Catecheses of St Cyril 155 | 17-04-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My dear friends, we are still in the seventeenth Catechetical Lecture, in which Saint Cyril speaks about the Holy Spirit. We are at paragraph thirty-six. “But He examines your soul; He does not cast pearls before swine. If you are pretending, men will baptize you, but the Spirit will not baptize you. But if you approach in faith, men minister in what is visible, while the Holy Spirit gives what is invisible.” In the preceding paragraph, as we said last time, Saint Cyril referred to the fact

that the faithful person is sealed with the Holy Spirit when he is baptized. He says, “For He stands ready to seal your soul.” In the paragraph above he says, “The Holy Spirit is ready to seal your soul”—that is, to give you that divine seal before which the demons tremble, the seal by which a person will be recognized at the end of history, when humanity is judged. It is just as a document is recognized and considered valid when it bears a signature and a seal.

Saint Cyril says: Take heed. The Holy Spirit examines the soul, because He does not permit the pearls of faith to be cast before swine, as the Lord Himself has already said. In other words, take heed: you may want to be baptized, but if you are unworthy, if you do not believe, then beware. We say it once again: since the Holy Spirit does not consent to such a thing, He may come to punish you. If you are pretending, men will indeed baptize you outwardly. But the Holy Spirit

will not baptize you. “But the Spirit will not baptize you.” You may ask, “Can someone come forward for Baptism and yet not be baptized by the Spirit of God?” And not only that. Someone may hasten to be ordained, yet the Holy Spirit may not ordain him. He may hasten to make his confession, yet the Holy Spirit may not grant forgiveness of sins. Did I not tell you last time that it is the Holy Spirit who celebrates and brings to fulfillment all the Mysteries of the Church? This is why the Holy Spirit, the other Comforter, abides in the Church. Here, then, we see this very clearly.

You may have received the outward Baptism, yet not receive the seal. How can this happen? It is what happened at the baptism of that wretched magician, Simon the Samaritan. Saint Cyril even mentions him in the Procatechesis, right at the beginning. I will not turn back through the book now to read it to you.

Simon also went to be baptized, but he did not receive the Spirit of God. For the Holy Spirit baptizes—that is, He places the seal. Let me refer you also to the priesthood. John Chrysostom says that the Holy Spirit

does not ordain them.

You may now ask, “If the Holy Spirit does not ordain someone who comes forward to be ordained a priest, does that mean the Mysteries he celebrates are invalid?” No. For the sake of the faithful, the ordination is canonical and valid. Yet the ordination has not touched the man himself. It is a fearful thing.

Do you know what it means to be a priest—and may God preserve us from this, whether it be you or someone like me—and yet to be utterly bereft of the Holy Spirit? To have been rejected by the Holy Spirit? I do not think there is anything more tragic than this. I truly do not. We need look no further than Judas!

He received the calling. Remember what the Apostle Peter says concerning Cornelius: that the risen Christ appeared to those whom God had appointed beforehand. Do you remember the word? Those whom He had appointed beforehand. For when Christ called His disciples, He called them just as deacons, priests, and bishops are called within the Church. Of course, no ordination took place there, because God Himself was doing the calling; yet Christ handed down the Mystery of ordination, which is nothing other than the Mystery of the Church.

For if there is no Church, there is no ordination, because the Mystery of ordination takes place within the Church. And if there is no ordination, there is no Church. For what is the Church? It is the Mystery of the Holy Eucharist. And by what power is this accomplished? By the power of the priesthood. Therefore, if you do not have the priesthood, there is no priesthood—and then there is no Church. This is why the Protestants have no Church. The poor people have no Church because they have no priesthood. You can see this very clearly. Yet for the sake of the faithful, God grants His gifts, the validity of the Mysteries, and so forth. The same applies to confession.

We say that the Spirit of God “may hold you loosed and forgiven.” I have explained this to you before. In Greek, the word “may hold” is written epsilon, chi, omicron, iota. It is in the optative mood, meaning, “May it be so; I pray and wish that it may be so.” What does this refer to? That God may forgive you. Thus it is not the priest who forgives; the Holy Spirit forgives. But the Holy Spirit wills that this be done through the hands of the priest. Therefore, if you conceal something and do not confess it—if you are being deceitful, not because you forgot it,

but because you are deceitful and refuse to reveal it—then the Holy Spirit does not forgive you. And not only does He withhold forgiveness; because you are mocking Him, imagining that you can obtain forgiveness from your spiritual father by deceit, the Holy Spirit—who cannot be mocked or ridiculed—comes even to punish you. This is a fearful thing, my dear friends, a fearful thing. You know, some people do the following—never do this yourselves. They go to a spiritual father and confess a sin. The spiritual father tells them, “Because of this sin, you will not receive Holy Communion at Pascha.” They find this too severe, so they go and find another spiritual father. They do not say that they have already confessed or that their spiritual father imposed a canon, a rule of prayer and penance, upon them—the canon being that they must not receive Holy Communion.

They now expect a different judgment from the second spiritual father. The judgments made in confession are often—or rather, not merely often, but always—personal. They are tailored to the individual and involve the spiritual father’s own discernment. I may judge, for example, that I can allow this person to receive Holy Communion at Pascha—

not at Pascha, let us say, but on the feast of the Holy Apostles or at the Dormition Fast in August. This lies within the spiritual father’s judgment, just as the application of the law also lies within his judgment.

This is so, of course, provided that he does not go beyond certain limits. Someone might come and tell me, “Yesterday I committed fornication, and tomorrow I want to receive Holy Communion.” That is not possible. Just as there are boundaries within the law, inside which a judge must act, so the spiritual father acts within the boundaries of the Canons. A spiritual father may judge the matter somewhat more leniently and tell you, “Go and receive Holy Communion.” But what is happening here? Tell me, what is happening? This is a fearful insult to the Mystery of Holy Confession. Through the mouth of your spiritual father—whether strict or lenient, however you wish to describe him—the Spirit of God has told you no. Why, then, do you try to obtain forgiveness by deceit, or deceitfully obtain permission to receive Holy Communion at Pascha? And how will receiving Holy Communion benefit you if you do such a thing? Must I analyze this any further? Its fearful nature is plain in itself.

This, my dear friends, is what Saint Cyril says here. Take heed: the Holy Spirit examines the soul. He does not, he says, cast pearls before swine. Therefore, take care not to pretend. “But if you approach in faith”—when you possess faith as you come forward for Baptism—“men minister in what is visible.” This is the visible aspect of the Mystery, established by the Lord Himself. No one, He says, enters the Kingdom of God except by water and the Spirit. We were speaking about this yesterday—or rather, the other day. What does “by water and the Spirit” mean? “By water” refers to the use of water. This is the first part, the visible part of the Mystery.

I do not know whether you were aware that every Mystery has both a visible and an invisible aspect. In Baptism, the visible aspect is the font, the water, the prayers, and everything performed and brought to fulfillment before our eyes. All these things—the threefold immersion and emergence, and so forth—constitute the visible part of the Mystery. The invisible part is the Holy Spirit. “He gives the things that are not seen.” He gives you forgiveness of your personal sins; He gives you forgiveness of ancestral sin; and He seals you. If, then, you are faithful, this is how these things take place.

Saint Cyril continues: “You are coming to a great examination, to a great enlistment, in a single hour; and if you lose that hour, the evil will be impossible for you to overcome.” You are coming to a great examination, to a great enlistment. If at that moment you lose this opportunity, you will never be able to conquer evil. Let us consider these words. What is this evil that you will be unable to conquer? Ancestral sin, your personal sins, and eternal death—

eternal Hell. This is the evil, the exceedingly great evil. You will be unable to overcome any of these things or accomplish anything against them, because God has conquered them—Christ, who became man—and He grants us victory over them through Himself. Therefore, if you do not approach in the proper manner, if you lose this hour, this moment, you will lose everything. Let us consider something else as well. What is this “great examination”? You might call it our great examination in life. We undergo two great examinations during our lifetime. What are these moments, these great examinations? Certainly not the examinations we took to enter secondary school, as people once did. Certainly not the examinations for entering university. Certainly not—

Certainly not the examinations we take to secure a professional position, an office job, and so on. Of course, we are tested at every moment of our lives. I myself am being tested at this very moment, and in public. In earlier times, even primary school children had to take examinations. In my mother’s day, these were public examinations. The village president was there, along with the teachers, the priest, and the village elders. And then the teacher would question those poor children, who trembled like fish, as my mother used to tell me. “We trembled like fish,” she would say. Imagine little children having to stand before the village elders and take their examinations as the teacher questioned them.

A child could either advance to the next class or remain in the same one. What I am describing took place at the beginning of the century.

But who told you that we are not tested every day of our lives? I told you that I am being tested now. I am taking a public examination—just as I did when I spoke to you yesterday, last Monday, the Sunday before last, and throughout all these years—because you are my judges. You will say, “Did he speak well or not? How did he speak?” You judged the way I spoke, what I said, how I moved my hands, how I carried myself, and, in short, how I presented the talk to you. And very often an audience is a strict judge.

Very often indeed. All these things are examinations. My dear friends, every day when we meet other people, our conduct is tested. When we go shopping, and in the countless other situations we face each day—are not all these examinations? They are all tests of character and conduct. And if someone is a public figure—may God preserve him! People watch him from every side, and that is only natural. But there are two truly great examinations. The first is Holy Baptism.

When we make the decision—of course, you will tell me that we now have infant Baptism—but when a person is baptized as an adult, when we make the supremely important decision to become Christians, the whole Church is not the only witness. As I was telling you during the question period, this is not merely an individual or family matter. It concerns the parish, the ecclesial community, and the entire Church. The whole Church is present, and the Angels are present as well. An old typikon—or Euchologion, rather—concerning the Mystery of Holy Matrimony says the following. This has just come to mind; many things come to mind unexpectedly.

Holy Matrimony used to be celebrated during the Divine Liturgy, because that is where it belongs: within the Divine Liturgy. A remnant of this is that the Mystery begins with the words, “Blessed is the Kingdom.” That is a surviving trace of the older practice. If you have noticed, we do not say, “Blessed is God,” but “Blessed is the Kingdom,” as we do in the Divine Liturgy. The bridegroom would stand before the icon of Christ, and the bride before the icon of the Most Holy Theotokos. At a certain point, the wedding service would take place. You know, this form of the service is still celebrated occasionally, though permission must be obtained. There the priest says to the bridegroom, “Listen, my child, at this moment...”

“You are about to marry and establish a household. Do you know who is watching you, and before whom you are promising to become a faithful husband and head of your household? Before the whole Church”—the Church being present, let us say, at the Sunday Liturgy—“before Christ, before the Most Holy Theotokos, before the Saints, and before the Holy Angels. Have you heard?” the priest says to the bridegroom. The text is written in the language of the period of Ottoman rule. It uses phrases such as, “The Lord has received it,” and so forth—expressions belonging to that period, in the vernacular Greek of those days. It says almost the same things to the bride as well.

Holy Matrimony is celebrated before the Holy Angels, Christ, the Saints, and the Most Holy Theotokos. Yet, after all, marriage itself is not the true starting point of life. What of someone who never married, or who did not live long enough to reach marriage? What, then, is the true starting point? Baptism. Its witnesses are the whole Church, Christ, the Father, the Son, the Holy Spirit, the Saints, and the Holy Angels. This is why he says, “You are coming to a great examination.” You are approaching a great examination. Take heed! My dear friends, why do we need to hear these things? You may tell me, “But we have already been baptized; it is all finished for us.”

Who told you that it is finished? We are only now beginning. Beginning what? You may say, “But we were infants when we were baptized.” Now we must become conscious that we exist, that we have been born anew, and that we have been enlisted into Christ’s army. Indeed. He goes on to say, “Take heed, for you are coming to a great enlistment.” We now leave the examination and turn to the enlistment. Yes, it is an enlistment, and you must prove yourself a faithful soldier. What does the Apostle Paul say to Timothy? That he must prove himself a good soldier of Jesus Christ. And he also tells him:

“No one engaged in warfare entangles himself in the affairs of this life.” Timothy remained unmarried precisely so that he would not become entangled. Notice the verb “entangle.” Which of you who is married could say that you have not become entangled in the cares of this life? You all say it and admit it: day and night there are so many matters and so many concerns. “No one,” he says, “entangles himself in the affairs of this life,” and so forth. You see, a person remains unmarried in order to serve Christ the King. Yet he is enlisted freely, not by force. There is no forced enlistment here.

It is voluntary, but a person must prove himself truly worthy, a soldier worthy of the Great King. My dear friends, everyone who is baptized is called to an enlistment, and it is called great because the One doing the enlisting is great. Christ, Christ the King, is the great Commander who enlists us out of the world and places us in His own camp. He takes us from the camp of the world and brings us into His own. He takes us from the camp of Satan and places us in His camp...

...His own radiant camp. That is why it is called a great enlistment. Let us continue. “If you are counted worthy of grace, your soul is illumined.” When you are counted worthy of the grace you receive through Baptism, your soul is illumined. “You receive a power that you did not possess before. You receive weapons that strike terror into the demons.” Let me comment briefly on this. You take up weapons that are terrifying to the demons, weapons that make them tremble. And what are these weapons, my dear friends?

What are these weapons? First, there is the seal of the Holy Spirit. Then there is the seal of the Precious Cross. Then there is the seal of the Holy Trinity, for we are baptized in the name of the Holy Trinity. All these, as seals and weapons, strike terror into the devil. “And if you do not cast away your weapons, but keep the seal upon your soul, no demon will approach you.” So, if you do not cast away the weapons—how can someone cast them away? As I was telling you...

...on a previous occasion, these seals cannot be erased. Baptism is indelible, and so forth. How, then, can I cast away these weapons, these seals? By denying the faith. Here, casting them away means nothing other than rendering them inactive. I still possess the seal, but it is locked inside a drawer and cannot be used to seal documents. In other words, it has been made useless; the seal is no longer active. If you ask how else a person can cast away these weapons, I would answer: through sin. Commit a sin, and the seal—or the weapons—has been cast aside.

God’s protection over the faithful is invincible. The protection of God is an irresistible weapon. But when you sin, God withdraws His protection, and then the demons rush upon you. Let me give you a very striking example. Although this happened in the fifteenth century before Christ, I wonder whether it might find a fulfilment even in our own time. Listen. God’s people, the Hebrews, while Moses was still alive, were encamped east of the Jordan River on a plain. They were almost ready to enter the land of Canaan. But in that region, particularly in the hill country...

...a people called the Moabites had already settled. The Moabites were descended from Lot, but I will say no more about that because time is passing. They were idolaters. When they saw such a vast multitude approaching, they became terribly afraid, thinking that if the Hebrews passed through their land, they would seize it. Their king then summoned Balaam, the sorcerer from Mesopotamia, to curse them so that harm would come upon them and they would not enter the land of the Moabites.

The king of the Moabites was Balak. He summoned Balaam. The whole story is found in the Book of Numbers, and you can read it there. It is a beautiful and very edifying account. Balaam told King Balak that God had blessed these people and that there was nothing they could do against them. Balaam also uttered those renowned Christological prophecies. But secretly he said to Balak, “Do you want to defeat them? Listen, listen, listen! Do you want to defeat them? I will tell you how.” There was one way.

That man did not escape the Hebrews; they slaughtered him. Another book tells us this, though it is not mentioned at that particular point in the account. What happened? God is angered with His people when they sin. So Balaam’s counsel was: make them sin. Then you will see that God will abandon them, and once He has abandoned them, you will defeat them. It was demonic counsel. And that is exactly what happened, my dear friends. Sadly, that is exactly what happened. I will not tell you more of the story, but only offer a contemporary application of it.

Balaam.

The name Balaam, translated into Greek, is Nicholas. And Nicholas means either “the victory of the people” or “the one who conquered the people.” This name is used in the Apocalypse. There God—Christ Himself—speaks to two or three of the seven Churches of Asia Minor about the Nicolaitans, that is, the Balaamites. The Nicolaitans were a Gnostic heresy. Just as Balaam caused God’s people to fall into sexual immorality, so Christ says the same of them. And this immorality had a twofold meaning.

And they did in fact commit fornication with the Moabite women, but there was something else as well. Because they sacrificed to Baal of Peor, the god of the Moabites, they also committed spiritual fornication. That is, they abandoned the true God and sacrificed to demons. That is why God says this and that about them there. I am saying many things here. You know, I told you that the Nicolaitans were Gnostics. Gnosticism, then, is something God does not want. “I hate the works of the Nicolaitans,” Christ says there. And you know that we have Gnostics in Larissa, with their Gnostic center—and, of course, throughout Greece. So here is a question: Who might those wicked people be who, at Satan’s prompting...

...could induce us Greeks, us Orthodox Christians, to provoke the Lord with grievous sins, through idolatry and every other evil, so that God might destroy us? Of course, those who scheme to bring about our destruction—and you all know who they are—will receive the same reward as Balaam of old. He enjoyed nothing, nor did he return to his homeland, although Balak had paid him a great deal of money. He enjoyed none of it. He died; he was killed there by the Hebrews, in that region. This is how a person can cast away his weapons, my dear friends, and then Satan rushes in and God withdraws His protection.

Then many legions of demons may rush into the soul—and may God preserve us, may He preserve us! Likewise, joining a heresy is also a casting away of the weapons. To cast away the weapons means to cast them away either in one’s moral life or in matters of doctrine. In other words, either my way of life is such that I drive away the Spirit of God, or I live in heresy, which likewise drives away the Spirit of God. “But if you keep the seal upon your soul, no demon approaches, for he cowers in fear.” The demons are afraid; they cannot draw near to you. John Chrysostom says, “No one can harm you, not even the demons...

...unless you harm yourself.” And when you begin to harm yourself, then of course the demons will come as your “fellow workers,” in very heavy quotation marks, to destroy your whole being, both body and soul. “And if the demons are cast out by the Spirit of God...” Since demons are driven out by the Spirit of God, it follows that when the Spirit of God departs—or remains inactive—the demons invade. Paragraph thirty-seven. “If you believe, you receive not only forgiveness of sins...

...but you also do things beyond human power.” Indeed, through Baptism we have forgiveness of sins. Is that not of fundamental importance? The forgiveness of sins. Yesterday, or last Sunday—I do not remember—we were saying that the Apostle Peter tells us that through His Crucifixion Christ grants forgiveness of sins, because this is the foundation. Once the foundation is laid, everything else follows: the gifts and graces of the Holy Spirit. So, he says here, you receive not only the forgiveness of your sins, but “you also do things beyond human power.” You are given the ability to do things that surpass human strength. “You may also be counted worthy of the gift of prophecy.” He wants you to become worthy of the prophetic gift as well.

For within the Church, the prophetic gift held the highest place. As the Apostle Paul says, it is not speaking in tongues but the prophetic gift that matters most, because—and I shall explain what the prophetic gift is—the Apostle Paul says that prophecy builds up the Church. What, then, is the prophetic gift? It has two aspects, or two branches, if you prefer. The first is to foretell things that will happen in the future. That was limited. The second is the ability to speak and to interpret the word of God.

For in the New Testament, those who spoke were called prophets. Indeed, we find prophets there—that is, speakers, what we would call preachers—who traveled through the countryside, going from village to village and from city to city, precisely in order to preach. So when he says here, “I pray that you may receive the prophetic gift,” he means chiefly the ability to speak, because it is this that builds up the Church. Of course, there are distinctions within this gift. It is not simply the ability to speak. One person is given a word of wisdom, another a word of understanding, and so forth.

Discernment, and the other gifts. What are all these things? They are the ability to understand the Scriptures and explain them to others. This is a gift. And the Apostle Paul says—I shall quote it to you—“Do not seek speaking in tongues.” The Protestants, and especially those known as Pentecostals, regard speaking in tongues as the supreme gift of the Holy Spirit. Poor people! And what comes of it? Moreover, is it really speaking in tongues? Who understands those inarticulate sounds they utter, and who is edified by them? Suppose I were now to speak to you in some foreign language. Oh, nothing could be easier! Nothing could be easier! I could summon up some gibberish of my own...

...and leave you standing before me in amazement. Would I actually be speaking a foreign language? What did you understand from the gibberish I spoke? And who was edified? Did I interpret the word of God through those meaningless sounds? The tongues that existed then were understood. You see, in the case of Cornelius, they spoke foreign languages and glorified God, so that anyone present who did not know Greek, Hebrew, or perhaps Latin—whatever language he knew—could hear this glorification of God. Those were foreign languages that had meaning for the people present. Let me take this opportunity to say: please be careful. Be careful not to be led astray. Be careful. But which gift truly matters? The Apostle Paul says, “I want you all to prophesy.”

To prophesy means to have the ability to proclaim the word of God. According to the Apostle Paul, this is the highest gift, because it builds up. Do you understand why it builds up? It builds up the Church. So I take Paul’s words and address them to you: I want—not I, but the Apostle Paul says it—I want you all to prophesy. How will you attain this? Whatever else you may tell me, this is the answer: the Spirit of God will see you laboring and will give you the gift. Listen carefully: when He sees you laboring. No one gives anything to the lazy, not even the Spirit of God. Let me ask you: Where did Christ find His first disciples, who were fishermen? The two pairs, the two pairs...

Peter and Andrew, James and John—where did He find them? He found them fishing; He found them at work. He simply changed the object of their labor. He told them, “I will make you fishers of men.” He found them at work. Would you like another example? The disciples spent three years learning at Christ’s feet before Pentecost came. Does someone want and desire to receive this gift? Then he must settle down to study diligently. I emphasize: diligently. For the prophet says, “Cursed is he who does the works of the Lord carelessly.” When you undertake the work of the Lord...

...the Wisdom of Sirach says, “Prepare your word, and then you will be heard.” First you must prepare yourself, and only then speak, for that is how you will be heard. If this applies even to everyday matters, how much more does it apply to the word of God? So I would say to you: take care; help both yourselves and your children. At this very moment, our Church needs the prophetic gift—the ability for the word of God to be heard. And I shall continue.

“For you receive as much grace as you have room for, and not merely as much as I possess; for it is possible for me to speak only a little, while you may receive much more.” This is what I told you earlier. It depends on you. How much grace do you receive? As much as you have room for—as much as your capacity allows. Do you have a great capacity? Does the Spirit of God see you struggling and striving? He will give you much. Does He not see this in you? Then you will not receive. I, he says...

Uh...

...speak these words to you and so forth, but whether you receive much depends upon you and upon your own labor. “For faith is a vast field of spiritual commerce.” Do you know what “commerce” means here? “Faith is a vast field of commerce.” Faith is like a great marketplace of spiritual goods. Do you know what commerce means?

You engage in trade, and one who does so is a merchant. It concerns merchandise. So faith, he says, is like an immense marketplace of spiritual goods. Do not forget that the Lord spoke in parables about faith using images drawn from commerce. Do not forget this. I remind you that the Lord speaks of bankers and of a steward, and He says that the sons of this age are more prudent, more shrewd in commercial affairs and investments, than the sons of the Kingdom, and so forth. That is why Saint Cyril says here, so beautifully and aptly, that faith is a field of commerce, and a vast one at that—a great marketplace where you can find whatever you seek.

What do you want? Which gift do you eagerly desire? Does not the Apostle Paul say, “Earnestly desire the greater gifts”? And does he not then point to the greatest gift, which is love? Do you hear the verb he uses? “Earnestly desire,” he says, “the greater gifts.” For there are many gifts. Why? Because faith is a vast marketplace. It is a supermarket, if I may use a modern expression. You enter and find what you want. Such is faith. Therefore, “the Comforter always remains as your guardian, caring for you all the more as His own soldier, watching over your entrances and your exits and guarding you against those who plot against you...

...granting you every kind of spiritual gift, provided that you do not grieve Him through sin.” The Spirit of God comes, he says, and stands guard over you, because you have become His soldier. Now, in ordinary life, whom does a soldier guard? The soldier guards the king. Certainly. But can you imagine the king guarding the soldier? These are the wondrous paradoxes of our faith. Become a soldier of Christ, and Christ will become your guardian. Become a soldier of the Holy Spirit, and the Holy Spirit will become your guardian, because you belong to Him and He watches over you.

He is concerned for you and takes care of you because you belong to Him. When the Apostle Paul says, “No one engaged in military service becomes entangled in the affairs of this life, so that he may please the one who enlisted him,” then the one who enlisted you will care for you, since you belong to him. He will give you the proper and fitting ration—your mess tin and your daily food, to put it simply. He will feed you and care for you. He will also watch over “your entrances and your exits,” as the 120th Psalm says. He will guard you when you enter and when you go out. Since it mentions entering first—even though we leave our house and then return to it—has the order been reversed here? No, it has not. It means your entrance into life and your departure from life. In other words, He will guard you throughout your entire life.

He will guard you from those who think of you with hostility, “those who plot against you,” and He will grant you an abundance of spiritual gifts, on one condition: that you do not grieve the Holy Spirit through sin. For it is written, “And do not grieve the Holy Spirit, by whom you were sealed for the day of redemption.” “What, then, my beloved, does it mean to preserve grace? Make yourselves ready to receive grace, and once you have received it, do not cast it away.” Do not grieve the Holy Spirit. How is He grieved? When we sin. Then the Holy Spirit departs. When does He not depart? When the soul is at peace—that is, when it does not sin. When we do not sin, we have peace.

When we sin, there is warfare within us, and the Holy Spirit departs—He flees. And, the Apostle says, you were sealed with the Holy Spirit “for the day of redemption.” What does “for the day of redemption” mean? The Apostle is looking ahead to that day. The seal will prove that you belong to Christ when He comes to take those who are His. He will recognize that the document is authentic, that His image bears the seal of the Holy Spirit. For even His images will go to Hell—the ungodly are images of Christ, yet they will go to Hell. How beautiful this is! “What then, beloved, must we do to preserve grace?” We must make ourselves ready: first, to receive grace, and second...

...once we have received it, not to cast it away. I will say it again. There are two things: first, to receive the grace of God, the grace of the Holy Spirit; and then, once we have received it, to take care not to cast it away. We now come to paragraph thirty-eight, the final paragraph of the entire Seventeenth Catechetical Lecture: “May the God of all, who spoke through the prophets in the Holy Spirit, and who sent Him upon the Apostles here on the day of Pentecost, now send Him upon us also; and through Him may He preserve us, granting to all of us together...”

“...this blessing, that we may always bear the fruits of the Holy Spirit: love, joy, peace, patient endurance, kindness, goodness, faith, gentleness, and self-control.” This is the conclusion, as you can see. He comes to the end and says: May this same God, who spoke through the prophets in the Holy Spirit, and who sent His Holy Spirit upon the Apostles on the day of Pentecost... Saint Cyril never misses an opportunity, with a certain local pride, to emphasize Jerusalem, the Holy City of which he was bishop. And so he says, “on the day of Pentecost, here...”

This is a cause for pride, but it is not merely that. To begin with, yes, it is a cause for pride. The Apostle Paul, for example, took pride in having been born in Tarsus of Cilicia. Tarsus, together with Athens and Alexandria, was a university city. The Apostle Paul takes pride in this and says that he was born and raised in “no insignificant city.” Why should someone not take pride in his homeland? Is that a sin? Is it wrong? But pay attention: there is something more here. Saint Cyril wants to say that the faith is founded upon events. I have told you this before.

When we speak of Pentecost, we are not speaking about theoretical ideas. The descent of the Holy Spirit took place in this very city. Saint Cyril wants to speak about the events themselves, because Christianity is founded on real events. And what does he say? May the Father, who sent His Holy Spirit to the prophets and the Apostles, send Him now upon you as well. Notice the words, “May He send Him.” May He send Him upon you and preserve you—may He keep you pure and worthy, so that you may retain the Spirit of God and bear fruit. The Holy Spirit brings forth the fruit, but we must prove worthy of that fruitfulness.

“Always bearing the fruits of the Holy Spirit.” I have spoken to you before, my beloved, about spiritual gifts. How do these gifts work? The gifts come from God, and when they find suitable ground in human beings, they are reflected and bear fruit. So when we speak of the fruits of the Holy Spirit, we mean that He brings us the gift of the virtues, and we in turn bear the fruit. The gift itself becomes fruit. This passage, of course, is taken from the Apostle Paul, from the fifth chapter of his Epistle to the Galatians. He presents three groups of three as the fruit, and these are also the touchstone of whether you possess the Spirit of God. Let us name them. First, love: do you have love? Then joy...

Spiritual joy. Do you have joy? If you have joy, you do not go to the psychiatrist. Then peace—the deep peace that preserves the presence of the Holy Spirit in the soul. Then patient endurance. Do not make yourself the judge and prosecutor of others. Let it go; it does not matter. In other words, postpone your anger and restrain your wrath. Let it be. Then kindness. To be kind meant to be useful and beneficial, not “a burden upon the earth,” as the ancients used to say—not useless. You have heard people say, “You useless man!” No. We should be useful people, people who benefit others. Then goodness: be a good person, upright and sincere.

Let what you are inwardly be seen outwardly as well.

Faith is a vast subject. Then there is gentleness—that is, meekness, being a meek person. And there is self-control: knowing how to be the rider, while everything that belongs to you, including your mouth, is the horse. In other words, you must hold the reins and have mastery over yourself, so that nothing overcomes you. These truly make up the fruit of the Holy Spirit. The Apostle uses the singular, “fruit,” to include all these fruits of the Holy Spirit; he does not say “fruits.” My beloved, through these two Catechetical Lectures, which have taken us two years...

...the Sixteenth and Seventeenth Catechetical Lectures, Saint Cyril has given us such a rich picture. He has enabled us to draw somewhat nearer to and almost touch the good Holy Spirit, the third person of the Holy Trinity, to whom we owe so very much. Thus we may come to appreciate and honor Him, and live as He desires, so that in this way we may receive more and more gifts—both for our own benefit, such as love, and for the benefit of the Church, such as prophecy. And Saint Cyril concludes as follows: “In Christ Jesus our Lord, through whom and with whom, together with the Holy Spirit...”

“...glory be to the Father, now and ever and unto the ages of ages. Amen.” This, my beloved, is how Saint Cyril concludes. And this is how we too conclude our year. I truly pray that the Holy Spirit may place His indelible seal upon us and keep it there. I wish you a blessed Pascha and a good summer. May the Lord bless you.

Ευρισκόμεθα πάντοτε στην δεκάτην εβδόμη κατήχηση, αγαπητοί μου, που αναφέρεται στο Πνεύμα το Άγιον ο Άγιος Κύριλος, εις την τριακοστήν έκτην παράγραφον, λάμδα στίγμα. «Αλλά δοκιμάζει σου την ψυχήν, οὐ βάλλει τους μαργαρίτας έμπροσθεν των χοίρων. Εἰ ὑποκρίνῃ, μεν άνθρωποί σε βαπτίζουσι, το δε Πνεύμα σε οὐ βαπτίσει. Εάν δε εκ πίστεως προσέλθῃς, άνθρωποι μεν υπηρετούσιν εις το φαινόμενον, Πνεύμα δε Άγιον δίδωσι το μη φαινόμενον». Προηγουμένως, δηλαδή στην προηγουμένη παράγραφο, ο Άγιος Κύριλος, λέγαμε την περασμένη φορά, ανεφέρθη

ότι ο πιστός σφραγίζεται με το Πνεύμα το Άγιον όταν βαπτίζεται. Λέει: «Τούτο γαρ έτοιμον πάρεστι σφραγίσαι σου την ψυχήν». Λέει στην πιο πάνω παράγραφο: «Είναι έτοιμο το Πνεύμα το Άγιον να σου σφραγίσει την ψυχή». Δηλαδή, να σου δώσει τη σφραγίδα εκείνη που οι δαίμονες τρέμουν και που είναι θεία σφραγίδα και που με την σφραγίδα αυτή θα αναγνωριστεί κανείς εις το τέλος της ιστορίας, όταν θα γίνει η κρίση των ανθρώπων. Όπως ακριβώς και ένα έγγραφον αναγνωρίζεται και θεωρείται έγκυρον όταν έχει υπογραφή και σφραγίδα.

Αυτό, λέγει ο Άγιος Κύριλος, πρόσεξε, δοκιμάζει το Πνεύμα το Άγιον την ψυχή, διότι δεν επιτρέπει να πεταχτούν τα μαργαριτάρια της πίστεως μπροστά στους χοίρους, σε αυτό που είχε πει ήδη ο Κύριος. Με άλλα λόγια, πρόσεξε, διότι μπορεί εσύ να θέλεις να βαπτιστείς, αλλά εάν δεν αξίζεις, εάν δεν πιστεύεις, τότε πρόσεξε. Άλλη μια φορά το λέμε, επειδή το Πνεύμα το Άγιον δεν είναι διατεθειμένο για κάτι τέτοιο, μήπως έρθει να σε τιμωρήσει. Εάν υποκρίνεσαι, βεβαίως τώρα, άνθρωποι θα σε βαπτίσουν. Αλλά το Πνεύμα το Άγιον

δεν θα σε βαπτίσει. «Το δε Πνεύμα σε οὐ βαπτίσει». Θα μου πείτε, υπάρχει περίπτωση να μην βαπτιστεί κανείς από το Πνεύμα του Θεού όταν προσέλθει να βαπτιστεί; Μόνον αυτό; Μπορεί να σπεύσει να χειροτονηθεί και το Πνεύμα το Άγιον να μην τον χειροτονήσει. Να σπεύσει να εξομολογηθεί και το Πνεύμα το Άγιον να μην δώσει άφεση αμαρτιών. Δεν σας είπα την περασμένη φορά ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι εκείνο που τελετουργεί, τελεσιουργεί όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας; Γι' αυτό μένει στην Εκκλησία το Πνεύμα το Άγιον, ο άλλος Παράκλητος. Συνεπώς, το βλέπει κανείς εδώ με σαφήνεια.

Μπορεί μεν να πήρες το βάπτισμα, αλλά δεν θα πάρεις τη σφραγίδα. Πώς γίνεται αυτό; Ό,τι συνέβη με το βάπτισμα εκείνου του ταλαίπωρου, του μάγου, του Σίμωνος, του Σαμαρείτου. Και μάλιστα ο Άγιος Κύριλος το αναφέρει στην προκατήχηση. Είναι μπροστά μπροστά· να μην γυρίσω τώρα το βιβλίο να σας το διαβάσω.

Τότε και αυτός πήγε να βαπτιστεί, αλλά όμως δεν πήρε το Πνεύμα του Θεού. Γιατί το Πνεύμα το Άγιον βαπτίζει, δηλαδή βάζει σφραγίδα. Σας παραπέμπω στην ιεροσύνη. Το λέει ο Ιερός Χρυσόστομος. Λέγει το Πνεύμα το Άγιον ότι

δεν τους χειροτονεί.

Θα μου πείτε τώρα, τότε, εάν δεν χειροτονήσει κάποιον που πηγαίνει να χειροτονηθεί για ιερεύς, τα μυστήρια είναι άκυρα, θα πείτε τότε; Όχι. Χάριν των πιστών, η χειροτονία είναι κανονική. Αυτόν όμως η χειροτονία δεν τον έχει αγγίξει. Είναι φοβερό.

Ξέρετε τι θα πει να είσαι ιερεύς και, να μην φυλάξει ο Θεός, ή όπως είμαι εγώ, και να είσαι έρημος του Αγίου Πνεύματος; Και να σε έχει αποδοκιμάσει το Πνεύμα το Άγιον; Δεν νομίζω να υπάρχει πιο τραγικό από αυτό το πράγμα. Δεν νομίζω. Μην πάτε μακριά. Ο Ιούδας!

Πήρε την κλήση. Θυμηθείτε τι λέει ο Απόστολος Πέτρος εκεί στον Κορνήλιο: ότι ο Αναστημένος Χριστός ενεφανίσθη σ' εκείνους που ο Θεός, λέει, προκεχειροτόνηκεν. Ενθυμείσθε τη λέξη; Εκείνους τους οποίους προεχειροτόνησε. Διότι όταν ο Χριστός εκάλεσε τους μαθητάς Του, τους εκάλεσε όπως ακριβώς καλούνται μέσα στην Εκκλησία οι διάκονοι, οι πρεσβύτεροι και οι επίσκοποι. Διότι εκεί βέβαια δεν έγινε η χειροτονία, γιατί ο ίδιος ο Θεός καλεί, αλλά παρέδωκε όμως το μυστήριο της χειροτονίας, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά το μυστήριο της Εκκλησίας.

Διότι αν δεν υπάρχει Εκκλησία, δεν υπάρχει χειροτονία. Γιατί μέσα στην Εκκλησία γίνεται το μυστήριο της χειροτονίας. Και αν δεν υπάρχει χειροτονία, δεν υπάρχει Εκκλησία. Διότι τι είναι η Εκκλησία; Το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Δυνάμει τίνος γίνεται αυτό; Δυνάμει της ιεροσύνης. Εάν λοιπόν δεν έχεις ιεροσύνη, δεν υπάρχει ιεροσύνη. Τότε δεν υπάρχει Εκκλησία. Γι' αυτό οι Προτεστάντες δεν έχουν Εκκλησία, οι ταλαίπωροι δεν έχουν Εκκλησία, επειδή δεν έχουν ιεροσύνη. Το βλέπετε πολύ καλά. Χάριν των πιστών όμως ο Θεός δίδει τα δώρα Του, την εγκυρότητα των μυστηρίων και ούτω καθεξής. Αλλά και εις την εξομολόγηση.

Λέμε ότι το Πνεύμα του Θεού «ἔχοι σε λελυμένον και συγκεχωρημένον». Σας έχω ξαναπεί αυτό. Εκεί το «ἔχοι» γράφεται έψιλον, χι, όμικρον, γιώτα. Είναι ευκτική, που θα πει: «Είθε, μακάρι, σου εύχομαι έτσι να 'ναι». Τι; Να σε συγχωρήσει ο Θεός. Ώστε δεν συγχωρεί ο ιερεύς, συγχωρεί το Πνεύμα το Άγιον, αλλά το Πνεύμα το Άγιον θέλει αυτό να γίνει διά των χειρών του ιερέως. Αν λοιπόν εσύ κρύβεις κάτι και δεν το λες, δηλαδή είσαι πονηρός, όχι γιατί το ξέχασες,

αλλά γιατί είσαι πονηρός, δεν θες να το πεις, τότε το Πνεύμα το Άγιον δεν σε συγχωρεί. Και όχι μόνο δεν σε συγχωρεί, αλλά επειδή εμπαίζεις, νομίζοντας ότι θα υποκλέψεις τη συγχώρηση από τον πνευματικό, τότε έρχεται, μη μυκτηριζόμενον το Πνεύμα το Άγιον, μη εμπαιζόμενον, έρχεται και να σε τιμωρήσει. Είναι φοβερό πράγμα αυτό, αγαπητοί μου, είναι φοβερό. Ξέρετε, υπάρχουν μερικοί σας που λένε — να μην το κάνετε ποτέ σας αυτό — πάτε σ' έναν πνευματικό, λέτε μια αμαρτία. Ο πνευματικός λέει: «Δεν θα κοινωνήσεις το Πάσχα γι' αυτή την αμαρτία». Τους φαίνεται βαρύ. Πηγαίνουν και βρίσκουν άλλον πνευματικό. Δεν λέγουν ότι εξομολογήθηκαν και ότι ο πνευματικός τούς έβαλε κανόνα, γιατί κανόνας είναι να μην κοινωνήσεις.

Περιμένουν μια διαφορετική κρίση τώρα από τον πνευματικό, τον δεύτερο πνευματικό. Επειδή δε οι κρίσεις πολλές φορές είναι — όχι πολλές φορές είναι, είναι — και υποκειμενικές. Δηλαδή είναι και εξατομικευμένες, είναι και υποκειμενικές. Μπορεί, ας πούμε, να κρίνω ότι μπορώ να τον αφήσω αυτόν να κοινωνήσει το Πάσχα,

όχι το Πάσχα, αλλά ας πούμε των Αγίων Αποστόλων, το Δεκαπενταύγουστο. Αυτό είναι στην κρίση του πνευματικού, όπως στην κρίση του πνευματικού είναι και η χρήση του νόμου.

Αυτό... Αυτό αρκεί, βέβαια, να μην βγει κανείς από κάποια όρια. Θα έρθει και θα μου πει: «Χθες πήγα στην πορνεία και θέλω αύριο να κοινωνήσω». Αυτό δεν είναι δυνατόν. Όπως λοιπόν υπάρχουν τα όρια του νόμου, στα οποία ο δικαστής κινείται, έτσι και ο πνευματικός τα όρια των κανόνων και κινείται. Μπορεί λοιπόν να κρίνει ο πνευματικός λίγο επιεικέστερα το πράγμα και να σου πει: «Πήγαινε να κοινωνήσεις». Τι γίνεται τώρα εδώ; Πέστε μου, τι γίνεται; Εδώ, εδώ, είναι μια φοβερή προσβολή του μυστηρίου της εξομολογήσεως, διότι ενώ το Πνεύμα του Θεού, διά του στόματος του πνευματικού, αυστηρός, επιεικής, όπως θέλετε πάντως, σου είπε όχι, γιατί πας να υποκλέψεις τη συγχώρηση ή να υποκλέψεις την άδεια για να κοινωνήσεις το Πάσχα; Και σε τι θα σε ωφελήσει να κοινωνήσεις, αν κάνεις μία τέτοια πράξη; Να την αναλύσω πιο πολύ; Από μόνη της φαίνεται φοβερή.

Αυτό, αγαπητοί, λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλος. Πρόσεξε, δοκιμάζει την ψυχή το Πνεύμα το Άγιον. Δεν πετάει, λέει, τους μαργαρίτες εις τους χοίρους. Γι' αυτό πρόσεξε να μην υποκρίνεσαι. «Εάν δε εκ πίστεως προσέλθῃς». Όταν όμως έχεις πίστη, προσερχόμενος για το βάπτισμα, «άνθρωποι μεν υπηρετούσιν εις το φαινόμενον». Είναι η ορατή πλευρά του μυστηρίου, η ορατή, η οποία εθεμελιώθη από αυτόν τον Κύριον. Κανείς δεν μπαίνει, λέει, στη Βασιλεία του Θεού παρά μόνο εξ ύδατος και Πνεύματος. Το λέγαμε χθες. Τις προάλλες που λέγαμε «εξ ύδατος και Πνεύματος», τι θα πει αυτό; Το «εξ ύδατος», με νερό, είναι το πρώτο μέρος, είναι το ορατό μέρος του μυστηρίου.

Δεν ξέρω αν το ξέρατε αυτό, ότι το κάθε μυστήριον έχει το ορατόν και το αόρατον σημείο. Στο βάπτισμα το ορατόν είναι η κολυμβήθρα, το νερό, οι ευχές και ό,τι γίνεται, τελεσιουργείται από ό,τι βλέπουμε. Αυτά όλα αποτελούν, η τριπλή, η τριττή κατάδυσις και ανάδυσις κ.λπ., όλα αυτά αποτελούν το ορατό μέρος του μυστηρίου. Το αόρατο είναι το Πνεύμα το Άγιον. «Δίδωσι τα μη φαινόμενα», εκείνα που δεν φαίνονται. Σου δίνει την συγχώρηση των προσωπικών σου αμαρτημάτων, σου δίνει την συγχώρηση του προπατορικού αμαρτήματος, εσπαγγίζει Αν είσαι λοιπόν πιστός, τα πράγματα έτσι είναι.

Και λέγει στη συνέχεια ο Άγιος Κύριλος: «Εἰς μεγάλην εξέτασιν ἔρχῃ, εἰς μεγάλην στρατολογίαν, κατά μίαν ώραν, ἣν εάν απολέσῃς, ακατόρθωτόν σοι το κακόν». Έρχεσαι σε μεγάλη εξέταση, έρχεσαι σε μεγάλη στρατολογία. Εκείνη τη στιγμή, αν αυτή τη στιγμή τη χάσεις, τότε δεν θα μπορέσεις ποτέ να νικήσεις το κακό. Για να τα δούμε αυτά. Ποιο είναι το κακό που δεν θα μπορέσεις να νικήσεις; Το προπατορικό αμάρτημα, τα προσωπικά σου αμαρτήματα και τον αιώνιο θάνατο,

την αιωνίαν κόλαση. Αυτό είναι το κακό, το πολύ μεγάλο κακό. Δεν θα μπορέσεις από αυτά τίποτα να επιτύχεις, να νικήσεις, γιατί αυτά τα νίκησε ο Θεός, ο Χριστός που ενηνθρώπησε και μας τα χαρίζει δι' εαυτού. Αν λοιπόν προσέλθεις όχι σωστά, χάσεις αυτή την ώρα, αυτή τη στιγμή, θα χάσεις όλα. Για να δούμε ακόμη κάτι άλλο. Ποια είναι αυτή η μεγάλη εξέτασις; Είναι οι μεγάλες μας εξετάσεις, θα το πείτε. Δυο φορές δίνουμε μεγάλες εξετάσεις στη ζωή. Ποιες είναι αυτές οι στιγμές, οι μεγάλες εξετάσεις; Σίγουρα δεν είναι όταν μπαίνουμε στο γυμνάσιο. Κάποτε δίναμε εξετάσεις μπαίνοντας στο γυμνάσιο. Σίγουρα δεν είναι όταν μπαίνουμε στο πανεπιστήμιο. Σίγουρα δεν είναι

να καταλάβουμε μία θέση επαγγελματική, υπαλληλική κ.λπ. Εξετάσεις βέβαια δίδει κανείς κάθε στιγμή στη ζωή του. Και εγώ αυτή τη στιγμή εξετάσεις δίδω, και μάλιστα δημοσίως. Διότι παλιότερα τα παιδιά και του δημοτικού δίνανε εξετάσεις, στην εποχή της μητέρας μου, και δίνανε δημόσιες εξετάσεις. Ήταν ο πρόεδρος του χωριού, ήταν οι δάσκαλοι, ήταν ο ιερεύς, ήταν οι πρόκριτοι. Και τότε τι θα τους ερωτήσει στα παιδιά τα ταλαίπωρα εκείνα, που έτρεμαν σαν τα ψάρια, όπως μου έλεγε η μητέρα μου; «Τρέμαμε», λέει, «σαν τα ψάρια». Γιατί να βλέπουν τώρα μικρά παιδάκια και να πρέπει να δώσουν ενώπιον των προκρίτων του χωριού, να δώσουν τις εξετάσεις, διότι τίθενται ερωτήσεις από τον δάσκαλο.

Μπορούσε να προβιβαστεί ή να μείνει στην ίδια τάξη. Αυτά που σας λέω είναι στις αρχές του αιώνα.

Αλλά... Αλλά ποιος σας είπε ότι δεν δίνουμε εξετάσεις καθημερινά στη ζωή μας; Σας είπα ότι εγώ δίνω εξετάσεις τώρα. Έχω δημόσιες εξετάσεις, και χθες που σας μίλησα και την περασμένη Δευτέρα και την περασμένη Κυριακή, πιο πάνω Κυριακή, και τόσα χρόνια, διότι οι κριτές μου είσαστε εσείς. Θα πείτε: «Καλά τα 'πε, καλά δεν τα 'πε; Πώς τα 'πε;» Κρίνατε πώς μιλούσε, τι είπε, πώς εκίνησε τα χέρια του, πώς εκινείτο ο ίδιος, πώς τέλος πάντων μας προσέφερε την ομιλία. Και πολλές φορές το ακροατήριο είναι αυστηρό.

Κριτής. Πολλές φορές. Όλα αυτά εξετάσεις είναι. Όταν, αγαπητοί μου, κάθε μέρα θα βρεθούμε με τους άλλους ανθρώπους, τη συμπεριφορά μας, όταν πάμε στα μαγαζιά να ψωνίσουμε, όταν, όταν, όταν, τα χίλια όταν, καθημερινά, όλα αυτά τι λέτε, εξετάσεις δεν είναι; Όλες αυτές όμως οι εξετάσεις ήθους, συμπεριφοράς, και αν κανείς μάλιστα είναι δημόσιον πρόσωπο, πω πω, να φυλάξει ο Θεός! Γύρω γύρω τον βλέπουν οι άνθρωποι, και πολύ φυσικό. Αλλά οι εξετάσεις είναι δύο, οι μεγάλες. Η πρώτη είναι το Άγιο Βάπτισμα.

Όταν παίρνουμε την απόφαση — βέβαια, τώρα θα μου πείτε, υπάρχει νηπιοβαπτισμός — αλλά όταν γίνεται η βάπτιση σε μεγάλη ηλικία, όταν παίρνουμε την τρισμεγίστη απόφαση να γίνουμε χριστιανοί, μάρτυρες δεν είναι μόνο ολόκληρη η Εκκλησία. Όπως σας έλεγα την ώρα των αποριών, ότι δεν είναι υπόθεσις ατομική, οικογενειακή, αλλά της ενορίας, της εκκλησιαστικής κοινότητας υπόθεση, ολοκλήρου της Εκκλησίας, και παρίσταται όλη η Εκκλησία, παρίστανται και οι Άγγελοι. Σε ένα παλιό τυπικό — τώρα μου έρχεται στο μυαλό, είναι πολλά πράγματα που έρχονται έκτακτα στο μυαλό — σε ένα παλιό τυπικό, ευχολόγιο δηλαδή, που αναφέρεται στο μυστήριο του γάμου, λέει τα εξής.

Ο γάμος εγίνετο κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, διότι η θέση του εκεί είναι, ο γάμος εκεί είναι, μέσα στη Θεία Λειτουργία. Απομεινάρι είναι ότι αρχίζει το μυστήριο με το «Ευλογημένη η Βασιλεία». Αυτό είναι απομεινάρι. Αν έχετε προσέξει, δεν λέμε «Ευλογητός ο Θεός», αλλά «Ευλογημένη η Βασιλεία», που το λέμε στη Θεία Λειτουργία. Απομεινάρι. Δηλαδή, ο γαμπρός στεκότανε εκεί, μπροστά στην εικόνα του Χριστού, και η νύφη στην εικόνα της Παναγίας. Κάποια στιγμή έγινε ο γάμος. Κάπου κάπου, ξέρετε, γίνεται και αυτό το τυπικό του γάμου, κάπου κάπου. Μόνο πρέπει να πάρουν άδεια για να το κάνουν αυτό. Και λέει εκεί ο ιερεύς στον γαμπρό: «Άκουσε, παιδί μου, αυτή την ώρα...»

«Θα παντρευτείς, θα κάνεις σπιτικό. Ξέρεις ποιοι σε βλέπουν και ενώπιον ποιων δίδεις την υπόσχεση ότι θα γίνεις σωστός οικογενειάρχης; Ενώπιον ολοκλήρου της Εκκλησίας» — παρούσα η Εκκλησία, ας πούμε, Κυριακής λειτουργίας — «ενώπιον του Χριστού, ενώπιον της Υπεραγίας Θεοτόκου, ενώπιον των Αγίων, ενώπιον των Αγίων Αγγέλων». Τ' άκουσες; λέει στον γαμπρό. Μάλιστα, είναι και μία γλώσσα, μάλλον είναι της Τουρκοκρατίας η γλώσσα. «Ο Κύριος το έπαρε» και τα λοιπά· είναι τύποι της εποχής, η δημοτική της εποχής της Τουρκοκρατίας. Τα ίδια περίπου λέει και στη νύφη.

Ο γάμος γίνεται ενώπιον των Αγίων Αγγέλων, του Χριστού, των Αγίων, της Παναγίας. Και επιτέλους, ο γάμος δεν είναι σταθμός στη ζωή. Ένας που δεν παντρεύτηκε, ένας που δεν πρόλαβε να ζήσει, να φτάσει μέχρι τον γάμο; Ποιος λοιπόν είναι σταθμός, αφετηρία; Η βάπτισις. Και μάρτυρες είναι όλη η Εκκλησία, είναι ο Χριστός, ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιον, οι Άγιοι και οι Άγιοι Άγγελοι. Γι' αυτό λέγει: «Εἰς μεγάλην ἐξέτασιν ἔρχῃ». Έρχεσαι σε μεγάλην εξέτασιν. Πρόσεξε! Αγαπητοί μου, αυτά σε τι μας το θέλουν; Αν μου πείτε ότι εμείς βαφτιστήκαμε, εμείς τελειώσαμε.

Ποιος σας είπε ότι τελειώσαμε; Τώρα αρχίζουμε. Σε τι; Μα είμαστε νήπια, μα βαφτιστήκαμε, και τώρα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι είμαστε, ότι γεννηθήκαμε, ότι στρατολογηθήκαμε εις τον Χριστόν. Μάλιστα. Και λέει παρακάτω: «Πρόσεξε, γιατί έρχεσαι εἰς μεγάλην στρατολογίαν». Φεύγουμε από την εξέταση. Πάμε στη στρατολογία. Ναι, είναι μία στρατολογία και πρέπει να αποδειχθείς σωστός στρατιώτης. Τι λέγει στον Τιμόθεον ο Απόστολος Παύλος; Να αποδειχθεί καλός στρατιώτης Ιησού Χριστού. Και ακόμη του λέγει:

«Οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις». Ο Τιμόθεος έμεινε άγαμος. Ακριβώς για να μην εμπλέκεται. Πρόσεξε το ρήμα «εμπλέκω». Ποιος θα πει από εσάς, αν είναι έγγαμος, ότι δεν έχει μπερδευτεί στα βιοτικά; Όλοι το λέτε και όλοι το ομολογείτε. Μέρα νύχτα τόσα πράγματα, τόσες φροντίδες. «Οὐδεὶς», λέει, «ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις» κλπ. Βλέπετε, μένει κανείς άγαμος για να υπηρετήσει τον Βασιλέα Χριστό. Αλλά στρατολογείται, όχι με τη βία. Δεν υπάρχει βιαία στρατολογία.

Βουλήσει, αλλά πρέπει κανείς να φανεί πραγματικά άξιος, αντάξιος στρατιώτης του Μεγάλου Βασιλέως. Αγαπητοί μου, ο κάθε βαπτιζόμενος καλείται σε μίαν στρατολογία και λέγεται μεγάλη, διότι πρόκειται περί μεγάλου στρατολογούντος. Ο Χριστός, ο Βασιλιάς Χριστός, είναι ο μεγάλος στρατολόγος και μας στρατολογεί από τον κόσμο και μας εντάσσει στο δικό του στρατόπεδο. Μας παίρνει από το στρατόπεδο του κόσμου και μας βάζει στο στρατόπεδο το δικό του. Μας παίρνει από το στρατόπεδο του σατανά και μας βάζει στο στρατόπεδο...

...το δικό του, το φωτεινό. Γι' αυτό λέγεται μεγάλη στρατολογία. Προχωρώ. «Ἐὰν καταξιωθῇς τῆς χάριτος, φωτίζεται σου ἡ ψυχή». Όταν καταξιωθείς από τη χάρη που θα πάρεις από το βάπτισμα, τότε η ψυχή σου φωτίζεται. «Λαμβάνεις δύναμιν ἣν οὐκ εἶχες», την οποία δεν είχες. «Λαμβάνεις ὅπλα φρικτὰ τοῖς δαίμοσιν». Να το σχολιάσω λίγο αυτό. Παίρνεις, αναλαμβάνεις όπλα τα οποία είναι φρικτά στους δαίμονες, όπλα που προκαλούν τη φρίκη στους δαίμονες. Και τα όπλα αυτά, αγαπητοί μου, τι είναι;

Τι είναι αυτά τα όπλα; Καταρχάς είναι η σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος. Ύστερα είναι η σφραγίδα του Τιμίου Σταυρού. Ύστερα είναι η σφραγίδα του Αγίου Τριαδικού Θεού, διότι στο όνομα του Αγίου Τριαδικού Θεού βαπτιζόμεθα. Όλα αυτά, σαν σφραγίδα, σαν όπλα, προκαλούν τη φρίκη εις τον διάβολο. «Καὶ ἐὰν μὴ ῥίψῃς τὰ ὅπλα, ἔχῃς δὲ τὴν σφραγῖδα ἐπὶ ψυχῆς, οὐ προσέρχεται δαίμων». Λοιπόν, εάν μη ρίψεις τα όπλα. Πώς κανείς μπορεί να ρίψει τα όπλα; Οι σφραγίδες, σας...

...έλεγα μια περασμένη φορά, είναι ανεξάλειπτες. Το βάπτισμα είναι ανεξάλειπτο και ούτω καθεξής. Πώς μπορώ να ρίξω τα όπλα, τις σφραγίδες αυτές; Όταν αρνηθώ. Και η απόρριψις δεν είναι τίποτε άλλο εδώ παρά το ανενέργητο του πράγματος. Έχω τη σφραγίδα, αλλά είναι κλειδωμένη μέσα σε ένα συρτάρι και δεν μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις για να σφραγίσεις έγγραφα. Δηλαδή η αχρήστευση, δηλαδή η μη ενεργοποίηση της σφραγίδας. Αν με ρωτήσετε πώς κανείς ακόμη μπορεί να ρίψει αυτά τα όπλα, θα σας έλεγα: με την αμαρτία. Κάνε μια αμαρτία και τότε η σφραγίδα ή τα όπλα απερρίφθησαν.

Ακαταμάχητος είναι η προστασία του Θεού στον πιστό. Ακαταμάχητον όπλον η προστασία του Θεού. Όταν όμως εσύ αμαρτήσεις, τότε αποσύρει την προστασία του ο Θεός και τότε ορμούν οι δαίμονες. Να σας πω ένα πολύ χτυπητό παράδειγμα, που δεν ξέρω, αυτό παρότι έγινε τον 15ο αιώνα π.Χ., δεν ξέρω αν και στην εποχή μας αυτό θα μπορούσε να βρει μία πλήρωση. Ακούσατέ το. Ο λαός του Θεού, οι Εβραίοι, ζει ακόμη ο Μωυσής, είναι στρατοπεδευμένοι ανατολικά του Ιορδάνου ποταμού, σε μια πεδινή περιοχή, είναι έτοιμοι σχεδόν να μπουν στη γη Χαναάν. Αλλά σε εκείνη την περιοχή και μάλιστα...

...στην ορεινή πλευρά είχε ήδη εγκατασταθεί μία φυλή, οι Μωαβίτες. Οι Μωαβίτες ήσαν από τον Λωτ, αλλά μην πω πιο πολλά γιατί ο χρόνος περνά. Οι Μωαβίτες ήσαν ειδωλολάτρες. Και τότε, όταν είδαν ότι έρχεται τόσο πλήθος ανθρώπων — αν περνούσαν από τη χώρα τους, θα τους την καταλάμβαναν — τρόμαξαν κυριολεκτικά πολύ. Και τότε ο βασιλιάς τους εκάλεσε τον Βαλαάμ, τον μάγο από τη Μεσοποταμία, για να τους εξορκίσει, να πάθουν κακό και να μην μπουν στη χώρα των Μωαβιτών.

Βασιλιάς λοιπόν των Μωαβιτών, ο Βαλάκ. Έλεγε το... Εκάλεσε τον Βαλαάμ. Είναι ολόκληρη ιστορία, είναι μέσα στο βιβλίο των Αριθμών. Μπορείτε εκεί να το διαβάσετε. Είναι ωραία όλη η ιστορία και πολύ ωφέλιμη. Επειδή ο Βαλαάμ είπε στον Βαλάκ, τον βασιλιά, ότι ο Θεός αυτούς τους έχει ευλογήσει, εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Και είπε εκείνες τις περίφημες χριστολογικές προφητείες ο Βαλαάμ. Αλλά κρυφά λέγει εις τον Βαλάκ: «Θέλεις να τους εξουδετερώσεις; Ακούστε, ακούστε, ακούστε, ακούστε. Θέλεις να τους εξουδετερώσεις; Εγώ θα σου πω τον τρόπο». Έναν τρόπο.

Δεν γλίτωσε ο άνθρωπος αυτός από τους Εβραίους· τον κατέσφαξαν οι Εβραίοι. Μας το λέει αυτό άλλο βιβλίο, δεν μας το λέει στο σημείο εκείνο. Τι έγινε; Επειδή ο Θεός οργίζεται, ο Θεός τους οργίζεται όταν αμαρτάνουν. Λοιπόν, βάλε τους να αμαρτήσουν και τότε θα δεις ότι θα τους εγκαταλείψει ο Θεός και, εγκαταλείποντάς τους, εσύ θα τους νικήσεις. Ήτανε δαιμονική η συμβουλή. Όπερ και εγένετο, αγαπητοί μου. Όπερ και εγένετο. Δυστυχώς. Αλλά δεν σας λέω πιο πολύ την ιστορία, παρά μόνο σας λέω κάτι ανανεωμένο πάνω σε αυτό.

Βαλαάμ.

Βαλαάμ, ελληνικά μεταφραζόμενο... Νικόλαος. Και Νικόλαος θα πει ή αυτός που είναι η νίκη του λαού ή αυτός που ενίκησε τον λαό. Και με το όνομα αυτό γίνεται χρήση στην Αποκάλυψη και λέει ο Θεός, λέει ο Χριστός εκεί — το λέει σε κανένα δυο-τρεις εκκλησίες αυτό από τις επτά της Μικράς Ασίας — ομιλεί δια τους Νικολαΐτας, δηλαδή τους Βαλααμίτας, τους Νικολαΐτας, που ήταν μία αίρεση γνωστική. Όπως λέει ο Βαλαάμ, λέει και ο Χριστός, έκανε να πορνεύσει ο λαός του Θεού. Και το «να πορνεύσει» είχε διπλή σημασία.

Και πραγματικώς επόρνευσαν με τις Μωαβίτισσες, αλλά και κάτι άλλο. Επειδή θυσίασαν στον Βελφεγώρ, τον θεό των Μωαβιτών, έγινε και πνευματική πορνεία. Δηλαδή εγκατέλειψαν τον Θεό τον αληθινό και θυσίασαν στους δαίμονες. Γι' αυτό λέει εκεί ο Θεός το και το και το και το. Εγώ λέει πολλά. Ξέρετε, σας είπα ότι οι Νικολαΐτες ήσαν γνωστικοί. Ο γνωστικισμός λοιπόν είναι κάτι που ο Θεός δεν το θέλει. «Μισῶ», λέει, «τὰ ἔργα τῶν Νικολαϊτῶν», λέει εκεί ο Χριστός. Και ξέρετε ότι γνωστικούς έχουμε στη Λάρισα, με το γνωστικό τους κέντρο. Πως, σε όλη την Ελλάδα. Ένα ερώτημα: Ποιοι μπορεί να είναι εκείνοι οι πονηροί, καθ' υπόδειξη του σατανά...

...που θα μπορούσαν να κάνουν εμάς τους Έλληνες, τους Ορθοδόξους, να παροξύνουμε τον Κύριον με βαριές μας αμαρτίες, ειδωλολατρούντες και ό,τι άλλο, ώστε να μας καταστρέψει ο Θεός; Βέβαια, και εκείνοι οι οποίοι μεθοδεύουν τη δική μας την καταστροφή — όλοι το ξέρετε — θα έχουν την αμοιβή που είχε και ο παλιός ο Βαλαάμ. Δεν χάρηκε τίποτε, ούτε γύρισε πίσω στην πατρίδα του, παρότι πήρε πολλά λεφτά από τον Βαλάκ. Δεν χάρηκε τίποτε. Πέθανε, εσκοτώθη από τους Εβραίους εκεί, σε εκείνους τους χώρους. Να πώς κανείς μπορεί, αγαπητοί μου, να απορρίψει τα όπλα και κατόπιν να έρθει, να ορμήσει ο σατανάς και να εγκαταλείψει ο Θεός.

Να ορμήσουν πολλές λεγεώνες δαιμόνων μες στην ψυχή — και να φυλάξει ο Θεός, να φυλάξει. Ομοίως, ρίπτω τα όπλα είναι και η αίρεση, όταν προσχωρήσει κανείς στην αίρεση. Ρίπτω τα όπλα σημαίνει ή επί ήθους ή επί δόγματι ρίπτω τα όπλα. Δηλαδή, είτε ο βίος μου είναι τέτοιος που διώχνω το Πνεύμα του Θεού είτε ζω την αίρεση, που πάλι διώχνω το Πνεύμα του Θεού. «Ἔχεις δὲ τὴν σφραγῖδα ἐπὶ ψυχῆς, οὐ προσέρχεται δαίμων, πτήσσει γάρ». Οι δαίμονες φοβούνται, δεν μπορούν να σε πλησιάσουν. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Κανείς δεν μπορεί να σε βλάψει, ούτε οι δαίμονες...»

...εάν εσύ δεν βλάψεις τον εαυτό σου. Και όταν εσύ αρχίζεις να βλάπτεις τον εαυτό σου, τότε βέβαια και οι δαίμονες θα έρθουν, πολύ εντός εισαγωγικών, συνεργάτες σου, για να σου καταστρέψουν την ύπαρξή σου και το σώμα σου και την ψυχή σου. «Καὶ εἰ ἐν Πνεύματι Θεοῦ ἐκβάλλεται τὰ δαιμόνια». Αφού με το Πνεύμα του Θεού βγαίνουν τα δαιμόνια, άρα το Πνεύμα του Θεού απέρχεται, μένει ανενέργητο, και τότε εισβάλλουν οι δαίμονες. Παράγραφος τριακοστή εβδόμη, λάμδα ζήτα. «Ἐὰν πιστεύσῃς, οὐ μόνον λαμβάνεις ἄφεσιν ἁμαρτιῶν...»

και ποιής τα υπεράνθρωπον. Πράγματι, με το βάπισμα ...μόνο έχουμε άφεση αμαρτιών. Αυτό δεν είναι θεμελιώδους σημασίας; Η άφεση αμαρτιών. Λέγαμε εχθές, ή την περασμένη Κυριακή, δεν ενθυμούμαι, που λέει ο Απόστολος Πέτρος ότι δίδει ο Χριστός με τη σταύρωσή Του την άφεση των αμαρτιών, διότι αυτό είναι το θεμέλιο. Αν μπει το θεμέλιο, έρχονται όλα τα άλλα, τα δώρα και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Όχι λοιπόν μόνον έχεις την άφεση των αμαρτιών σου, λέει εδώ, αλλά «καὶ ποιεῖς τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον». Έχεις τις δυνατότητες να κάνεις εκείνα τα οποία είναι υπεράνθρωπα πράγματα. «Καταξιωθήσῃ καὶ προφητικοῦ χαρίσματος». Ήθελε να γίνεις άξιος και του προφητικού χαρίσματος.

Διότι το προφητικό χάρισμα μέσα στην Εκκλησία ήταν κορυφαίο. Διότι, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, όχι γλωσσολαλία αλλά το προφητικό χάρισμα, διότι λέγει — θα σας πω τι είναι το προφητικό χάρισμα — διότι λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι το προφητικό χάρισμα οικοδομεί την Εκκλησία. Τώρα, τι είναι το προφητικό χάρισμα; Έχει δύο πλευρές το προφητικό χάρισμα ή δύο σκέλη, αν θέλετε. Το ένα σκέλος είναι το να προφητεύσεις τα μέλλοντα. Αυτό ήτανε περιορισμένο. Το δεύτερο σκέλος ήταν η δυνατότητα να ομιλείς, να ερμηνεύεις τον Λόγο του Θεού.

Διότι... ...ελέγοντο στην Καινή Διαθήκη εκείνοι που ομιλούσαν — και έχουμε μάλιστα προφήτες, δηλαδή ομιλητές, αυτό που θα λέγαμε ιεροκήρυκες — οι οποίοι πήγαιναν στην ύπαιθρο, γύριζαν χωριά, πόλεις κλπ., ακριβώς με σκοπό το κήρυγμα. Ώστε λοιπόν, όταν λέει εδώ «εύχομαι να πάρεις το προφητικό χάρισμα», κυριότατα, γιατί αυτό οικοδομεί, κυριότατα είναι να έχεις τη δυνατότητα να ομιλείς. Βέβαια, αυτό έχει διαφοροποίηση. Δεν είναι απλώς μόνο να μπορείς να ομιλείς. Η διαφοροποίηση δίδεται, λέγει, λόγος σοφίας, σ' άλλον λόγος συνέσεως και το καθεξής.

Διακρίσεις και τα λοιπά. Τι είναι όλα αυτά τα πράγματα; Να μπορείς να καταλαβαίνεις τις Γραφές και να τις αποδίδεις. Αυτό είναι ένα χάρισμα. Και λέει ο Απόστολος Παύλος — θα σας το πω — «Μη ζητάτε», λέγει, «τη γλωσσολαλία». Οι Προτεστάντες και μάλιστα οι λεγόμενοι Πεντηκοστιανοί ως κορυφαίο χάρισμα του Αγίου Πνεύματος θεωρούν τη γλωσσολαλία. Είναι ταλαίπωροι. Και τι βγαίνει από αυτό; Και ύστερα, είναι γλωσσολαλία πραγματική; Ποιος καταλαβαίνει από εκείνα τα άναρθρα πράγματα τα οποία λέγουν και ποιος ωφελείται; Το να σας μιλήσω εγώ τώρα μια ξένη γλώσσα; Ου, ό,τι ευκολότερον, ό,τι ευκολότερον! Να επιστρατεύσω τα αλαμπουρνέζικά μου...

...να σας κάνω εκπλήκτους να σταθείτε μπροστά μου. Μιλάω καμία ξένη γλώσσα; Τι καταλάβατε από τα αλαμπουρνέζικα που μίλησα; Και ποιος ωφελήθηκε; Ερμήνευσα τον Λόγο του Θεού διά των αλαμπουρνέζικων πραγμάτων; Τότε οι γλώσσες που υπήρχαν κατενοούντο. Είδες, στον Κορνήλιο μιλούσαν ξένες γλώσσες και δόξαζαν τον Θεό, ούτως ώστε όποιος ήταν εκεί και δεν εγνώριζε ελληνικά, δεν εγνώριζε εβραϊκά ή, ξέρω, λατινικά, δεν ξέρω τι ήξερε, να ακούσει τη δοξολογία αυτή. Ξένες γλώσσες είναι αυτές που έχουν εδώ πέρα ηχώ. Με την ευκαιρία, προσέχετε παρακαλώ, προσέχετε, μην πλανάστε, προσέχετε. Αλλά ποιο είναι; Το λέει ο Απόστολος Παύλος: «Θέλω», λέγει, «όλοι να προφητεύετε».

Να προφητεύετε, να έχετε τη δυνατότητα να λαλείτε τον Λόγο του Θεού. Αυτό είναι το κορυφαίο χάρισμα που, κατά τον Απόστολο Παύλο, οικοδομεί. Το καταλαβαίνετε γιατί οικοδομεί; Οικοδομεί την Εκκλησία. Λοιπόν, αποτείνομαι, τον λόγο του Παύλου παίρνω και σας το λέγω: Εγώ θέλω — όχι εγώ, το λέει ο Απόστολος Παύλος — όλοι να προφητεύετε. Πώς θα το πετύχετε; Μην μου πείτε ό,τι μου πείτε. Θα σε δει το Πνεύμα του Θεού όταν δουλεύεις και θα σου δώσει το χάρισμα. Ακούστε, όταν δουλεύεις. Στους τεμπέληδες δεν δίνει κανείς, ούτε το Πνεύμα του Θεού. Σας ερωτώ: Πού βρήκε τους πρώτους μαθητάς του ο Χριστός, που ήσαν ψαράδες; Το ζεύγος, το ζεύγος...

Πέτρος και Ανδρέας, Ιάκωβος και Ιωάννης, πού τους βρήκε; Αλιεύοντας, τους βρήκε στη δουλειά, μόνο που τους άλλαξε το αντικείμενο. Τους είπε: «Θα σας κάνω ψαράδες ανθρώπων». Τους βρήκε στη δουλειά. Θέλετε ακόμη κάτι άλλο; Τρία χρόνια εμαθήτευσαν οι μαθητές στα πόδια του Χριστού, για να έρθει η Πεντηκοστή. Θέλει κανείς, επιθυμεί να πάρει το χάρισμα αυτό; Θα αρχίσει να στρώνεται στο διάβασμα, με επιμέλεια. Υπογραμμίζω, με επιμέλεια. Γιατί, «επικατάρατος», λέγει ο προφήτης, «ο εργαζόμενος τα έργα του Κυρίου πλημμελώς». Όταν κάνεις το έργο του Κυρίου...

λέει η Σοφία Σειράχ, «ετοίμασον λόγον και ούτως ακουσθήσει». Πρώτα θα ετοιμαστείς και μετά θα μιλήσεις, γιατί έτσι θα ακουστείς. Εάν αυτό θα μπορούσε να ισχύει για πράγματα καθημερινότητας, πόσο περισσότερο για τον Λόγο του Θεού. Έτσι, εγώ θα σας έλεγα: προσέξτε, βοηθήστε και τους εαυτούς σας και τα παιδιά σας. Αυτή τη στιγμή η Εκκλησία μας έχει ανάγκη από το προφητικό χάρισμα, από τη δυνατότητα να ακουστεί ο Λόγος του Θεού. Και προχωρώ.

«Λαμβάνεις γαρ τοσούτον της χάριτος όσον χωρείς και ουχ όσον εγώ έχω· χωρεί γαρ εμέ μεν... με μικρά λέγγιν σε δεμίζω. μείζω να λαμβάνεις». Αυτό που σας είπα προηγουμένως. Από σένα εξαρτάται. Διότι πόση χάρη λαμβάνεις; Όσον χωρείς. Ό,τι χωρητικότητα έχεις. Έχεις μεγάλη χωρητικότητα; Σε βλέπει το Πνεύμα του Θεού να αγωνίζεσαι και να προσπαθείς; Θα σου δώσει πολύ. Δεν σε βλέπει; Δεν θα πάρεις. Εγώ, λέγει...

Εεε...

τα λέγω έτσι με λόγια και τα λοιπά, αλλά από σένα εξαρτάται να πάρεις το πολύ, όταν εσύ εργαστείς. «Επειδή πραγματεία πλατεία η πίστις». Ξέρετε τι θα πει πραγματεία; «Πραγματεία πλατεία η πίστις». Επειδή η πίστη είναι πλατύ εμπόρευμα. Ξέρετε τι θα πει πραγματεία;

Πραγματεύεσαι και πραγματευτής. Είναι το εμπόρευμα. Επειδή η πίστη είναι, λέει, πλατύ εμπόρευμα. Μην ξεχνάτε ότι ο Κύριος έχει μιλήσει με παραβολές για την πίστη που έχουν ως εικόνα το εμπόριο. Μην το ξεχνάτε. Σας θυμίζω, για τραπεζίτες ομιλεί ο Κύριος, για οικονόμον ο οποίος και τα λοιπά έχει μιλήσει, και ότι οι υιοί του αιώνος τούτου είναι, λέγει, πιο συνετοί, πιο μυαλωμένοι από πλευράς εμπορικής, εμπορικών επενδύσεων, από τους υιούς της Βασιλείας κλπ. Γι’ αυτό λέγει εδώ ωραιότατα ο Άγιος Κύριλλος και προσφυέστατα ότι η πίστις είναι μια πραγματεία και μάλιστα πλατεία, ένα πλατύ εμπόρευμα, δηλαδή βρίσκεις ό,τι θέλεις εκεί μέσα.

Θέλεις; Τι ζηλεύεις; Δεν λέγει ο Απόστολος Παύλος «ζηλούτε τα χαρίσματα τα κρείττονα»; Και εκεί δεν υποδεικνύει ένα κρείττον χάρισμα, που είναι η αγάπη; Ακούτε τι ρήμα βάζει; «Ζηλούτε», να ζηλεύετε, λέει, τα καλύτερα χαρίσματα. Γιατί μπόλικα υπάρχουν. Γιατί; Διότι η πίστις είναι πλατεία πραγματεία, είναι σούπερ μάρκετ, αν επιτρέπεται να το πω με μια σύγχρονη έκφραση. Μπαίνεις μέσα και βρίσκεις αυτό που θέλεις. Αυτό είναι η πίστη. Συνεπώς, «παραμένει δε πάντοτε ο φρουρός, ο Παράκλητος, περισσώς μεριμνών ως περί ιδίου στρατιώτου, περί των εισόδων σου και των εξόδων σου και περί των επιβουλευόντων...

διδούς σοι παντοίας χαρισμάτων δόσεις, εάν μη δι’ αμαρτίας αυτόν λυπήσεις». Να, λέει, έρχεται το Πνεύμα του Θεού και στέκεται για σένα φρουρός, γιατί στάθηκες στρατιώτης. Και τώρα, αλήθεια, ο στρατιώτης ποιον φυλάει; Ο στρατιώτης φυλάει τον βασιλέα. Μάλιστα. Θα μπορέσετε να φανταστείτε ότι ο βασιλιάς φυλάει τον στρατιώτη; Αυτά είναι τα παράδοξα, τα παράδοξα. Γίνε στρατιώτης του Χριστού και θα γίνει ο Χριστός φρουρός σου. Γίνε στρατιώτης του Αγίου Πνεύματος και το Πνεύμα το Άγιο θα γίνει φρουρός σου, γιατί είσαι δικός του και σε φρουρεί.

Μεριμνάει για σένα, φροντίζει για σένα, γιατί είσαι δικός του. Όταν λέει ο Απόστολος Παύλος ότι «ουδείς στρατευόμενος εμπλέκεται ταις του βίου πραγματείαις, ίνα τω στρατολογήσαντι αρέση», τότε θα φροντίσει για σένα, αφού είσαι δικός του, θα σου δώσει το αρμόζον, το πρέπον σιτηρέσιον. Δηλαδή την καραβάνα, να το πω απλά, το συσσίτιο. Θα σε ταΐσει, θα σε φροντίσει. Ακόμη θα φροντίσει για σένα «περί των εισόδων σου και περί των εξόδων σου», όπως λέγει ο 120ός Ψαλμός. Θα σε φυλάξει όταν μπαίνεις και όταν βγαίνεις. Και επειδή βάζει πρώτα είσοδο —γιατί βγαίνουμε από το σπίτι και ξαναμπαίνουμε— εδώ το έχει ανάποδο; Δεν είναι ανάποδο. Είναι η είσοδος στη ζωή και η έξοδος από τη ζωή. Με άλλα λόγια, θα σε φυλάξει σε ολόκληρη τη ζωή σου.

Εκείνοι οι οποίοι σκέπτονται για σένα εχθρικά, «των επιβουλευόντων», και θα σου δώσει πολλές δόσεις χαρισμάτων, με έναν όρον: εάν δεν λυπήσεις το Πνεύμα το Άγιον με την αμαρτία. Διότι είναι γραμμένο: «Και μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιον, εν ω εσφραγίσθητε εις ημέραν απολυτρώσεως». «Τι ουν εστίν, αγαπητοί, το διατηρήσαι την χάριν; Έτοιμοι γίνεσθε εις το υποδέξασθαι την χάριν και, δεξάμενοι, μη αποβάλλετε ταύτην». Μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιον. Πώς λυπάται; Όταν αμαρτάνουμε. Και το Πνεύμα το Άγιον απέρχεται. Πότε δεν απέρχεται; Όταν η ψυχή έχει ειρήνη, δηλαδή δεν αμαρτάνει. Όταν δεν αμαρτάνουμε, έχουμε ειρήνη.

Αμαρτάνουμε, έχουμε πόλεμο και το Πνεύμα το Άγιον φεύγει, δραπετεύει. Και με το Πνεύμα το Άγιον, λέγει, σφραγιστήκατε «εις ημέραν απολυτρώσεως». Τι είναι αυτό, «εις ημέραν απολυτρώσεως»; Ο Απόστολος προβλέπει: «εις ημέραν απολυτρώσεως». Θα είναι η σφραγίδα που θα αποδείξει ότι είσαι δικός του, όταν θα έρθει ο Χριστός για να πάρει τους δικούς Του. Θα αναγνωρίσει το έγγραφο ότι είναι επίσημο, ότι η εικόνα Του —γιατί και οι εικόνες Του θα πάνε στην κόλαση· οι ασεβείς είναι εικόνες του Χριστού, θα πάνε στην κόλαση— ότι η εικόνα Του έχει τη σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος. Πόσο ωραίο είναι αυτό! «Τι ουν, αγαπητοί, το διατηρήσαι την χάριν;» Τι είναι λοιπόν εκείνο για να διατηρήσουμε τη χάρη; Να γίνουμε έτοιμοι. Πρώτον, να υποδεχθούμε τη χάρη και, δεύτερον...

την δεχτήκαμε, να μην την αποβάλλουμε. Πρώτον, θα το ξαναπώ, δύο πράγματα: να δεχθούμε τη χάρη του Θεού, του Αγίου Πνεύματος, και, όταν τη δεχτήκαμε, να προσέξουμε να μην την αποβάλλουμε. Και ερχόμεθα εις την 38η παράγραφον, την τελευταία της όλης Κατηχήσεως, της δεκάτης εβδόμης. «Αυτός δε ο των όλων Θεός, ο λαλήσας εν Πνεύματι Αγίω διά των προφητών, ο εξαποστείλας αυτό επί τους Αποστόλους εν ημέρα Πεντηκοστής ενταύθα, τούτο και νυν αυτός εφ’ ημάς εξαποστείλειε και δι’ αυτού και ημάς τηρήσειε, κοινήν άπασιν ημίν...

την ευεργεσίαν, ίνα πάντοτε τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος αποδιδώμεν· αγάπην, χαράν, ειρήνην, μακροθυμίαν, χρηστότητα, αγαθωσύνην, πίστιν, πραότητα, εγκράτειαν». Είναι ο επίλογος, όπως βλέπετε. Τελειώνει και λέει: αυτός ο Θεός που μίλησε εν Αγίω Πνεύματι διά των προφητών, εκείνος που έστειλε το Πνεύμα Του το Άγιο στους Αποστόλους την ημέρα της Πεντηκοστής... Ο Άγιος Κύριλλος δεν παραλείπει, με έναν τοπικιστικό τρόπο, πάντοτε να τονίζει την Ιερουσαλήμ, της οποίας Αγίας Πόλεως ήτο Επίσκοπος, και λέει «εν ημέρα Πεντηκοστής...

Είναι μία καύχησις, αλλά δεν είναι μόνο μία καύχησις. Καταρχάς είναι μία καύχησις. Όταν λέει ο Απόστολος Παύλος, επί παραδείγματι, ότι εκαυχάτο γιατί γεννήθηκε εις την Ταρσόν της Κιλικίας —ήτο δε η Ταρσός, μαζί με την Αθήνα και την Αλεξάνδρεια, πανεπιστημιούπολις— και καυχάται ο Απόστολος Παύλος και λέει ότι είναι γέννημα και θρέμμα «ουκ ασήμου πόλεως». Γιατί να μην καυχηθεί κανείς για την πατρίδα του; Αμαρτία είναι; Κακό είναι; Προσέξτε. Είναι και κάτι άλλο. Θέλει να πει ότι η πίστη είναι στηριγμένη σε γεγονότα. Σας έχω πει παλιότερα αυτό.

Για την Πεντηκοστή δεν μιλάμε για θεωρημένα πράγματα. Σ’ αυτή την πόλη συνέβη η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος και θέλει να μιλήσει για τα γεγονότα, ότι ο Χριστιανισμός είναι γεγονότα. Και τι λέει; Είθε ο Πατήρ, που έστειλε το Πνεύμα Του το Άγιο στους προφήτες και στους Αποστόλους, να το στείλει τώρα και σε σένα. Να, «είθε», είδατε, «εξαποστείλειε». Είθε να εξαποστείλει και να τηρήσει εσάς, να σας τηρήσει καθαρούς, αξίους, για να μπορείτε να το κρατήσετε το Πνεύμα του Θεού και να μπορέσετε να αποδώσετε την καρποφορία. Το Πνεύμα το Άγιον φέρει την καρποφορία, αλλά πρέπει εμείς να σταθούμε άξιοι αυτής της καρποφορίας.

«Πάντοτε τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος αποδιδόμενοι». Σας έχω κι άλλοτε πει τα χαρίσματα, αγαπητοί μου. Πώς είναι τα χαρίσματα; Τα χαρίσματα έρχονται από τον Θεό και, όταν βρουν κατάλληλον έδαφος στους ανθρώπους, ανακλώνται και αποδίδονται. Συνεπώς, όταν λέμε καρπούς του Αγίου Πνεύματος, εκείνο μας φέρει το χάρισμα των αρετών και εμείς αποδίδουμε τον καρπό. Το ίδιο το χάρισμα γίνεται καρπός. Και εδώ είναι παρμένο από τον Απόστολο Παύλο, βέβαια. Είναι από την προς Γαλάτας επιστολή του, πέμπτο κεφάλαιο. Αναφέρει τρεις τριάδες σαν καρποφορίες, που είναι και η λυδία λίθος αν έχεις το Πνεύμα του Θεού. Να τα πούμε: η αγάπη. Έχεις αγάπη; Η χαρά...

Πνευματική χαρά. Έχεις χαρά; Άμα έχεις χαρά, δεν πηγαίνεις στον ψυχίατρο. Η ειρήνη, η βαθιά ειρήνη που διατηρεί την παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην ψυχή. Είναι η μακροθυμία. Μην είσαι ο δικαστής και ο εισαγγελέας των άλλων. Άσ’ το, δεν πειράζει, δηλαδή αναβάλλω την οργή, αναβάλλω τον θυμό. Άντε, δεν βαριέσαι. Η χρηστότητα. Το «χρηστός» ήταν το να είσαι χρήσιμος και ωφέλιμος, όχι «άχθος αρούρης», που έλεγαν οι αρχαίοι, το βάρος της γης, γιατί είσαι άχρηστος. Έχετε ακούσει αυτό που λένε: «Βρε άχρηστε άνθρωπε». Όχι. Χρήσιμοι άνθρωποι, ωφέλιμοι. Αγαθωσύνη, να είσαι αγαθός άνθρωπος, ευθύς, ειλικρινής.

Ό,τι είσαι από μέσα, βγάζε και απ’ έξω.

Η πίστις, μεγάλο κεφάλαιο. Είναι η πραΰτητα, δηλαδή η πραότητα, το να είσαι πράος άνθρωπος. Είναι και η εγκράτεια, το να ξέρεις να είσαι εσύ ο αναβάτης και ό,τι αφορά τα κατέχεις, όπως και το στόμα σου, να είναι ο ίππος, το άλογο. Δηλαδή να κρατάς και να είσαι ο άνθρωπος που θα έχεις κυριαρχία επί του εαυτού σου, ώστε να μην καταβληθείς από τίποτε. Αυτά αποτελούν πράγματι τον καρπόν του Αγίου Πνεύματος. Και αυτός ο καρπός, σε ενικό αριθμό το έχει ο Απόστολος, όλες των καρπών του Αγίου Πνεύματος. Δεν το λέει «τους καρπούς». Αγαπητοί μου, θα πρέπει πράγματι μέσα σε αυτές τις δύο κατηχήσεις, που κράτησαν δύο χρόνια...

η δεκάτη έκτη και η δεκάτη εβδόμη κατήχησις, μας έδωσε τόσο πλουσία εικόνα ο Άγιος Κύριλλος, για να δούμε κάπως πιο κοντά και να ψηλαφήσουμε το αγαθόν Άγιον Πνεύμα, το τρίτον πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, που του οφείλουμε τόσα και τόσα και τόσα, και έτσι να το εκτιμήσουμε, να το τιμήσουμε, να σταθούμε όπως εκείνο θέλει, ώστε με τον τρόπον αυτόν να πάρουμε περισσότερα και περισσότερα χαρίσματα, τόσο για τη δική μας την ωφέλεια, όπως είναι η αγάπη, όσο και διά την Εκκλησία, όπως είναι η προφητεία. Και τελειώνει ως εξής: «Εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, δι’ ου και μεθ’ ου, συν Αγίω Πνεύματι...

δόξα τω Πατρί, και νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Έτσι τελειώνει, αγαπητοί μου, ο Άγιος Κύριλλος. Έτσι τελειώνουμε κι εμείς τη φετινή μας χρονιά. Και σας εύχομαι κι εγώ πράγματι τη σφραγίδα Του, ανεξάλειπτη, να την έχει επάνω μας το Πνεύμα το Άγιον. Σας εύχομαι καλό Πάσχα και καλό καλοκαίρι. Ο Κύριος να σας ευλογεί.