέπη του. Πού ακούστηκε και αυτό το πράγμα; Και αν μεν εις ανθρώπους το κάνουμε αυτό, θεωρείται φοβερό. Γιατί όχι στα ζώα; Να εκμεταλλευτούμε τη δυστυχία των ζώων και να τα σκοτώσουμε; Όχι, αγαπητοί, όχι.

Αυτά... Αυτά ήθελα να συμπληρώσω στο θέμα κυνήγι. Αλλά... Συνεχίζει ο Άγιος Κύριλλος και λέγει: «Φεύγε και τας ιπποδρομίας, το εμμανές θέαμα και ψυχάς εκτραχηλίζον». Να αποφεύγεις και τις ιπποδρομίες. Αυτό το θέαμα, αν το μεταφράσω «το τρελό θέαμα», δεν μεταφράζω σωστά. Διότι, αν πούμε «το τρελό θέαμα», είναι, ας πούμε, καθ' εαυτήν η ιπποδρομία τρελό θέαμα. Δεν μεταφράζουμε σωστά. Θα το αφήσουμε το «εμμανές», μανία που δημιουργεί μανία. Διότι την τρέλα δεν θα τη βρούμε στην ιπποδρομία, αλλά εις τους θεατάς της ιπποδρομίας. Εκείνοι που βλέπουν...

Υφίστανται αυτή τη μανία και όχι εκείνοι που παίζουν με τα άλογα. Και ακόμη ότι το θέαμα αυτό εκτραχηλίζει τις ψυχές. Βέβαια, στην εποχή μας υπάρχει ακόμα η ιπποδρομία. Η ιπποδρομία υπάρχει βέβαια σήμερα με την έννοια του τζόγου, ανάλογο δηλαδή του τυχερού. Στοιχηματίζουν επάνω σε ένα άλογο, αυτός σε ένα άλογο, άλλος σε άλλο άλογο, ποιο θα έρθει πρώτο. Βέβαια, τι να σας αναφέρω την αγωνία, διότι όταν στοιχηματίζει κανείς και βάζει ολόκληρη περιουσία πάνω σε ένα άλογο και τη χάνει, μέχρι που να τερματίσει το άλογο αυτό.

Δεν θέλω να μείνω στο θέμα της ιπποδρομίας, γιατί τότε η ιπποδρομία ήταν γνωστή, ούτε στο θέμα της ταυρομαχίας, που δόξα τω Θεώ στην Ελλάδα δεν το έχουμε το θέαμα αυτό της ταυρομαχίας, φοβερό θέαμα και αυτό, αλλά θα πάω σε κάτι άλλο που έχει αντικαταστήσει τις ιπποδρομίες και τις ταυρομαχίες και έχει αποδειχθεί όντως εμμανές θέαμα. Είναι το ποδόσφαιρο. Είναι το ποδόσφαιρο. Κάποιος πιτσιρίκος, δεν ξέρω εάν πραγματικά θα του έλεγε ο πατέρας του να μην πηγαίνει, εδώ θα βρει τώρα την απάντηση. Έτσι δεν είναι; Ωραία. Λοιπόν, προσέξτε, αγαπητοί μου, προσέξτε. Το ποδόσφαιρο ξεκίνησε σαν ένα παιχνίδι. Και ήταν μια μπάλα, φουσκωμένη, να την κλωτσάς.

Γνωστό ότι έχει αγγλική καταγωγή, αλλά πάρα πολύ γρήγορα, και μάλιστα θεωρείται η ιστορία του ποδοσφαίρου — δεν θα σας πω, δεν ξέρω αν είναι αληθινή ή όχι, δεν θα σας πω — είναι φοβερή. Λέει, κεφάλια, λέει, ανθρώπων που κόβανε, δηλαδή εκτελούσαν, και τα κλωτσούσαν εκεί οι ναύτες κ.λπ., κ.λπ. Βρήκανε ωραίο το θέαμα, ή μάλλον την ασχολία αυτή, έτσι να κλωτσάνε τα κεφάλια, και τελικά φτάσαμε σε αυτό που λέμε μπάλα. Δεν ξέρω κατά πόσο αυτό αληθεύει στην ιστορία του ποδοσφαίρου, αλλά κάποιος κύριος μού λέει ότι αληθεύει. Ναι, δεν το έχω περισσότερο αυτό ερευνήσει, παρά μόνο ότι αυτό το παιχνίδι επήρε τεράστιες διαστάσεις σε όλο τον κόσμο. Όπως η αγριάδα στο χωράφι, όπως εκείνο το...

Σας είπα, εκείνο το φυτό στην Αυστραλία που εξαπλώθη, εξαπλώθη πράγματι. Τώρα, τι είναι εκείνο που δημιουργεί την μανία εις τους θεατές, αδύνατο να σας το πω, γιατί δεν ανήκω στην κατηγορία των θεατών του ποδοσφαίρου. Τόσο μάλιστα αγαπώ το ποδόσφαιρο, ώστε μαθητής, στη γυμναστική που κάναμε, παίζαμε και λίγη ώρα ποδόσφαιρο, μαθητής του γυμνασίου. Κάποτε, αγαπητοί μου, είχα βάλει γκολ στο δικό μου το τέρμα. Τι να σας πω; Να σας πω ότι κόντευα να φάω ξύλο από τους συμμαθητάς μου. Τόσο ενδιαφέρον είχα. Δεν με ενδιέφερε. Δεν ξέρω, δεν με ενδιέφερε. Δεν θέλω να το πω σαν αρετή ή κακία, απλώς δεν με ενδιέφερε. Όχι ότι δεν με ενδιέφεραν άλλα παιχνίδια.

Μ’ ενδιέφεραν, αλλά αυτό δεν με ενδιαφέρει. Και θέλω να πω με αυτό, ξέρετε τι; Το πώς προσαρμόζεται ένα παιχνίδι να αρέσει ή να μην αρέσει δεν είναι κάτι που εξηγείται, όπως γιατί σας αρέσει το κανταΐφι και όχι ο μπακλαβάς. Δεν υπάρχει απάντηση. Γιατί μου αρέσει το κανταΐφι και δεν μου αρέσει ο μπακλαβάς; Σε θέματα αρεσκείας δεν υπάρχει το γιατί. Γιατί λοιπόν αρέσει το ποδόσφαιρο; Γιατί αρέσει; Τι ξυπνάει; Φαίνεται, ξυπνάει παράξενα πράγματα μέσα στον άνθρωπο. Έτσι φαίνεται. Τι ξυπνάει; Ενστικτώδεις καταστάσεις, ένστικτα ξυπνάει. Και επειδή υπάρχει μία μανία, εφόσον θα πάρω το μέρος της μιας ομάδος... Γιατί, ξέρετε, από τη στιγμή που δεν θα πάρω καμία

θέση στο παιχνίδι, τίποτα. Απλώς το βλέπω. Δεν υποστηρίζω ούτε τη μία ούτε την άλλη ομάδα. Τίποτε. Τότε μέσα στην ψυχή δεν γεννιέται κανένα άσχημο ένστικτο. Δεν ξυπνάει. Αλλά, από τη στιγμή που θα πάρω το μέρος της μιας ομάδος, από εκεί έχω το ξεκίνημα του πάθους και της μανίας. Τι να πω; Αυτό το θέαμα είναι εμμανές, δημιουργεί τη μανία. Δεν έχω παρά να σας πω, στην εποχή μας τουλάχιστον, τι τελεσιουργείται μέσα σε ένα γήπεδο. Ιαχές και φωνές, καταστροφή των πάντων.

Κάθε φορά ακούμε: έπαιξε η Α με τη Β ομάδα και άφησαν πίσω τους μια καταστροφή τόσων εκατομμυρίων. Θα έλεγε κανείς, γιατί, αγαπητοί μου; Γεννάει ένα αμόκ. Και ξέρετε τι θα πει αμόκ; Είναι κάτι φοβερό, είναι κάτι φοβερό. Όπως τότε οι ιπποδρομίες στο Βυζάντιο γεννούσαν ένα αμόκ. Οι στάσεις του Νίκα, δεν θυμάμαι πιο πολλά πάνω σε αυτό να σας πω, δεν ήταν παρά αυτός ο καρπός, παρότι βέβαια χρησιμοποιήθηκε ο ιππόδρομος, τέλος πάντων, ο καρπός αυτού του εμμανές θεάματος. Να πω διά των χουλιγκανισμών;

Χούλιγκανς. Εκεί υπάρχει ένας παραλογισμός. Ρε παιδιά, θα τους έλεγε κανένας, χτυπάτε με αλυσίδες εκείνους που είναι οι αντίπαλοι; Κάποιος θα κερδίσει, κάποιος θα χάσει. Και χτυπάτε τώρα με αλυσίδες; Παίρνετε πέτρες και χτυπάτε εναντίον των λεωφορείων που ήρθαν άνθρωποι να δουν το ποδόσφαιρο από μια άλλη περιοχή, από άλλο τόπο. Τι λογική εξήγηση δίνετε εσείς στον χουλιγκανισμό; Είναι ή δεν είναι εμμανές θέαμα; Βέβαια, δεν φαντάζομαι κανένας κύριος να πηγαίνει στο γήπεδο, από αυτούς που ακούτε τον Λόγο του Θεού. Ελπίζω και καμία κυρία, διότι

οι κυρίες ασχολούνται με το γήπεδο. Μάλιστα, ξεκινήσαμε και το γυναικείο ποδόσφαιρο και έχουμε ό,τι έχουμε. Βλέπετε, η γυναίκα ζητάει την ισότητα ακόμα και σε αυτό. Ας είναι. Σε λίγο καιρό θα δούμε τα αποτελέσματα. Αλλά εκείνο που έχει πολύ αξία και σημασία, γι’ αυτό επιμένω πάρα πολύ, ξέρετε ποιο είναι; Αυτό που αναφέρει εδώ ο Άγιος Κύριλλος και είναι πολύ χαρακτηριστικό: ότι τέτοιο θέαμα εκτραχηλίζει την ψυχή. «Το εμμανές θέαμα και ψυχάς εκτραχηλίζον». Εκτραχηλίζω θα πει βαρβαρίζω, θα πει χοντραίνω, θα πει εξαχρειώνω. Τι γίνεται η ψυχή μου όταν κάποιος και βλέπει τέτοιο θέαμα; Ιδίως οι νέοι μας φωνάζουν, βρίζουν, βλασφημούν. Μην μου πείτε για ευγένεια εκεί, ότι επάτησες κάποιον μπροστινό σου στην κερκίδα και του λες: «Με συγχωρείτε, δεν πρόσεξα και σας πάτησα λιγάκι». Έχετε ακούσει ποτέ εσείς αυτό, «Με συγχωρείτε, λίγο σας πάτησα»; Εκεί δεν νομίζω, δεν νομίζω. Αλλά βλέπει κανένας ότι τα παιδιά μας, οι άνθρωποί μας, υφίστανται εκτραχηλισμό της ψυχής των. Μιλάνε βαρβαρά. Ήρθε δε και η καταστροφή της γλώσσας. Φτώχυνε η γλώσσα μας και βλέπετε

που ασχολούνται με τέτοια θεάματα, έχουνε πάμφτωχον λεξιλόγιον, βάρβαρον λεξιλόγιον, μιλούν δυνατά, χειρονομούν, μαλώνουν, όχι την ώρα που παίζεται το ποδόσφαιρο, έξω, σε άλλους τόπους, σε άλλους τόπους. Και θέλετε ακόμα ένα πιο χειρότερο; Εκείνοι που ασχολούνται με τέτοια θεάματα αποκτούν ρηχή ψυχή. Ποτέ δεν μπορώ να φανταστώ έναν άνθρωπο σκεπτόμενο —και ο άνθρωπος είναι σκεπτόμενος, κατασκευάστηκε να είναι σκεπτόμενος— όπως λέει ο Πασκάλ, κάλαμος, αλλά σκεπτόμενος κάλαμος. Λοιπόν, όταν τρέχω μέσα σ’ αυτούς τους χώρους δεν αφήνει περιθώρια στην ψυχή μας, στον νου μας, να σκεφτούμε κάτι βαθύτερο. Η ζημιά είναι εκεί. Γινόμαστε ρηχοί. Τα ενδιαφέροντά μας είναι φτωχά. Είναι ρηχά. Δεν μπορούμε πια να μιλάμε ούτε για θεολογία ούτε για φιλοσοφία ούτε για τίποτε. Θα φανταζόσαστε εσείς ότι φιλόσοφοι νόες, φιλόσοφα μυαλά, θα πήγαιναν στα ποδόσφαιρα; Το φαντάζεστε αυτό ποτέ; Είναι αδύνατο, είναι αδύνατο. Δεν ταιριάζει. Συνεπώς, το θέμα είναι ότι το ποδόσφαιρο βλάπτει. Σας παρακαλώ, όσοι με ακούτε, αν πηγαίνατε ή πηγαίνετε, μην ξαναπάτε. Πείτε στα παιδιά σας

να μην πηγαίνουν. Αποφύγετε τέτοια θεάματα. Τα αποκαλεί εδώ θεοπνεύστως ο Άγιος Κύριλλος πομπή του διαβόλου. Και τι λέγει; «Ταύτα γαρ πάντα πομπή εστί διαβόλου». Όλα αυτά, λέγει, είναι πομπή του διαβόλου.

Ερχόμεθα εις την εβδόμη παράγραφο. «Αλλά και τα εν ειδωλείοις και πανηγύρεσι κρεμάμενα, είτε κρέα ή άρτοι ή άλλο τι των τοιούτων, μιανθέντα ταις των παμμιάρων δαιμόνων επικλήσεσιν, εγκαταλεχθείη αν τη του διαβόλου πομπή. Ώσπερ γαρ ο άρτος και ο οίνος της Ευχαριστίας, προ της αγίας επικλήσεως της προσκυνητής Τριάδος, άρτος ην και οίνος λιτός, επικλήσεως δε γενομένης, ο μεν άρτος γίνεται σώμα Χριστού, ο δε οίνος αίμα Χριστού, τον αυτόν δη τρόπον τα τοιαύτα βρώματα της πομπής του σατανά, τη ιδία φύσει λιτά όντα, επικλήσει των δαιμόνων βέβηλα γίνεται». Στην παράγραφο αυτή, την εβδόμη, ο Άγιος Κύριλλος έρχεται να μας πει ότι υπήρχε η συνήθεια των ειδωλολατρών, στα πανηγύρια τους, μπροστά στα είδωλα, να κρεμνούν άλλοτε κρέας και άλλοτε ψωμιά. Αυτά, λέγει, ήσαν «μιανθέντα ταις των παμμιάρων επικλήσεσι δαιμόνων». Με μίαν επίκληση αυτά εγίνοντο μιαρά, βρώμικα. Και αυτά ομοίως, λέγει, πρέπει να συγκαταλεχθούν

«εγκαταλεχθείη αν τη του διαβόλου πομπή». Θα πρέπει να συγκαταλεχθούν στην πομπή του διαβόλου. Βλέπετε, συνεχίζει το θέμα της πομπής του διαβόλου. Τι είναι αυτά; Εδώ προσέξτε λίγο. Έχει ένα πολύ καλό σημείο. Κρεμνούσαν αυτά τα κρέατα και τα ψωμιά. Δυστυχώς, πάρα πολλά ειδωλολατρικά πράγματα, γιατί στο τέλος θα μας πει ο Άγιος Κύριλλος, θα πει στους βαπτισθέντες, στους φωτισθέντες, ότι αυτά όλα δεν πρέπει να τα κάνεις εσύ. Βέβαια, ήταν μια μορφή θυσίας στα πανηγύρια τα ειδωλολατρικά. Δεν πρέπει όμως να τα κάνετε εσείς αυτά τώρα που βαπτιστήκατε. Αυτά δεν είναι σωστά.

Εξηγεί λίγο πιο κάτω, που είναι πολύ ενδιαφέρουσα η εξήγησή του. Τι είναι αυτά; Φοβάμαι μήπως σε αυτήν την κατηγορία διασώθηκε μέσα στην Εκκλησία μας —διατηρώ δηλαδή μια επιφύλαξη στο σημείο αυτό— το γνωστό κουρμπάνι, που διασώθηκε στα δικά μας τα πανηγύρια, τα χριστιανικά. Σε ένα χωριό της περιοχής μας κάθε χρόνο πήγαινα στο πανηγύρι τους, εννοείται στην εορτή. Ήταν ο ναός του Αγίου Αθανασίου. Και εκεί κάθε χρόνο έσφαζαν έναν ταύρο και τον έβραζαν. Μάλιστα, πίσω από το ιερό έσφαζαν το ζώο εκεί κλπ. Και το μοίραζαν στον λαό.

Λέγεται ότι μία χρονιά κάποιος επίτροπος επέμενε να μην γίνει, ίσως δεν είχαν χρήματα γι’ αυτό το πράγμα, και ότι στον ύπνο του έφαγε πολύ ξύλο αυτός και έκτοτε έλεγε να το κάνει. Έφαγε από τον Άγιο ξύλο, τον Άγιο Αθανάσιο. Φοβάμαι, φοβάμαι. Διατηρώ επιφύλαξη, σοβαρή επιφύλαξη, ότι το πράγμα δεν είναι έτσι. Κουρμπάνι. Το λέμε εμείς κουρμπάνι. Είναι τουρκική λέξη. Και είναι Κουρμπάν Μπαϊράμ. Μπαϊράμ. Το λέμε και μπαϊράμ. Θα πει, είναι το Πάσχα των Εβραίων, των Μωαμεθανών. Έχουν, λέει, το μπαϊράμι τους, αν το έχετε ακούσει. Λοιπόν, Κουρμπάν Μπαϊράμ θα πει τουρκικά... Ευχαριστώ.

Θυσία, κυρίως αμνού, στη γιορτή του Μπαϊράμου, δηλαδή αυτού του Πάσχα, του μωαμεθανικού. Θα μου πείτε ότι έχουμε και εμείς το πρόβατο, τον αμνό, στο δικό μας το Πάσχα, το χριστιανικό Πάσχα. Δεν έχει καμιά μορφή ειδωλολατρίας. Μάλιστα, θεωρείται αυτό... Αυτό πια δεν έχει καμία σχέση λατρευτική. Είτε σφάξεις πρόβατο, δεν έχει καμία σημασία. Έμεινε σαν συνήθεια. Είναι από τους Εβραίους, οι οποίοι έσφαζαν το πρόβατο και η σφαγή εγίνετο εις τον ναόν του Σολομώντος, εις το θυσιαστήριον. Οι ιερείς έσφαζαν το πρόβατο και το έπαιρνε ο νοικοκύρης και το πήγαινε σπίτι του να το μαγειρέψει τελετουργικώς, μάλιστα.

Τελετουργικώς. Κόκκαλο δεν θα σπαστεί, θα το φάτε μέχρι το πρωί. Ό,τι δεν φάτε μέχρι το πρωί, καθ’ όλη τη νύχτα, ό,τι υπόλοιπο κρέας έμενε, έπρεπε να καεί. Να μην φαγωθεί την επόμενη ημέρα. Είχε λατρευτικό χαρακτήρα. Έτσι, φοβάμαι ότι, παρότι αυτό δεν έχει καμία σχέση βεβαίως με την ειδωλολατρία, φοβάμαι όμως, από τις λέξεις τουλάχιστον, αυτό που είπαμε, το κουρμπάνι και τα λοιπά, πολύ φοβάμαι ότι πρόκειται περί θυσίας ζώων ειδωλολατρικής προελεύσεως. Θα αναφέρω μόνο ένα περιστατικό. Είναι γνωστό ότι οι Αναστενάρηδες στη Χαλκιδική, προκειμένου να προβούν, αφού βεβαίως μέρες πολλές προετοιμάζονται,

στο γνωστό αυτό που κάνουν, πατούν με γυμνά πόδια πάνω στα αναμμένα κάρβουνα οι Αναστενάρηδες. Την προηγουμένη σφάζουν έναν ταύρο πίσω από την εκκλησία. Αυτή η σφαγή του ταύρου, δυστυχώς, και ο ιερεύς βρίσκεται σύμφωνος κλπ., κλπ., κλπ. Αυτοί δε, όταν μπουν μέσα στα αναμμένα κάρβουνα, κρατάνε και την εικόνα του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης, γιατί αυτό γίνεται την 21η Μαΐου. Όμως αυτός ο ταύρος που σφάζεται κλπ., αν διαβάσετε, θα δείτε ότι όλη η διαδικασία είναι μια τελετουργία ειδωλολατρική. Γι’ αυτό, πολύ ορθά, ο Μητροπολίτης της περιοχής —είναι τώρα πολλά χρόνια αυτό— κάθε χρόνο εξακολουθεί.

Εξαπολύει εγκύκλιο, απαγορεύοντας να γίνονται αυτά. Αλλά, δυστυχώς, υπάρχει ένα θηρίο που το λένε τουρισμό. Και για να διατηρείται ο τουρισμός, να διατηρείται η προσέλευση των επισκεπτών και να βγάζουμε λεφτά, περιφρονούμε αυτές τις κακές παραδόσεις, που είναι ειδωλολατρικές. Υποπτεύομαι, λοιπόν, ότι αυτό που λέει εδώ ο Άγιος Κύριλλος, ότι κρεμνούν τα κρέατα ή τα ψωμιά μπροστά στα είδωλα, στα πανηγύρια τους, υποπτεύομαι, σας λέγω, ότι περί αυτού πρόκειται. Εκείνο όμως που έχει σημασία και αξία σε αυτή την παράγραφο είναι κάτι άλλο. Λέει: όπως το ψωμί και το κρασί, πριν μεταβληθούν σε σώμα και αίμα Χριστού, είναι, λέγει,

προϊόντα λιτά —θα πει απλά, σκέτα— κρασί σκέτο, ψωμί σκέτο. Αλλά με την ευχή —ποια ευχή;— της Θείας Λειτουργίας, μεταβάλλεται το ψωμί σε Σώμα Χριστού και το κρασί σε Αίμα Χριστού. Κατ’ αναλογίαν, λέει τώρα ο Άγιος Κύριλλος, εκείνα τα πράγματα που θα διαβαστούν με ευχές δαιμονικές, όπως το πρώτο αγιάστηκε, το δεύτερο έγινε βέβηλο και μιαρό, επειδή προσεφέρθη εις τους δαίμονες. Συμπέρασμα: έχετε ακούσει «Μη το φας αυτό το λουκούμι, γιατί είναι διαβασμένο». Από ποιον διαβασμένο; Από κάποια μάγισσα.

Ξέρετε, αγαπητοί μου, τι να σας πω, τι να σας πω, τι να σας πω; Να έρχονται άνθρωποι επάνω, να επιμένουν τρεις μπανάνες να φέρουν ή τρία λουκούμια ή τρία γλυκά. Γιατί τρία και όχι τέσσερα ή δύο; Με επιμονή. Γιατί είναι διαβασμένα αυτά, είναι μαγεμένα αυτά. Το καταλαβαίνετε; Και είναι πασίγνωστο στον λαό μας. «Μη το φας αυτό, γιατί είναι διαβασμένο», δηλαδή με ευχές δαιμονικές. Πιστεύω ότι όλοι το έχετε ακούσει αυτό.

Πέρυσι, ίσως παραπάνω από χρόνος, το βλέπετε αυτό το κουτί που έχω εδώ μέσα; Έχω τον... μετασχηματιστή και ανορθωτή, που βγάζουμε τα γνωστά τρία βολτ για να δουλέψουν τα μαγνητόφωνα. Είχα δύο τέτοια. Το ένα το είχα εδώ πάνω και το άλλο ήταν εκεί πίσω από την κολώνα, που είχαν διπλή εγγραφή, μήπως η μία δεν έγραψε, να γράψει η άλλη. Ανοίγω κάποια φορά και βρήκα μέσα έναν σταυρό από κερί φτιαγμένο. Αλλά το κερί αυτό ήτανε κερί, όχι παραφίνη. Κερί πολύ μαύρο, πολύ μαύρο. Και είχε κανονικό σχήμα, έναν σταυρό. Ποιος μπορούσε να βάλει μια υποψία; Αλήθεια, όταν το είδε, λέω: «Τι είναι αυτός ο σταυρός; Ποιος τον έβαλε εδώ μέσα; Ποιος τον έβαλε;»

Ούτω καθεξής. Να βρίσκει κυρία στο στρίφωμα της φούστας τόσο μεγάλο καρφί μέσα. Πώς μπήκε εκεί μέσα το καρφί και ποιος το έβαλε και πώς πρόλαβε να το βάλει το καρφί αυτό εκεί μέσα; Κι ούτω καθεξής. Αυτά που βάζουν είναι διαβασμένα και κυρίως με το θέμα των τροφών. Τι άλλο να πω περισσότερο, παρά μόνο ότι πρόκειται για μια πραγματικότητα: ότι όπως μεταβάλλεται το απλό κρασί και ψωμί σε Σώμα και Αίμα Χριστού, έτσι και η απλή τροφή, όταν διαβαστεί με δαιμονικές ευχές, γίνεται κάτι το επικίνδυνο. Έτσι λέει ο Άγιος Κύριλλος εδώ.

Ογδόη παράγραφος. Δεν θέλω να τρομοκρατηθείτε, γιατί όταν σταυρώσει κανείς αυτό το πράγμα, μην φοβάται, μην φοβάται. Και όταν ζει τη χριστιανική ζωή, δεν παθαίνει τίποτε. Μην τρομοκρατείστε. Αλλά να ξέρετε τι γίνεται, τι άνθρωποι υπάρχουν και τι κάνουν. Ογδόη παράγραφος. «Μετά ταύτα λέγεις· και τη λατρεία σου». Κατόπιν, αφού είπε «Αποτάσσομαί σοι, Σατανά» και κατόπιν είπε «και πάσι τοις έργοις σου» και «πάση τη πομπή σου», κατόπιν λέγει «και τη λατρεία σου». Ποια είναι τώρα αυτή η λατρεία του σατανά; «Λατρεία δε εστί διαβόλου

η εν ειδωλείοις ευχή, τα προς τιμήν γινόμενα των αψύχων ειδώλων». Και λέει μετά παραδείγματα. Τι είναι, λέει, η λατρεία του σατανά; Είναι μπροστά στα είδωλα να κάνεις προσευχή, να αποδώσεις ευχή. «Προς τιμήν γινόμενα», που γίνονται προς τιμήν των αψύχων ειδώλων. Μην ξεχνάτε όμως, γιατί γι’ αυτό ο Χριστός ήρθε στον κόσμο, να μας απαλλάξει από τα είδωλα. Πίσω από τα είδωλα είναι η λατρεία του σατανά και ακριβώς ο Χριστός ήρθε να μας απαλλάξει από τη λατρεία του σατανά. Να σας θυμίσω ένα περιστατικό, ή δύο ή τρία. Πώς, πες, από τα είδωλα οι δαίμονες; Θα αναφέρω ένα γεγραφικό. Είναι γνωστό ότι, όταν κάποτε αιχμαλωτίστηκε η Κιβωτός του Θεού, η Κιβωτός της Διαθήκης, από τους Φιλισταίους, έκαναν πόλεμο οι Εβραίοι με τους Φιλισταίους και οι Εβραίοι δεν ζούσαν πνευματική ζωή. Τα παιδιά του αρχιερέως του Ηλί την πήραν μαζί τους στο μέτωπο. Αλλά δεν επίστευαν, όπως ακριβώς πολλοί φοράνε τον σταυρό αλλά δεν πιστεύουν σε Εκείνον που σταυρώθηκε επί του σταυρού. Τότε για σένα ο σταυρός είναι άχρηστος. Έτσι κι αυτοί δεν ζούσαν ζωή που ο Θεός ήθελε. Αναφέρεται η αμαρτωλή ζωή των παιδιών του Ηλί και πολλών Ισραηλιτών και επέτρεψε ο Θεός να αιχμαλωτιστεί η Κιβωτός από τους Φιλισταίους.

Βέβαια, ο λαός οδύρετο γι’ αυτήν την απώλεια. Όταν όμως οι Φιλισταίοι έβαλαν την Κιβωτό μέσα εις τον ναόν του θεού των, Δαγών... Δαγών. Μια μικρή παρένθεση. Ένα από τα 52 χαρτιά του χαρτοπαιγνίου είναι αφιερωμένο εις τον θεόν Δαγών. Λοιπόν, όσοι παίζετε χαρτιά, να το ξέρετε αυτό. Λοιπόν, ο θεός Δαγών ήταν ό,τι ο Ζευς παρ’ ημίν, στους Έλληνες. Στον ναό λοιπόν αυτό του Δαγών έβαλαν ως λάφυρον, που κερδήθηκε από τη μάχη τους, την Κιβωτό του Θεού. Την έβαλαν κάπου δίπλα ως λάφυρον. Είναι γνωστό ότι πολλές φορές και οι Εβραίοι το έκαναν αυτό, τα λάφυρα...

Λάφυρα. Από τους πολέμους τα αφιέρωναν. Τότε, όταν το πρωί πήγαν, βρήκαν το άγαλμα του Δαγών μπρούμυτα. Έπεσε από τη βάση του μπρούμυτα, με κατεύθυνση το κεφάλι προς την Κιβωτό. Ε, βέβαια, ένα άγαλμα μπορεί να πέσει και από έναν σεισμό. Ε, άγαλμα. Τοποθέτησαν πάλι το άγαλμα. Την επομένη ξανάπεσε το άγαλμα, αλλά αυτή τη φορά έσπασε το κεφάλι και τα χέρια, θρυμματίστηκε. Τους έπιασε φόβος και τρόμος, διότι είχαν ακούσει περί του Θεού του Ισραήλ πόσο φοβερός είναι. Είχαν ακούσει πώς πέρασαν την Ερυθρά Θάλασσα, πώς επνίγησαν οι Αιγύπτιοι κλπ., κλπ. Φοβερός Θεός του Ισραήλ, και ο Δαγών, ο θεός Δαγών...

Και κομματιάστηκε, γιατί μπροστά στην παρουσία του Θεού ο διάβολος συντρίβεται. Τι άλλο παράδειγμα να σας πω; Να σας πω του Δανιήλ περίπτωση, να σας πω του Αγίου Παντελεήμονος περίπτωση, να πάρω από το Αγιολόγιο, που πήγε στα είδωλα και τα είδωλα άρχισαν να φωνάζουνε. Τα είδωλα; Το μάρμαρο φωνάζει; Οι δαίμονες που ήσαν μέσα στα είδωλα και ελατρεύοντο διά των ειδώλων εφώναζαν. Έχουμε τέτοια περιστατικά στους βίους των Αγίων μας, όχι ολίγα. Θα το ξέρουμε, λοιπόν: πίσω από τα είδωλα είναι ο διάβολος, όπως και πίσω από τη μαγεία είναι ο διάβολος. Αυτός ενεργεί. Λοιπόν, τι είναι, λέγει εδώ τώρα, η λατρεία του σατανά;

Ευχή μπροστά στα είδωλα, η εν ειδωλείοις ευχή. Πώς τώρα εκφράζεται αυτή η λατρεία; Βέβαια, είναι γνωστό ότι οι μάγοι χρησιμοποιούν ένα τυπικό, αυτό που ο λαός το λέει Σολομωνική. Να σας εξηγήσω τι θα πει Σολομωνική. Βεβαίως δεν το έγραψε ο Σολομών το βιβλίο αυτό το μαγικό με τις μαγικές συνταγές. Αναμφισβήτητα είναι νεότερο, αλλά από παλιά χρόνια υπήρχε συνήθεια να αποδίδουν ένα σύγγραμμα σε κάποιο επίσημο πρόσωπο. Άσημος να έγραψε ένα βιβλίο, έβαζε το όνομα ενός επισήμου για να κυκλοφορεί το βιβλίο του. Έτσι, οι μάγοι απέδιδαν εις τον Σολομώντα μαγικές ιδιότητες,

ότι δήθεν τα είχε γράψει, βιβλίο μυστικών που αυτοί κρατούσαν και το είχαν ονομάσει Σολομωνική. Αυτά είναι ψευδεπίγραφα, δεν έχουν ίχνος αληθείας από όλα αυτά τα πράγματα, έτσι; Να το ξέρετε. Η Σολομωνική, λοιπόν, δεν είναι παρά ένα βιβλίο που έχει συνταγές μαγικές, ευχές, διαβάσματα. Αυτά τα διαβάσματα, όταν λέγονται, όπως και ένα ξόρκι ή ένα ξεμάτιασμα — όταν ξεματιάζετε λέτε κάποιες ευχές: να τούτο, να εκείνο, να εκείνο, να εκείνο — πολλές φορές δεν εννοεί τα πράγματα. Ουσιαστικά είναι λατρεία του σατανά. Και θα σου διώξει ο διάβολος τον εαυτόν του και παίρνει αυτόν τον κύκλο για να σε παγιδεύει,

να λατρεύεις αυτόν, να πιστεύεις. Ο Θεός σου επέτρεψε να έχεις πνεύμα πλάνης, ότι ο διάβολος θεραπεύει, για να τον λατρεύεις και να μένεις στο θέμα του ξεματιάσματος. Λοιπόν, αφού λέει αυτά ο Άγιος Κύριλος, έρχεται τώρα να μας δώσει παραδείγματα. Το «λύχνων ἀνάψεις». Δεν ξέρω αν αυτό ακόμα υπάρχει. Το «να ανάβεις λυχνάρια», που θα το δείτε λίγο πιο κάτω, ή θυμιάσεις αι παρά πηγάς ή ποταμούς, σε πηγές και σε ποτάμια.

Νερά πηγαίνουν και ανάβουνε κεριά, λύχνους, και θυμιάζουν. Γιατί; Εί τινες εξ ονειράτων ή εκ δαιμόνων απατηθέντες, επί τω διεγερθήναι, ιώμενοι σωματικών παθών, την ίασιν εύρισκον. Είτε από όνειρα είτε από απάτες των δαιμόνων, με οράματα και δεν ξέρω τι, ότι με τον τρόπον αυτόν πετυχαίνεις τη θεραπεία από μία νόσο, λέει. Να πω μερικά σύγχρονα τέτοια. Όταν, λέει, θα είναι το φεγγάρι στη χάση, ευθύς μετά την πανσέληνο, όχι στο γέμισμα, στο γέμισμα, αν έχεις σπυριά θα γεμίσεις σπυριά. Αν είσαι στη χάση, θα χάσεις σπυριά. Ξέρετε δε ότι υπάρχει εδώ και το στοιχείο της ομοιοπαθητικής ή της ταυτοπαθίας. Λοιπόν, προσέξτε. Θα σταθείς, λέει, σ' ένα σταυροδρόμι. Θα κάνεις έναν κύκλο και εκεί θα πεις αυτά και αυτά τα λόγια. Αυτό για τις μυρμηγκιές που βγάζουν οι άνθρωποι εδώ στα χέρια, αυτά τα σκληρά πραγματάκια. Μυρμηγκιές λέμε· πώς λέτε εσείς, δεν ξέρω, δερβερίτσες. Λοιπόν, προσέξτε: αυτά τα πράγματα, για να φύγουν, θα κάνεις αυτό.

Πάνε νύχτα με λαμπάδες και με θυμιάματα να κάνουν αυτά. Ακόμα οι μάγοι συμβουλεύουν να γίνει και μία μετά, ακούστε, ακούστε κακία των δαιμόνων, μετά τα μεσάνυχτα Θεία Λειτουργία. Κάποτε πολύ μικρός ήμουνα, πολύ μικρός, εφτά χρονών ήμουνα, με οκτώ. Στο χωριό του πατέρα μου γυρίζαμε από κάπου αργά, οικογενειακώς, και υπήρχαν φώτα στον ναό. Και λέει ο πατέρας μου: «Α, κάνουνε κρυφή λειτουργία για το τάδε παιδί». Θυμάμαι και το όνομα μέχρι σήμερα, που θέλουν, επειδή το παιδί αυτό παρουσίαζε κάποια φαινόμενα νευρωτικά, να γίνει καλά.

Λειτουργία νυχτερινή, μετά τα μεσάνυχτα, γι' αυτόν τον σκοπό. Όταν ακούτε να σας λέει ο άλλος, ο μάγος, να κάνεις τρεις λειτουργίες — γιατί τρεις και όχι δύο ή τέσσερις; — εφτά παρακλήσεις ή σαράντα παρακλήσεις ή δεν ξέρω τι, αμέσως να υποπτεύεστε. Βλέπετε ότι πρόκειται περί μαγικής συμβουλής και χρησιμοποιούν ακόμα και θρησκευτικά σύμβολα και τελετές, για να επιτύχουν εκ του ασφαλούς. Και όπως λέει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ότι η χειροτέρα μορφή μαγείας είναι όταν μπερδεύουν τα σατανικά τους πράγματα, καμώματα, με θρησκευτικά.

Προσέχουμε, λοιπόν, και το σημείο αυτό. Και σου λέει ο άλλος: «Μα καλό πράγμα πήγα να κάνω, να γίνει το παιδί μου καλά». Μα ο διάβολος, αν σου κάνει το παιδί σου καλά, μπορεί να το κάνει καλά, αλλά έχει κερδίσει την ψυχή του. Θυμίζει, θυμίζει εκείνο το γνωστό, το ποίημα του Γκαίτε. Βλέπετε που ο Μεφιστοφελής... Το παλικάρι πούλησε την ψυχή του για να γίνει νέος. Λοιπόν, προσοχή, αγαπητοί μου, γιατί με τον τρόπον αυτόν λατρεύουμε τον διάβολο και δεν ξέρουμε πού θα μας βγάλει αυτή του η λατρεία. Και τι λέγει; «Μη τοις τοιούτοις μετέλθης». Μη μετέλθεις τέτοια πράγματα.

«Μη τοις τοιούτοις μετέλθης». Προχωρεί ο Άγιος Κύριλλος. «Οιωνοσκοπία, μαντεία, κληδονισμοί ή περίαπτα ή εν πετάλοις επιγραφαί, μαγείαι ή άλλαι τινές κακοτεχνίαι και όσα τοιαύτα, λατρεία εστί του διαβόλου». Αλλά αυτά όμως πρέπει να τα δούμε λιγάκι πιο προκομμένα. Και δεν έρχομαι παρά να τα δούμε ως εξής. Τι είναι τα... Εδώ λέει, προσέξτε να δείτε τι λέει, οιωνοσκοπία. Τι είναι η οιωνοσκοπία; Είναι το να παρατηρώ τους οιωνούς. Λέμε καλός οιωνός. Είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν την οιωνοσκοπία. Καλός οιωνός, κακός οιωνός.

Καλό σημάδι, κακό σημάδι. Είναι η μαντεία από, κυριότατα, τα πετάγματα των πουλιών. Πώς πετούν τα πουλιά. Μια μορφή της οιωνοσκοπίας, η οποία έχει ειδικό όνομα, λέγεται νεφελοσκοπία. Δηλαδή είναι το πώς τα σύννεφα κινούνται και τι σχήματα έχουν. Είναι γνωστό όμως ότι τα σύννεφα έχουν χαρακτήρα, αποκωδικοποιούν τον καιρό. Εάν έχουμε σύννεφα με μελανηφόρα, θα έχουμε καταιγίδα, ή αν έχουμε εκείνα τα σύννεφα που μοιάζουν σαν προβατάκια στον ουρανό. Αυτά είναι

να αποκωδικοποιήσουμε. Η μετεωρολογία ασχολείται με αυτά, ότι θα έχουμε καλοκαιρία και ούτω καθεξής. Αυτά τα ερευνάει η μετεωρολογία, αλλά τα ερευνάει όμως και η παραμετεωρολογία, δηλαδή η οιωνοσκοπία. Όχι για να πει αν θα βρέξει ή δεν θα βρέξει, αλλά αν θα γίνει πόλεμος ή όχι. Θυμάμαι, το 1940 ήταν, 14 Αυγούστου, παραμονή ήταν, ο Εσπερινός Παναγίας, έφτασε μέχρι την Ελλάδα το Βόρειο Σέλας. Σπανιοτάτη περίπτωση αυτή. Μου φαίνεται πως σας το ξανάπα αυτό. Έφτασε το Βόρειο Σέλας. Μην εξηγώ όμως πιο πολλά τι είναι το Βόρειο Σέλας, πώς και τα λοιπά. Ένα σύννεφο, αλλά δεν είναι σύννεφο. Είναι ιόντα ηλεκτρισμένα, ιόντα σε κάποια σχήματα. Έφτασαν, τέλος πάντων, μέχρι την Ελλάδα και το Βόρειο Σέλας διελύθη κάπου στην Κρήτη. Συμπέρασμα: θα έχουμε πόλεμο. Σύμπτωσις. 28 Οκτωβρίου κηρύχθηκε ο πόλεμος. Δεύτερο συμπέρασμα: είδες; Να, έφτασε το Βόρειο Σέλας. Σημάδι, έρχεται πόλεμος. Έτσι, λοιπόν, βγάζουν συμπεράσματα και από το πέταγμα των πουλιών, από τις κραυγές των πτηνών. Φωνάζει η κουκουβάγια. Όταν πέθανε ο πατέρας του πατρός Παύλου Μπαρμπαγιάννη, ήρθε μια κουκουβάγια και φώναζε στο παραθύρωμα πριν πεθάνει.

Κοίταξε να δεις τώρα, αν κανείς είναι προληπτικός ή οιωνοσκόπος, να βγάλει συμπέρασμα από την κραυγή ότι κάποιος θα πεθάνει. Αγαπητοί, έχουμε πολλές κουκουβάγιες, και τα αγαθά αυτά πτηνά είναι χρησιμότατα. Τρώνε ποντίκια, το ξεχνάτε; Με τις νυχτερίδες, νυκτόβιες, τα μαζεύουν όλα, τα καθαρίζουν όλα. Ό,τι κάνουν τα χελιδόνια την ημέρα, το κάνουν και οι νυχτερίδες, το κάνουν και οι κουκουβάγιες το βράδυ. Γιατί θα πρέπει να πούμε ότι, όταν φωνάζει μια κουκουβάγια, κάποιος θα πεθάνει, ή το σκυλί φωνάζει ή δεν ξέρω τι; Αυτά. Ή ακόμα, αν θέλετε, η σπλαχνοσκοπία των ζώων, όταν από τα ζώα, τα πρόβατα κυρίως, κυρίως

από άλλα ζώα μπορεί, από την κότα, η καρίνα από κάτω, να δουν εκεί τι σκιές υπάρχουν, τι προμηνύει το μέλλον, θάνατον, ευτυχία, τι. Αυτά, λέει ο Άγιος Κύριλλος, άφησέ τα. Εβαπτίστηκες και δεν μπορείς να μετέρχεσαι αυτά. Αγαπητοί μου, επειδή έχει κι άλλα στοιχεία, πρώτα ο Θεός θα τα πούμε την ερχομένη Δευτέρα.