Catecheses of St Cyril 163 | 27-11-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

You will remember, of course, from the book of the Catechetical Lectures of Saint Cyril, Bishop of Jerusalem, that we had reached paragraph 19 of the eighteenth Catechetical Lecture, which concerns the Resurrection of the Dead. We saw, then, that the bodies we shall receive will be eternal. The body of the devout person will be eternal, and so will the body of the impious person. The body of the devout will receive the glory about which we spoke at some length last time.

But the body of the impious person will be capable of enduring the punishment of sins, so that it may burn eternally without ever being consumed. In other words, it will be a body that endures eternal condemnation without being used up, consumed, diminished, or corrupted. That is what we were saying last time, and now we continue. “And this order is just in both cases”—that is, for the one group and the other alike. God grants this to both. “For we have done nothing without the body.”

“Done.” And rightly so, he says, God has ordered things in this way, because nothing we do is done without the body. “We blaspheme through the mouth; we pray through the mouth.” With the mouth we pray, and with the mouth we blaspheme. “Through the body we commit fornication; through the body we preserve chastity.” With the body we commit fornication, and with the body we also remain chaste. “With the hand we seize; with the hand we give alms.” With our hands we have committed acts of robbery and theft, and with our hands we

give alms, and likewise with everything else. “Since, therefore, the body served us in all things, in the age to come it will also share in the fruit of what was done.” Since the body served in all these things, he says, for precisely this reason, when the Resurrection of the Dead takes place, the body too will share in the consequences of whatever was done through it.

Whether good or evil. This is truly the teaching of Holy Scripture, which Saint Cyril explains to us in greater detail. The Apostle Paul says in his Second Epistle to the Corinthians, chapter 5, verse 10: “For we must all appear before the judgment seat of Christ, so that each may receive according to what he has done through the body, whether good or evil.” That is, he says, we must all stand before Christ when He appears upon His judgment seat as Judge, so that each person may receive what is due.

“According to what he has done through the body.” What have I done with my body—good deeds or shameful ones? You will receive the corresponding recompense: either praise or condemnation, either good, he says, or evil. Therefore, we must give an account together with our body. This is why the judgment takes place after the Resurrection of the Dead. First we shall receive our bodies, and afterward we shall give an account to God. Of course, there is already what we might call a first judgment—not the Last Judgment, but simply a judgment. Before the Resurrection of the Dead, as soon as a person dies—that is, as soon as his soul is separated from his body—the soul is judged. But this is the Particular Judgment. The soul of the devout person goes to Paradise, not to the Kingdom of God—I have told you this many times and will not repeat it—while the soul of the impious person goes to Hades, not to Hell. It is the Particular Judgment. Therefore, the person who enjoys the light of God’s glory in Paradise can know that, when Christ’s Second Coming takes place, his state will not be reversed and he will not go to Hell. That is quite natural. He has consequently already undergone a judgment, just as has the person who is in gloomy Hades.

That person will not enter the Kingdom of God when the Resurrection takes place. Please remember the parable of the Rich Man and Lazarus. A dialogue is presented there for the sake of the narrative, although in reality such a dialogue does not take place; it is not possible. Abraham says to the rich man in the parable, “A great chasm has been fixed,” so that neither can we cross over to you nor can you cross over to us. Do you see? These states have become fixed. From the moment a person’s soul departs, his state becomes fixed—that is, it is established and does not change. Through memorial services and all the things we do, there may, of course, be some relief, but...

Only if God wills to change something can it be changed. We know this from the lives of our Saints. That is precisely why we desire memorial services; the matter rests with God alone. A person, we might say rather bluntly, gains the Kingdom of God through his own labor. Naturally, this labor is not without the grace of God, but through his labor he gains the Kingdom of God. Give alms, Scripture says, and you lend to the Lord; you gain the Kingdom of God. A person lives chastely, remains pure, and so forth. But once he has departed from this present world, the matter rests entirely with God’s particular will. How can we put it? If you are a good citizen,

you do not go to prison. But if you are not a good citizen and you commit a crime, a murder, then you are condemned to death. But who can save you from that sentence? Can the law? The law cannot save you, because the law itself has condemned you to death. Then the king comes—or the President of the Republic, depending on the form of government—and says, “I grant a pardon.” Do you see? But a pardon is not the ordinary course of things; it is exceptional. So it is with God: His law has condemned you. Christ says plainly, “On that day I shall not judge anyone.”

“The word that I proclaimed will judge mankind.” In other words, the word—the message I spoke. Do you conform to it? Does your life conform to it? If it does, you will be saved. Now Christ, if He wills, can act like a king and say, “I grant this person grace.” When might that happen? Under certain conditions: perhaps because the Church prayed fervently for him, or perhaps because... because... I do not know. But this can never become something about which anyone may say, “I place my hope in God’s exceptional grace.” For God’s sake, let no one ever think this way. Never. He will wrong himself eternally. Consequently,

this present life is the time in which we must do whatever we are going to do. Thus the judgment will take place after the Resurrection of the Dead, so that we may give an account for everything we did in this present world, with both our soul and our body. This teaching of the Apostle Paul, which I have already read to you, is perfectly clear. Let us continue. As for the words, “it will share in the fruit,” and, “in the age to come it will also share in the fruit of what was done,” the body will share with the soul either the things of Hell or those of the Kingdom of God. And now we come to paragraph 20.

“Therefore, brethren, let us spare our bodies, and let us not misuse them as though they were foreign to us.” Let us have compassion on our bodies, my beloved brethren, he says, and let us not misuse them as though they were things alien to us. I would like to dwell on this for a moment, because the statement is very interesting. When he says, “Let us spare our bodies; let us have compassion on them,” you know that this command sounds strange. To whom would we have to say, “My friend, have compassion on your body; take care of your health;

take care, in short, of your very existence”? Would such an exhortation ever need to be given? Did God not plant within us this love for ourselves? And our self is not only our soul; it is also our body. I will say something that must be said once again, because I have said it many times before. The human person is not the soul alone. The human person is both soul and body. God made the human person as soul and body. Neither one comes before the other. I once told you that if the soul exists before the body, this is the Platonic teaching of the pre-existence of souls.

The soul might be said to have existed beforehand for ages or millennia, or even for only a fraction of a second. But any pre-existence at all is a Platonic teaching. If the soul comes after the body—that is, if the body is made first and the soul afterward—then perhaps the body might exist for years, centuries, or millennia before the human being receives a soul, or perhaps the soul might come only one second after the body was formed. This is Darwin’s theory: that man first existed as a brute, as an animal. Neither the one nor the other is true. God made a human person.

A human person means soul and body together, inseparably and simultaneously. We must never forget this. I have told you that when we say, “I must save my soul,” it is a manner of speaking. The Fathers also often say, “I must save my soul.” And the Lord Himself speaks of the body and the soul having value. But this does not mean that the body has no value. What, then, does it mean when the Lord says, “The flesh profits nothing”? He does not mean the body itself. He means that the merely biological body profits nothing. In other words, if you devote yourself simply to feeding your body, giving it food and drink, keeping it warm, and clothing it, that in itself has no spiritual value. Any biological care beyond what the body needs, once it passes into luxury and self-indulgence, has no value. This is what the Lord means. He does not mean that the body has no value, for then the Lord would contradict Himself. He would contradict His own Incarnation, because the Lord became man—that is, He took a body—and He preserved that body. That body was crucified,

and although people thought it would perish, it rose again. That body was taken up into heaven in the Ascension, and that body was neither cast off nor will it ever be cast off by God the Word (Logos), once He had assumed it. Therefore, we cannot despise the body. The body and the soul—I shall say it once again—together constitute the human person. It would therefore be better to say, “May I be saved,” or, “May I save my whole existence,” rather than, “May I save my soul.” But, as I have said, this is a manner of speaking. We do not condemn it, since the Fathers also speak this way. Yet we must clarify it, so that the mistaken impression that the body has no value does not arise. We may indeed speak of the biological body in contrast to the good of the soul. But is not this same biological body the one that will rise? This very body.

Yes, this very body! It will be the same body, but incorruptible and immortal. And what body is it that came under condemnation? The body God made. If it had not been condemned to death through human sin—that is, to the separation of soul and body—then throughout eternity it would have remained what God created it to be. How, then, could we say that the body has no value? We can never say such a thing. And what does Saint Cyril tell us here? “Let us spare this body.” Is such a thing even in question? Is it not self-evident that a person loves himself? Would you like to see how important and self-evident this is? The second commandment connected with salvation—for there are two commandments that save—is, “You shall love the Lord your God,” and so forth, “and your neighbor as yourself.”

The Lord said, “On these two commandments hang all the Law and the Prophets.” What criterion, then, does this second commandment use for love of one’s neighbor? Your love for yourself. “You shall love your neighbor as yourself”—as you love yourself. The criterion, therefore, is my own self. If I lose that criterion, how will I love another person? The criterion is gone. Do you understand how important this is? But what is my self? My self is not merely my outward person, nor is it merely my soul. It is my entire existence, because the human person is his whole existence. Therefore, when we say, “I shall love the other person,” this means that I shall also love and desire his salvation.

I shall desire his salvation, but I shall also provide for his bodily needs: his hunger, his thirst, and his nakedness. This is what it means to love my neighbor. You see that I care for the other person’s body. Why? Because I also care for my own body. Therefore, I cannot do good to another person if I have lost the criterion. And the truest criterion is the salvation of my whole existence. For I may give alms and yet reject the person who receives them. But then I do not love him, because I despise him and push him down toward Hell. Therefore, I must love the other person in such a way that he may attain salvation, and that I too may be saved. If I regard myself

from the perspective of my salvation, then I can say that I love the other person rightly and that my criterion remains sound. It is well known that we have lost our criteria, and this is a tragedy. Now, if I truly love myself, then the exhortation “Let us spare our bodies” would be unnecessary. “Let us spare”—the verb is in the subjunctive—our bodies. Let us have compassion on our bodies, he says, and treat them not as something foreign, but as our own. Why, then, is this exhortation given? Because we have lost the criterion of what it means to love our own existence. We have lost it, and so the exhortation is given: let us have compassion. Now pay attention. Tell me, does the fornicator have compassion on his body? And let me not even speak of cases of acquired... My friend, do you not consider that sexually transmitted diseases exist? Do you not consider that AIDS exists? You do not have compassion on your body. Such a person does not spare it.

It is strange, because he does not have a proper appreciation of his body; in other words, he has lost the standard by which to judge. Another person smokes, and you tell him, “You will get cancer.” Do any of you smoke? Any of the ladies? Does anyone smoke? Alas! Those who hear the word of God, if they smoke, should give it up—not merely so that they will not get cancer.

They should give it up because they ought not to smoke. Anything that destroys our existence is a sin. It is a sin. Many of you ask, “Is smoking a sin?” Yes, indeed, brethren, it is a sin. Why? Because you are destroying what God gave you to preserve in good health. Therefore, it is a sin. You are throwing back in God’s face the gift of health that He gave you. You return it to Him. How? By destroying your health. And one way of destroying it is by filling it with cigarette smoke. Or you tell someone, “Do not drink wine”—that is, not “Do not drink,” but “Do not get drunk.” Do not get drunk. We are not forbidden to drink wine.

But we must not let the wine drink us. We must not reach the point of drunkenness, which may one day turn you into what is called an alcoholic—sometimes I forget the words—yes, an alcoholic. Do you not think of that? You may develop cirrhosis of the liver or delirium tremens; your home may be ruined; your children may be given a bad example. And what of those poor children if they are conceived while you, their father, are drunk, and their mother also happens to be drunk at the time of conception? What then? All these are contained in the exhortation, “Let us spare our bodies.” Let us have mercy on them.

My dear ones, we must have mercy on them. And I would say, not only in the biological sense, because the examples I have given are biological: that you should have a healthy body, a healthy family, and so forth. I would also tell you to have mercy on your body in the spiritual and eternal sense, for it is the body that will stand before the judgment seat of Christ, as we shall see shortly. This is what Saint Cyril writes. And what does he say? “Let us not misuse them as though they were alien to us”—as though my body did not belong to me, so that I might simply destroy it. Look at young people today, children of fifteen, eighteen, or twenty years old, taking drugs and all manner of other things. Why do you do it, my child? Can you not see that you are destroying yourself? Why do you do it? Have you no mercy on yourself, on your very existence?

So he uses the verb “misuse” here, and it is in the subjunctive: let us not misuse our bodies. You know, there are three related terms: use, abuse, and misuse. Use, abuse, and misuse. God gave us proper use. There is only one proper use. Abuse and misuse are extremes, and God forbids and punishes them. What is abuse? Abuse is going beyond proper use; it is excess. That is what we call abuse.

Abuse. God may allow you to drink a small glass of wine. Take note: not every day. That is why we have Wednesday and Friday, when we abstain from oil; and when we abstain from oil, we also abstain from wine. Wine is an alcoholic drink, and we do not have it when wine and oil are not permitted. Take note of this. So, not every day, because there is a danger. Someone may drink only two finger-widths of wine in a glass—measured this way, not that way—and will never become drunk. But even if he does not become drunk after five glasses, he should drink no more than half a glass, or at most one glass. I repeat: not even that every day, because it can become

chronic alcoholism, little by little, little by little; and great care is needed. So pay attention, my dear ones. What is abuse? It is going beyond proper use; it is excess. What is misuse? God gave you something to use in one way, but you use it in another; you turn aside from its proper purpose. For example, He gave you the use of the reproductive organs within marriage. Fornication is not misuse in this technical sense, but abuse. The Apostle Paul says to the Thessalonians, if I remember correctly, using the verb meaning “to overreach”: “Do not seek excess.”

Do not seek what goes beyond, what is excessive—not merely what comes next, but what exceeds the proper measure. Fornication, then, employs what is according to nature, but does so abusively; therefore it is a sin. When this same faculty is used in homosexual acts—which are becoming ever more widespread, until we are horrified by what exists in this world—and I do not think you are unaware of the dreadful things being committed in the world, what is that? That is misuse, a use contrary to nature. For this reason, God punishes misuse, and He punishes misuse more severely than abuse. What, then, is abuse? It is something according to nature carried into excess, an excessive use. And what is contrary to nature? It is turning aside into something God did not make for that purpose, but which you choose to use in that way. Take wine, which we mentioned earlier. What is abuse? To drink until I become drunk. What is misuse? To drink, fill my stomach, induce vomiting—God did not tell us to make ourselves vomit—and then fill myself again with food and drink, only to vomit and then eat and drink all over again.

That is misuse. Let us therefore have mercy on our bodies; let us spare them—above all in view of eternity. That is the most important and most serious point.

“And let us not say, as the heretics do, that the garment of the body is something alien to us; rather, let us spare it as our own.” Let us not say, as the heretics do, that the garment of the body is foreign to us, but let us have mercy on it as something that belongs to us. You see, he speaks here of “the garment of the body,” as though the body were something that clothes the soul. It is, of course, a manner of speaking, an image. Yet I must tell you, as I have said before, that according to Saint Athanasius the Great, it is not the body that encompasses the soul, but the soul that encompasses the body.

Let me illustrate what I have said. When I heat a piece of iron until it is red-hot, tell me: does the iron contain the fire, or does the fire contain the iron? The fire contains the iron. And I can show you how: the fire extends beyond the iron. Does it not extend beyond it? Indeed it does. It is the intense heat radiating around the red-hot iron.

I cannot even approach that red-hot iron without being burned. Since the fire extends beyond the iron, it follows that the fire surrounds the iron, not that the iron surrounds the fire. What Saint Athanasius the Great says may, of course, seem strange to us. We also have images in which the body is called the vessel of the soul. Here Saint Cyril says, “the garment of the body,” meaning that the body is the garment of the soul, and so forth. But in reality, Saint Athanasius the Great is correct. “For we must give an account to the Lord for everything done through the body.” This is what I read to you earlier, from the Second Epistle to the Corinthians, chapter 5, verse 10. Do not say, “When will the hour of judgment come?” Do not say

“No one sees me.” Nor should you imagine that there is no witness to what is being done. “For often there is no human witness; but the Creator remains an unerring witness, dwelling in Heaven and seeing all that is done.” Certainly, there are not always human witnesses. But the One who created you sees you, and He is an unerring witness. He sees you. Therefore, take heed. Let us pause here, my dear ones, and comment on this. Do not say, “No one sees me.”

This is said in the Wisdom of Sirach, though perhaps also in the Wisdom of Solomon. I think it is the Wisdom of Sirach—forgive me—though I am not entirely sure; it may be the Wisdom of Solomon. It says: “I am in my house; my door is closed; my windows are closed; it is dark.” Indeed, darkness makes concealment even easier, because someone might look through a keyhole or a crack and see what is happening inside a house. But when there is no light in the house, you may do something and think that no one sees you. Here the Wisdom of Sirach is speaking especially of sins of the flesh. And what does it say? It says: “Do not say, ‘No one sees me.’ The eyes of the Lord

are ten thousand times brighter than the sun.” The eyes of the Lord are many thousands of times brighter, and they see you—far brighter than if the whole sun, or powerful floodlights, shone into your room and filled it with light. Indeed, my dear ones, we must understand this, because God reveals what you do in secret. There is a verse in one of the Psalms. At this moment I cannot remember which Psalm it is. It says, in effect: “The things you did in secret, I will expose before all.” My dear ones, I shudder whenever I read that verse.

How can I put it? A person may perhaps avoid the most blatant sins, but tell me: does not everyone have a private life? Yes, a private life. If I entertain some wicked thought, who sees me? If I desire something wicked, who sees me? Of course, there is no one who has never thought, imagined, or desired something wicked. When we say “wicked,” your mind may immediately turn to sins of the flesh. But there are so many other wicked things, so many. I may covet another person’s livestock, as the Old Testament says. I may think, “What a fine mule! If only it were mine—perhaps I could steal it from him.” Or, “What a lovely canary—I wish I could steal it.” So this does not concern only sins of the flesh.

Who, then, has never entertained a wicked thought? God would not publicly expose us for these smaller things—though they are not truly small, because they are the starting point of greater sins. Let us not forget that. But if someone has gone on to grave sins and commits them secretly—what sort of sins? Serious and shameful things—let him not say, “No one sees me.” One day God will bring them to light and expose you before all. I remember that dreadful scene involving David. You know that David committed his sin with Bathsheba in secret. And because in the Old Testament grace had not yet been given in its fullness—thank you.

“Every transgression and disobedience,” says the Apostle in the Epistle to the Hebrews, “received a just recompense.” It was punished. Nathan the Prophet went to David and told him, “God will punish you.” Yet David was to inherit the Kingdom of God—he was righteous, but he had fallen and committed a sin—so he had to pay for that sin in this present life. Therefore, my dear ones, let us pray that we may pay for our sins here. When we endure afflictions and trials, let us say, “Glory to God.” David himself said this while fleeing from Absalom. Someone was cursing him, and one of David’s followers wanted to kill the man. “Leave him, leave him,” David said.

“Perhaps God will see my patient endurance and have mercy on me.” We might put it this way: God forgives our sins. That is, God chastises us here for our sins so that we will owe nothing there. Have you heard this? If we pass through hardships, let us not curse them. We are settling our debt here. On the contrary, if everything goes exceedingly well for us, we should be afraid, lest we have to pay there. Remember this. What, then, happened to David? He had committed his sin secretly, and no one knew of it. But because every transgression and disobedience receives its just recompense, he had to pay. Listen to how he paid: “You did it secretly; but I, God, will expose you openly

before all.” When David fled from his son Absalom, a certain commander who supported Absalom gave him disastrous counsel. What happened? David’s women had remained behind in the palace. Absalom took them up onto the rooftop, and there the son had relations with his father’s women. What no one had seen with Bathsheba was now seen by the whole city from their rooftops. My dear ones, some things are horrifying—you understand me—truly dreadful.

So let no one say, “I committed a sin.” Did you commit it? Run—run to confess it, because God will expose you; God will bring it all to light. And if someone remains unrepentant, these things eventually become public. Then people say, “Good heavens, what sort of man was he! What filthy things!” I find such things deeply repulsive, I tell you truthfully. So do not say that no one sees you. God sees you. And God has no need of witnesses, because He Himself knows. He sees you, and on that day all the secrets of men—

as the Apostle Paul says—all the secrets of men will be revealed. As one contemporary writer puts it, that will be the hour of surprises. Then will come the great surprises: “Was this man, who outwardly appeared so devout, really such-and-such?” Yes, indeed. This is why we should tremble. Saint Clement of Rome cites one of the sayings attributed to the Lord, to Christ: a person should be outwardly what he is inwardly. What he is within, he should also be without. He must not be one person outwardly and another inwardly. The Lord was asked, “When does the Kingdom of God come?” and His answer chiefly contained three points. For now I will mention only this: when the outward is the same as the inward, you need not fear being exposed by the Lord. Let us continue: “And the stains of sins remain in the body. For just as, when a wound has advanced deeply into the body, even if it is healed, the scar nevertheless remains, so sin wounds both soul and body, and the marks of the scars remain in all. They are removed only from those who receive the washing.” And then he says that the stains remain.

A stain—a stain. Some stains do not come out. They do not come out. These stains of sins, he says, remain. Where? Both in the body—listen carefully to this—and in the soul. It is dreadful, truly dreadful. The Apostle Paul says: “Every sin that a man commits is outside the body, but he who commits fornication sins against his own body.” You see the body’s participation. Here, then, Saint Cyril tells us that when a wound has lingered and penetrated deeply into the human body, it may be healed, but the scar remains. So too, on the day of judgment, when our new, incorruptible and immortal bodies are raised, those who sinned—whether through the bodily members in sins of the flesh, or in any other sin committed through the body—will bear the imprint of sin. I spoke to you about this last time, and also last year. And afterward the scar—the indentation, the mark left by the wound—cannot be removed, and you cannot enter the Kingdom of God. For virtues become fixed, and vices also become fixed. If, then, you departed this life with filthy dispositions, you cannot dwell in the Kingdom of God, because those filthy, sinful dispositions of yours have now become fixed. You cannot remain in the Kingdom of God.

You cannot endure it; it is impossible. And so, my beloved, it is important to understand that we bear the scars of sin. This is something that should make us reflect very deeply. He then says that these sins “are removed only from those who receive the washing.” These scars disappear only when Baptism is given. Of course, he will tell us farther on—or rather, let us look at it shortly—that Baptism does indeed blot out both ancestral sin and the sins...

we ourselves have committed. Ancestral sin leaves only the inclination toward evil. Baptism does not blot out that inclination toward evil, because it is left as the material for the human person’s spiritual struggle. Pay close attention to this: it remains as the material for the human person’s struggle. For if Baptism also removed the inclination toward evil, a person would automatically become worthy, but then he would have nothing for which to be praised. He must struggle in order to become worthy. He must offer his own labor together with the grace of God, so that he may attain sanctification and holiness, and then be praised.

There must, then, be personal effort. This is why Baptism does not remove the inclination toward evil that comes from ancestral sin. Only the guilt is removed. Consequently, when I am baptized, I stand innocent before God.

Pay close attention.

Of course, we shall speak at length about Baptism in the First Mystagogical Catechesis, which, God willing, we hope to begin this year. “The past wounds of soul and body...” Wounds, he says—those things that happened and were committed in the past—wounds of the soul...

and of the body, God heals through Baptism. “But as for the future, let us all together guard ourselves, so that we may keep this garment of the body pure, and not, through a little fornication, sensual indulgence, or some other sinful deed, lose heavenly salvation, but inherit the eternal Kingdom of God, into which may God, by His grace, count us all worthy to enter.” Thus, Baptism blots out all sins of soul and body committed before Baptism. But...

“as for the future, let us guard ourselves.” Now, for the life that follows, let us take care to safeguard ourselves and not to sin. How dreadful! Many people thought in this way—something John Chrysostom condemns: “Why should I be baptized as an infant, or at ten, twenty, or thirty years old? Why not be baptized shortly before I die, precisely so that I can safeguard myself from sinning?” Quite apart from the fact that Scripture says that even if...

a person’s life lasts only one hour or one day, he sins. This was a delusion. That is why we see that even some Saints—Constantine the Great, for example—were baptized shortly before death. Many criticize him for what he did. Yet they forget that Constantine the Great was baptized after whatever mistakes he may have made. And I would like to ask those who criticize him: if they had become emperors, would they have made fewer mistakes? Would they have been less subject to the passions? I do not think so; I do not think so. He was a Roman emperor, formerly a pagan, who ruled so vast an empire with such prudence. He was human, and he also made mistakes.

Is that such a terrible thing that we must revile him? I say this because in recent years, especially on the occasion of the feast of Saints Constantine and Helen, those inclined to criticize freely unleash their criticism. Let us not forget that every sin is blotted out. Saint Constantine, though he ruled with great prudence—I do not know who else ever governed such a vast empire in that way—was baptized shortly before his death. Consequently, he departed this present life without sins. Or take Blessed Augustine. He committed dreadful sins. He had a child outside wedlock, and he himself says that he engaged in homosexual acts. He committed sins. Then he was baptized. People later criticize Blessed Augustine as well...

for certain things—not sins, but certain views that may perhaps be considered slight deviations. Yet we should ask why he deviated. If we had been faced with a Pelagius, and so forth... But no; I should not open up more subjects. The point is that he was baptized, and all those sins were taken away. You see how it says here that Baptism, the washing, heals them all, which means that through it we are cleansed from all these things. Yes, but can anyone live without sinning? This is the question before us now. In any event, my beloved, the expression “let us guard ourselves”—with the Greek verb spelled with an omega—“so that we may keep this garment of the body pure,” and so forth...

means that one truly ought not to sin after Baptism. Once, a missionary went to India and baptized an Indian man. Years later he visited him again and asked, “Is there perhaps anything you would like to confess?” “No,” the man replied, “I have no sin.” This is what is meant by “let us guard ourselves.”

Saint Cyril says this. Is such a thing possible? If Saint Cyril speaks this way, Christians in those days must have been watchful—do you hear?—watchful not to commit any sin. This word “watchful,” of course, is connected with the art of warfare. They kept watch. And here, in the margin of my book, I have written: “Good heavens!”

In other words, sinlessness. Can we attain this? My beloved, even if God had only given us the possibility of being forgiven through Baptism, we would say that He was exceedingly good to come into this world and give us this way of being saved. But because He knows how easily man slips... Earlier I forgot to tell you what John Chrysostom says. Forgive me; I have just remembered it. John Chrysostom says: “No, you must not be baptized shortly before death. You must be baptized in old age. For the hour of death” is indeed a time for the Mysteries, but it is also the time for making wills. That is when we make our will, not when we should begin arranging to be baptized. The simple reason is that, having been baptized while young—or as infants—we must also bear fruit. And when are we to bear that fruit? Shortly before our death? When? I would say that even when Holy Confession is made for the first time by those who are dying, I do not know whether such people are saved. Saint Nikodemos of the Holy Mountain says, “I do not know whether such people are saved, because their confession is incomplete and they have produced no fruit of metanoia, of repentance; there was no time.” Yet, he says, we hear their confession and give them Holy Communion. God knows what follows. Do you hear? We must begin the life of the Mysteries early. But because the goodness of God...

knows how prone human nature is to slipping—how easily we fall, my beloved—He gave us another Mystery: the Mystery of metanoia, of repentance. It is the second washing. If you ask me, “Is it the same as the first?” No. It falls short. Let me tell you one respect in which it falls short—listen, I will mention one. If, before your Baptism, you committed sins of the flesh, as Blessed Augustine did, through Baptism you become completely clean and may become a clergyman. What do you mean? You may become a clergyman; nothing remains against you. What? Nothing. It is absolute—absolute.

I tell you this so that you may tremble, so that we may all tremble. John Chrysostom says in his discourse On Virginity: “To be unmarried is...” Do you know what this means? It means walking barefoot, with the bare sole of your foot, upon a sharpened sword without being cut. See how serious these matters are, though we have pushed them all to the margins. Now pay attention. If you had lived as Blessed Augustine did, but were then baptized and did not sin again, you could become a clergyman. After Baptism, however, if you have committed sins—especially sins of the flesh—they are forgiven, and you may gain the Kingdom of God, but you cannot become a clergyman.

Here we see the difference between the first washing and the second washing. It is called the second washing because it is the washing of tears. If you sin after Baptism, you must now repent with tears. This is what John Chrysostom goes on to say. “So that we may not, through a little fornication and sensual indulgence”—through experiencing sensual pleasure or committing other sins—“lose heavenly salvation,” but may inherit the eternal Kingdom of God. And I pray that God, by His own grace, may count all of you worthy to enter it. At this point, my beloved, everything he had to say about the Resurrection of the Dead comes to an end. You see how many points he touched upon, although a little farther on he says, in paragraph twenty-one: “Let these things, then, be said as a demonstration of the resurrection of the dead.” These things concern the resurrection of the dead. “The confession of faith that you have recited will be examined again, point by point, with due care.” Our time has also come to an end. Here, however, everything he had to say on the subject of the Resurrection of the Dead is completed. Saint Cyril spoke briefly, yet richly.

Of course, when I say briefly, I mean that he did not analyze that passage from the fifteenth chapter of First Corinthians, and so on. Yet his treatment was rich. Next he will speak to us about the Church and eternal life. We have now reached the final articles of the Creed. I shall continue next Monday, God willing. Thank you.

Ενθυμείσθε, πάντοτε βεβαίως από το βιβλίο των κατηχήσεων του Αγίου Κυρίλου, Επισκόπου Ιεροσολύμων, ενθυμείσθε, είχαμε μείνει στη 19η παράγραφο της 18ης κατηχήσεως, που αναφέρεται στην Ανάσταση των Νεκρών. Άρα, είδαμε ότι τα σώματα που θα πάρουμε, αυτά θα είναι αιώνια, και αιώνιον θα είναι και το σώμα του ευσεβούς, αιώνιον και το σώμα του ασεβούς. Και το σώμα του ευσεβούς θα δεχθεί τη δόξα, για την οποία είπαμε αρκετά την περασμένη φορά.

Το δε σώμα του ασεβούς θα είναι υπομονητικόν τιμωρίας αμαρτιών, ίνα εμπυρίζηται αιωνίως, καιόμενον, μηδέποτε αναλωθεί. Δηλαδή θα είναι σώμα το οποίον θα υπομένει, χωρίς ανάλωση, χωρίς κατανάλωση, χωρίς μείωση, χωρίς φθορά, την αιωνία καταδίκη. Αυτά λέγαμε την περασμένη φορά και συνεχίζουμε. «Και δικαίως αμφοτέροις της τάξεως», δηλαδή και εις τη μία περίπτωση και εις την άλλη, και εις τους μεν και εις τους δε. Ο Θεός παρέχει τούτο. «Ουδέν γαρ χωρίς σώματος ημίν πέπρακται».

Πέπρακται. Και δικαιολογημένα, λέγει, ο Θεός έτσι τα πράγματα τα τοποθετεί, διότι χωρίς το σώμα σε μας τίποτα δεν γίνεται, πράξεις. «Βλασφημούμεν διά στόματος. Προσευχόμεθα διά στόματος». Με το στόμα προσευχόμεθα, με το στόμα βλασφημούμε. «Πορνεύομεν διά σώματος, αγνεύομεν διά σώματος». Με το σώμα πορνεύομαι, με το σώμα τηρούμε και την αγνότητα. «Αρπάζομεν διά χειρός, ελεημοσύνας δίδομεν διά χειρός». Με το χέρι μας κάναμε τις αρπαγές μας και τις κλοπές μας και με το χέρι μας

δίδομε ελεημοσύνη, και τα λοιπά ομοίως. Δηλαδή και το καθεξής. «Επειδή τοίνυν εις πάντα υπηρέτησε το σώμα, και εν τοις μέλλουσι συναπολαύσει των γενομένων». Επειδή, λοιπόν, λέγει, σε όλα αυτά υπηρέτησε και το σώμα, γι' αυτό ακριβώς και όταν θα γίνει η Ανάσταση των Νεκρών, τότε και το σώμα θα συναπολαμβάνει ό,τι ακριβώς έγινε με αυτό.

Καλό είτε κακό. Αυτό είναι μια πραγματικά αγιογραφική θέση, την οποία ο Άγιος Κύριλος μας τη λέγει κάπως αναλυτικότερα. Λέγει έτσι ο Απόστολος Παύλος, εις τη Δευτέρα προς Κορινθίους Επιστολή του, στο 5ο κεφάλαιο, στίχος 10: «Τους γαρ πάντας ημάς φανερωθήναι δει έμπροσθεν του βήματος του Χριστού, ίνα κομίσηται έκαστος τα διά του σώματος προς α έπραξεν, είτε αγαθόν είτε κακόν». Δηλαδή πρέπει, λέει, όλοι εμείς να σταθούμε μπροστά στον Χριστό, πρέπει, όταν εκείνος θα φανερωθεί στο βήμα του, το δικαστικό, του Κριτού, ίνα κομίσηται, για να πάρει ο καθένας.

«Διά του σώματος προς α έπραξεν». Τι έκανα με το σώμα, αγαθά ή άσχημα πράγματα; Αυτά θα τα πάρεις αντίστοιχα, είτε έπαινον είτε καταδίκην, είτε αγαθόν, λέγει, είτε κακόν. Ώστε πρέπει να δώσουμε λογαριασμό μαζί με το σώμα μας. Γι' αυτό η κρίση γίνεται μετά την Ανάσταση των Νεκρών. Πρώτα θα πάρουμε τα σώματά μας και κατόπιν θα δώσουμε λόγο εις τον Θεό. Βέβαια υπάρχει μία, θα λέγαμε, κρίση ήδη πρώτη, όχι τελική, ή απλώς κρίση. Πριν από την Ανάσταση των Νεκρών, μόλις ο άνθρωπος τεθάνει, δηλαδή χωριστεί η ψυχή του από το σώμα του, τότε η ψυχή κρίνεται, αλλά κρίνεται μερικώς, και πηγαίνει η μεν ψυχή στον Παράδεισο, όχι στη Βασιλεία του Θεού —σας το έχω πει πολλές φορές, δεν το ξαναλέγω—, η δε του ασεβούς πηγαίνει εις τον Άδην, όχι εις την κόλαση. Είναι μερική η κρίση. Μπορεί, λοιπόν, να ξέρει εκείνος ο οποίος απολαμβάνει το φως της δόξης του Θεού στον Παράδεισον, να γνωρίζει ότι, όταν θα γίνει η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, δεν θα αλλάξει θέση, δεν θα πάει στην κόλαση. Είναι πολύ φυσικό. Συνεπώς ήδη υπέστη μίαν κρίση, όπως και εκείνος ο οποίος είναι εις τον ζοφερόν Άδην.

Δεν θα πάει εις τη Βασιλεία του Θεού όταν θα γίνει η Ανάσταση. Θυμηθείτε, παρακαλώ, την παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου, που εκεί βέβαια οικονομείται διάλογος, ενώ στην πραγματικότητα δεν υπάρχει διάλογος, δεν είναι δυνατόν. Εκείνο που λέει, «χάσμα μέγα εστήρικται», λέει ο Αβραάμ προς τον πλούσιον της παραβολής, ώστε να μην μπορούμε ούτε εμείς σε εσάς ούτε εσείς σε εμάς να περάσουμε. Βλέπετε; Παγιωμένες καταστάσεις. Από τη στιγμή που θα βγει η ψυχή του ανθρώπου, η κατάστασή του παγιούται, δηλαδή σταθεροποιείται, δεν αλλάζει. Μπορεί βέβαια με τα μνημόσυνα, αυτά όλα που κάνουμε, να έχουμε μία ανακούφιση, αλλά...

Μόνον εάν ο Θεός θέλει κάτι να αλλάξει, μπορεί να αλλάξει. Από την ιστορία των Αγίων μας το γνωρίζουμε αυτό. Γι' αυτό ακριβώς θέλουμε και τα μνημόσυνα· εναπόκειται μόνο εις τον Θεό. Δηλαδή, ο άνθρωπος, ας πούμε, με τον κόπο του, θα το πω έτσι χοντρικά, χοντρικά, κερδίζει τη Βασιλεία του Θεού. Εννοείται με τον κόπο του, όχι χωρίς τη Χάρη του Θεού, αλλά με τον κόπο του κερδίζει τη Βασιλεία του Θεού. Κάνε, λέει, ελεημοσύνη, δανείζεις τον Κύριο, κερδίζεις τη Βασιλεία του Θεού. Αγνεύει, είναι αγνός άνθρωπος, και λοιπά και λοιπά. Όταν όμως φύγει από τον παρόντα κόσμο, πια επαφίεται στο ιδιαίτερο θέλημα του Θεού. Πώς να το πούμε; Αν είσαι καλός πολίτης,

δεν πας στη φυλακή. Αν όμως δεν είσαι καλός πολίτης και κάνεις ένα έγκλημα, ένα φόνο, τότε καταδικάζεσαι σε θάνατο. Αλλά... Αλλά ποιος μπορεί να σε γλιτώσει από εκεί; Ο νόμος; Ο νόμος δεν μπορεί να σε γλιτώσει, γιατί ο νόμος σε κατεδίκασε εις θάνατον. Λοιπόν, έρχεται ο βασιλεύς, έρχεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ό,τι πολίτευμα μπορεί να είναι, και λέγει: «Δίδω χάριν». Βλέπετε; Αλλά η χάρις δεν είναι το σύνηθες, είναι το έκτακτον. Έτσι και ο Θεός· ο νόμος Του σε κατεδίκασε. Λέει σαφώς ο Χριστός: «Εγώ την ημέρα εκείνη δεν θα κρίνω κανέναν».

«Ο λόγος τον οποίον εγώ εκήρυξα, αυτός θα κρίνει τους ανθρώπους». Δηλαδή ο λόγος, δηλαδή ο λόγος. Ό,τι είπα, ταιριάζεις; Η ζωή σου ταιριάζει; Αν ταιριάζει, θα σωθείς. Τώρα ο Χριστός, αν θέλει, σαν άλλος βασιλιάς, μπορεί να πει: «Δίδω εις αυτόν χάρη». Πότε αυτό; Κάτω από προϋποθέσεις. Είτε διότι η Εκκλησία προσευχήθηκε πολύ γι' αυτόν, είτε, είτε, είτε διότι... είτε... δεν ξέρω. Αλλά αυτό όμως δεν μπορεί να είναι κάτι που ο κάθε άνθρωπος θα πει: «Ελπίζω εις την έκτακτον χάρη του Θεού». Προς Θεού, μη σκεφτεί ποτέ κανείς έτσι. Ποτέ. Θα αδικηθεί αιωνίως. Συνεπώς,

μένει η παρούσα ζωή να κάνουμε ό,τι θα κάνουμε. Έτσι θα γίνει η κρίση μετά την Ανάσταση των Νεκρών, για να δώσουμε λόγον για όσα πράξαμε εις τον παρόντα κόσμο, μαζί και με την ψυχή μας και με το σώμα μας. Είναι σαφεστάτη αυτή η θέση του Αποστόλου Παύλου, που ήδη σας έχω διαβάσει. Και πηγαίνουμε. Εκείνο το «συναπολαύσει», «και εν τοις μέλλουσι συναπολαύσει των γενομένων», το σώμα θα συναπολαμβάνει με την ψυχή είτε τα της κολάσεως είτε τα της Βασιλείας του Θεού. Και πηγαίνουμε στην 20ή παράγραφον.

«Φεισώμεθα τοίνυν, αδελφοί, των σωμάτων, και μη ως αλλοτρίοις αυτοίς παραχρησώμεθα». Ας λυπηθούμε, λοιπόν, τα σώματά μας, αγαπητοί μου, λέγει, αδελφοί, και να μην κάνουμε παράχρηση των σωμάτων μας σαν πράγματα ξένα προς εμάς. Θα ήθελα να μείνω εδώ λίγο, γιατί είναι πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η πρόταση. Όταν λέει «φεισώμεθα, ας λυπηθούμε τα σώματά μας», ξέρετε ότι αυτή η παραγγελία μοιάζει περίεργη, διότι σε ποιον θα λέγαμε: «Άνθρωπε, να λυπάσαι το σώμα σου, να λυπάσαι την υγεία σου,

να λυπάσαι, τέλος πάντων, την ύπαρξή σου»; Με την θύρα; Θα έπρεπε ποτέ να υπάρχει μια τέτοια προτροπή; Ο Θεός δεν φύτεψε μέσα μας αυτήν την αγάπη προς τον εαυτό μας; Και ο εαυτός μας δεν είναι η ψυχή μας μόνο, αλλά είναι και το σώμα μας. Θα πω κάτι που, άλλη μια φορά, πρέπει να ειπωθεί, γιατί το έχω πει πολλές φορές. Ο άνθρωπος δεν είναι η ψυχή. Ο άνθρωπος είναι και η ψυχή και το σώμα. Ο Θεός έκανε τον άνθρωπο ψυχή και σώμα. Το ένα δεν προηγείται του άλλου. Σας έλεγα κάποτε ότι, αν η ψυχή προηγείται του σώματος, αυτό είναι μια πλατωνική θέση της προϋπάρξεως των ψυχών.

Η ψυχή μπορούσε αιώνες να προϋπάρχει, χιλιετηρίδες, είτε μόνο ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Και μόνο γιατί μπορεί να έχουμε προΰπαρξη, αυτό είναι μια πλατωνική θέση. Αν η ψυχή έπεται του σώματος, δηλαδή πρώτα γίνεται το σώμα και μετά η ψυχή, τότε είτε αυτό μπορούσε να κρατήσει χρόνια ή αιώνες ή χιλιετηρίδες και κάποια στιγμή να πάρει ο άνθρωπος την ψυχή, ή έστω και ένα δευτερόλεπτο μετά από την κατασκευή του σώματος. Αυτό είναι η θεωρία του Δαρβίνου, ότι ο άνθρωπος προϋπήρξε κτήνος, ζώον. Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ο Θεός έκανε άνθρωπον.

Άνθρωπος θα πει ψυχή και σώμα μαζί, αδιαχώριστα και ταυτόχρονα. Αυτό δεν πρέπει ποτέ να το ξεχνάμε. Σας έχω πει, όταν λέμε «να σώσω την ψυχή μου», είναι έκφραση. Το λένε και οι Πατέρες πολλές φορές, «να σώσω την ψυχή μου». Ή «το σώμα ή η ψυχή έχει αξία», το λέει και ο Κύριος. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το σώμα δεν έχει αξία. Αλλά τι; Όταν ο Κύριος λέει «η σαρξ ουδέν ωφελεί», δεν εννοεί το σώμα, αλλά εννοεί: το βιολογικό σώμα σε τίποτα δεν ωφελεί. Δηλαδή αν καθίσεις και το τρέφεις το σώμα σου, το ταΐζεις και το ποτίζεις και το ζεσταίνεις και το ντύνεις, αυτό δεν έχει αξία. Διότι κάθε βιολογική περιποίηση παραπάνω από εκείνο που χρειάζεται το σώμα, που να περνάει στην τρυφήν, αυτό δεν έχει αξία. Αυτό εννοεί ο Κύριος. Και όχι ότι το σώμα δεν έχει αξία, διότι τότε θα αντέφασκε ο Κύριος, θα αντέφασκε προς αυτήν την ενανθρώπησή Του, διότι ο Κύριος ενηνθρώπησε, δηλαδή πήρε σώμα, και αυτό το σώμα το διέσωσε, δηλαδή αυτό το σώμα εσταυρώθη,

ενώ ενόμιζαν ότι θα εχάνετο, όμως ανέστη, και το σώμα αυτό ανελήφθη στον ουρανό, και το σώμα αυτό ούτε απεβλήθη ούτε θα αποβληθεί ποτέ από τον Θεόν Λόγον, άπαξ και το προσέλαβε. Δεν μπορούμε, λοιπόν, να υποτιμούμε το σώμα. Το σώμα και η ψυχή, θα το πω ακόμη μια φορά, συναποτελούν τον άνθρωπον. Έτσι θα ήταν προτιμότερο να λέμε «να σωθώ», «να σώσω την ύπαρξή μου», παρά «να σώσω την ψυχή μου». Αλλά, σας είπα, είναι έκφραση, δεν το καταδικάζουμε, αφού το λένε και οι Πατέρες έτσι, αλλά θα πρέπει να το διασαφίζουμε, για να μην γεννιέται, δημιουργείται, αυτή η λανθασμένη εντύπωση ότι το σώμα δεν έχει αξία. Και ύστερα λέμε: το βιολογικό σώμα, ναι, έναντι των συμφερόντων της ψυχής. Αλλά αυτό το βιολογικό σώμα δεν θα είναι εκείνο που θα αναστηθεί; Αυτό το ίδιο.

Αλούκ, αυτό !» Αυτό θα είναι, αλλά θα είναι άφθαρτο και αθάνατο. Ύστερα, ποιο σώμα είναι εκείνο το οποίο κατεδικάζεται; Εκείνο που έκανε ο Θεός. Αυτό, εάν δεν κατεδικάζετο από την αμαρτία του ανθρώπου εις θάνατον, δηλαδή εις χωρισμόν ψυχής και σώματος, στην αιωνιότητα θα έμενε αυτό που κατεσκεύασε ο Θεός. Πώς, λοιπόν, θα λέγαμε ότι το σώμα δεν έχει αξία; Δεν μπορούμε ποτέ αυτό να το πούμε. Και τι λέει τώρα εδώ ο Άγιος Κύριλος; «Αυτό το σώμα ας το λυπηθούμε». Μα είναι κουβέντα; Δεν είναι αυτονόητο ότι ένας αγαπάει τον εαυτό του; Θέλετε να δείτε πόσο σπουδαίο και αυτονόητον είναι; Η εντολή η δεύτερη που αναφέρεται, που σώζει —δύο εντολές σώζουν—, «Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου» κτλ. «και τον πλησίον σου ως σεαυτόν».

Ο Κύριος είπε: «Σε αυτές τις δυο εντολές κρέμεται όλος ο νόμος και οι προφήτες». Λοιπόν, αυτή η δεύτερη εντολή τι κριτήριο παίρνει η αγάπη προς τον πλησίον; Την αγάπη προς τον εαυτό σου. «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν», όπως τον εαυτό σου. Το κριτήριο, λοιπόν, είναι ο εαυτός μου. Εάν χάσω το κριτήριο, τότε πώς θα αγαπήσω τον άλλον άνθρωπο; Το έχασα το κριτήριο. Καταλαβαίνετε πόσο σπουδαίο είναι αυτό; Αλλά ποιος είναι ο εαυτός μου; Ο εαυτός μου δεν είναι το πρόσωπό μου, δεν είναι η ψυχή μου, είναι ολόκληρη η ύπαρξή μου. Διότι ο άνθρωπος είναι ολόκληρη η ύπαρξή του. Έτσι, όταν λέμε «θα αγαπήσω τον άλλον», θα αγαπήσω και τη σωτηρία του.

Θα επιθυμήσω τη σωτηρία του, αλλά και θα καλύψω τις σωματικές του ανάγκες, την πείνα του, τη δίψα του, τη γυμνότητά του. Αυτό θα πει «αγαπώ τον πλησίον μου». Βλέπετε ότι φροντίζω για το σώμα του αλλουνού. Γιατί; Γιατί φροντίζω και εγώ για το δικό μου το σώμα. Δεν μπορώ, λοιπόν, να κάνω καλό στον άλλον εάν έχω χάσει το κριτήριο. Και βέβαια το αληθέστατο κριτήριο είναι η σωτηρία της υπάρξεώς μου, γιατί πολλές φορές μπορεί να κάνω ελεημοσύνη και να απορρίπτω το πρόσωπο που παίρνει ελεημοσύνη. Μα τότε δεν το αγαπώ, διότι το υποτιμώ, το υποβιβάζω εις την κόλαση. Πρέπει, λοιπόν, να τον αγαπώ τον άλλον, να φτάσει να σωθεί, και να σωθώ και εγώ. Αν θεωρώ, βλέπω τον εαυτό μου

από την οπτική γωνιά της σωτηρίας μου, τότε μπορώ να λέγω ότι αγαπώ σωστά τον άλλον και έχω άρτιον το κριτήριο. Είναι γνωστό ότι τα κριτήρια τα έχουμε χαμένα· είναι δυστύχημα αυτό. Λοιπόν, αν αγαπώ πραγματικά τον εαυτό μου, είναι περιττή η προτροπή «φεισώμεθα». Ας λυπηθούμε —είναι υποτακτική— τα σώματά μας. Ας λυπηθούμε, λέει, τα σώματά μας και να συμπεριφερόμεθα απέναντί των όχι σαν ξένα, αλλά σαν δικά μας. Γιατί όμως δίνεται αυτή η προτροπή; Γιατί χάσαμε το κριτήριο, τι θα πει «αγαπώ την ύπαρξή μου». Το χάσαμε αυτό και η προτροπή: να λυπηθούμε. Ε, βέβαια, προσέξτε να δείτε. Πέστε μου, ο πόρνος λυπάται το σώμα του; Και να μην πω για τις περιπτώσεις της επίκτητης... Άνθρωπε, δεν σκέφτεσαι ότι υπάρχουν τα αφροδίσια νοσήματα; Δεν σκέφτεσαι ότι υπάρχει το AIDS; Δεν λυπάσαι, λοιπόν, το σώμα σου. Δεν το λυπάται.

Περίεργο, γιατί δεν έχει εκτίμηση σωστή του σώματός του, δηλαδή έχασε το κριτήριο. Ο άλλος καπνίζει, του λες: «Θα πάθεις καρκίνο». Καπνίζετε εσείς; Οι κυρίες; Καμιά καπνίζει; Αλίμονο! Εκείνοι που ακούν τον λόγο του Θεού, αν καπνίζουν, να το κόψουν. Όχι για να μην πάθουν καρκίνο.

Γιατί δεν πρέπει να καπνίζουν. Καθετί που καταστρέφει την ύπαρξη είναι αμαρτία. Είναι αμαρτία. Ερωτάτε πολλοί: είναι αμαρτία να καπνίζει κανείς; Μάλιστα, κύριοι, μάλιστα, αδελφοί, είναι αμαρτία. Γιατί; Μα καταστρέφεις εκείνο που ο Θεός σου έδωσε να το διατηρείς ακμαίον. Λοιπόν, άρα είναι αμαρτία. Ή επιστρέφεις κατάμουτρα το δώρο που σου έδωσε ο Θεός, της υγείας, στον Θεό. Το γυρίζεις πίσω. Πώς; Με το να καταστρέψεις την υγεία σου. Και ένας τρόπος να την καταστρέφεις είναι να την τσιγαρώνεις. Ή λες στον άλλο, μη πίνεις κρασί. Δηλαδή μη πίνεις, όχι μη πίνεις, μη μεθάς. Μη μεθάς. Το κρασί δεν απαγορεύεται να το πιούμε.

Να μη μας πίνει. Να μη φθάσουμε στη μέθη και ότι αυτό θα σε οδηγήσει μια μέρα στο να γίνεις άνθρωπος, πώς το λένε, αλκοολικός — καμιά φορά ξεχνάω και τις λέξεις — λοιπόν, άνθρωπος αλκοολικός. Δεν το σκέπτεσαι αυτό; Να φτάσεις να αποκτήσεις, ξέρω εγώ, κίρρωση του ήπατος, τρομώδες παραλήρημα, το σπίτι σου να καταστραφεί, τα παιδιά σου να πάρουν κακό παράδειγμα ή τα ταλαίπωρα, αν γεννηθούν, δηλαδή συλληφθούν καλύτερα, κάτω από συνθήκες μέθης σου, του πατέρα, και αν και η μάνα συμπέσει να είναι και εκείνη μεθυσμένη κατά τη σύλληψή τους, τότε τι γίνεται; Αυτά όλα είναι προτροπές του «φεισώμεθα». Ας λυπηθούμε.

Αγαπητοί μου, πρέπει να λυπηθούμε. Εγώ θα σας έλεγα όχι μόνο βιολογικώς, γιατί αυτά τα παραδείγματα που σας είπα είναι βιολογικά: να έχεις ακμαίο σώμα, να έχεις ακμαία οικογένεια και το καθεξής. Εγώ θα σας έλεγα να λυπηθείς το σώμα σου και μεταφυσικώς, εκείνο που θα σταθεί στο βήμα του Χριστού, όπως θα δούμε λίγο πιο κάτω. Αυτό τι γράφει ο Άγιος Κύριλλος. Και τι; «Μη παραχρησώμεθα ως αλλοτρίοις», σαν ξένα, σαν να μην είναι το σώμα δικό μου, και το καταστρέφω. Βλέπετε σήμερα τους νέους, παιδιά 15-18-20 χρονών, παίρνουν ναρκωτικά, παίρνουν δεν ξέρω τι. Γιατί, παιδάκι μου, το κάνεις; Δεν βλέπεις ότι καταστρέφεσαι; Γιατί το κάνεις; Δεν λυπάσαι τον εαυτό σου, την ύπαρξή σου;

Έβαλε λοιπόν το ρήμα εδώ πέρα «παραχρησώμεθα» και αυτό είναι σε υποτακτική: να μην κάνουμε παράχρηση. Ξέρετε, ξέρετε, υπάρχουν τα εξής ρήματα ή, αν θέλετε, αντίστοιχα ουσιαστικά: η χρήσις, η κατάχρησις και η παράχρησις. Χρήσις, κατάχρησις, παράχρησις. Ο Θεός μάς έδωσε τη χρήση. Μία είναι η χρήσις. Η παράχρησις και η κατάχρησις είναι ακρότητες και ο Θεός τις απαγορεύει και τις τιμωρεί. Ποια είναι η κατάχρησις; Η κατάχρησις είναι το παραπανίσιο της χρήσεως. Λέγεται κατάχρησις.

Κατάχρησις. Δηλαδή, σου αφήνει ο Θεός να πιεις ένα ποτηράκι κρασί. Προσέξτε, όχι κάθε μέρα. Γι' αυτό βάζεις Τετάρτη, Παρασκευή, που δεν έχουμε λάδι, και όταν δεν έχουμε λάδι δεν έχουμε και κρασί. Είναι από τα πνευματώδη ποτά· δεν έχουμε όταν δεν έχουμε κατάλυση ελαίου. Προσέξτε. Οπότε, όχι κάθε μέρα, γιατί υπάρχει κίνδυνος. Μπορεί ένας με δύο δάκτυλα, με αυτή τη θέση, όχι με αυτή τη θέση, στο ποτήρι να μεθύσει. Δεν θα φτάσει ποτέ να μεθύσει. Αλλά κι αν δεν μεθά ούτε με πέντε ποτήρια, δεν θα πιει παραπάνω από μισό ή το πολύ ένα ποτήρι. Ξαναλέγω, και αυτό όχι κάθε μέρα, γιατί γίνεται

χρόνιος αλκοολισμός, σιγά σιγά, σιγά σιγά, και θέλει πολλή προσοχή. Λοιπόν, προσέξτε, αγαπητοί. Τι είναι η κατάχρησις; Είναι η παραπανίσια κατάσταση της χρήσεως, το παραπάνω. Τι είναι η παράχρησις; Αυτό που ο Θεός σου το έδωσε να το κάνεις έτσι και εσύ το κάνεις αλλιώτικο, πας δίπλα. Φερ' ειπείν, σου έδωσε τη χρήση των γεννητικών οργάνων μες στον γάμο. Η πορνεία δεν είναι παράχρησις, αλλά είναι κατάχρησις. Ο Απόστολος Παύλος λέει στους Θεσσαλονικείς, αν θυμάμαι καλά, το ρήμα «πλεονεκτώ» βάζει. «Μη πλεονεκτείν», το απαρέμφατο.

Μην θέλεις το παραπέρα, το παραπάνω — όχι το παραπέρα, το παραπάνω. Η πορνεία λοιπόν είναι κατά φύσιν, αλλά είναι κατάχρησις, άρα αμάρτημα. Όταν το ίδιο αυτό πράγμα το χρησιμοποιώ ως ομοφυλοφιλία, αυτή που όλο και περισσότερο γίνεται και έχει τρομάξει το μάτι μας, τι υπάρχει στον κόσμο αυτόν! Αλλά κι εσείς νομίζω δεν θα αγνοείτε το τι τελεσιουργείται φοβερό μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Όλο και περισσότερο απλώνεται η ομοφυλοφιλία. Αυτό τι είναι; Αυτό είναι παράχρησις. Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός τιμωρεί και την παράχρηση, που περισσότερο τιμωρεί την παράχρηση από την κατάχρηση. Τι είναι λοιπόν η κατάχρησις; Είναι το κατά φύσιν, αλλά σε πλεονασμό, δηλαδή σε υπερβολική χρήση. Τι είναι το παρά φύσιν; Είναι το παραδίπλα, εκείνο που ο Θεός δεν το έκανε έτσι, αλλά το κάνεις εσύ έτσι. Θέλετε για το κρασί, προηγουμένως. Τι θα πει κατάχρησις; Να πιω και να μεθύσω. Τι θα πει παράχρησις; Να πιω, να γεμίσω το στομάχι μου, να προκαλέσω εμετό — ο Θεός δεν μας είπε να κάνουμε εμετό — και να ξαναβάλω πάλι φαΐ και πιοτό και να ξαναγυρίσω, να ξαναπιώ και να ξαναφάω.

Παράχρησις. Ας λυπηθούμε λοιπόν τα σώματά μας, ας τα λυπηθούμε. Περισσότερον μεταφυσικώς, περισσότερον. Και αυτό είναι το σημαντικότατο και το σπουδαιότατο.

«Και μη κατά τους αιρετικούς λέγωμεν ότι αλλότριός εστιν ο του σώματος χιτών, αλλ' ως ιδίου φεισώμεθα». Μη λέμε όπως οι αιρετικοί ότι ο χιτών του σώματος είναι ξένος σε μας, αλλά σαν δικό μας να το λυπηθούμε. Είδατε, εδώ λέγει «χιτών του σώματος», δηλαδή σαν να λέγει κάτι που περιβάλλει την ψυχή. Είναι έκφρασις, φυσικά, είναι εικόνα, έκφρασις, αλλά πρέπει να σας πω, σας το έχω πει κι άλλοτε, ότι δεν περιβάλλει το σώμα την ψυχή, κατά τον Μέγαν Αθανάσιον, αλλά η ψυχή περιβάλλει το σώμα.

Να το πω με ένα παράδειγμα αυτό που σας είπα. Όταν πυρώσω ένα σίδερο, ένα κομμάτι σίδερο πυρακτωμένο, δεν μου λέτε, ο σίδηρος περιέχει το πυρ ή το πυρ περιέχει τον σίδηρο; Το πυρ περιέχει τον σίδηρο. Και μάλιστα να σας το δείξω αυτό πώς. Η φωτιά βγαίνει πιο έξω από το σίδερο. Δεν βγαίνει πιο έξω η φωτιά; Βγαίνει πιο έξω. Είναι η φοβερή ακτινοβολία που υπάρχει γύρω από το πυρακτωμένο σίδερο.

Αυτό ούτε να πλησιάσω δεν μπορώ, το πυρακτωμένο σίδερο, θα καώ. Αφού λοιπόν η φωτιά βγαίνει πιο έξω από το σίδερο, σημαίνει ότι τότε η φωτιά, το πυρ, περιβάλλει και όχι ο σίδηρος περιβάλλει τη φωτιά. Αυτό που λέει ο Μέγας Αθανάσιος βέβαια μας φαίνεται παράξενο. Βέβαια έχουμε και τις εικόνες ότι το σώμα είναι το δοχείον της ψυχής. Εδώ ο Άγιος Κύριλλος λέει «ο χιτών του σώματος», δηλαδή ο χιτών της ψυχής είναι το σώμα κ.λπ. Όμως στην πραγματικότητα είναι αυτό του Μεγάλου Αθανασίου. «Δει γαρ ημάς δούναι λόγον τω Κυρίω περί πάντων των διά του σώματος πεπραγμένων», διότι πρέπει να δώσουμε λόγο εις τον Κύριον για ό,τι πράξαμε με το σώμα μας. Είναι αυτό που προηγουμένως σας διάβασα και είναι, όπως σας είπα, από τη Δευτέρα προς Κορινθίους Επιστολή, στο 5ο κεφάλαιο, στίχος 10. Μη πεις «πού δίκης η ώρα;», μη πεις

«δεν με βλέπει». Μηδέ νομίσεις ότι μάρτυς των γινομένων ουκ έστιν. Ούτε, λέγει, να νομίσεις ότι δεν υπάρχει μάρτυρας εκείνων που γίνονται. «Άνθρωπος μεν γαρ πολλάκις ουκ έστιν· ο δε πλάστης απλανής μάρτυς μένει, εν ουρανοίς ων και βλέπων τα γινόμενα». Βέβαια πάντοτε δεν υπάρχουν άνθρωποι μάρτυρες. Αλλά σε βλέπει όμως εκείνος ο οποίος σε δημιούργησε, και αυτός είναι μάρτυς απλανής. Αυτός σε βλέπει. Γι' αυτό λοιπόν πρόσεξε. Ας δούμε εδώ, αγαπητοί μου, κάπως να το σχολιάσουμε. Μην πεις «κανείς δεν με βλέπει».

Η Σοφία Σειράχ το λέγει αυτό, αλλά και η Σοφία Σολομώντος. Νομίζω Σοφία Σειράχ — συγγνώμη — λέγει. Δεν είμαι πολύ σίγουρος, μήπως Σοφία Σολομώντος, δεν είμαι πολύ σίγουρος. Λέγει: «Είμαι στο σπίτι μου, η πόρτα μου είναι κλειστή, τα παράθυρά μου είναι κλειστά, υπάρχει σκοτάδι». Μάλιστα, πολύ παραπάνω, γιατί κάποιος από μία κλειδαρότρυπα, από μία χαραγή, μπορεί να ιδεί τι γίνεται μέσα σε ένα σπίτι. Όταν όμως δεν υπάρχει φως μέσα στο σπίτι, τότε μπορείς να κάνεις κάτι και να μη σε βλέπει κανείς. Και εδώ μάλιστα αναφέρεται ειδικά, ειδικά στα σαρκικά αμαρτήματα, ας πούμε, η Σοφία Σειράχ. Και τι λέει; Λέει: «Μη πεις, δεν με βλέπει κανείς. Οφθαλμοί Κυρίου

μυριοπλάσιοι ηλίου». Τα μάτια του Κυρίου είναι μύρια, μύριες φορές πιο φωτεινά και σε βλέπουν. Δηλαδή πολύ πιο φωτεινά, αν έπεφτε μέσα στο δωμάτιό σου ένας ολόκληρος ήλιος ή προβολείς για να φωτίσουν το δωμάτιό σου. Πράγματι, αγαπητοί μου, αυτό πρέπει να το γνωρίζουμε, διότι ο Θεός φανερώνει εκείνο το οποίον εσύ κρυφά κάνεις. Υπάρχει ένας στίχος, σ' έναν ψαλμό. Δεν θυμάμαι αυτή τη στιγμή ποιος είναι αυτός ο ψαλμός. Λέγει: «Εκείνα που εσύ έκανες κρυφά, εγώ θα σε θεατρίσω». Αγαπητοί μου, με πιάνει φρίκη όσες φορές διαβάζω αυτόν τον στίχο. Σας

πώς να το κάνουμε, ίσως μπορεί να μην κάνει κανείς αμαρτίες χτυπητές, αλλά πέστε μου, δεν έχει ο καθένας την ιδιωτική του ζωή; Ε, την ιδιωτική του ζωή. Αν εγώ σκέπτομαι κάτι πονηρό, ποιος με βλέπει; Αν εγώ επιθυμώ κάτι πονηρό, ποιος με βλέπει; Βέβαια δεν υπάρχει άνθρωπος που να μη σκεφτεί, να μη φανταστεί, να μην επιθυμήσει κάτι πονηρό, οτιδήποτε. Πονηρό όταν λέμε, πηγαίνει το μυαλό σας στα σαρκικά αμαρτήματα. Τόσα πονηρά πράγματα υπάρχουν, μα τόσα πονηρά. Μπορεί να πονηρευτώ, ξέρω εγώ, στο ζωντανό του αλλουνού, που λέει και η Παλαιά Διαθήκη. Δηλαδή, τι ωραίο μουλάρι, αχ, να το είχα εγώ και να του το κλέψω. Τι ωραίο καναρίνι, και να το κλέψω. Έτσι δεν είναι μόνο η περίπτωση των σαρκικών αμαρτημάτων.

Ποιος λοιπόν δεν έχει ποτέ πονηρευτεί; Βέβαια, δεν θα μας θεάτριζε ο Θεός για αυτά τα μικρά, τα οποία βέβαια δεν είναι μικρά, αλλά είναι η αφετηρία των μεγάλων. Μην το ξεχνούμε όμως. Αν κανείς έφτασε στα μεγάλα πια και κάνει κρυφά τις αμαρτίες του — τι αμαρτίες; Χοντρά πράγματα — μη πει ότι κανείς δεν με βλέπει. Μια μέρα ο Θεός θα σου τα βγάλει και θα σε θεατρίσει. Θυμάμαι εκείνη τη φοβερή εικόνα του Δαβίδ. Ξέρετε ότι ο Δαβίδ έκανε κρυφά την αμαρτία του με τη Βηρσαβεέ. Επειδή στην Παλαιά Διαθήκη δεν υπήρχε χάρις. Ευχαριστώ.

«Πάσα παράβασις και παρακοή», λέει στην προς Εβραίους ο Απόστολος, «έλαβεν ένδικον μισθαποδοσίαν». Τιμωρήθηκε. Πηγαίνει ο Νάθαν ο προφήτης και του λέει: «Θα σε τιμωρήσει ο Θεός». Επειδή όμως έπρεπε ο Δαβίδ να κερδίσει τη Βασιλεία του Θεού — ήταν δίκαιος, έκανε ένα λάθος, έκανε μια αμαρτία — έπρεπε να την πληρώσει στην παρούσα ζωή, την αμαρτία του. Γι' αυτό, αγαπητοί μου, να ευχόμαστε να πληρώσουμε τις αμαρτίες μας εδώ, Γι' αυτό άμα τραβάμε βάσανα, τραβάμε περιπέτειες, να λέμε «δόξα τω Θεώ». Το είπε ο ίδιος ο Δαβίδ όταν έφευγε από προσώπου Αβεσσαλώμ και κάποιος τον κορόιδευε και θέλει ένας ακόλουθος να τον σκοτώσει αυτόν τον κάποιον. «Άσ' τον, άσ' τον», λέει.

Ο Θεός δει την υπομονή μου και με λυπηθεί. Θα το λέγαμε εμείς έτσι: μας συγχωρεί τις αμαρτίες μας. Δηλαδή μας τιμωρεί εδώ ο Θεός για τις αμαρτίες μας και δεν χρωστάμε εκεί. Λοιπόν, τα ακούσατε; Αν περνάμε δυσκολίες, μην τις αναθεματίζουμε. Πληρωνόμαστε εδώ. Αντιθέτως, άμα περνάμε πάρα πολύ καλά, να φοβόμαστε. Μήπως εκεί πληρώσουμε. Να το ξέρετε αυτό το πράγμα. Λοιπόν, εδώ πέρα τι έγινε με τον Δαβίδ; Βέβαια κρυφά έκανε την αμαρτία του και κανείς δεν την ήξερε. Επειδή όμως κάθε παράβασις και παρακοή λαμβάνει την ένδικον μισθαποδοσίαν, πρέπει να πληρώσει. Ακούστε πώς πλήρωσε. Εσύ κρυφά το έκανες. Εγώ φανερά

ο Θεός, θα σε θεατρίσω. Όταν έφυγε από προσώπου Αβεσσαλώμ, του γιου του, κατά ατυχή συμβουλή κάποιου στρατηγού προς τον Αβεσσαλώμ, που πρόσκειτο εις τον Αβεσσαλώμ, τι έγινε; Οι γυναίκες του Δαβίδ ήταν στο παλάτι, έμειναν αυτές. Τις πήρε ο Αβεσσαλώμ επάνω εις την ταράτσα. Και εκεί ο γιος του συνήρχετο με τις γυναίκες του πατέρα του. Εκείνο που δεν είδε κανείς με τη Βηρσαβεέ, τώρα το βλέπει όλη η πόλις από τις ταράτσες τους. Αγαπητοί μου, είναι μερικά φρικτά πράγματα, με καταλαβαίνετε, είναι φοβερά.

Μην πει λοιπόν κανείς «έκανα μια αμαρτία». Την έκανες; Τρέχα, τρέχα να εξομολογηθείς, διότι θα σε θεατρίσει ο Θεός, θα σου τα βγάλει ο Θεός. Κι αν μένει κανείς, μένει κανείς αμετανόητος, έρχονται στο φως της δημοσιότητας. Και λέει κανείς: «Πω, πω, πω, τι ήταν αυτός ο άνθρωπος! Βρώμικα πράγματα, πω, πω». Εγώ έχω πολλή αηδία. Σας το λέγω αλήθεια. Λοιπόν, μη πεις ότι κανείς δεν σε βλέπει. Σε βλέπει ο Θεός. Και δεν έχει ανάγκη ο Θεός από μάρτυρες. Μαρτύρων ανάγκη δεν έχει, διότι ο ίδιος ξέρει. Σε βλέπει και την ημέρα εκείνη όλα τα κρυπτά των ανθρώπων

το λέει ο Απόστολος Παύλος, όλα τα κρυπτά των ανθρώπων θα γίνουν φανερά. Και όπως κάποιος λέγει σύγχρονος, είναι η ώρα των εκπλήξεων. Τότε είναι οι μεγάλες εκπλήξεις. Αυτός ο άνθρωπος με σχήμα ευλαβείας είναι τέτοιος και τέτοιος; Ναι, ναι, ναι. Γι' αυτό ας τρομάζουμε. Γι' αυτό λέγει ο Άγιος Κλήμης Ρώμης, από τα λεγόμενα και σωζόμενα λόγια του Κυρίου, του Χριστού: ο άνθρωπος πρέπει να είναι απ' έξω του ό,τι και από μέσα του. Ό,τι είναι από μέσα του να είναι και απ' έξω του. Να μην είναι άλλος απ' έξω και άλλος από μέσα. «Πότε έρχεται η Βασιλεία του Θεού;» ερωτήθηκε ο Κύριος, και κυρίως υπό τα τρία. Τώρα σας λέγω μόνο: όταν το απέξω είναι ίδιο με το μέσα, τότε δεν έχεις ανάγκη να φοβάσαι έναν θεατρινισμό που μπορεί να σου κάνει ο Κύριος. Και προχωρούμε. «Και οι σπίλοι των αμαρτιών μένουσιν εν τω σώματι. Ώσπερ γαρ πληγής προχωρησάσης εν τω σώματι, καν θεραπεία γένηται, όμως η ουλή μένει, ούτω και η αμαρτία πλήσσει την ψυχήν και το σώμα, και μένουσιν οι τύποι των ουλών εν πάσι· περιαιρούνται δε μόνον από των λαμβανόντων το λουτρόν». Και τότε λέγει, μένουν οι σπίλοι.

Είναι ο λεκές. Λεκές. Υπάρχουν λεκέδες που δεν βγαίνουν. Δεν βγαίνουν. Αυτοί, λέει, οι σπίλοι των αμαρτιών μένουν. Πού; Και στο σώμα, ακούσατέ το αυτό, και στην ψυχή. Είναι φοβερό. Φοβερό. Λέει ο Απόστολος Παύλος: «Παν αμάρτημα ο εάν ποιήση άνθρωπος εκτός του σώματός εστιν· ο δε πορνεύων εις το ίδιον σώμα αμαρτάνει». Βλέπετε τη μετοχή του σώματος. Εδώ λοιπόν βλέπουμε ότι, όπως μια πληγή, λέει ο Άγιος Κύριλλος, αν χρονίσει και αποκτήσει βάθος μέσα στο ανθρώπινο σώμα, θεραπεύεται, αλλά η ουλή μένει. Έτσι, εν ημέρα κρίσεως, όταν θα αναστηθούν τα νέα μας άφθαρτα και αθάνατα σώματα, εκείνοι που αμάρτησαν, όποια αμαρτία από τα σαρκικά μέλη ή ό,τι άλλη αμαρτία που επετελέσθη με το σώμα, θα υπάρχει — σας έλεγα την περασμένη φορά και παλιότερα σας το είχα πει πέρυσι αυτό — η σφραγίδα της αμαρτίας. Ευαγγελίας, και δεν μπορεί μετά η ουλή — ουλή θα πει το βαθούλωμα, η ουλή, το σημάδι της πληγής — δεν μπορείς να μπεις μέσα στη Βασιλεία του Θεού. Διότι εφόσον οι αρετές παγιούνται και οι κακίες παγιούνται, αν λοιπόν έφυγες με βρώμικες θέσεις, τότε δεν μπορείς να είσαι στη Βασιλεία του Θεού. Δεν είναι δυνατόν, διότι αυτές οι βρώμικες, αμαρτωλές θέσεις σου είναι παγιωμένες πια. Δεν μπορείς να μείνεις στη Βασιλεία του Θεού.

Δεν αντέχεις, δεν γίνεται. Έτσι σημασία έχει, αγαπητοί μου, ότι έχουμε τις ουλές της αμαρτίας και αυτό είναι εκείνο το οποίο πρέπει να μας κάνει να σκεπτόμαστε πάρα πολύ. Στη συνέχεια λέγει ότι αυτές οι αμαρτίες «περιαιρούνται μόνον από των λαμβανόντων το λουτρόν». Αυτές οι ουλές εξαφανίζονται μόνον όταν δοθεί το βάπτισμα. Βέβαια, θα μας πει πιο κάτω, ή μάλλον να το δούμε λίγο πιο κάτω, πράγματι το βάπτισμα εξαλείφει και το προπατορικό αμάρτημα, εξαλείφει και τα...

Επίκτητα αμαρτήματα. Το προπατορικό αμάρτημα αφήνει μόνο την ροπή προς το κακόν. Δεν εξαλείφει την ροπή προς το κακόν, διότι αυτό επαφίεται σαν ύλη στον αγώνα του ανθρώπου. Προσέξατέ το αυτό, σαν ύλη στον αγώνα του ανθρώπου. Διότι αν το βάπτισμα αφαιρούσε και την ροπή προς το κακό, τότε ο άνθρωπος θα γινόταν αυτόματα άξιος. Αλλά τότε δεν είχε σε τίποτα να επαινευθεί. Θα πρέπει να αγωνιστεί για να γίνει άξιος. Πρέπει να προσφέρει το δικό του τον κόπο μαζί με τη χάρη του Θεού, για να επιτύχει τον αγιασμό, την αγιότητα, και τότε να επαινευθεί.

Λοιπόν, να υπάρξει ο προσωπικός κόπος. Γι' αυτό δεν αίρεται από το προπατορικό αμάρτημα με το βάπτισμα η ροπή προς το κακό. Μόνον η ενοχή αίρεται. Συνεπώς είμαι αθώος απέναντι στο Θεό όταν βαπτιστώ.

Προσεκτικά.

Βέβαια θα μιλήσουμε πολλά για το βάπτισμα εις την πρώτη μυσταγωγική κατήχηση, που, αν θέλει ο Θεός, ελπίζομε να την αρχίσουμε φέτος, την πρώτη μυσταγωγική. Τὰ μὲν οὖν παρελθόντα ψυχῆς καὶ σώματος τραύματα. Τραύματα, εκείνα λέει που πέρασαν, που έγιναν, έγιναν στο παρελθόν, τραύματα και της ψυχής.

του σώματος, θεραπεύει ο Θεός δια του Βαπτίσματος. Πρὸς δὲ τὰ μέλλοντα λοιπὸν ἑαυτοὺς ἀσφαλιζώμεθα κοινῇ πάντες, ἵνα καθαρὸν τοῦτον τοῦ σώματος τὸν χιτῶνα διατηρήσωμεν, καὶ μὴ δι' ὀλίγης πορνείας καὶ ἡδυπαθείας, ἤ τινος ἄλλης ἁμαρτίας πράξεως, ἀπολέσωμεν οὐράνιον σωτηρίαν, ἀλλὰ κληρονομήσωμεν βασιλείαν Θεοῦ αἰώνιον, εἰς ἣν πάντας ἡμᾶς τῇ αὐτοῦ χάριτι καταξιώσειεν ὁ Θεός. Ώστε λοιπόν όλα τα προ του βαπτίσματος αμαρτήματα ψυχής και σώματος, τα εξαλείφει το βάπτισμα. Αλλά...

μέλλοντα λοιπόν, ἑαυτοὺς ἀσφαλιζώμεθα. Τώρα, για την μετέπειτα ζωή μας, ας φροντίσουμε να ασφαλίσουμε τον εαυτό μας, να μην αμαρτάνομε. Πω πω, φρίκη. Αν κάπως έτσι σκέφτηκαν πολλοί, το οποίο κατακρίνει ο Ιερός Χρυσόστομος, ότι γιατί να βαπτιστώ νήπιον ή δεκάχρονο ή εικοσάχρονο ή τριάντα και να μην βαπτιστώ λίγο πριν πεθάνω, ακριβώς για να ασφαλίσω τον εαυτό μου να μην αμαρτήσω. Άλλο τώρα ότι η Γραφή λέγει ότι

μιας ώρας, μιας ημέρας, λέει, να είναι η ζωή του ανθρώπου, αμαρτάνει. Ήτο μία πλάνη αυτό. Γι' αυτό βλέπουμε Αγίους ακόμη, ο Μέγας Κωνσταντίνος εβαπτίσθη λίγο πριν πεθάνει. Πολλοί τον κατηγορούν για ό,τι έκανε. Ξεχνούν όμως ότι ο Μέγας Κωνσταντίνος εβαπτίσθη μετά από όλα εκείνα τα τυχόν λάθη που έκανε. Και ήθελα να πω σε εκείνους που τον κατηγορούν: αν εκείνοι εγίνοντο αυτοκράτορες, θα έκαναν λιγότερα λάθη; Θα ήσαν ολιγότερον εμπαθείς; Δεν το νομίζω, δεν το νομίζω. Ένας Ρωμαίος αυτοκράτωρ, ένας πρώην ειδωλολάτρης, με τόση σύνεση που εβασίλευσε, άνθρωπος ήταν, έκανε και λάθη.

Τόσο φοβερό να τον βρίζουμε; Λέγω αυτό γιατί τα τελευταία χρόνια, με την αφορμή μάλιστα της εορτής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, ξανοίγουν την κριτική τους εκείνοι που κάνουν κριτική. Μην ξεχνάμε ότι κάθε αμάρτημα εξαλείφεται. Παρότι ο Άγιος Κωνσταντίνος, με πολλή σύνεση, που δεν ξέρω ποιος άλλος έτσι εβασίλευσε ένα τόσο απέραντον κράτος, όμως εβαπτίσθη λίγο πριν το θάνατό του. Και συνεπώς έφυγε από την παρούσα ζωή χωρίς αμαρτίες. Θέλετε; Και ο Ιερός Αυγουστίνος έκανε φοβερές αμαρτίες. Είχε εξώγαμο παιδί, λέει ο ίδιος ότι ήταν ομοφυλόφιλος. Έκανε αμαρτίες. Εβαπτίστηκε. Γιατί και τον Ιερό Αυγουστίνο κατηγορούν

μετά για μερικά πράγματα, όχι αμαρτίες, κάποια πράγματα που μπορεί ίσως να θεωρούνται ότι λίγο παρεξέκλιναν. Αλλά γιατί παρεξέκλιναν, να ρωτήσουμε. Αν είχαμε αντιμετωπίσει έναν Πελάγιο και λοιπά... Δεν πάει, να μην ανοίγω πιο πολλά θέματα. Το θέμα είναι ότι εβαπτίστηκε και όλα αυτά τα αμαρτήματα έφυγαν. Είδατε πώς το λέει εδώ, ότι όλα τα θεραπεύει το βάπτισμα, το λουτρόν, που σημαίνει ότι με όλα αυτά καθαριζόμαστε. Ναι, αλλά μπορεί κανείς να μην αμαρτήσει στη ζωή του; Εδώ τώρα είναι. Πάντως, αγαπητοί μου, εκείνο το «ἀσφαλιζώμεθα», το ζώ με ωμέγα, «ἀσφαλιζώμεθα», «ἵνα καθαρὸν τοῦτον τοῦ σώματος τὸν χιτῶνα διατηρήσωμεν» κτλ.

σημαίνει ότι πράγματι δεν πρέπει κανείς να αμαρτήσει μετά το βάπτισμα. Κάποτε στις Ινδίες πήγε ιεραπόστολος και βάπτισε κάποιον Ινδό. Ύστερα από χρόνια τον ξαναεπισκέφθηκε. Του λέει: «Μήπως θα ήθελες τίποτα να εξομολογηθείς;» «Όχι», λέει, «δεν έχω καμία αμαρτία». Είναι εκείνο το «ἑαυτοὺς ἀσφαλιζώμεθα».

Λέει ο Άγιος Κύριλλος. Είναι δυνατόν; Για να το λέει ο Άγιος Κύριλλος έτσι, πρέπει να ήσαν τότε οι Χριστιανοί, πρόσεχαν, ακούτε, πρόσεχαν να μην κάνουν καμία αμαρτία. Αυτό το «πρόσεχαν» βέβαια είναι σχετικό με την τέχνη του πολέμου. Πρόσεχαν. Και εγώ σημειώνω εδώ στο περιθώριο του βιβλίου μου: πω πω.

δηλαδή Αναμαρτησία. Μπορούμε να το επιτύχουμε αυτό; Αγαπητοί μου, και μόνο γιατί ο Θεός μάς έδωσε την δυνατότητα με το βάπτισμα να συγχωρεθούμε, θα λέγαμε ότι θα ήταν πολύ αγαθός που ήρθε εις τον κόσμο αυτόν και μας έδωσε αυτόν τον τρόπο να σωθούμε. Αλλά επειδή ξέρει ότι ο άνθρωπος είναι ευόλισθος... Προηγουμένως ξέχασα να σας πω τι λέει ο Ιερός Χρυσόστομος. Με συγχωρείτε, τώρα το θυμήθηκα. Λέει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Όχι, δεν θα βαπτίζεστε προ του θανάτου, λίγο προ του θανάτου. Θα βαπτίζεστε εν γήρατι. Διότι εκείνος ο καιρός του θανάτου» είναι ο καιρός των μυστηρίων, αλλά είναι ο καιρός διαθηκών. Τότε κάνουμε τη διαθήκη μας και όχι τότε να φροντίσουμε να βαπτιστούμε. Γιατί, απλούστατα, πρέπει, βαπτιζόμενοι νέοι, εμείς νήπιοι, θα πρέπει να αποφέρουμε και καρπόν. Ο καρπός αυτός πότε; Λίγο προ του θανάτου μας; Πότε; Θα έλεγα, ακόμα και η εξομολόγηση για πρώτη φορά, όταν γίνεται σε εκείνους που είναι μελλοθάνατοι, δεν ξέρω, λέει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, δεν ξέρω αν σώζονται οι άνθρωποι αυτοί, γιατί ατελή εξομολόγηση κάνουν και καρπόν μετανοίας δεν έκαναν, δεν ήρθε. Αλλά τους εξομολογούμε, λέει, και τους κοινωνούμε. Ο Θεός ξέρει παρακάτω. Τα ακούτε; Πρέπει να αρχίσουμε νωρίς τη ζωή των μυστηρίων. Αλλά επειδή η αγαθότητα του Θεού

ξέρει το ευόλισθον της ανθρωπίνης φύσεως, ότι γλιστράμε εύκολα, αγαπητοί μου, μας έδωσε ένα άλλο μυστήριο: το μυστήριο της μετανοίας. Είναι το δεύτερο λουτρόν. Αν μου πείτε «είναι το ίδιο με το πρώτο;» Όχι. Υπολείπεται. Να σας πω ένα σημείο που υπολείπεται, ακούσατε, ένα σημείο θα σας πω. Εγώ, εάν πριν το βάπτισμά σου έκανες σαρκικά αμαρτήματα, όπως ο Άγιος Αυγουστίνος, με το βάπτισμα είσαι απολύτως καθαρός και μπορείς να γίνεις κληρικός. Τι λέει; Να είσαι κληρικός, δεν έχεις τίποτα. Τι; Τίποτα. Απόλυτο, απόλυτο.

Να τρομάξετε σας το λέω αυτό, για να τρομάξουμε. Λέει ο Ιερός Χρυσόστομος στον «Περὶ παρθενίας» του λόγον: «Ἀμήνης ἄγαμος». Ξέρεις τι σημαίνει; Σημαίνει να περπατάς με γυμνό πόδι, γυμνή πατούσα, επάνω σε ακονισμένο σπαθί, για να μην κόβεσαι. Και να δείτε τι σοβαρά πράγματα είναι αυτά που τα έχουμε πάει όλα στο περιθώριο. Λοιπόν, προσέξτε τώρα. Εάν μεν ήσουν ό,τι ήσουν, όπως ο Ιερός Αυγουστίνος, βαπτίστηκες, δεν ξανάκανες αμαρτίες, μπορείς να γίνεις κληρικός. Μετά το βάπτισμα, εάν έχεις κάνει ειδικά σαρκικά αμαρτήματα, τότε συγχωρούνται και κερδίζεις τη Βασιλεία του Θεού, κληρικός

δεν μπορείς να γίνεις. Εδώ βλέπει κανείς τη διαφορά του πρώτου λουτρού και του δευτέρου λουτρού. Το δεύτερο λουτρό λέγεται γιατί είναι το λουτρό των δακρύων. Αμάρτησες μετά το βάπτισμα, πρέπει με δάκρυα τώρα να μετανοήσεις. Έτσι λέει ο Ιερός Χρυσόστομος παρακάτω. «Ὥστε μὴ δι' ὀλίγης πορνείας καὶ ἡδυπαθείας», να νιώσεις μια ηδυπάθεια ή κάποιες άλλες αμαρτίες, «ἀπολέσωμεν οὐράνιον σωτηρίαν», και χάσουμε την ουράνιον σωτηρία. Αλλά για να κληρονομήσουμε τη Βασιλεία του Θεού την αιώνια, την οποία προς όλους σας, «εἰς πάντας ἡμᾶς» την οποία προς όλους σας, με τη χάρη τη δική του, εύχομαι να σας καταξιώσει ο Θεός. Και σε αυτό το σημείο, αγαπητοί μου, τελειώνει ό,τι είχε να πει για την Ανάσταση των Νεκρών. Είδατε πόσα σημεία έθιξε, παρότι θα μας πει λίγο πιο κάτω: «Καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω», λέει στην 21η παράγραφο, «πρὸς ἀπόδειξιν τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως». Αυτά για την ανάσταση των νεκρών. «Ἡ δὲ τῆς πίστεως ἀπαγγελία πάλιν ὑφ' ὑμῶν ῥηθεῖσα, μετὰ σχολῆς πάσης ἐπιλεχθήσεται». Τελείωσε και η ώρα μας. Εδώ όμως τερματίζεται ό,τι είχε να πει για το θέμα της Αναστάσεως των νεκρών. Τα είπε γρήγορα ο Άγιος Κύριλλος, αλλά πλούσια παρά ταύτα.

Δεν έκανε βέβαια, λέω γρήγορα, δεν έκανε ανάλυση της περικοπής εκείνης του 15ου κεφαλαίου της Πρώτης προς Κορινθίους και λοιπά και λοιπά και λοιπά. Αλλά ήταν πλούσια. Τώρα παρακάτω θα μας πει για το θέμα της Εκκλησίας και της αιωνίου ζωής. Έχουμε λοιπόν και τα τελευταία σημεία του Συμβόλου της Πίστεως. Θα συνεχίσω με πρώτο χρόνο την ερχομένη Δευτέρα. Ευχαριστώ.