Catecheses of St Cyril 153 | 03-04-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are still with Saint Cyril and his Catechetical Lectures—Lecture Seventeen, my dear friends, paragraph 33, which we did not finish last time. The subject is the Holy Spirit. Saint Cyril simply cites passages from the epistles of the Apostle Paul to show how frequently the Holy Spirit is mentioned in Holy Scripture. And Saint Cyril continues. Of course, he only cites these passages; as we were saying, he refers to them briefly.

He does not explain them at length, so that there will be enough time, as he himself says. We, however, have more freedom, because we have been baptized, whereas his catechumens had not yet been baptized and their Baptism was approaching. Since we are baptized, we have time to examine these things more fully. Although, a little further on, he himself says that they will have time afterward to acquire this fuller knowledge and go more deeply into it. So: “And again the same one says.” Who is “the same one”? The Apostle Paul. He says “and again” because he is referring to various passages.

“Which in other generations was not made known to the sons of men, as it has now been revealed to His holy Apostles and prophets in the Spirit.”

This refers to God the Word (Logos), who, of course, was not revealed to previous generations, but is now revealed. And He is revealed… Here we meet something that often makes translation difficult. We say “in Christ Jesus” and “in the Holy Spirit”; that something became known or was revealed “in the Spirit.” What does this mean?

Let me explain it to you, so that you may know, because it is of fundamental importance. The Father is known through the Son, and the Son is known through the Holy Spirit. “No one,” says the Son, “comes to the Father except through Me.” No one reaches the Father except through Jesus Christ. The Apostle Paul also says, “No one can say that Jesus is Lord except in the Holy Spirit.” Therefore, I cannot confess and recognize Jesus as my God unless the Holy Spirit reveals to me who He is.

I cannot say it otherwise. I once told you that one indication of whether we have the Spirit of God is this—though what we possess is insufficient. The passage itself is not insufficient; forgive me. Rather, our “possession,” if you will allow that word—and I place “possession” in quotation marks—of the Holy Spirit is insufficient. We need more of the Holy Spirit, and still more, as though He were some quantity that we had to gather and store up, so to speak. Take care: I say “so to speak”! Do not understand this literally. Yet to confess that Jesus is God is of fundamental importance, because I can never confess Jesus as God unless I…

…have the Holy Spirit. It is stated clearly and explicitly: “No one can say, ‘Jesus is Lord,’ except in the Holy Spirit.” Thus, through the Holy Spirit I come to know who Jesus is. Would you like to see this demonstrated in a magnificent and overwhelming way? When did the disciples—the disciples of Christ, those chosen by the Lord, who ate and drank with Him, who became His Apostles, who witnessed all that happened during His Passion, His Crucifixion and His Resurrection, and who touched Him—when did they come to know who Jesus Christ truly is? Do you know when? When…

…the Holy Spirit came on the day of Pentecost. Then they received full knowledge of the Son of God. Who, then, reveals the Son? The Holy Spirit. And who reveals the Father? The Son.

And so…

The Father acts in the world through the Son, in the Holy Spirit. Conversely, through the Holy Spirit and through Jesus—that is, through the Son—we come to know the Father. The movement is: Father, Son, Holy Spirit. Our movement is the reverse: Holy Spirit, Son, Father. We move in the opposite direction.

In other words, what is our relationship with the Father? It is in the Holy Spirit, through Jesus Christ, just as the Father acts through Jesus Christ, in the Holy Spirit. This is exceedingly important, exceedingly important, and we must never forget it. It is also an indication that we must have the Spirit of God. Yet we have pushed Him to the margins of our lives. I have told you this many times: we do not call upon Him, and we do not know Him. In doing so, of course, we do not wrong Him; we wrong ourselves. Let us read. And again Saint Cyril says: “Therefore, as the Holy Spirit says…”

“As the Holy Spirit says.” Ah, so the Holy Spirit says something; the Holy Spirit speaks, because He is a Person. And again: “The Holy Spirit also bears witness to us.” The Holy Spirit bears witness to us as well. You know, whenever we make a decision together, in council, in the Church—and “in council, in the Church” means two or more persons—we should remember what Christ said: “If two or three agree in My name, I will grant them what they ask of Me.”

Agreement between two or three persons is exceedingly important. We already have the Church there. With two or more persons, we have the Church; we have an assembly. When these two or more people agree about something, and their agreement is in God and is what God wills, then what is written here so beautifully takes place: “The Holy Spirit also bears witness to us,” or “bears witness together with us.” The Holy Spirit gives His testimony. If you ask me how we can recognize this testimony of the Holy Spirit after we have made a decision…

Can we recognize this testimony of the Holy Spirit? What signs should we look for? What would we answer? Somewhere in one of his epistles, the Apostle Paul asks how the Spirit of God can dwell where there are quarrels and divisions. Division means breaking into factions. That is what division is. One group of one, two, three, or five people holds one opinion; you hold another, and others hold still another. This is called division. How can the Spirit of God rest or remain where there are disputes, arguments, fighting, and factions?

How can He remain where there are envy and hatred? Therefore, my dear friends, when an assembly has made a decision after praying that the Spirit of God will illumine us and show us what to do, so that we are not acting apart from the Holy Spirit—please pay attention to this point, and you will see what I mean—we do not fight among ourselves. We have no quarrels, and we do not immediately begin saying, “I disagree, so I am going my own way.” Such things have no place there. There is agreement. I would also say that even if some people in an assembly have an objection, this is because the Spirit of God does not abolish distinct persons.

On the contrary, He brings each person into fullness. But their objection must not become the cause of arguments or anything of that kind. They may say, “I would have some objection to this, but if all of you agree, I too will consent, even though I see it somewhat differently.” My dear friends, the Spirit of God leaves room for each person. He does not come to impose Himself, saying, “Whether you want it or not, this is how it will be.” If the decision you make is in harmony with the Holy Spirit, then He will come and give you His testimony. And that testimony comes through peace. When decisions have been made after an assembly…

…and peace, joy, and resolve to carry out those decisions prevail, then the Spirit of God bears witness together with us. Let me now offer two or three practical examples—two practical examples, since we are speaking about the Church. Some people hold ministries and serve in the Church. It is a great honor to serve the Church. You know the ministry of the church caretaker, the neokoros. The word comes from neos, meaning temple, because in Homeric Greek a temple was called a neos.

A woman who serves in this way is called a neokora. The word is formed from neos, temple, and koros or kouros, a young man; thus it means the young man who serves the temple. Indeed, it was considered a great honor for Ephesus—we find this in the Acts of the Apostles—when a tremendous uproar was stirred up by that notorious Demetrius. He was a kind of craftsman who made votive objects, and he realized that his business would not prosper if Christianity prevailed, so he incited the city. Then someone, attempting to calm the crowd, said: “It is well known…”

“The city of Ephesus is the temple keeper of the great goddess Artemis.” In other words, the entire city of Ephesus, which at that time was the capital of proconsular Asia, served the temple of Artemis. This was considered an honor, and the speaker—the chief public official of the time—mentioned it precisely as a mark of distinction. In the same way, my dear friends, these ministries within the Church are honorable. Truly, if you were told that there was no particular woman available to serve inside the church—to sweep, clean the metal objects, and do the other work a woman might do within a church…

…would you be ashamed to do it? Would you consider it beneath you? We have reached the point where we sometimes appoint a poor widow to serve as the church woman, the neokora, and give her a small wage. All these circumstances have created a very demeaning image of the woman who serves the church. But that is not how things truly are. I explained this earlier through the example of the goddess Artemis at Ephesus. Then there are other members of the staff who are now considered more important. Why more important? There is no higher and lower service within the Church.

The parish council members, for example, will attend to the church’s income and expenses, good order in the church, and so forth. The chanters serve in the same way. In the past, the people themselves chanted; today, one or more people chant in their place. The chanter, too, is a servant of the church. So I ask you: when decisions are made in a church today—the priest presiding; I told you I would give you a specific example—are those decisions made properly and peacefully, in the presence of the Holy Spirit, or without the Holy Spirit? Are the members of one mind, or are they divided into factions?

And if someone disagrees, will he, as a parish council member, go out the next day into the marketplace and the shops and tell everyone what decision was made? Or will the chairman, the priest, go out and say, “This is what the committee decided,” as though he had nothing to do with it? The Spirit of God is certainly not present there. My dear friends, the people of the Church, above all others, must be of one mind. And they will be, if they set their egos aside. Someone makes a proposal. The Holy Spirit, as we have said, leaves room for initiative, and another person says, “Would it perhaps be better to modify our brother’s proposal in this way?” “Yes,” the others will say.

And the person who first expressed his opinion says, “Indeed, that is better.” A third person says, “May I add something else by way of a further modification?” Then the third person’s amendment improves upon the proposals of both the second and the first. Tell me, when will we agree? When there is no egoism. And who will then be present among us? The Holy Spirit. The Holy Spirit will also bear witness to the decisions. That is one example. The other example is this. I told you that wherever there are two or more, there is a church. The Lord said, “Where two or three are gathered together,” and so forth. Consider a husband and wife. Do they not constitute a church?

Indeed, if you like, they form what is called the domestic church. These two spouses are constantly making decisions about their life. They confer, decide, and act. But how do they decide and act? Peacefully, or with quarrelling? If they hold on to their egos, they will never do anything peacefully. They then drive away the Holy Spirit, and that is the great tragedy. Do you want the Holy Spirit to bear witness together with the spouses? Then they must set their egos aside. When the wife proposes something, the husband can improve upon what she has proposed.

Then the wife in turn can improve upon what her husband has said, and in the end they arrive at a greatly improved decision. They do not quarrel. If one of them does not agree, it is not a disaster. The matter is not one of life and death. We make a decision and yield to one another. There we have the Spirit of God. But sometimes, my dear friends, spouses do not agree. Perhaps a husband makes a decision about something—what example can I give you? Let us say it concerns furniture. He says, “Let us buy this furniture,” and so they buy it. Then the wife pines away, grows miserable, and cries every day because they did not buy the furniture she wanted.

My dear friend, can there be peace in that home? What does Saint Isaac the Syrian say about material things? Never repent over material things. Perhaps we did not get exactly what we wanted; perhaps we bought something of lower quality. It does not matter. Let us only be well—let us be well, and nothing more. Must we quarrel? Must there be constant grumbling? I think that no one needs the Holy Spirit more than two spouses living together in the home. I trust you agree. Let us continue. Once again Saint Cyril says: “Addressing the soldiers of righteousness, he says...”

The Holy Spirit speaks to the soldiers of virtue—for here righteousness means virtue—and addresses them, saying: “And take the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the word of God, through every prayer and supplication.” Once again, as you see, Saint Cyril does not comment on everything, but selects only the principal points. “And do not become drunk with wine, in which there is dissipation, but be filled with the Spirit, speaking to yourselves in psalms and hymns and spiritual songs.” How beautiful this is! Do not become drunk with wine, in which there is dissipation.

Is dissipation actually in the wine? The syntax may seem to say so, since the phrase is “in which,” and its subject is understood to be the wine. But we would say that it depends on how we use the wine. Therefore: do not become drunk with wine, in which there is dissipation.

I put it that way so that we do not imagine that God has placed within creation things which are evil and dissipated in themselves—God forbid! The same is true even of narcotic substances. They are not things that God created with dissipation contained within them. No. It is we who misuse them. And do not forget that...

I was speaking about this very thing today with a young person who may be overly fond of coffee. I said to him, “Coffee? You should not drink coffee. Why would you drink it?” And so forth. Especially a child—should a child be drinking coffee? It is very dangerous. If you find this worth considering, remember that it is not my own idea and I am not saying anything novel; it has been written about. Coffee is not an edible product, that is, a food. Coffee is a pharmacological product and ought to be sold in pharmacies rather than grocery stores. Is God to blame when we misuse things? Certainly not. Therefore, do not become drunk with wine, in which there is dissipation, but be filled. Why does the Apostle use the words “be filled”? Because he has spoken of drunkenness...

And drunkenness presupposes a kind of fullness, a filling up. That is why he uses the verb “be filled”—filled with the Holy Spirit—and says that you should speak to yourselves in psalms, hymns, and spiritual songs. Let us make just a few comments here. My dear friends, we must be careful regarding wine and other alcoholic drinks. Many of our brethren use them in a way that, without their realizing it, has become abuse. When we drink an alcoholic beverage every day, whether wine or beer—and much worse if it is tsipouro or ouzo—when we drink daily, and I am naming only these Greek drinks...

What am I to say about foreign spirits that are ninety degrees alcohol? What can I say? What do you think? If we have alcohol with our meals every day, at noon and in the evening, would it be an exaggeration to say—not on my own authority, for it has been written—that chronic alcoholism develops? That is, a chronic poisoning which is not outwardly apparent. We often think that acute poisoning is the dangerous kind, and acute poisoning is drunkenness. But the other kind is slow, yet certain.

Tihamér Tóth, the Hungarian author whose little books were translated years ago and read by our young people, wrote a booklet entitled Young People and Alcohol. He advises students, saying, “My child, for as long as you are a student, do not drink alcoholic beverages at all.” A foreign surgeon, when asked why he did not drink alcohol, replied, “Because, as I grow older, I want to keep my hand as steady as possible, so that I can continue to perform operations.” We would therefore say that an alcoholic drink is not sinful when it is used reasonably.

Very wisely, when the Church has appointed fasting from oil, she has also appointed fasting from wine. When I fast from oil, I do not drink alcoholic beverages. This is well known. That is why, when oil is permitted—excuse me, when it is a Wednesday or Friday outside Lent and a feast occurs—the Horologion says, “Wine and oil are permitted.” This shows that alcohol is placed on the same level as oil. When you fast, therefore, you do not drink alcoholic beverages. This is a beautiful way of cultivating restraint, together with the self-control that must be observed during a fast: throughout Lent, on Wednesdays and Fridays, and during the other fasting seasons.

There is also restraint on Sundays, even though Sundays are not fast days—outside the fasting seasons, of course. Because of the solemnity of the day, restraint is observed, as it is on the day when we are to receive Holy Communion, and on other such occasions. During Bright Week, although every kind of food is permitted, restraint is still observed in marital relations. In this way, self-control is cultivated beautifully in every aspect of life. The Church places the reins in your hands so that you may govern the irrational part within you. I said “irrational,” intending to say “horse,” but the word is even more fitting. A horse is an irrational animal. In Greek, however, “irrational” is an adjective, not a noun, though the word came to be used as a name for the horse. But a cat is also irrational.

It is an irrational animal, and so is a dog; that is, it does not possess reason. This irrational element, our instincts, is what the Church, in her wisdom, teaches you to hold by the reins, so that you can govern the untamed animal within you, my brother. Is this not truly wise? A French physician, René Biot, who was a colleague of Alexis Carrel, wrote a book about the family. In it he says: “The pursuit of pleasure between spouses is the worm that eats away at the happiness of married life.” I will say it once again. The pursuit of pleasure...

Between spouses is the worm that eats away at the happiness of married life. Shall I also say that this pursuit of pleasure later leads people into perversions? Into perversions—a phenomenon that, sadly, is extremely common in our time. When the element of sensual pleasure is sought by every possible means, married life dies, and the happiness of married life dies with it. When the Church appoints restraint, she does so with the greatest wisdom, in the Holy Spirit. She tells you not to drink wine when it is Lent, or on a Wednesday or Friday, unless wine is permitted. She puts a bridle upon you.

The Church tells you that you are not to have marital relations during days of Lent and fasting. She puts a bridle upon you, so that the pursuit of pleasure may be restrained. The same applies to food, so that we do not fall into gluttony. All these disciplines are so wise in their form, their character, and their measure. Yes, I said their measure as well. If you count the days, a little more than half the year—more than 180 days—is observed as fasting. This is very important. In other words, half the days are fasting days. The Church gives you some freedom and then draws you back again. How wise this is! Therefore, we must...

Value the Canons of our Church. They are not harsh or insensitive to human nature; they are wise. They are wise because they were established in the Holy Spirit, just as I have been explaining all this to you. And do not teach your children—I return now to the subject of alcohol—do not teach your children to drink alcohol.

Some fathers are so indulgent toward their precious little sons, especially if they have only one, and—God protect the child—the way they ruin him is appalling. You would be horrified if I told you. But why should you be horrified? Most likely you have all seen it, perhaps many times. They begin teaching a little child, a boy, from the age of four or five...

They put an alcoholic drink to his lips—a little beer, a little wine—so that he will get used to alcohol. And listen to the reason: so that he will become a man. They even teach the little child to blaspheme sacred things. Do not be surprised. Do you know why? So that he will become a man. Now, whether drunkenness and blasphemy are marks of manhood, I leave to your judgment; you can think about it for yourselves. There are also women who share these strange and distorted ideas...

Such women would want a certain kind of husband because they imagine that this is where his masculinity lies: in smoking, drinking, and even using violence. Yes, there are women like that—there is violence as well. In other words, such women want to be beaten, because that gives them the sense that their husband is masculine, that he is a man. All these things, my dear friends, are signs of perversion. They are signs of perversion. Once I went to a house. I was young then. This is, of course, the first time I have spoken of this publicly, and I do not...

know whether I ought to tell it. I used to repair radios—I was once a radio technician—and I had gone to the home of a woman we knew because her radio had broken down. I repaired it for her. Her husband had died. They had both been elderly: he had died an old man, and she was an elderly woman. When I brought the radio back, I sensed that something was not right. My dear friends, without becoming suspicious people, we must still use our heads a little. She said to me, “Stay for a while.” I was in a hurry to leave; I had work to do. “How did you happen to come here?”

“I have no time; I have work to do.” She said, “May I offer you something? An alcoholic drink?” I said, “I do not drink.” She said, “A cigarette?” I said, “I do not smoke.” She said, “Oh, stay for a while.” She was after something else. She was after something else. Alas for the young tradesmen who go into homes to repair something and encounter women like that, and so forth. Alas, indeed—many times, alas. A young man entering a house, even if he is married, must be extremely careful. Extremely careful. So I pretended to look at my watch, as though it had grown late. “I am in a hurry,” I said. In other words, I created an artificial sense of haste, so to speak. She said, “How strange! You do not drink, you do not smoke...”

There lies dissipation. Let us not become drunk, as the Spirit of God tells us. But with what should we become drunk? With the Holy Spirit, says the Word of God. That is the meaning of “be filled”: be filled with the Spirit of God. And when you are filled with the Spirit of God—then, listen to what happens. Do you know what drunkards do, those who have become intoxicated?

Of course, they stagger along the road. Then they embrace the telephone poles. Then they cannot find the keyhole to put the key in. Then they embrace anyone they meet on the road. Woe to the priest they happen to meet! The drunken man will rush at him, embrace him, and kiss him. My dear friends, I have fallen victim to this myself, which is why I tell you. But they also sing in the street. They are merry. It may be one or two in the morning. They go home and open the windows because they feel hot. You know, a person who drinks feels hot; he becomes warm. But that warmth is only apparent. Quite simply, the cells—if I am saying this correctly, and may my...

brothers who are physicians forgive me; I can be rather rash when speaking about such things, but what can we do?—the cells try to expel the alcohol, because alcohol is an enemy of the cell: it dehydrates the cell, and the cell needs the water it contains. So the cell tries to drive out the alcohol. But through what route can it leave? The cells on the surface, in the skin, expel the alcohol through the epidermis. That is why the skin becomes red and warm. But this warmth is false. It is not warmth produced by real calories, such as those you receive from eating sugar or raisins. It is false warmth. That is why, when drunkards fall asleep outdoors in the street...

even though it is cold, they feel warm. They are burning up. In the morning they are found stiff, frozen, dead. Why? Because the warmth was false; it was not real. So the drunkard opens the windows and begins to sing, turning the radio up to full volume. He pays no attention to the fact that it is two in the morning and the neighbors are asleep. Well, the person who is filled with the Spirit of God also sings. This is why the Holy Spirit is an intoxication. We spoke about this, if you remember, in one of these Catechetical Lectures last year—the sixteenth or seventeenth, I do not remember. The Holy Spirit is an intoxication. That is why the Apostle Paul says, “speaking to yourselves in psalms and hymns and spiritual songs.” Notice what he says.

“Speaking to yourselves”—to yourselves. Do not open the windows and begin shouting at the top of your voice. What would people think of you? But what does “to yourselves” mean? You understand who your own self is. It means chanting softly to yourself. Chant softly. That is what “speaking to yourselves” means. The spiritual person who is intoxicated with the Spirit of God has good judgment and a sound mind. He is a fine and joyful person. And you know, the Apostle Paul says, “Is anyone cheerful? Let him sing psalms.” Is someone cheerful? Let him sing psalms. Therefore, when you have the Spirit of God, you are joyful, and in your joy you sing psalms. This is the intoxication to which we must always attend.

Let us go a little further. Again: “The grace of the Lord Jesus, and the love of God, and the communion of the Holy Spirit be with us all.” This is a most beautiful passage, and allow me to conclude today’s study with it, because the paragraph that follows is... There are paragraphs 34, 35, 36, 37, and 38. Saint Cyril mainly returns to an earlier subject, because this is the next-to-last Catechetical Lecture—the next-to-last, apart from the Mystagogical Catecheses. The final lecture is the eighteenth, and this one is the seventeenth. But if you include the Procatechesis, there are nineteen.

Add the five Mystagogical Catecheses, and there are twenty-four. In the eighteenth lecture, he speaks to us about the resurrection of the dead. It seems that we may begin it this year—we shall see—but, God willing, if we live, it will be the subject of next year’s catechesis: the resurrection of the dead. In the paragraphs I mentioned earlier, however, he once again urges his catechumens to take care, now that their Baptism is drawing near. Of course, he also mentions the Holy Spirit, but this is his principal concern. As he says, “See that you do not approach Baptism in hypocrisy, as Simon did”—Simon, whom he discussed in the Procatechesis, in the first...

part of the Procatechesis. Do not be, he says, like Simon Magus, who asked to be baptized but was acting hypocritically, and so forth. Let us now examine this passage, which is very beautiful and full of meaning. It is essentially a blessing. Indeed, with this prayer, this blessing, the Apostle Paul concludes his Second Epistle to the Corinthians. I shall repeat it: “The grace of the Lord Jesus, and the love of God, and the communion of the Holy Spirit be with us all.” It is a form of blessing belonging to the New Testament. And because it is a New Testament form of blessing, in which all three Persons of the Holy Trinity are mentioned...

our Church has placed this very form of blessing within the Divine Liturgy. The priest comes forward and says, “The grace of our Lord Jesus Christ, and the love of God the Father”—he adds “the Father,” because when the passage says “God,” it means the Father—“and the communion of the Holy Spirit.” Is that not so? This is the form the Church uses. She does not change it. The wording differs slightly, but the spirit is the same: may they be with all of you. It is therefore a fundamental and foundational form of blessing. Pay close attention to this. This blessing, which comes from the Father, the Son, and the Holy Spirit...

is of fundamental importance, because without a blessing nothing can be accomplished. Nothing prospers. Therefore, for the whole of creation to exist—both rational creation, meaning human beings; I am speaking of visible creation here, not of the angels, though of course they should also be included—and irrational creation, meaning the animals, all these need the blessing of God in order to exist. Which God? The Holy Triune God. That is why, when God made the created order, the whole creation, He blessed everything. And this is how He blessed it.

He made the irrational creation first, for it preceded mankind. The Book of Genesis says, “And God blessed them”—the animals and plants—“saying, ‘Increase and multiply.’” In what does the blessing consist? In increase and multiplication. When He made man, man also had to be blessed, all the more so. And Holy Scripture says, “And God blessed them.” Notice: the animals, “them”; the human beings, “them.” “God said, ‘Increase and multiply and fill the earth.’”

“And have dominion over it.” For the animals there is only “increase and multiply,” but for man four things are mentioned: increase, multiplication, filling the earth, and having dominion over the earth. In other words, man is to be the ruler, the lord of creation. But it was not only space—the animal and plant kingdoms—that had to be blessed; time also had to be blessed. And when God completed creation, He then blessed time: “And God blessed the seventh day and sanctified it.”

So here we see that the whole creation is blessed so that it may stand, and it is blessed by the Holy Triune God. Indeed, consider the opposite. The Psalmist says, “When You turn away Your face, they shall be troubled.” When You, O God, turn away Your face and no longer give Your blessing, everything falls into turmoil, into upheaval, into a condition foreign to created beings. When Christ came to earth, the Son blessed everything. He blessed His disciples. He blessed the waters. He blessed the bread for the five thousand.

He blessed the wine at the wedding in Cana. He blessed the catch of fish when the disciples caught so many. He blessed everything; He blessed the Church. As the Lord ascended into Heaven, the Evangelist Luke says, “He lifted up His hands”—He raised His hands—“and blessed them.” Whom did He bless? The disciples. “And it came to pass, while He blessed them”—while He was blessing them, because the disciples were the nucleus of the Church—“He was parted from them and carried up into Heaven.” In other words, He departed and remained in Heaven, continually blessing...

the whole creation, and above all His Church. You see, then, that blessing is of fundamental importance. In the Church of the Old Testament, blessing was of primary importance. Remember, please, how Esau wept and said, “Have you no blessing for me, my father?”

There is theology here. This was the blessing of the firstborn, the blessing of bringing forth the Messiah. He says, “Is there no blessing, father? Is there none?” The blessing that your fields would prosper and your animals would prosper remained—but he lost the blessing of bringing forth the Messiah.

The New Testament says concerning this that, although he wept bitterly, he could not obtain the blessing. A blessing is a very great thing. And when God gives His commandments, He says, “Do not be afraid to lend in the seventh year, because that is when debts are forgiven.” What a benevolent law of God! The same applies when you give alms or offer anything else. For if you give, then the Lord will bless you. How beautiful! There is also a prescribed form of blessing. It is found in Numbers. I have given you this form on other occasions. I shall recite it quickly now, because I want to bring this to a fitting close: “And the Lord spoke to Moses, saying,”

“Speak to Aaron and his sons, saying: Thus shall you bless the children of Israel, saying to them.” This is how you priests are to bless the people. That is why it is a commandment—a commandment. This is why I keep saying to you, “May the Lord bless you. May the Lord bless you.” As you pass by, I am constantly saying, “May the Lord bless you. May the Lord bless you.” It is a commandment. It is a commandment, and you need the blessing, for He goes on to say, “So shall they put My name upon the children of Israel, and I, the Lord, will bless them.” It is not the priest who blesses; it is the Lord. “It is enough,” He says, “that they put My name upon them.” When I say to you, “May the Lord bless you,” I place the name of the Lord upon you, and you receive the blessing from God. So do not think that asking for a blessing is some insignificant matter—

Listen carefully to the form of the blessing: “May the Lord bless you”—this is expressed as a prayer—“and keep you.” May the Lord bless you and keep you. “May the Lord make His face shine upon you and have mercy on you.” May the Lord turn His face toward you, a gracious face, and have mercy on you. “May the Lord lift up His countenance upon you and give you peace.” May the Lord lift up His face toward you and give you peace. And as Procopius says: “They shall place it upon them. Do you see that it is the name of the Lord that brings about the blessings, and not the one who speaks the name?” It is not the priest who pronounces the blessing, but the Lord who blesses. And

even if the one giving the blessing is sinful, the blessing is still made effective in the person who receives it with faith. Even if I am a sinful man, you will still receive God’s blessing, because it does not come from me. I am not the source of blessing; God is the source of blessing. Now we come to the New Testament. Pay attention. What do we have? “The grace of the Lord Jesus Christ”—of Jesus Christ—“and the love of God and the communion of the Holy Spirit,” or, to use the wording of Holy Scripture, “be with us all.” Why are these three things expressed differently? Concerning the person of Jesus Christ, it says “grace.” Why? Quite simply...

First of all, it is the Holy Trinity who appears as the God who blesses. But as John the Evangelist says in the first chapter of his Gospel, “Grace came through Jesus Christ.” What does “grace” mean here? It has two meanings. First, it has the meaning we use when speaking of a condemned prisoner: we granted him a pardon. That is, we pardoned him and released him from prison. A pardon—grace. How did this come about? Christ came and granted us grace. Allow me to explain: as you noticed, I hesitated a little and stumbled over my words. I wanted to use the verb “came,” but I was trying to find a parallel expression in order to translate it for you. The Evangelist rightly said that grace “came,” and not that Christ “gave” it. Do you know why?

Christ is not merely the bearer of grace; He Himself is the grace given to us. This is why the divinely inspired text says that “grace came through Jesus Christ”—not that it was given, but that it came into being through Him. A little earlier, the text says, “The law was given through Moses.” Moses is not the source of the law; Moses is the mediator. Therefore, it rightly says that the law “was given.” But here it says that grace “came,” because Jesus Christ Himself is grace. See how exact the wording is. What does it say next? “And the love of God the Father,” as we say in the Divine Liturgy. Yes, because it was the love of the Father...

that sent the Son and the Holy Spirit into the world. “For God so loved the world that”—as John says in the third chapter, the sixteenth verse—“He gave His only-begotten Son.” Therefore, love belongs to the Father, and grace belongs to the Son. And what does it say next? “And,” please note, “the communion of the Holy Spirit” be with you. Communion. Why does it say “the communion of the Holy Spirit”? Because the Holy Spirit abides with us. “I will send you,” says the Lord, “another Comforter,” who will remain with you in the Church. This phrase, “He will remain,” means that you will have communion with Him. To put it in simple terms, you will have the Holy Spirit as your companion. This is why it says, “And the communion of the Holy Spirit” be

with you. What a beautiful form of blessing, my dear friends! If we began to acquire a proper liturgical and scriptural understanding, and truly understood these things, then during the Divine Liturgy we would not stand with our hands in our pockets, nor would we remain seated when the priest comes out to give the blessing. Many people remain seated because they do not understand what is taking place, and because what we call liturgical formation is lacking. But when we begin to understand these things, then—oh, then!—at that moment you will say, “My goodness, I am receiving the love of the Father, the grace of the Son, and the communion of the Holy Spirit.” What greater blessing could there be than every other blessing ever given to mankind? My dear friends, that is all for this evening.

Ευρισκόμεθα πάντοτε στον Άγιο Κύριλλο, στις κατηχήσεις του, στη 17η κατήχηση, αγαπητοί μου, στην παράγραφον 33, την οποία την περασμένη φορά δεν είχαμε εξαντλήσει. Ο λόγος περί του Αγίου Πνεύματος και απλώς κάνει αναφορά σημείων από τις επιστολές του Αποστόλου Παύλου, για να δείξει πόσο πυκνά αναφέρεται το Πνεύμα το Άγιον στην Αγία Γραφή. Και συνεχίζει ο Άγιος Κύριλλος· βέβαια, κάνει μόνο μια αναφορά, δηλαδή, τα λέγαμε, αναφέρεται εν συνόψει.

Και τα οποία δεν αναπτύσσει, για να μείνει καιρός, το λέγει ο ίδιος. Εμείς όμως, επειδή έχουμε περισσότερη άνεση, επειδή βαπτιστήκαμε, ενώ οι κατηχούμενοί του δεν είχαν βαπτιστεί και επίκειτο η βάπτισή των, εμείς έχουμε τον καιρό, σαν βαπτισμένοι που είμαστε, να κάνουμε αυτή την περισσότερη ανάλυση. Αν και ο ίδιος το λέει λίγο πιο κάτω, ότι θα τους μείνει καιρός αργότερα, ήδη να έχουν αυτή τη γνώση την περισσότερη, να εμβαθύνουν. Λοιπόν, «καὶ πάλιν ὁ αὐτός φησιν». Ποιος ο αυτός; Ο Απόστολος Παύλος. Αυτό το «και πάλιν» λέγει και πάλιν, γιατί αναφέρεται σε ποικίλα χωρία.

Εταίρες γενές, ούτε γνωρίστη της ιής των ανθρώπων, ώστε μη απεκαλύφθη της Αγίας αυτού Αποστόλης και Προφήτες εν πνεύματι.

Αναφέρεται εις τον Θεόν Λόγον, που βεβαίως δεν απεκαλύφθη εις τις προηγούμενες γενεές, αλλά τώρα όμως πλέον αποκαλύπτεται. Και αποκαλύπτεται... Αυτό που πολλές φορές, όταν θέλουμε να μεταφράσουμε, δυσκολευόμαστε. Λέμε «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ», «ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ότι εγνώσθη, εγνωρίσθη ή απεκαλύφθη «ἐν Πνεύματι». Πώς αυτό;

Να σας το πω, να το γνωρίζετε, είναι βασικής σημασίας. Ο Πατήρ γνωρίζεται από τον Υιόν και ο Υιός γνωρίζεται από το Πνεύμα το Άγιο. «Κανείς», λέει ο Υιός, «δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά δι’ εμού». Κανείς δεν φτάνει στον Πατέρα παρά διά του Ιησού Χριστού. Ακόμη λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Κανείς δεν μπορεί να πει τον Ιησούν Κύριον, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Ώστε, λοιπόν, δεν μπορώ να πω, να αναγνωρίσω τον Ιησού Θεό μου, εάν το Πνεύμα το Άγιον δεν μου αποκαλύψει τον...

Ψητονιών. Δεν μπορώ να το πω. Και κάποτε σας είχα πει ότι ένα στοιχείο, να ξέρουμε εάν έχουμε το Πνεύμα του Θεού, βέβαια είναι ανεπαρκές — όχι το χωρίο ανεπαρκές, με συγχωρείτε· είναι ανεπαρκής, θα λέγαμε, η κατοχή μας, αν επιτρέπετε τη λέξη «κατοχή». «Κατοχή» βάζω, εντός εισαγωγικών. Λοιπόν, η κατοχή μας από Πνεύμα Άγιον είναι ανεπαρκής. Θέλουμε κι άλλο Άγιο Πνεύμα, κι άλλο. Σαν να ήταν μια ποσότητα την οποία πρέπει να μαζέψουμε και να αποθηκεύσουμε, ούτως ειπείν. Προσέξτε, ούτως ειπείν! Μην το πάρετε το πράγμα κατά γράμμα. Το να πω τον Ιησούν ότι είναι Θεός, όμως, είναι θεμελιώδους σημασίας, γιατί ουδέποτε μπορώ να πω τον Ιησούν Θεόν εάν δεν...

έχω το Πνεύμα το Άγιο. Σαφώς, λοιπόν, και ρητώς: «Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν», τον Ιησούν Κύριον δηλαδή, «εἰ μὴ ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Ώστε γνωρίζω τον Ιησούν ποιος είναι με το Πνεύμα το Άγιο. Θέλετε αυτό να το δείτε κατά ένα μεγαλειώδη και ογκώδη τρόπο; Λοιπόν, πότε έμαθαν οι μαθητές, οι μαθητές του Χριστού, αυτοί που εξελέγησαν από τον Κύριο, αυτοί που έφαγαν και ήπιαν μαζί Του, αυτοί που εστάθησαν Απόστολοί Του, αυτοί που είδαν τα διατρέξαντα στα πάθη Του, τη Σταύρωσή Του, την Ανάστασή Του, Τον ψηλάφησαν; Ξέρετε πότε έμαθαν ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός; Όταν...

ήλθε το Πνεύμα το Άγιον την ημέρα της Πεντηκοστής. Τότε απέκτησαν πλήρη γνώση περί του Υιού του Θεού. Ώστε ποιος είναι εκείνος που αποκαλύπτει τον Υιόν; Το Πνεύμα το Άγιον. Και ποιος είναι εκείνος ο οποίος αποκαλύπτει τον Πατέρα; Ο Υιός.

Έτσι...

Ο μεν Πατήρ διά του Υιού, εν Αγίω Πνεύματι, ενεργεί στον κόσμο και, αντίστροφα, με το Πνεύμα το Άγιον, διά του Ιησού, διά του Υιού, γνωρίζουμε τον Πατέρα. Αντίστροφα. Κινείται: Πατήρ, Υιός, Άγιο Πνεύμα· εμείς: Άγιο Πνεύμα, Υιός, Πατήρ. Κινούμεθα αντίστροφα.

Δηλαδή, ποια είναι η σχέση μας με τον Πατέρα; Είναι εν Αγίω Πνεύματι, διά Ιησού Χριστού. Όπως του Πατρός, διά Ιησού Χριστού, εν Αγίω Πνεύματι. Αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο, πάρα πολύ, και δεν θα πρέπει ποτέ να το ξεχνούμε. Ευχαριστούμε, και που είναι δείκτης ότι πρέπει να έχουμε το Πνεύμα του Θεού. Αυτό που το έχουμε βάλει στην άκρη της ζωής μας, σας το έχω πει πολλάκις, δεν το επικαλούμεθα, δεν το γνωρίζουμε και, βέβαια, δεν αδικούμε εκείνο, αλλά αδικούμε τον εαυτό μας. Ανάγνωσις. Και πάλι λέει ο Άγιος Κύριλλος: «Διό, καθώς λέγει το Πνεύμα το Άγιον».

«Όπως λέγει το Πνεύμα το Άγιο». Α, λέγει λοιπόν το Πνεύμα το Άγιο, ομιλεί το Πνεύμα το Άγιο, γιατί είναι πρόσωπο. Και πάλι: «Μαρτυρεῖ δὲ ἡμῖν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον». Μαρτυρεί και σε εμάς και το Πνεύμα το Άγιο. Ξέρετε, όταν κάποτε παίρνουμε μία απόφαση εν συνόδω, εν εκκλησία — αυτό το «εν συνόδω, εν εκκλησία», από δύο πρόσωπα και πάνω. Όταν ο Χριστός είπε: «Εάν συμφωνήσουν δύο ή τρεις εις το εμόν όνομα, εγώ θα τους δώσω εκείνο το οποίο μου ζητούν».

Συμφωνία μεταξύ δύο ή τριών προσώπων· αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Ήδη έχουμε εκκλησία. Από δύο πρόσωπα και πάνω έχουμε εκκλησία, έχουμε σύναξη. Όταν συμφωνήσουν αυτοί οι δύο ή περισσότεροι άνθρωποι για κάτι, γιατί τότε, εάν αυτή η συμφωνία είναι εν Θεώ, τη θέλει ο Θεός, τότε έρχεται, όπως λέγει εδώ ωραιότατα, «μαρτυρεῖ δὲ ἡμῖν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον» ή «συνεπιμαρτυρεῖ». Δίνει τη μαρτυρία Του το Πνεύμα το Άγιο. Αν με ρωτήσετε πώς μπορούμε να ξέρουμε αυτή τη μαρτυρία του Αγίου Πνεύματος όταν κάτι αποφασίσαμε...

Μπορούμε να ξέρουμε αυτήν τη μαρτυρία του Αγίου Πνεύματος; Τι γνωρίσματα μπορούμε να έχουμε; Τι θα απαντούσαμε; Κάπου λέει ο Απόστολος Παύλος, σε μια του επιστολή, ότι πώς το Πνεύμα του Θεού μπορεί να μένει εκεί που υπάρχουν έριδες και διχοστασίες; Διχοστασία είναι να γινόμαστε κόμματα. Αυτό θα πει διχοστασία. Έχουμε ένα, δύο, τρεις, πέντε άλλους ανθρώπους, έχουμε μια γνώμη. Εσείς άλλη γνώμη, εσείς άλλη γνώμη. Αυτό λέγεται διχοστασία. Πώς μπορεί να αναπαύεται, πώς μπορεί να υπάρχει το Πνεύμα του Θεού εκεί που υπάρχουν έριδες, τσακώματα, μαλώματα και διχοστασίες;

Που υπάρχει ο φθόνος και το μίσος; Ε, λοιπόν, αγαπητοί μου, όταν σε μια σύναξη επήραμε την απόφαση, αφού κάναμε την προσευχή μας για να μας φωτίσει το Πνεύμα του Θεού τι θα κάνουμε, και συνεπώς δεν κινούμεθα ερήμην του Αγίου Πνεύματος — παρακαλώ, προσέξτε αυτό το σημείο, θα δείτε τι θα σας πω — τότε δεν μαλώνουμε μεταξύ μας, δεν έχουμε έριδες δηλαδή, δεν αρχίζουμε αμέσως να πούμε «δεν συμφωνώ και εγώ τραβώ άλλο δρόμο». Δεν υπάρχουν αυτά. Υπάρχει μια συμφωνία. Θα ήθελα να πω, έστω κι αν μερικοί σε μια σύναξη έχουν μία αντίρρηση, διότι το Πνεύμα του Θεού δεν καταργεί τα πρόσωπα.

Αντιθέτως, τα αναδεικνύει. Όμως η αντίρρησή των να μην είναι αιτία να γίνουν μαλώματα, τίποτα. Μπορεί να πουν: «Θα είχα κάποια αντίρρηση γι’ αυτό το πράγμα, αλλά εάν όλοι συμφωνείτε, θα συμφωνήσω και εγώ, παρότι εγώ το βλέπω κάπως διαφορετικά». Το Πνεύμα του Θεού, αγαπητοί μου, αφήνει περιθώρια στα πρόσωπα. Δεν έρχεται να επιβληθεί: «Θες δεν θες, θα είναι αυτό». Εκείνο που θα πάρεις σαν απόφαση, αν είναι σύμφωνο με εκείνο το Άγιο Πνεύμα, τότε θα έλθει να σου δώσει τη μαρτυρία Του. Και η μαρτυρία έρχεται με την ειρήνη. Όταν ύστερα από μία σύναξη ληφθούν αποφάσεις...

επικρατήσει η ειρήνη, η χαρά, η αποφασιστικότης για να πραγματωθούν οι αποφάσεις, τότε το Πνεύμα του Θεού συνεπιμαρτυρεί. Έτσι, να έρθω σε δύο-τρία πρακτικά πραγματάκια. Δύο πρακτικά πραγματάκια θα σας πω, μια που ο λόγος περί Εκκλησίας. Στην Εκκλησία κάποιοι άνθρωποι ετίμησαν και υπηρετούν. Είναι πολύ τιμητικό να υπηρετεί κανείς την Εκκλησία. Ξέρετε ότι το διακόνημα του νεωκόρου — νεωκόρος, νεωκόρος — νεώς, τον ναό, διότι έλεγε τον ναό, έλεγε στην ομηρική γλώσσα «νηός».

Γυναίκα που υπηρετεί τη λέμε νεωκόρα. Είναι ο νεώς, ναός, και κόρος, κούρος, είναι ο νέος, και συνεπώς είναι εκείνος ο οποίος, ο νέος, εκείνος ο οποίος υπηρετεί τον ναό. Μάλιστα εθεωρείτο μεγάλη τιμή για την Έφεσο — το βρίσκουμε αυτό στις Πράξεις των Αποστόλων — όταν είχε γίνει πολύ μεγάλη φασαρία από εκείνον τον διαβόητο Δημήτριον, που ήταν ένα είδος βιοτέχνης, που φτιάχνανε αναθήματα, και είδε ότι η δουλειά δεν θα πήγαινε καλά αν επικρατήσει ο Χριστιανισμός και ξεσήκωσε την πόλη. Και τότε κάποιος είπε εκεί, για να καταπραΰνει το πλήθος, είπε: «Είναι γνωστό...»

«Η πόλις της Εφέσου είναι νεωκόρος της μεγάλης θεάς Αρτέμιδος». Δηλαδή, η πόλις ολόκληρη της Εφέσου, η οποία ήταν πρωτεύουσα της ανθυπατικής Ασίας την εποχή εκείνη, υπηρετούσε τον ναό της Αρτέμιδος. Είναι λοιπόν τιμητικό και το είχε πει αυτό ακριβώς σαν ένα τιμητικό στοιχείο ο ομιλητής, ο τότε κύριος ρήτωρ. Έτσι, αγαπητοί, αυτά τα διακονήματα μέσα στην Εκκλησία είναι τιμητικά. Αλήθεια, αν σας έλεγαν, γιατί δεν υπάρχει ειδική γυναίκα να υπηρετήσει μέσα στον ναό, δηλαδή να σκουπίσει, να καθαρίσει τα μεταλλικά αντικείμενα, ό,τι κάνει μια γυναίκα μέσα σε έναν ναό...

Ντρεπόσαστε αυτό να το κάνατε; Θα το θεωρούσατε υποτιμητικό; Φτάσαμε στο σημείο να βάζουμε καμιά φορά κάποια χήρα γυναίκα εκεί σαν γυναίκα του ναού και νεωκόρον δηλαδή, χήρα γυναίκα, φτωχιά, να της δίνουμε κάποιο λίγο μισθό, και αυτά όλα τα στοιχεία μάς έδωσαν μια πολύ υποτιμητική εικόνα εκείνης που υπηρετεί τον ναό. Αμ, δεν είναι έτσι το πράγμα. Και σας το εξήγησα προηγουμένως με τη θεά Αρτέμιδα στην Έφεσο κτλ. Έτσι, ακόμα προσωπικό, αλλά τώρα θεωρείται ανώτερο προσωπικό. Γιατί ανώτερο; Δεν υπάρχει ανώτερο και κατώτερο μέσα στην Εκκλησία.

Επίτροποι. Θα βγάλουν, ξέρω εγώ, θα επιμεληθούν το θέμα των εσόδων-εξόδων του ναού, την τάξη του ναού και λοιπά και λοιπά. Όπως και οι ψάλτες. Κάποτε έψαλλε ο λαός. Σήμερα ψάλλουν μόνο ένας ή περισσότεροι άνθρωποι εις αντικατάσταση του λαού. Και εκείνος, ο ψάλτης, υπηρέτης είναι του ναού. Σας ερωτώ: όταν σήμερα σε έναν ναό λαμβάνονται αποφάσεις — πρόεδρος είναι ο ιερεύς, σας είπα θα σας πω συγκεκριμένο παράδειγμα — οι αποφάσεις λαμβάνονται όμορφα, ειρηνικά, με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος ή ερήμην του Αγίου Πνεύματος; Ομονοούν ή διχοστασιάζουν;

Και αν κανείς δεν συμφωνεί, την άλλη μέρα θα βγει στην αγορά, στα μαγαζιά, επίτροπος, να πει ότι αυτή την απόφαση πήραν, ή να βγει ο πρόεδρος, ο ιερεύς, και να πει η επιτροπή, γιατί έτσι φαίνεται; Σίγουρα το Πνεύμα του Θεού εδώ δεν υπάρχει. Πρέπει, αγαπητοί μου, οι άνθρωποι της Εκκλησίας κατ’ εξοχήν να συμφωνούν. Και θα συμφωνήσουν αν βάζουν στην άκρη τους εγωισμούς μας. Κάποιος προτείνει κάτι. Αφήνει, είπαμε, το Πνεύμα το Άγιον την πρωτοβουλία, λέει κάποιος άλλος: «Μήπως είναι καλύτερη λύση αυτό που είπε ο αδελφός να το τροποποιήσουμε κάπως αλλιώτικα;» «Ναι», θα πούνε οι άλλοι.

Αυτός που είπε τη γνώμη του: «Πράγματι, αυτό είναι καλύτερο». Ένας τρίτος: «Μπορώ να προσθέσω κάτι ακόμη με τροποποίηση;» Και του τρίτου η τροποποίηση να είναι μια βελτίωση του δευτέρου και του πρώτου. Πέστε μου, πότε θα συμφωνήσουμε; Όταν δεν υπάρχει ο εγωισμός. Και τότε τι θα έχουμε παρόν; Το Πνεύμα το Άγιον. Και το Πνεύμα το Άγιον συνεπιμαρτυρεί επί των αποφάσεων. Αυτό είναι το ένα παράδειγμα. Το άλλο παράδειγμα είναι, τι λέτε, είναι... Σας είπα, εκκλησία είναι από δύο και πάνω. Ο Κύριος το είπε: «Όπου δύο ή τρεις συνηγμένοι» κλπ. Είναι οι δύο σύζυγοι. Δεν αποτελούν εκκλησία;

Μάλιστα, αν θέλετε, τη λεγόμενη κατ’ οίκον εκκλησία. Αυτοί οι δύο σύζυγοι παίρνουν πάντα αποφάσεις για τη ζωή τους. Συσκέπτονται, αποφασίζουν και ενεργούν. Τώρα, πώς αποφασίζουν και ενεργούν οι δύο σύζυγοι; Ειρηνικά ή μαλώνουν; Αν έχουν τους εγωισμούς των, δεν πρόκειται ποτέ τίποτε ειρηνικό να κάνουν. Τότε διώχνουν το Πνεύμα το Άγιο και αυτό είναι το μεγάλο δυστύχημα. Θέλετε οι σύζυγοι να έχουν συνεπιμαρτυρούν το Πνεύμα το Άγιο; Θα πρέπει να παραμερίσουν τους εγωισμούς των. Και τότε, όταν η σύζυγος προτείνει κάτι, τότε ο σύζυγος δύναται να βελτιώσει...

αυτό που επρότεινε. Και τότε μπορεί πάλι η σύζυγος να βελτιώσει αυτό που είπε ο σύζυγος και βγαίνει τελικά μια απόφαση πάρα πολύ βελτιωμένη. Δεν μαλώνουν. Εάν δεν θα συμφωνήσει ο ένας εκ των δύο, δεν πειράζει. Δεν θα είναι προς θάνατον το πράγμα. Κάτι παίρνουμε σαν απόφαση. Υποχωρούμε. Εκεί έχουμε το Πνεύμα του Θεού. Όταν, αγαπητοί μου, κάποτε οι σύζυγοι δεν συμφωνούν, και μπορεί κάποτε η γυναίκα, επειδή ο σύζυγός της πήρε μία απόφαση για κάτι — τι να σας πω; Μα, τι να σας πω; Για τα έπιπλα, ας πούμε. Είπε «να πάρω αυτά τα έπιπλα». Αχ, τα πήραμε. Η γυναίκα να λιώνει και να μαραζώνει και να κλαίει κάθε μέρα γιατί δεν πήραν τα έπιπλα που ήθελε.

Βρε, μπορεί το σπίτι αυτό να έχει ειρήνη εκεί μέσα; Επί υλικών πραγμάτων, τι λέει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος; Ποτέ μην μετανοήσεις επί υλικών πραγμάτων. Μπορεί να μην πήραμε κάτι όσο το θέλαμε, πήραμε κάτι πιο κατώτερο· δεν πειράζει. Καλά να είμαστε, καλά να είμαστε, τίποτε άλλο. Πρέπει να μαλώνουμε; Πρέπει να έχουμε γκρίνια συνέχεια; Λοιπόν, νομίζω όσο ποτέ, όσο καμιά άλλη περίπτωση, δεν έχει ανάγκη από το Άγιο Πνεύμα όσο οι δύο σύζυγοι μέσα στο σπίτι. Πιστεύω να συμφωνείτε. Και προχωρούμε. Και πάλι: «Τοῖς τῆς δικαιοσύνης ὁπλίταις προσφωνῶν λέγει...»

πνεύμα του Άγιου λέγει «Εις τους οπλήντας» αρετής — δικαιοσύνη θα πει αρετή — τους προσφωνεί και τους λέγει: «Καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου δέξασθε, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, διὰ πάσης προσευχῆς καὶ δεήσεως». Και πάλι, βλέπετε, δεν τα σχολιάζει όλα. Ό,τι κυριότερο βρει κάπως. «Μὴ μεθύσκεσθε οἴνῳ, ἐν ᾧ ἐστὶν ἀσωτία, ἀλλὰ πληροῦσθε ἐν Πνεύματι, λαλοῦντες ἑαυτοῖς ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς». Τι ωραίο αυτό! Και μη μεθάτε με κρασί, στο οποίον υπάρχει ασωτεία.

Είναι στο κρασί, αν και η σύνταξη αυτό βγάζει, «ἐν ᾧ», εν τω οποίω είναι, εννοείται, το υποκείμενο είναι ο οίνος, αλλά θα λέγαμε ότι είναι ο τρόπος που θα χρησιμοποιήσουμε το κρασί. Συνεπώς, μη μεθάτε με κρασί στο οποίο υπάρχει ασωτία.

Είπα έτσι για να μην νομίσουμε ότι ο Θεός έχει αποταμιεύσει μέσα στη δημιουργία πράγματα τα οποία καθεαυτά είναι ασωτία, προς Θεού. Ούτε τα ναρκωτικά. Τα ναρκωτικά δεν είναι κάτι που ο Θεός τα έκανε και περιέχουν μέσα τους την ασωτία. Όχι. Εμείς κάνουμε κακή χρήση. Ύστερα μην ξεχνάτε ότι...

Κατά αυτό, σήμερα το έλεγα σε κάποιον, κάποιο παιδί, ο οποίος μήπως του αρέσει πολύ ο καφές. Του λέω, καφές; Δεν θα πιεις καφέ. Θα πίνεις καφέ; Διότι, διότι και τα λοιπά. Και μάλιστα παιδί θα πίνει καφέ; Είναι πάρα πολύ επικίνδυνο. Αν σας αρέσει, αν το κρίνετε σωστό, εξάλλου δεν το λέγω εγώ ούτε πρωτοτυπώ, είναι γραμμένο. Ο καφές δεν είναι εδώδιμον προϊόν, δηλαδή φαγώσιμο. Ο καφές είναι φαρμακολογικόν προϊόν και θα έπρεπε να πουλιέται στα φαρμακεία και όχι στα μπακάλικα. Φταίει ο Θεός αν εμείς κάναμε κακή χρήση των πραγμάτων; Βέβαια όχι ο Θεός. Λοιπόν, μη μεθάτε με κρασί στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά πληρούσθε. Γιατί χρησιμοποιεί το «πληρούσθε»; Διότι χρησιμοποίησε τη μέθη...

η οποία μέθη προϋποθέτει μια πλήρωση, ένα γέμισμα. Γι’ αυτό χρησιμοποιεί το ρήμα «πληρούσθε», με Πνεύμα Άγιον, και να λαλείτε στους εαυτούς σας ψαλμούς και ύμνους και ωδάς πνευματικάς. Ακόμα λίγα, κάνα σχόλιο να πούμε εδώ. Αγαπητοί μου, το θέμα του κρασιού ή των οινοπνευματωδών ποτών ας το προσέχουμε. Πολλοί αδελφοί κάνουν μία χρήση που, χωρίς να το καταλάβουν, έχει γίνει κατάχρηση. Όταν κάθε μέρα πίνουμε ένα οινοπνευματώδες ποτόν, είτε κρασί είτε μπύρα, πολύ χειρότερα αν αυτό είναι τσίπουρο ή ούζον, εάν καθημερινά πίνουμε, και παίρνω αυτά τα ελληνικά...

Τι να πω για τα ξένα, τα οποία είναι 90 βαθμοί οινόπνευμα; Τι να πω; Τι πιστεύετε; Αν κάθε μέρα χρησιμοποιούμε στα γεύματά μας, μεσημέρι και βράδυ, οινοπνευματώδες ποτόν, τι νομίζετε; Υπερβολικό είναι αν σας πω, δεν το λέγω εγώ, είναι γραμμένο, ότι δημιουργείται ένας χρόνιος αλκοολισμός; Δηλαδή μια χρονία δηλητηρίαση, η οποία δεν φαίνεται. Πολλές φορές νομίζομε ότι η οξεία δηλητηρίαση είναι εκείνη που είναι επικίνδυνη. Και η οξεία δηλητηρίαση είναι η μέθη. Αλλά η άλλη είναι βραδεία, αλλά ασφαλής.

Τίχαμερ Τοτ. Ο Ούγγρος συγγραφεύς, που με βιβλιαράκια που έχουν μεταφραστεί παλιότερα χρόνια, τα διάβαζαν οι νέοι μας, έγραψε ένα βιβλιαράκι, «Οι νέοι και το αλκοόλ», συνιστά και λέει στους φοιτητές: «Παιδί μου, όσο είσαι φοιτητής, μην πιεις καθόλου οινοπνευματώδη ποτά». Ένας γιατρός χειρουργός ξένος, στην παρατήρηση γιατί δεν πίνει οινοπνευματώδη ποτά, είπε: «Διότι θέλω, όσο μπορώ περισσότερο, γερνώντας, περνώντας η ηλικία μου, να έχω σταθερό χέρι για να μπορώ να εγχειρίζω». Έτσι θα λέγαμε ότι δεν είναι αμαρτία το οινοπνευματώδες ποτόν όταν γίνεται μία λογική χρήση.

Η Εκκλησία μας, πάρα πολύ σοφά, όταν έχει βάλει τη νηστεία του λαδιού, ταυτόχρονα έχει βάλει και τη νηστεία του κρασιού. Όταν νηστεύομαι από λάδι, δεν πίνω οινοπνευματώδη ποτά. Αυτό είναι πασίγνωστο. Γι’ αυτό όταν τρώμε λάδι, συγγνώμη, όταν είναι μια Τετάρτη, Παρασκευή, εννοείται εκτός Σαρακοστής, και είναι γιορτή, τότε το Ωρολόγιο γράφει «κατάλυσις οίνου και ελαίου», που σημαίνει ότι το οινοπνευματώδες είναι της στάθμης του ελαίου. Νηστεύεις δηλαδή, δεν θα πιεις οινοπνευματώδες ποτό. Ωραίος τρόπος αυτός, ώστε από τη μια αυτό, από την άλλη η εγκράτεια που πρέπει να υπάρχει κατά τη διάρκεια μιας νηστείας, Σαρακοστής, Τετάρτη, Παρασκευή, Σαρακοστές.

Τώρα η εγκράτεια είναι και τις Κυριακές που νηστεία δεν υπάρχει, έξω από Σαρακοστές εννοείται, αλλά διά το επίσημον της ημέρας υπάρχει εγκράτεια, ή την ημέρα που θα κοινωνήσουμε ή ό,τι άλλο. Τότε, ή όπως είναι η Διακαινήσιμος Εβδομάδα, κατάλυσις σε όλα, αλλά εγκράτεια στις σχέσεις των συζύγων. Τότε, τότε, ωραιότατα υπάρχει η ανάπτυξη της εγκρατείας σε όλα τα πράγματα. Έρχεται δηλαδή σε αυτό το άλογον — είπα άλογον, ήθελα να πω ίππος, αλλά καλύτερα. Ο ίππος είναι άλογον ζώο και άλογος είναι επίθετο και δεν είναι ουσιαστικό, και έτσι έφυγε ο ίππος και έγινε ο ίππος άλογον. Άλογον είναι όμως και η γάτα.

Άλογον ζώον, και ο σκύλος άλογον ζώον. Θα πει, δεν έχει λογική. Αυτό λοιπόν το άλογον, τα ένστικτα, έρχεται η Εκκλησία με το σοφό αυτό τρόπο να σου βάλει στα χέρια τα ηνία, για να μπορείς να κρατάς αυτό το άλογον που είναι μέσα σου, αδελφέ μου. Αυτό αλήθεια δεν είναι πολύ σοφόν; Ένας Γάλλος γιατρός, ο Ρενέ Μπιό, ήταν συνεργάτης του Αλέξη Καρέλ, έγραψε ένα βιβλίο σχετικό με την οικογένεια, σχετικό με την οικογένεια, και γράφει το εξής: «Ο ηδονισμός στους συζύγους είναι το σαράκι της ευτυχίας του γάμου». Θα το πω πάλι μια φορά. Ο ηδονισμός...

στους συζύγους είναι το σαράκι της ευτυχίας του γάμου. Θέλετε να μιλήσω ότι σε αυτή την αναζήτηση του ηδονισμού υπάρχει κατόπιν η πτώση στις διαστροφές; Στις διαστροφές, ένα φαινόμενο τόσο, δυστυχώς, συνηθέστατο στην εποχή μας. Όταν λοιπόν αναζητείται με κάθε τρόπο το ηδονιστικό στοιχείο, τότε πεθαίνει ο γάμος, πεθαίνει η ευτυχία του γάμου. Και η Εκκλησία, όταν βάζει την εγκράτεια, την βάζει σοφότατα, εν Αγίω Πνεύματι. Και το κρασί, σου λέει, όχι, κατάλυσις οίνου, όταν είναι Σαρακοστή ή Τετάρτη, Παρασκευή. Σου βάζει γκέμια.

Η Εκκλησία σου λέγει, δεν θα συνέρχεσαι ημέρες Σαρακοστής και νηστείας. Σου βάζει γκέμια για να περιοριστεί ο ηδονισμός. Όπως και στο θέμα του φαγητού, να μην πέσει η γαστριμαργία. Και όλα αυτά είναι τόσο σοφά στη μορφή τους, στην ποιότητά τους και στην ποσότητά τους. Είπα και στην ποσότητά τους. Αν λογαριάσετε, κάτι παραπάνω από το μισό χρόνο, δηλαδή κάτι παραπάνω από τις 180 ημέρες το χρόνο, υπάρχει νηστεία. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Δηλαδή οι μισές μέρες είναι νηστεία, και μια που σε αφήνει, μετά σε τραβάει πάλι πίσω. Πόσο σοφά! Γι’ αυτό πρέπει...

να εκτιμήσουμε τους κανόνες της Εκκλησίας μας. Δεν είναι βάναυσοι, δεν είναι αψυχολόγητοι, είναι σοφοί. Είναι σοφοί γιατί έγιναν εν Πνεύματι Αγίω, όπως τώρα όλα αυτά σας τα λέγω. Ακόμη, μην μάθετε τα παιδιά σας — επανέρχομαι στο θέμα του οινοπνεύματος — μην μάθετε τα παιδιά σας να πίνουν οινόπνευμα.

Μερικοί... Μερικοί μπαμπάδες θέλουν τους κανακάρηδές των, αν έχουν ένα κανακάρη, έναν, και ο Θεός να φυλάξει το παιδί πώς το χαλούν. Θα τρομάξετε να σας πω. Γιατί να τρομάξετε; Όλοι πιθανότατα το έχετε δει, και ίσως και πολλές φορές. Να μαθαίνουν το μικρό παιδί, το αγοράκι, από 4-5 χρονών.

Του βάζουνε οινοπνευματώδες ποτόν, λίγο μπύρα, λίγο κρασί στο στόμα, για να συνηθίζει το οινόπνευμα. Ακούστε, για να γίνει άνδρας. Συνηθίζουν το παιδάκι να βλασφημά τα θεία, μη σας κάνει εντύπωση. Ξέρετε γιατί; Για να γίνει άνδρας. Αν τώρα η μέθη και η βλασφημία συνιστούν στοιχεία του ανδρισμού, τα θέτω υπό την κρίση σας και μπορείτε να σκεφτείτε μόνοι σας. Ακόμη υπάρχουν γυναίκες, γιατί είναι στο χώρο αυτών των ποικίλων περιέργων αντιλήψεων, διαστρεβλωμένων αντιλήψεων...

οι οποίες θα ήθελαν έναν άντρα, γιατί έτσι θα τον ήθελαν, γιατί νομίζουν ότι η αρρενωπότητά του εκεί βρίσκεται: αν καπνίζει, αν πίνει και πέφτει και ξύλο. Ναι, υπάρχουν τέτοιες γυναίκες, και πέφτει και ξύλο. Δηλαδή τέτοιες γυναίκες θέλουν να φάνε ξύλο. Γιατί έτσι έχουν την αίσθηση ότι ο σύζυγος έχει αρρενωπότητα, είναι άνδρας. Αυτά όλα, αγαπητοί μου, είναι στοιχεία διαστροφής. Είναι στοιχεία διαστροφής. Μια φορά είχα πάει σε ένα σπίτι. Ήμουνα νέος. Βέβαια τώρα πρώτη φορά το λέω αυτό δημοσίως, δεν...

ξέρω αν έπρεπε να το πω. Επεσκεύαζα κάτι ραδιόφωνα, ήμουνα ραδιοηλεκτρολόγος πάλαι ποτέ, και είχα πάει σε γνωστή μας, πάλι, στα κυρία, το ραδιόφωνό της που είχε χαλάσει, της το έφτιαξα, της οποίας ο σύζυγος είχε πεθάνει. Ήσαν ηλικιωμένοι οι άνθρωποι. Αυτός πέθανε ηλικιωμένος άνθρωπος και αυτή ήταν ηλικιωμένη κυρία. Όταν πήγα το ραδιόφωνο, αντελήφθηκα, αντελήφθηκα, κάτι δεν πήγαινε καλά. Χωρίς να είμεθα καχύποπτοι άνθρωποι, αγαπητοί μου, πρέπει λίγο το μυαλό να παίρνει στροφή. Μου λέει: «Κάτσε λιγάκι». Εγώ βιάστηκα να φύγω, είχα δουλειά. Λοιπόν, «πώς ήρθατε εδώ;»

«Δεν έχω καιρό, έχω εργασία». Μου λέει: «Κάτι δεν σου προσφέρω; Οινοπνευματώδες ποτό;» Λέω: «Δεν πίνω». Μου λέει: «Ένα τσιγάρο;» Λέω: «Δεν καπνίζω». Μου λέει: «Ε, κάτσε λιγάκι». Αυτή κάτι άλλο γύρευε. Κάτι άλλο γύρευε. Αλίμονο όσοι πηγαίνουν νέοι τεχνίτες στα σπίτια να φτιάξουν κάτι και υπάρχουν τέτοιες γυναίκες οι οποίες κτλ. Αλίμονο πολλές φορές, αλίμονο. Και ένας νέος που μπαίνει σε ένα σπίτι, και παντρεμένος ακόμη, να είναι πάρα πολύ προσεκτικός. Πάρα πολύ προσεκτικός. Και τότε, μου λέει, εγώ μάλιστα κάνω έτσι δήθεν να δω το ρολόι, ότι πέρασε η ώρα. «Είμαι βιαστικός», δηλαδή δημιούργησα ένα τεχνητό, θα λέγαμε έτσι, μια τεχνητή βιασύνη. Μου λέει: «Πα, περίεργο, δεν πίνεις, δεν καπνίζεις...»

Θεοτόκου, διάδοχος της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγέλιο των Ουρανών. Εκεί η ασωτία. Μη μεθάμε, όπως μας λέγει το Πνεύμα του Θεού. Αλλά με τι να μεθάμε; Με Πνεύμα Άγιο, λέγει ο Λόγος του Θεού. Εκείνο το «πληρούσθε», δηλαδή να γεμίσετε από το Πνεύμα του Θεού. Και όταν γεμίσετε από το Πνεύμα του Θεού, τότε, ακούστε τότε. Ξέρετε οι μπεκρήδες τι κάνουν, ήμουν εκείνοι που εμέθησαν.

Βέβαια τρικλίζουν στον δρόμο. Ύστερα αγκαλιάζουν τα τηλεγραφόξυλα. Ύστερα δεν βρίσκουν την κλειδαριά να βάλουν το κλειδί. Ύστερα όποιον βρουν στον δρόμο τον αγκαλιάζουν. Αλίμονο στον ιερέα που θα βρουν στον δρόμο τους. Θα επιπέσει ο μεθυσμένος άνθρωπος να τον αγκαλιάσει και να τον φιλάει. Αγαπητοί μου, έχω πέσει θύμα, γι’ αυτό σας το λέγω. Αλλά και τραγουδάνε στον δρόμο. Υπάρχει ευθυμία. Μπορεί να είναι μία, δύο η ώρα. Θα πάνε σπίτι και θα ανοίξουν τα παράθυρα, γιατί έχουν ζέστη. Ξέρετε, αυτός που πίνει έχει ζέστη, ζεσταίνεται. Είναι φαινομενική όμως αυτή η ζέστη. Απλούστατα, τα κύτταρα, αν τα λέω καλά, να με συγχωρούν οι...

αδελφοί ιατροί, είμαι προπετής σε μερικά τέτοια πράγματα, τι να κάνουμε όμως. Τα κύτταρα θέλουν να διώξουν το οινόπνευμα, γιατί είναι εχθρός του κυττάρου το οινόπνευμα, επειδή το κύτταρο το αφυδατώνει και το κύτταρο έχει ανάγκη από το νερό που έχει. Έτσι λοιπόν το κύτταρο θέλει να διώξει το οινόπνευμα. Από πού τώρα να φύγει; Τα κύτταρα που είναι στην επιφάνεια, στο δέρμα, από εκεί διώχνουν το οινόπνευμα, δηλαδή μέσα από την επιδερμίδα. Γι’ αυτό η επιδερμίδα και κοκκινίζει και είναι ζεστή. Αλλά είναι ψεύτικη ζέστη αυτή. Δεν είναι ζέστη από πραγματικές θερμίδες, όπως είναι από το ζάχαρο που θα φας, τη σταφίδα. Είναι ψεύτικη ζέστη. Γι’ αυτό οι μπεκρήδες, άμα πέσουν έξω στον δρόμο να κοιμηθούν...

κάνει και κρύο, ζεσταίνονται. Σκάζουν. Το πρωί τους βρίσκουνε ξυλιασμένους, παγωμένους, πεθαμένους. Γιατί; Γιατί ήταν ψεύτικη ζέστη, δεν ήταν αληθινή. Έτσι λοιπόν ανοίγει τα παράθυρα και αρχίζει να τραγουδάει, να βάζει το ραδιόφωνο εις τη διαπασών. Δεν λογαριάζει ότι είναι δύο τη νύχτα, ότι οι γείτονες κοιμώνται. Ε, λοιπόν, και αυτός που γεμίζει από το Πνεύμα του Θεού τραγουδάει. Γι’ αυτό είναι μέθη το Πνεύμα το Άγιον. Το λέγαμε, ενθυμείσθε, ήταν σε αυτή την κατήχηση, στην περσινή, δηλαδή στη 16-17, δεν θυμούμαι. Είναι μέθη το Πνεύμα το Άγιο. Γι’ αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος: «λαλοῦντες ἑαυτοῖς ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς». Προσέξτε τι λέει.

«Λαλοῦντες ἑαυτοῖς», στους εαυτούς σας. Μην ανοίξετε τα παράθυρα και αρχίσετε να ξεφωνίζετε. Γιατί πώς θα σας εκλάβουν οι άνθρωποι; Αλλά «ἑαυτοῖς» τι θα πει; Καταλαβαίνετε ποιος είναι ο εαυτός σας. Δηλαδή να σιγοψάλλετε. Να σιγοψάλλετε. Αυτό θα πει «λαλοῦντες ἑαυτοῖς». Ο πνευματικός άνθρωπος που μεθά από το Πνεύμα του Θεού έχει τη φρόνηση, έχει τετράγωνο το μυαλό του. Είναι ωραίος άνθρωπος, χαρούμενος. Και ξέρετε, «εὐθυμεῖ τις; ψαλλέτω», λέει ο Απόστολος Παύλος. Ευθυμεί κάποιος; Να ψάλλει. Και συνεπώς, όταν έχεις το Πνεύμα του Θεού, ευθυμείς και ευθυμώντας ψάλλεις. Αυτή τη μέθη πρέπει πάντα να προσέχουμε.

Πηγαίνουμε λίγο πιο κάτω. Και πάλι: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μετὰ πάντων ἡμῶν». Αυτό είναι ένα ωραιότατο χωρίο και επιτρέψατέ μου με αυτό να τελειώσουμε τη σημερινή μας μελέτη, γιατί η παρακάτω παράγραφος είναι... Είναι 34, 35, 36, 37 και 38. Κυρίως ξαναγυρίζει ο Άγιος Κύριλλος, διότι είναι η προτελευταία κατήχηση. Προτελευταία, εκτός από τις μυσταγωγικές. Γιατί η τελευταία, η 18η, είναι 18. Αυτή είναι η 17η. Βάλτε όμως και την προκατήχηση, γίνονται 19.

Πέντε οι μυσταγωγικές, 24. Μας ομιλεί για την Ανάσταση των Νεκρών. Φαίνεται όμως ότι μπορεί να αρχίσουμε φέτος, θα το δούμε, αλλά θα είναι, πρώτα ο Θεός, η κατήχηση, αν ζήσουμε, της επομένης χρονιάς, που αναφέρεται στην Ανάσταση των Νεκρών. Αλλά σε αυτές τις παραγράφους που σας είπα προηγουμένως, ανανεώνει στους κατηχουμένους του τη φροντίδα να προσέξουν τώρα που πλησιάζει το θέμα της βαπτίσεώς των. Βέβαια, κάνει και μνεία για το Πνεύμα το Άγιο, αλλά κυρίως αναφέρεται σε αυτό. Όπως λέει: «βλέπε, μήποτε κατὰ τὸν Σίμωνα προσέρχῃ τῷ βαπτίσματι ὑποκρινόμενος», όπως ο Σίμων, για τον οποίο έκανε λόγο στην προκατήχηση, στην πρώτη...

της προκατηχήσεως. Μην είσαι, λέγει, σαν τον Σίμωνα τον μάγο, που ζήτησε να βαπτιστεί, αλλά υπεκρίνετο, και λοιπά και λοιπά. Ας δούμε λοιπόν αυτό το χωρίο, το οποίο είναι πάρα πολύ ωραίο και πολύ γεμάτο. Ουσιαστικά αυτό είναι μια ευλογία. Εξάλλου με την ευχήν αυτήν, την ευλογία, και ο Απόστολος Παύλος τελειώνει τη Δευτέρα του προς Κορινθίους επιστολή. Θα το ξαναπώ: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μετὰ πάντων ἡμῶν». Είναι δε τύπος ευλογίας της Καινής Διαθήκης. Επειδή λοιπόν είναι τύπος ευλογίας της Καινής Διαθήκης, που αναφέρονται εδώ και τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος...

αυτό ακριβώς η Εκκλησία μας έχει βάλει, αυτόν τον τύπον, μέσα στη Θεία Λειτουργία. Όταν βγαίνει ο ιερεύς και λέει: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ Πατρὸς» — βάζει το «Πατρός», γιατί όταν λέει εδώ Θεόν εννοεί τον Πατέρα — «καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Έτσι; Αυτό βάζει η Εκκλησία. Δεν αλλάζει. Το γράμμα λίγο αλλάζει, αλλά το πνεύμα είναι το ίδιο. Ή, δηλαδή, είθε να είναι μαζί με όλους εσάς. Είναι λοιπόν τύπος ευλογίας βασικής και θεμελιώδους σημασίας. Προσέξτε επάνω σε αυτό. Αυτή η ευλογία, η οποία έχει να φεύγει από τον Πατέρα, τον Υιόν και το Πνεύμα το Άγιον...

είναι θεμελιώδους σημασίας, γιατί χωρίς την ευλογία δεν γίνεται τίποτα. Δεν ευοδούται τίποτα. Γι’ αυτό, για να υπάρξει ολόκληρη η κτίσις, η δημιουργία, τόσο η έλλογος, όπως είναι οι άνθρωποι — ομιλώ για την ορατή, δεν ομιλώ για τους αγγέλους, όχι ότι δεν θα έπρεπε να συμπεριληφθούν, απλώς — όσο και η άλογος κτίσις, δηλαδή τα ζώα, όλα αυτά, για να υπάρξουν, χρειάζονται την ευλογία του Θεού. Τίνος Θεού; Του Αγίου Τριαδικού Θεού. Γι’ αυτό, όταν ο Θεός έκανε την κτίση, τη δημιουργία, όλα τα ευλόγησε. Και τα ευλόγησε ως εξής.

Έκανε την άλογον κτίση, γιατί προηγήθηκε του ανθρώπου αυτή. Γράφει το βιβλίο της Γενέσεως: «Και ευλόγησεν αυτά», αυτά, ζώα, φυτά, «ο Θεός λέγων· αυξάνεσθε και πληθύνεσθε». Πού έγκειται η ευλογία; Εις την αύξησιν και εις την πλήθυνσιν. Όταν έκανε τον άνθρωπον, έπρεπε και εκείνος να ευλογηθεί, κατά μείζονα λόγο. Και γράφει η Γραφή: «Και ευλόγησεν αυτούς». Προσέξτε: τα ζώα, αυτά· τους ανθρώπους, αυτούς. «Ο Θεός λέγων· αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην».

«Κατακυριεύσατε αυτής». Δια μεν τα ζώα υπάρχει μόνο το «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», δια δε τον άνθρωπο αναφέρονται τέσσερα στοιχεία. Είναι η αύξηση, η πλήθυνση, η πλήρωση της γης και η κατακυρίευση της γης. Δηλαδή να είναι ο άρχων, ο κύριος της δημιουργίας, ο άνθρωπος. Αλλά έπρεπε να ευλογηθεί όχι μόνο ο χώρος, που απετελείτο από το ζωικό και φυτικό βασίλειο, έπρεπε να ευλογηθεί και ο χρόνος. Και όταν ο Θεός ετελείωσε τη δημιουργία, έρχεται τώρα να ευλογήσει τον χρόνο: «Και ευλόγησεν ο Θεός την ημέραν την εβδόμην και ηγίασεν αυτήν».

Λοιπόν, εδώ... Η ολόκληρη κτίση ευλογείται για να μπορεί να σταθεί και ευλογείται από τον Άγιο Τριαδικό Θεό. Μάλιστα, να δείτε το αντίθετο. Ο ψαλμωδός λέει: «Αποστρέψαντος δε σου το πρόσωπον ταραχθήσονται». Όταν συ, ο Θεός, στρέψεις το πρόσωπό σου και δεν δίνεις πλέον την ευλογία σου, τα πάντα θα μπουν μέσα σε μια ταραχή, σε έναν σεισμό, σε μια κατάσταση που θα είναι ξένη προς τα δημιουργήματα. Όταν ο Χριστός ήλθε στη γη, ο Υιός ευλόγησε τα πάντα. Ευλόγησε τους μαθητάς του. Ευλόγησε τα ύδατα. Ευλόγησε το ψωμί στους πεντακισχιλίους.

Ευλόγησε το κρασί στον γάμο της Κανά, ευλόγησε την αλιεία, όταν πιάσαν πολλά ψάρια οι μαθητές, ευλόγησε τα πάντα, ευλόγησε την Εκκλησία. Ανερχόμενος ο Κύριος προς τον Ουρανόν, «επάρας», λέει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, «τας χείρας αυτού», σήκωσε τα χέρια του, «ευλόγησεν αυτούς». Ποιους; Τους μαθητάς. «Και εγένετο εν τω ευλογείν αυτόν αυτούς», και ενώ τους ευλογούσε, διότι οι μαθητές ήσαν ο πυρήνας της Εκκλησίας, «διέστη απ’ αυτών και ανεφέρετο εις τον Ουρανόν». Δηλαδή έφυγε και έμεινε στον Ουρανό ευλογώντας διαρκώς.

Ολόκληρη τη δημιουργία, προπαντός δε την Εκκλησία του. Βλέπετε, λοιπόν, ότι η ευλογία είναι θεμελιώδους σημασίας. Στην Εκκλησία της Παλαιάς Διαθήκης η ευλογία ήταν πρωταρχικής σημασίας. Θυμηθείτε, παρακαλώ, όταν είπε ο Ησαύ κλαίγοντας: «Δεν υπάρχει για μένα, πατέρα μου, ευλογία;»

Υπάρχει θεολογία. Εδώ ήταν δε η ευλογία του πρωτοτόκου, για να φέρει τον Μεσσία. Λέει: «Δεν υπάρχει, πατέρα; Δεν υπάρχει;» Τα χωράφια σου να πηγαίνουν καλά, τα ζώα σου να πηγαίνουν καλά. Την έχασε την ευλογία του να φέρει τον Μεσσία.

Λέει η Καινή Διαθήκη πάνω σε αυτό, αν και έκλαιγε γοερώς, δεν μπόρεσε να πάρει την ευλογία. Σπουδαίο πράγμα είναι η ευλογία. Αλλά ο Θεός, όταν δίδει τις εντολές Του, λέει: «Μη φοβηθείς το έβδομο έτος να δανείσεις, γιατί τότε τα δάνεια χαρίζονται». Τι ευεργετικός νόμος αυτός του Θεού! Ή να δώσεις ελεημοσύνη ή ό,τι άλλο. Διότι, αν δώσεις, τότε ο Κύριος θα σε ευλογήσει. Πολύ ωραίο. Και υπάρχει δε τύπος της ευλογίας. Είναι στους Αριθμούς. Κι άλλες φορές σας τον έχω πει αυτόν τον τύπο. Γρήγορα γρήγορα σας τον λέω, γιατί θέλω να είναι ωραίο: «Και ελάλησεν Κύριος προς Μωυσήν λέγων».

«Λάλησον Ααρών και τοις υιοίς αυτού λέγων· ούτως ευλογήσετε τους υιούς Ισραήλ λέγοντες αυτοίς». Έτσι σεις, ιερείς, θα ευλογείτε τον λαό. Γι’ αυτό εντολή είναι αυτό. Εντολή. Γι’ αυτό σας λέω: «Να σας ευλογεί ο Κύριος. Να σας ευλογεί ο Κύριος». Όλη την ώρα, όπως περνάτε: «Να σας ευλογήσει ο Κύριος. Να σας ευλογήσει ο Κύριος», συνέχεια. Είναι εντολή. Είναι εντολή και την έχετε ανάγκη την ευλογία, διότι, όπως λέγει παρακάτω: «Και επιθήσουσι το όνομά μου επί τους υιούς Ισραήλ και εγώ Κύριος ευλογήσω αυτούς». Δεν ευλογεί ο ιερεύς, ευλογεί ο Κύριος. Αρκεί να βάλουν το όνομά μου, λέει, σ’ αυτούς. Όταν εγώ σας λέγω «να σας ευλογήσει ο Κύριος», επιθέτω το όνομα του Κυρίου σε εσάς και παίρνετε την ευλογία από τον Θεό. Μην το πάρετε, λοιπόν, ότι είναι μία λεπτομέρεια να

ζητήσουμε την ευλογία. Προσέξτε, ακούστε και τον τύπο της ευλογίας: «Ευλογήσαι σε Κύριος», είναι σε διατύπωση ευκτικής, «και φυλάξαι σε». Το «σαι» με άλφα γιώτα, όλα άλφα γιώτα. Να σε ευλογήσει ο Κύριος και να σε φυλάξει. «Επιφάναι Κύριος το πρόσωπον αυτού επί σε και ελεήσαι σε». Να δείξει το πρόσωπό του ο Κύριος εσένα, ευμενές πρόσωπον, και να σε ελεήσει. «Επάραι Κύριος το πρόσωπον αυτού επί σε και δώη σοι ειρήνην». Να σηκώσει ο Κύριος το πρόσωπό του και να σου δώσει ειρήνη. Και όπως λέγει ο Προκόπιος: «Επιθήσουσιν· οράς, βλέπεις, ότι το όνομα του Κυρίου τας ευλογίας ενεργεί, ουχ ο το όνομα λέγων». Όχι ο ιερεύς που λέει την ευλογία, αλλά ο Κύριος ευλογεί. Και

αν αμαρτωλός ευλογεί, ομοίως ενεργείται παρά τω πιστώς δεχομένω την ευλογία. Και αν εγώ είμαι αμαρτωλός άνθρωπος, εσείς θα πάρετε την ευλογία του Θεού. Γιατί δεν είναι από μένα. Εγώ δεν είμαι πηγή ευλογίας, πηγή ευλογίας είναι ο Θεός. Ερχόμεθα στην Καινή Διαθήκη. Προσέξτε. Τι έχουμε; «Η χάρις του Κυρίου Ιησού Χριστού», του Ιησού Χριστού, «και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος» ή, αν πάρω το αγιογραφικό, «μετά πάντων ημών». Γιατί λέγει αυτά τα τρία πράγματα με διαφορετική τοποθέτηση; Λέει, ως προς το πρόσωπο του Ιησού Χριστού, λέγει «η χάρις». Γιατί; Διότι, απλούστατα...

Εεεε... Εμφανίζεται καταρχάς ο Άγιος Τριαδικός Θεός που ευλογεί, αλλά, όπως λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στο πρώτο του κεφάλαιο, «η χάρις διά Ιησού Χριστού εγένετο». Τι θα πει χάρις εδώ; Έχει δύο σημασίες. Καταρχάς μεν τη σημασία που λέμε για έναν κατάδικο: του δώσαμε χάρη. Δηλαδή, τον αμνηστεύσαμε, τον βγάλαμε από τη φυλακή. Χάρη. Αυτό πώς έγινε; Ήρθε ο Χριστός και μας έδωσε τη χάρη. Ας μου επιτραπεί, εδώ, βλέπετε, λίγο εδίστασα, κόμπιασα να το πω. Ήθελα να πω το ρήμα «εγένετο», αλλά προσπαθούσα να βρω ένα παράλληλο για να σας το μεταφράσω. Ορθώς είπε «εγένετο» και όχι «έδωσε». Ξέρετε γιατί;

Δεν είναι κομιστής της χάριτος ο Χριστός, αλλά ο ίδιος είναι η χάρις που μας δόθηκε. Γι’ αυτό λέγει πολύ θεόπνευστα ότι «η χάρις διά Ιησού Χριστού» όχι εδόθη, αλλά εγένετο. Λίγο πιο πάνω στο κείμενο λέει: «Ο νόμος διά Μωυσέως εδόθη». Γιατί ο Μωυσής δεν είναι η πηγή του νόμου. Ο Μωυσής είναι ο μεσάζων. Ορθώς, λοιπόν, είπε «εδόθη». Εδώ «εγένετο», γιατί ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός είναι η χάρη. Να δείτε την ακρίβεια του πράγματος. Κατόπιν τι λέγει; «Και η αγάπη του Θεού και Πατρός», λέμε στη Θεία Λειτουργία. Ναι, διότι η αγάπη του Πατρός...

Έστειλε τον Υιόν και το Άγιο Πνεύμα εις τον κόσμο. «Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε», λέει στο τρίτο κεφάλαιο, δέκατος έκτος στίχος, ο Ιωάννης, «ώστε έδωκε τον Υιόν αυτού τον μονογενή». Ώστε, λοιπόν, η αγάπη ανήκει στον Πατέρα, η χάρις ανήκει στον Υιόν. Και τι λέει παρακάτω; «Και», παρακαλώ, λέει, «και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος» να είναι μαζί σας. Η κοινωνία. Γιατί λέει «η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος»; Γιατί το Άγιο Πνεύμα μένει μαζί μας. «Θα σας στείλω», λέει ο Κύριος, «άλλον Παράκλητον», που θα μένει μαζί σας στην Εκκλησία. Αυτό το «θα μένει» σημαίνει θα έχετε κοινωνία. Να το πω έτσι απλώς ελληνικά, θα έχετε συντροφιά το Πνεύμα το Άγιον. Γι’ αυτό λέγει «και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος» να

είναι μαζί σας. Τι ωραίος τύπος ευλογίας, αγαπητοί μου. Κι αν, ξέρετε, αρχίζαμε να έχουμε μια λειτουργική αγωγή και αγιογραφική και τα καταλαβαίναμε αυτά, όταν είμαστε στη λειτουργία ούτε θα καθόμαστε με τα χέρια στις τσέπες ούτε ακόμη θα καθόμαστε την ώρα που βγαίνει ο ιερεύς να δώσει την ευλογία. Πολλοί κάθονται, γιατί δεν έχουν γνώση του πράγματος και δεν υπάρχει αυτό που λέμε λειτουργική αγωγή. Λείπει. Όταν όμως αυτά τα πράγματα αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε, τότε, ω τότε, εκείνη τη στιγμή θα πείτε: «Πω πω, παίρνω την αγάπη του Πατρός, παίρνω τη χάρη του Υιού και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος». Πόσο πιο μεγάλη ευλογία είναι από κάθε άλλη ευλογία που ποτέ δόθηκε στους ανθρώπους. Αγαπητοί μου, αυτά για απόψε.