Catecheses of St Cyril 151 | 20-03-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My dear friends, we are at paragraph thirty—lambda, the thirtieth paragraph—of Saint Cyril’s Seventeenth Catechetical Lecture, which continues to speak about the Holy Spirit. I have already told you that Saint Cyril is searching through Holy Scripture quickly—very, very quickly—to gather testimonies concerning the presence and activity of the Holy Spirit. Of course, as he himself says, these testimonies are exceedingly numerous. And now, in the thirtieth paragraph, speaking of the New Testament, he says: “Having reached this point in my discourse, may I be forgiven...”

By the Holy Spirit who is in Paul, because... Thank you.

May I be forgiven for not referring to every one of the instances he mentions concerning the Holy Spirit, both because of my own limitation—a limitation of time, as he will tell us shortly—and because of the strain upon you as you...

listen to me. And just imagine, my dear friends: the passage we are studying at this moment is the sixteenth passage since the beginning of this Catechetical Lecture. We may still manage one or two more sessions—perhaps three, I do not know, however many God grants us—for this one lecture. Yet Saint Cyril delivered the whole thing in a single sitting. Of course, as I have told you before, the catechumens had received preliminary instruction. Otherwise, they could never have understood what he was telling them in such a relatively condensed manner. For what are we doing here? We are analyzing it. But Saint Cyril had all this material to give them, and so it was only natural...

that they would grow tired. Saint Cyril apparently did not follow our present-day method—not my own method, but the method we have adopted today—of speaking for only a few minutes. As I have told you before, the liturgical sermon once lasted half an hour, regrettably no longer. What does Holy Scripture tell us? How long did the Apostle Paul speak at Troas? He spoke for an entire night. That was when the incident with Eutychus occurred. Eutychus was a young man, still a boy—perhaps rather heavyset—who sat in the window of a three-story house. He fell asleep, fell to the ground, and was killed; and Paul raised him from the dead. Paul spoke there throughout the night. But little by little, the sermon...

grew shorter over time, until in our day the half-hour liturgical sermon became twenty minutes, then fifteen minutes—until recently it was fifteen—then ten minutes, and now, as I hear, sermons in Athens last about seven minutes. So if the Word of God is offered so sparingly, tell me, how can the people ever be properly instructed? And then we say that our people are uninstructed. But why are they uninstructed? Precisely because the Word of God is not heard. The people must be instructed, and that takes time. As I said, we do not observe these limits here. If...

some people heard that I speak to you for two hours—one hour answering questions and one hour on Saint Cyril—they would come and beat me. Their argument is that people are tired and should not be made any more tired. So we have a miniature Word of God, just as we are moving toward a miniature Divine Liturgy. And here is their argument once again: people today are supposedly too tired, though they can spend the whole night jumping around at dances—those wild, strange dances where any slightly older person, leaping about with the music at full volume, might suffer a heart attack. They do not grow tired there, but they will grow tired from listening to the Word of God?

The weariness is in the ears of the soul, not in these bodily ears—in the soul. People no longer want to listen. The Apostle Paul prophesies this—or rather, the Spirit of God prophesies through the Apostle Paul: people will become dull of hearing. An ancient prophet says the same thing in the Old Testament. They do not want to listen. In particular, they do not want to hear sound teaching. What is sound teaching? Orthodox teaching, correct teaching. And when they reject it because it burdens them—because their hearing, their spiritual hearing, their spiritual faculty of hearing, has grown dull—then, the Apostle Paul says, people will turn instead to listening to...

old wives’ tales. That is what the expression means: stories told by old women. It is meant disparagingly. These are not the stories a grandmother tells her little grandchild, but the tales spun by all sorts of theories about this, that, and the other—things people never grow tired of hearing. For all these tales, these old wives’ myths, “itch the ears,” as the Apostle Paul says. They tickle the hearing, the spiritual hearing. And what does “tickle” mean? They give pleasure. Sound teaching, by contrast, gives no pleasure, because the soul has become distorted.

But how long must Saint Cyril have been speaking here? And although he says, “Forgive me”—or rather, “May the Holy Spirit who is in Paul forgive me”—because perhaps his listeners have already endured much labor, my dear friends, he still has more to say. You will see that he continues speaking right up to the end. Perhaps he said this merely as a stopping point, to acknowledge the situation. Yet he could see that his listeners loved what they were hearing and wanted to listen. How is it that you remain seated in these chairs for two hours and listen? How do you manage it? You have neither beaten me nor gone outside to speak ill of me. Why? Because you do not want your ears tickled by old wives’ tales. You desire sound teaching. This is important—very important indeed. In fact, the Apostle Paul regards this condition...

as a state of degradation. He regards it as a condition belonging to the Last Things, the eschata. Pay attention: it is one of the many, many signs of the Last Things. Consider, for example, the radio. For two hours they can broadcast a thousand crazy things, a thousand foolish things.

But if you ask them to broadcast half an hour of the Word of God, what do they say? “The schedule cannot accommodate it.” It can accommodate foolishness, but it cannot accommodate the Word of God. Saint Cyril continues: “When shall I worthily recount the wondrous deeds performed through the divine uncreated energy of the Holy Spirit, in the name of Christ?” In other words, he means: I hope that one day I shall be given the opportunity to describe...

those wondrous works of Paul which—and this is Saint Cyril’s subject—were set in motion by the Holy Spirit. He then gives a very brief survey of the Book of Acts: “The deeds in Cyprus against Elymas the magician, and those in Lystra”—where Paul performed the miracle of healing the cripple, after which the idolaters came to offer sacrifice to Paul and Barnabas because they had taken them for gods—“the healing of the cripple; the deeds in Cilicia, Phrygia, Galatia, Mysia, and Macedonia; and those in Philippi. I mean the preaching and the expulsion of the pythonic spirit in the name of Christ”—when Paul cast out the demon, the spirit of divination.

“And, during the night and amid the earthquakes, the salvation through Baptism of the jailer and his entire household”—the incident at Philippi. The fact that I mention these things only briefly presupposes that Saint Cyril’s listeners knew the Book of Acts. I also assume that you know Acts through your study of Holy Scripture. “The public addresses in Thessalonica and in the heart of Athens, at the Areopagus; the teachings in Corinth and throughout Achaia.” When, he asks, will I be given the opportunity to tell you about all these things? He prays that he may be given an opportunity to expound worthily upon these wondrous manifestations of the Word of God which, as I have told you, concern the Holy Spirit. “And how shall I worthily recount,” he continues...

“the divine uncreated energies of the Holy Spirit that took place through Paul in Ephesus?” How can I worthily recount the things that happened through Paul in Ephesus, which were nothing other than the divine uncreated energy of the Holy Spirit? “Though the people there had previously been ignorant of Him, they came to know Him through Paul’s teaching. And when Paul laid his hands upon them and the Holy Spirit came upon them, they spoke in tongues and prophesied.”

This concerns those “about twelve” men—approximately twelve men—who came to Ephesus. They were asked whether they had been baptized, and they said yes. “Did you receive the Holy Spirit?” Paul asked. “What is that?” they replied.

They did not even know what the Holy Spirit was. Paul then asked, “Into what baptism, then, were you baptized?” They had received the baptism of John in the Jordan River. Then, my dear friends, the Apostle Paul laid his hands upon these approximately twelve men. They received the Spirit of God and began to speak in tongues and to prophesy—just as had happened on the day of Pentecost. What was all this? It was the divine uncreated energy of the Holy Spirit, though at first they had not even known what the Holy Spirit was. Do you realize, my dear friends, that most of our Christians do not really know what the Holy Spirit is? They have only a vague knowledge of Him. Saint Cyril continues: “So great was the spiritual grace upon Paul...”

He says that the grace upon Paul was so great “that not only did he heal by his touch, but even handkerchiefs and aprons carried away from his body healed diseases and drove out evil spirits. And those who had practiced occult arts brought their books together and burned them before everyone.” Such was Paul’s power, he says, that miracles were worked even through his handkerchiefs and aprons. Since I recently explained to you on another occasion how healing can take place through physical objects, I will not explain it all over again. But Saint Cyril also refers to something else here. I shall say a few words about it, because it is interesting.

When the people heard Paul’s preaching in Ephesus—Paul remained in Ephesus for three years—he wrote in one of his epistles, “A great and effective door has opened to me.”

Well, my dear friends, this great door was the door of the Gospel. In other words, people were believing and receiving Christ. And then, Saint Cyril says, those believers who had practiced the “occult arts”—the Greek construction is literally, “those who had practiced the curious arts”—brought their books. What books? Their books of magic, what we might call their Solomonic books. Their magical books...

They contained magical formulas. They brought these books together and burned them in a certain place. The value of the books, it says, was forty thousand silver coins. Books, of course, were extremely valuable in those days. But the price recorded here by the Spirit of God in the Book of Acts also shows that there must have been a great many of them. What were those who occupied themselves with such things called? Their activity was called “curious arts”: “those who had practiced the curious arts.” What are these “curious arts”? Magic. For magic is called...

“Curious arts”—the Greek expression is in the neuter plural. Why is magic called “curious arts”? In a few words, I would give you the following reason. I make this digression because magic is widespread in our time. It is called “curious” because it deals with things that a person wishes to learn, accomplish, and use outside the natural and lawful way—for example, outside the way appointed by God. God tells us...

God does not reveal to anyone when he will die, unless He judges it fitting to do so. Nor does God generally reveal a person’s future. You know, it would be a dreadful thing if God revealed it to us. Someone might say, “But if I knew, I would...” You would do what? It would be dreadful. We know that we shall die, but we do not know when. If we knew, it would torment us terribly and might even reduce us to complete inactivity. It would be dreadful—just think about it. Then the person prying into forbidden things resorts to demonic paths and methods in order to discover what will happen in the future. Or else, using the powers of nature...

he may employ methods intended to produce an immediate result. For example, how can we obtain rain?

How can rain be produced? The lawful way is to entreat God. Another lawful way is to use a scientific method to bring about rain. I would say that it is even better if both methods are used. And I do not say this arbitrarily. The proof is what the Wisdom of Sirach says in the case of illness: “My child, when you fall ill, pray to God and go to the physician.” It does not say only, “Pray to God,” but, “Pray and go to the physician.”

Nor does it say only, “Go to the physician,” but, “Pray and go to the physician.” Both are needed. One belongs to God, and the other to science and technology. For God also blesses science; this is written in the thirty-eighth chapter of the Wisdom of Sirach. Likewise, God blesses the physician. There is therefore no contradiction. We may either hold a procession of supplication or, if we possess a scientific means, use it to bring about rain. These are lawful means. Magic does something else; it chooses another path. It does not want God, because it worships the devil. The devil is the originator of magic—never forget that. Saint Cyril calls it an evil craft. An evil craft. Its method...

is to bring about rain through images and imitation, as the ancient peoples also did. Let me give you a small example of practices that are now being revived—practices that our state wishes to present as traditions of the Greek people which we ought to experience again, although they are nothing but the evil traditions of our pagan ancestors. What do they do? I repeat: in Western Macedonia, when there is no rain, they adorn a child with flowers and then pour water over the child. The child is led around from place to place, and at every house the child visits, another group sings.

At every house the child visits, they drench the child with water so that rain may come. This is a magical method. It is another path, one that magic regards as an easy path.

These things are called “curious arts” because they lie outside the one lawful way. For this reason, the Church condemns them according to the Word of God. I now come to paragraph thirty-one: “I pass over what happened at Troas and the case of Eutychus, who was overcome by sleep, fell from the third story...

was taken up dead, and was restored by Paul.” “What can I say?” he asks. Somewhere—unless I passed over it; I do not remember—he explains that he is hurrying because the time for Baptism has arrived and there is no time left. In any case, he says this farther on. “I therefore pass over,” Saint Cyril says, “what happened at Troas with Eutychus, who fell from the third story, was killed, and was raised by Paul.” He continues: “I also pass over the prophecies spoken openly to the priests of Ephesus, who had been summoned to Miletus.” He passes over this as well. Paul was returning—this was now his final visit to Greece—and arrived at Miletus. Miletus was...

a port. He sent for the priests of Ephesus and summoned them. He did not go to Ephesus, lest he be delayed, because he was hurrying to reach Jerusalem by the day of Pentecost. There he addressed the priests. And what did he say? An immortal discourse, my beloved, an enduring monument of pastoral ministry. He told them: “You know that from the first moment I came among you—that is, to Ephesus—I coveted no one’s gold, silver, or clothing.” I desired none of your possessions, but served the Gospel without becoming a burden to anyone. “For my needs...

and the needs of those who were with me, these hands provided.” These very hands of mine provided for us. Paul worked at a loom in Ephesus and earned his living. As I told you, this discourse to the priests—to us—is a monument of pastoral ministry. A true monument. There he says, “I know that after my departure savage wolves will enter the flock and tear it apart.” And these savage wolves will arise “from among your own selves.” They will come from among you—from among you priests, from among the clergy. Heretics will arise from among you, and they will not spare the flock. The Holy Spirit says this, for our subject is the Holy Spirit. It is stated explicitly. There Paul truly told them what the Spirit of God was saying about what would happen and, consequently, why they needed to be watchful. He set himself before them as an example: “Remember,” he told them, “that for three years, night and day, I did not cease with tears to admonish each one of you.” For three years, day and night—night and day, as we would say—I never ceased admonishing every one of you. This is why I called it an immortal monument of pastoral ministry. And there their meeting came to an end.

He also told them that they would never see his face again. This was the last time they would see him. They all wept, embraced him, and kissed him repeatedly as they said farewell. It was a magnificent scene, truly magnificent. Read it; it is in Acts, and it is most beautiful. I tell you these things to stir within you the desire to study the Word of God, which is indeed sweeter than honey. He also explained why they would never see him again, openly telling them: “The Holy Spirit testifies to me in every city, saying that...

wherever I go, the Holy Spirit solemnly warns me”—that is, He cries out and speaks to me through prophets such as Agabus. “By saying ‘in every city,’ Paul showed that the wonders performed by him in each city came through the divine uncreated energies of the Holy Spirit.” Everything he accomplished came through the divine uncreated energies of the Holy Spirit, by the Spirit of God and in the name of Christ who spoke within him. I told you this last time, and I shall say it again because we encounter it once more: Christ and the Holy Spirit are not divided. Christ and the Holy Spirit act within the Church. And this action is always in the name of Jesus Christ. The Holy Spirit accomplishes all things, always in the name of Jesus Christ. Indeed.

Now, let me remind you about Agabus, although Saint Cyril does not mention the incident here. Agabus was a prophet. He took Paul’s belt and used a form of prophecy employed extensively in the Old Testament—the method known as symbolic prophecy.

It is symbolic because it conveys its message through an image. Agabus took Paul’s belt and said, “Whose belt is this? Paul’s.” Then, in the manner of the Lord’s prophets, he declared: “Thus says the Lord: The man to whom this belt belongs...” This was symbolic prophecy. He then bound Paul’s hands and feet with Paul’s own belt. “In this way they will bind him when he goes to Jerusalem.” In other words, Paul would be arrested and imprisoned. Who said this? The Holy Spirit, for He speaks through the prophets. Saint Cyril then continues: “By the power of this Holy Spirit, Paul himself hastened to this holy city, Jerusalem, even though Agabus had prophesied through the Spirit what would happen to him. And with confidence he spoke publicly, proclaiming the things concerning Christ.” It was the Holy Spirit who impelled him. By the power of the Holy Spirit, he hastened...

to reach Jerusalem, in accordance with what the prophet Agabus had foretold to him, as I told you a moment ago. He hastened. Indeed, he hastened because he wished to arrive in time for Pentecost. He hastened. If I may, I would like to make a brief comment on this phrase, “he hastened.” The Spirit of God is the One who impels a holy person to do something. Consider the human nature of Christ—His human nature. For Christ is the God-Man, perfect God and perfect man. The human nature of Christ “was led by the Spirit into the wilderness...

to be tempted.”

“He was led”—Luke and Matthew both tell us this—“He was led by the Spirit.” What does this mean? He was led by the Holy Spirit into the wilderness to undergo temptation by the devil. The Holy Spirit takes Christ—I repeat, we are speaking of His human nature—and leads Him into the wilderness. Why Christ went into the wilderness, and why the Holy Spirit impelled Him there, is another subject. Christ had to go there to meet the devil and settle the ancient conflict. “You, O devil, came into Paradise, which I, God the Word (Logos), had planted.

You deceived our first-formed parents, this work of My hands. Man is the work of Me, the Word (Logos)—both Adam and Eve. And then I told you that your hour would come. Now your hour has come. I became man, and I am going into the wilderness. There I shall meet you, and there we shall settle our ancient conflict. What did you do? You deceived our first-formed parents, and I shall outwit you. You defeated our first-formed parents, and I shall defeat you.” Christ’s victory over Satan begins in the wilderness.

Christ did not fall when faced with the three temptations the devil brought against Him. He drove the devil away, and the devil’s deception by Christ was brought to completion upon the Cross. I have told you before that the Cross is the hook on which the devil was caught and captured. Does not the Apostle Paul say that upon the Cross Christ made a public spectacle of the demons before the holy angels—leading them in procession in a mighty and glorious victory—and exposed their wretchedness? The debt was paid in full.

Christ defeated the devil. Therefore, my beloved, do not be afraid of the devil. He has been defeated; he is a dead dog. The devil is a dead dog. Do not be afraid. If he has any power, he has it only over those who do not believe in Christ. Those who believe in Christ must not be afraid—do not be afraid, do not be afraid. You Christians must not tell me that you are afraid of being bewitched. If you fear that someone has cast a spell on you, you have the power to remain faithful and keep the law of God. Do not be afraid. I tell you again: the devil is a dead dog. He is nothing. And so we see here this word, “he hastened.” That is what I am interpreting and commenting on. Paul also hastened

to go to Jerusalem. Moved by whom? By the Holy Spirit. For Paul had to bear witness in Jerusalem, perhaps for the last time. From there, he had to go as a prisoner to Rome, to bear his witness before the Roman emperor, Emperor Nero. What did Christ say to Paul? Paul was already a prisoner, and he had appealed to Caesar. “I appeal to Caesar” means: “I do not accept being tried by my own countrymen; I want to be tried by the Roman emperor.”

Paul was criticized for this, but Christ did not condemn him. Quite simply, Christ told him, “Do not be afraid, Paul; you will bear witness to Me in Rome.” In Rome. So, for this whole work, this entire course of events, to unfold, Paul hastened onward. Who was urging him forward? The Holy Spirit. Would you like another example? Who moves the martyrs to bear witness to Christ? The Holy Spirit. You understand, then, that the Holy Spirit moves only sanctified people. The Holy Spirit never drives anyone over a precipice, as the demons drove the two thousand swine to their deaths. The Holy Spirit never drives a possessed man to cause destruction, as with the demoniac of the Gadarenes, who terrorized the region and broke his chains. No! The Holy Spirit always moves us toward what is good, what is exalted, and what is eternal. If only we had the breeze and breath of the Holy Spirit, and He would carry us wherever He willed! We would truly be blessed if we experienced these promptings, these impulses of the Holy Spirit.

“When Paul had been brought to Caesarea and stood before the judgment seats—first before Felix, then before Festus, the new governor, and King Agrippa—he displayed such victorious grace in wisdom from the Holy Spirit that Agrippa himself, king of the Jews, said, ‘In a short time you persuade me to become a Christian.’” When Paul, now a prisoner, found himself in Caesarea before the judgment seat—indeed, repeatedly before the courts there—he was first examined by Felix. Felix then departed, having been transferred, and handed Paul over to the new governor, Festus.

King Agrippa visited Festus, and they began discussing Paul. Agrippa was curious and wanted to meet him. Each time, Paul presented his defense; he was constantly defending himself. Indeed, Luke says in Acts that Felix often summoned him, hoping to receive a little money—an envelope under the table—and then release him, because he could find nothing against Paul. He found nothing against Paul. Neither Paul’s life nor his conduct violated Roman law. Nothing at all. But Felix kept summoning him and asking, “How did this happen? Why? How? What took place?” The Apostle and Evangelist Luke says it plainly. Felix wanted money in exchange for Paul’s release, but no one gave him any.

Today, in our own time, we might say, “You have been given the opportunity to escape the clutches of the courts, and you do not take it?” Why not? Why, indeed? you may wonder. Was it foolishness? But was it not the Spirit of God who—as we can now see in hindsight—was tracing out this course? Paul came from Greece and traveled along the coast of Asia Minor.

As I said, he passed through Miletus and the other places, then went down to Jerusalem. There he was arrested; then came Caesarea, and afterward Rome. Who determined this course? The Holy Spirit. And now were they to pay for Paul to be released? He had to go as a prisoner and speak about Christ before the imperial court. Some things truly make us wonder, do they not? How are we to understand them? Yet whoever follows the paths traced by the Holy Spirit can understand something of them. So Felix was succeeded by Festus. Festus sought Agrippa’s opinion. “Tell me,” he said, “what am I to write to His Majesty—that is, to the emperor? What charge should I give? You should hear him too.” “Yes,” Agrippa replied, “I have wanted to hear him for some time. Many people speak about him. He has quite a reputation. What does this man have to say?” Now pay attention. When Paul appeared before Agrippa to present his defense, Agrippa said, “You are permitted to speak,” and Paul began. What must that speech have been like? Who can know? Who can know! We have its outline in the Acts of the Apostles. How captivating that speech must have been, and what power it must have possessed! Its power did not lie in persuasive human words—that is,

in arguments based on human persuasion, as the Apostle Paul would later write to the Corinthians—but in the presence of the Holy Spirit. The presence of the Holy Spirit made those who were to judge Paul desire to become Christians. This is the point. Saint Cyril uses this beautiful phrase, saying that Paul “displayed such victorious grace in wisdom from the Holy Spirit.” Paul possessed such victorious grace that he moved Agrippa, the king of the Jews, to say, “A little more, Paul, and you will persuade me to become a Christian.” I will pause to comment on one or two words.

Victorious grace. The Holy Spirit gave him victorious grace. Notice: victorious grace in wisdom. In other words, grace endowed with such wisdom that it enabled him to overcome his opponents. I am not inventing this. It enabled him to overcome his opponents. This is the work of the Holy Spirit: those who oppose the truth are silenced, muzzled, unable to say anything, and left speechless. Even if they do find something to say, their arguments are irrational and groundless. Let us continue: “This Holy Spirit also granted Paul a safe arrival, so that, though bitten by the viper, he remained unharmed.”

“And he performed various healings among the sick.” This Holy Spirit—excuse me. Saint Cyril is referring to Paul’s journey while still a prisoner. He reached Malta, where he was bitten by a viper. And do you know why he received that bite? For two reasons: one was his diligence, and the other was Satan’s envy. It is worth commenting on this, because it will be a long time before we reach that passage. As for the Book of Acts, I pray that I may live, and that you may live, long enough

for us to speak about these things. There is so much—so very, very much—and it is all so beautiful. And how could it not be beautiful, since it is all the work of the Holy Spirit? So, do you know how Paul arrived in Malta? As a shipwrecked man. The ship did not simply reach port and let them disembark; it broke apart. But it broke apart near a harbor. It struck a reef, broke to pieces, and they swam ashore. Paul was a prisoner, and many other prisoners were with him. The centurion guarding them wanted to kill them because he feared that, once they left the ship, they would escape. But then, by the grace of God, this was prevented, for Paul said, “Do not do this.”

So they all swam ashore. It was winter, and there was a terrible storm. The ship broke apart, and they came out of the sea. Not one of the shipwrecked passengers was lost. The Apostle Paul had been warned, and he had warned the captain. An angel had told him, “The other passengers are granted to you, Paul; for your sake, their lives are spared.” How beautiful! Do you know what it means for God to come and tell you, “For your sake, these people will be saved. Their lives are granted to you. No one will drown”? Not one of them drowned, though they all might have. When the shipwrecked passengers came ashore—cold, soaked, in the middle of winter—the people of the island, whom Scripture calls barbarians, hurried to them.

They cared for them, lit a fire, sheltered them under a covered place, and began spreading out their clothes to dry. The fire was being fed with stored brushwood. Paul had been shipwrecked. Yet despite being a shipwrecked man, he did not remain passive. He did not say, “I have been shipwrecked; now let others look after me, dry me, and help me.” No, my beloved. Paul went and gathered an armful of brushwood to throw on the fire. He was energetic and active. When relatives visit your home, do they wait for you to cook for them, or do they enter the kitchen and help you? When relatives or other guests visit,

do they sit in the living room and wait for you to bring them their meal? No, they go into the kitchen to help you. These are important things—very important. Paul, then, was energetic, active, responsible, and hardworking. He took an armful of brushwood and threw it onto the blaze, onto the fire. But a viper had hidden among it, numbed by the cold. When Paul placed the brushwood on the fire, the heat warmed the snake. It suddenly sprang out, bit his finger, and hung from it. Paul took the snake and threw it into the fire. Did the Lord not say, “I will give you authority to tread upon serpents and scorpions, and over all the power of the enemy”? This had both a spiritual and a literal meaning. Spiritually,

the serpents and scorpions are the demons, evil people, and their works. “I will give you power to tread upon them.” Yet this also applies to actual serpents and scorpions. And so Paul suffered no harm. The incident was caused by Satan’s envy. Yet whatever the devil does, God turns into a banner of His own glory and of honor for those who belong to Him. When the islanders saw the snake hanging from Paul’s finger, the bite—and therefore the venom—was unmistakable. They said, “Indeed, the eye of justice sees all.”

“There is an eye of justice,” they said, “that sees everything. Is this man not a prisoner? Then he must be a criminal. Who knows what crimes and murders he has committed? Though he escaped the sea, the snake found him and bit him.” A brief observation: when someone is suffering and misfortunes befall him, never say that he is a sinner. Never say that. They waited for Paul to swell up and suddenly fall dead. Paul, however, went on with his work. He continued doing what he had to do. They waited and waited, but Paul did not fall dead. Then they changed their opinion of him: whereas they had thought that he was sinful

and a murderer, their judgment turned into praise. “This man is extraordinary! The snake bit him, yet he does not die. He must possess divine qualities.” It was a demonic notion. The chief official of the island, Publius, also heard about him. He was a Roman landowner whose father was suffering from fever and dysentery. Publius summoned Paul, and Paul healed his father. Luke says there, “When we departed for Rome on another ship, they loaded us with gifts.” Do you see everything I have related to you here, which Saint Cyril passed over in only a few words to make his point? Paul also healed all the people of the island. Whoever was sick in Malta, Paul healed. This is what it means to be a benefactor. The Spirit of God—the Spirit of God. Saint Cyril continues: “This Holy Spirit guided him all the way to imperial Rome—as a preacher of Christ, though once a persecutor—so that he persuaded many of the Jews there to believe in Christ, while to those who opposed him he spoke plainly,” and so forth. So once again, you see, it was this Holy Spirit who guided Paul to Rome—to Rome. We therefore have this point stated clearly as well. Who guided Paul to Rome? The Holy Spirit.

You may say to me, “What are you saying? Paul was arrested and accused by his own countrymen. At one point, they devised a clever scheme to kill him on the road as he was being taken from the prison to the court.” They did not succeed, because there too God revealed the plot to Paul by natural means, you understand. Paul’s nephew overheard the conspiracy. Did you hear what I said? It happened by natural means, but through the providence of the Holy Spirit. Someone might now ask, “How can you say that the Spirit of God guided Paul to Rome? Was he not being taken there as a prisoner?” No, no, no. My beloved, the final word in the governance of the events of our lives

belongs to God. No matter what perilous paths we may travel, the final word over the course of events—whether in the life of one nation, many nations, the whole world, a city, or each of us individually—always belongs to God. Only one thing matters: the outcome will prove blessed, even if that blessed outcome is martyrdom, provided that we belong to God. That is the real question: Do I belong to God? Everything else is no problem. Everything else belongs to God. Who can perceive the Spirit of God within the events of life? Who, if not the faithful believer?

Others confine themselves to what is called secular history. They see nothing beyond it. They speak as any historian would. The believer, by contrast, sees how the Spirit of God is at work within secular history. And now Saint Cyril says here that the Spirit of God brings Paul and leads him as far as imperial Rome, the capital. And how does He lead him there? As a preacher of Christ. But Paul is a prisoner. Yes, a prisoner, yet still a preacher of Christ. It was the same with Joseph, you know, in the dungeon. Scripture calls it a pit, a cistern. It was a pit beneath the ground. He remained there for ten years because he would not consent to sin with his mistress.

Who was with him throughout those ten years? God the Word (Logos) was with him. And do you know what He did for him during those ten years in prison? We can clearly see that He was with him from the fact that Joseph correctly interpreted the dreams of his two fellow prisoners: one would be acquitted, while the other would be executed—put to death by Pharaoh.

Do you know—do you know why God the Word remained with him? Joseph was a type, a prefiguration, of God the Word. That is why on Great and Holy Monday we commemorate Joseph the All-Comely. “All-Comely” means altogether good and beautiful, illustrious—the All-Comely Joseph. In the ancient language, “good” also means “beautiful.”

He was beautiful in soul and beautiful in body: the All-Comely Joseph. Why do we commemorate Saint Joseph on Great and Holy Monday? Because he is a type, a prefiguration, of Jesus Christ. There are many parallels between them; I am not inventing these things. Pay attention, then: why did God the Word remain with him? To keep him safe there in prison. It was a prison according to human appearances. After all, what were prisons? They were prisons in every human sense: there were cells, guards, locks, and keys. Yet through these human means, God the Word was guarding Joseph, keeping him beyond the reach of Potiphar’s wife. For God the Word—can you believe it—

placed him in prison, though He was not responsible for the injustice. God the Word was not to blame; Potiphar’s wife was. But God the Word, let us say, permitted it. We might call it His permissive will, or perhaps even His good and gracious will. For God the Word placed Joseph in the pit of the prison to protect him from the fury—the fury of that dreadful woman, Potiphar’s wife. He guarded him there for ten years, and when the time came, He brought him out. When did that time come? When Joseph reached the age of thirty. That is the age of maturity. Mature for what? To become the ruler second only to Pharaoh. Through all this, I want to show you how God works and how He always leads a person toward what is worthy, what is good, and what is great.

Toward what is great, because in this way the believer is saved. For he loves God, and “for those who love God”—forgive me—“all things work together for good.” For those who love God, everything leads to the good. But take care: by “the good” we must understand the final and ultimate good, which is the Kingdom of God. We may have to pass through fire and iron and water, but the end is the Kingdom of God. May the Lord bless you. God willing, we shall continue next Monday.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί μου, εις την τριακοστήν παράγραφον, λάμδα, τριακοστήν παράγραφον της δεκάτης εβδόμης κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλλου, που αναφέρεται πάντοτε εις το Πνεύμα το Άγιο. Ήδη σας έχω πει ότι αναδιφά ο Άγιος Κύριλλος την Αγία Γραφή γρήγορα, γρήγορα, πολύ γρήγορα, γρήγορα, για να πάρει μαρτυρίες της παρουσίας και της δράσεως του Αγίου Πνεύματος. Βέβαια, οι μαρτυρίες αυτές, όπως ο ίδιος λέγει, είναι πάμπολλες και, όπως λέγει τώρα εις την τριακοστή παράγραφο σε σχέση με την Καινήν Διαθήκην, «ἐνταῦθα δὲ τοῦ λόγου γενόμενος, συγγνώμην...» Παρουσία, Ανάληψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγέλιο, Ευαγγέλιο Ουρανών, των Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννησις Θεοτόκου, της Ευαγγέλιο Ουρανών, των Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου.

Στον Παύλο, διότι... Ευχαριστώ.

Αναφερθώ σε όλες εκείνες τις περιπτώσεις που ο ίδιος αναφέρει για το Πνεύμα το Άγιον, τόσο ένεκα της δικής μου αδυναμίας — αδυναμίας όμως χρονικής, θα μας το πει λίγο πιο κάτω — όσο και του δικού σας κόπου να...

Με ακούσετε. Και να φανταστείτε, αγαπητοί μου, αυτό τώρα, αυτή την περικοπή που κάνουμε αυτή τη στιγμή, είναι η δεκάτη έκτη περικοπή από την αρχή της κατηχήσεως. Εκείνος — και ακόμη μπορούμε να κάνουμε ένα, δυο, δεν ξέρω, πόσο θα δώσει ο Θεός, τρία, δεν ξέρω, γι’ αυτή την κατήχηση — ο Άγιος Κύριλλος την έκανε μια και έξω. Και βέβαια, όπως σας έλεγα άλλοτε, οι κατηχούμενοι είχαν μία προπαιδεία. Δεν θα μπορούσαν ποτέ να κατανοούν εκείνα τα οποία τους λέγει με κάποιον σχετικά συμπυκνωμένο τρόπο. Γιατί εμείς τι κάνουμε εδώ; Αναλύουμε. Όμως ήταν όλη αυτή η ύλη που είχε να τους πει και ήταν πολύ φυσικό...

Να κουραστούν. Βέβαια, δεν ακολουθούσε, φαίνεται, ο Άγιος Κύριλλος τη μέθοδο τη δική μας — τη δική μας, όχι τη δική μου — αλλά αυτή που σύγχρονα έχουμε, των ολίγων λεπτών. Και άλλοτε σας έλεγα: το κήρυγμα, δυστυχώς, κάποτε ήτανε μισή ώρα, το λειτουργικό κήρυγμα. Τι λέγουν; Πόσο μίλησε ο Απόστολος Παύλος στην Τρωάδα; Μια νύχτα ολόκληρη μιλούσε. Εκεί που συνέβη εκείνο το περιστατικό, που ο Εύτυχος, ένας νεαρός, ένα νεαρό παιδί, ίσως εύσωμος να ήταν, κάθισε στο παράθυρο του τριώροφου σπιτιού, τον πήρε ο ύπνος και έπεσε κάτω και εφονεύθη, και τον ανέστησε ο Παύλος. Όλη νύχτα μιλούσε εκεί ο Παύλος. Αλλά το κήρυγμα, σιγά σιγά...

Ελιγόστευε με τον χρόνο, για να φτάσει στην εποχή μας να γίνει από μισή ώρα λειτουργικό κήρυγμα, είκοσι λεπτά, δεκαπέντε λεπτά — μέχρι πρώτην ως ήταν δεκαπέντε λεπτά — μετά έφτασε στα δέκα λεπτά και, όπως ακούω, στην Αθήνα τα κηρύγματα να γίνονται γύρω στα επτά λεπτά. Αν, λοιπόν, ο Λόγος του Θεού τόσο τσιγκούνικα προσφέρεται, πέστε μου, πώς είναι δυνατόν ποτέ αυτός ο λαός να κατηχηθεί; Και λέμε ότι ο λαός μας είναι ακατάρτιστος. Μα γιατί; Ακριβώς δεν ακούγεται ο Λόγος του Θεού. Πρέπει, δηλαδή, ο λαός να καταρτιστεί και χρειάζεται χρόνο. Είπα, εμείς δεν το τηρούμε αυτό. Αν...

Άκουγαν κάποιοι ότι σας ομιλώ δύο ώρες, μια ώρα απορίες και μια ώρα ο Άγιος Κύριλλος, θα ήρχοντο να με δείρουν. Το επιχείρημα: ο κόσμος, λέει, είναι κουρασμένος και δεν πρέπει να τον κουράσουμε περισσότερο. Έχουμε, λοιπόν, ένα μίνι Λόγο Θεού, όπως και τείνουμε να έχουμε μια μίνι Θεία Λειτουργία. Το επιχείρημα εδώ, για δεύτερη φορά, είναι, λέγει: οι άνθρωποι σήμερα κουρασμένοι να χοροπηδούν όλη νύχτα στους χορούς εκεί, στους τρελούς χορούς, αυτούς τους παράξενους χορούς, που κανείς, άμα ήταν λίγο ηλικιωμένος και χόρευε στη διαπασών εκεί, θα πάθαινε συγκοπή από τα χοροπηδήματα. Εκεί δεν κουράζονται και θα κουράζονται να ακούσουν τον Λόγο του Θεού;

Η κούραση είναι στα αυτιά της ψυχής, όχι στα αυτιά τούτα τα σωματικά· της ψυχής. Οι άνθρωποι δεν θέλουν πια να ακούνε. Το προφητεύει ο Απόστολος Παύλος: το Πνεύμα του Θεού διά του Αποστόλου Παύλου· θα γίνει βαριά η ακοή των ανθρώπων. Το λέει και παλαιός προφήτης αυτό στην Παλαιά Διαθήκη. Δεν θέλουν να ακούνε. Και μάλιστα δεν θέλουν να ακούν τους υγιαίνοντας λόγους. Ποιος είναι ο υγιής λόγος; Ο Ορθόδοξος, ο σωστός. Και τότε, αφού θα αποβάλλουν, γιατί βαρύνονται, γιατί έγινε χοντρή η ακοή, η πνευματική ακοή, η αίσθηση, η πνευματική αίσθηση της ακοής, τότε θα στραφούν, λέγει ο Απόστολος Παύλος, οι άνθρωποι στο να ακούν...

Γραώδεις μύθους. Γραώδεις, θα το πω έτσι, γραΐστικους. Δηλαδή τα παραμύθια που λένε οι γριές. Και έχει υποτιμητικό χαρακτήρα· δεν είναι τα παραμύθια που θα πει μια γιαγιά στο εγγονάκι της, αλλά είναι τα παραμύθια των διαφόρων θεωριών περί εκείνου και περί εκείνου και περί εκείνου, που εκεί οι άνθρωποι δεν κουράζονται να τα ακούν. Γιατί αυτά όλα τα παραμύθια, οι γραώδεις μύθοι, κνήθουσι, κατά τον Απόστολον Παύλον, τα αυτιά. Κνήθω, κνήθεται, γαργαλούν την ακοή, την πνευματική ακοή. Δηλαδή τι θα πει γαργαλούν; Ευχαριστούν. Ενώ ο υγιής λόγος δεν ευχαριστεί, γιατί διεστράφη η ψυχή.

Εδώ όμως, πόση ώρα θα πρέπει να μιλούσε ο Άγιος Κύριλλος; Και εδώ που τα λέμε, ενώ τους λέγει «με συγχωρείτε» ή μάλλον «να με συγχωρεί», λέει, το Πνεύμα το Άγιο που είναι στον Παύλο, που ίσως είναι πολύς ο κόπος σας, όμως, αγαπητοί μου, έχει κι άλλα να πει. Θα το ιδείτε, ώσπου να τελειώσει έχει κι άλλα να πει. Το είπε αυτό ίσως σαν έναν σταθμό, να δικαιολογήσει μια κατάσταση. Βλέπει όμως τους ακροατάς του να αγαπούν, να θέλουν να ακούσουν. Εσείς πώς κάθεστε τώρα δυο ώρες σε αυτές τις καρέκλες και ακούτε; Πώς κάθεστε; Δεν με δείρατε ούτε βγήκατε έξω να με κακολογήσετε. Γιατί; Γιατί δεν θέλετε να σας γαργαλούν τα αυτιά οι γραώδεις μύθοι. Ο υγιής λόγος. Σπουδαίο αυτό, πολύ σπουδαίο. Και μάλιστα ο Απόστολος Παύλος θεωρεί αυτή την κατάσταση...

Κατάντημα· το θεωρεί σαν μια κατάσταση των εσχάτων. Των εσχάτων, προσέξτε. Είναι ένα από τα πολλά, πολλά σημάδια των εσχάτων. Βλέπω, φερ’ ειπείν, δείτε, δύο ώρες στο ραδιόφωνο χίλια τρελά πράγματα μπορεί να βάλουν, χίλια ανόητα πράγματα να βάζουν.

Άμα τους πείτε να βάλουν μισή ώρα Λόγο Θεού, τι λέει; Το πρόγραμμα δεν αντέχει. Να ακούγονται τα ανόητα και δεν αντέχει να ακουστεί ο Λόγος του Θεού. Λοιπόν, «πότε κατ’ ἀξίαν διηγήσομαι τὰς ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, θαυμασίας πράξεις;» Δηλαδή κάποτε ελπίζω να μου δοθεί η ευκαιρία — αυτό θέλει να πει — ώστε να μπορέσω να περιγράψω...

Αυτά τα θαυμάσια του Παύλου που είναι κινούμενα, γιατί αυτό είναι το θέμα του, κινούμενα από το Πνεύμα το Άγιο. Και κάνει μια πάρα πολύ σύντομη αναδρομή στο βιβλίο των Πράξεων. «Τὰς ἐν Κύπρῳ ἐπὶ Ἐλύμα τοῦ μάγου, καὶ τὰς ἐν Λύστροις», τότε που έκανε στα Λίστρα εκείνο το θαύμα εκείνου του χωλού, που ήρθαν οι ειδωλολάτρες να θυσιάσουν στον Παύλο και να τους εξέλαβαν ως θεούς, να θυσιάσουν μπροστά τους, στον Παύλο και στον Βαρνάβα. «Ἐπὶ τῆς τοῦ χωλοῦ θεραπείας, τὰς ἐν Κιλικίᾳ καὶ Φρυγίᾳ καὶ Γαλατίᾳ καὶ Μυσίᾳ καὶ Μακεδονίᾳ, ἢ τὰς ἐν Φιλίπποις· τὸ κήρυγμα λέγω, καὶ τοῦ πύθωνος ἐν ὀνόματι Χριστοῦ τὴν ἀπέλασιν», που έδιωξε το διάβολο, το πνεύμα πύθωνος.

«Τὴν ἐν νυκτὶ μετὰ τῶν σεισμῶν τοῦ δεσμοφύλακος διὰ βαπτίσματος πανοικὶ σωτηρίαν», το περιστατικό των Φιλίππων. Αυτά που λέγω σύντομα προϋποθέτει ότι οι ακροατές του εγνώριζαν τις Πράξεις. Προϋποθέτω κι εγώ ότι γνωρίζετε τις Πράξεις, μελετώντας τη Γραφή. «Τὰς ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ τὰς ἐν μέσαις Ἀθήναις ἐπ’ Ἀρείου Πάγου δημηγορίας, τὰς ἐν Κορίνθῳ διδασκαλίας καὶ ἐν Ἀχαΐᾳ πάσῃ». Πότε θα μου δοθεί ευκαιρία, λέγει, αυτά όλα να σας τα πω; Και εύχεται να του δοθεί ευκαιρία, ώστε άξια να αναπτύξει αυτά τα θαυμάσια σημεία του Λόγου του Θεού, που σας είπα αναφέρονται στο Πνεύμα το Άγιο. «Πῶς δὲ κατ’ ἀξίαν διηγήσομαι», συνεχίζει...

«Τὰς ἐν Ἐφέσῳ διὰ Παύλου γενομένας ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐνεργείας;» Πώς κατ’ αξίαν να διηγηθώ εκείνα που συνέβησαν από τον Παύλο στην Έφεσο και που δεν ήταν παρά η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος; «Ὃπερ ἀγνοοῦντες μὲν οἱ αὐτόθι πρότερον, ἐπέγνωσαν διὰ τῆς τοῦ Παύλου διδασκαλίας· ἐπιθέντος δὲ αὐτοῖς τὰς χεῖρας τοῦ Παύλου, τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐπ’ αὐτοὺς ἐλθόντος, γλώσσαις ἐλάλουν καὶ προεφήτευον».

Η περίπτωση εκείνων των ωσεί δώδεκα, των ωσεί δώδεκα, ωσεί περίπου δώδεκα ανδρών, εκείνων των περίπου δώδεκα ανδρών, που έφτασαν στην Έφεσο και ερωτήθηκαν αν εβαπτίστησαν και είπαν ναι. «Πήρατε Πνεύμα Άγιον;» λέει ο Παύλος. «Τι είναι αυτό;»

Δεν εγνώριζαν καν τι είναι το Πνεύμα το Άγιο. Τότε λέγει: «Τι βάπτισμα δεχθήκατε;» Είχαν δεχθεί το βάπτισμα του Ιωάννου στον Ιορδάνη ποταμό. Και τότε, αγαπητοί μου, ο Απόστολος Παύλος απέθεσε τα χέρια του επάνω σε αυτούς, τους ωσεί δώδεκα, στους περίπου δώδεκα, και άρχισαν — πήραν το Πνεύμα του Θεού — και άρχισαν να λαλούν γλώσσες και να προφητεύουν. Ό,τι δηλαδή έγινε την ημέρα της Πεντηκοστής. Όλο αυτό τι ήταν; Ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, που πρώτα δεν εγνώριζαν τι είναι το Πνεύμα το Άγιο. Το ξέρετε, αγαπητοί, ότι οι πιο πολλοί χριστιανοί μας δεν ξέρουν καν τι είναι το Πνεύμα το Άγιο; Κάπως το γνωρίζουν. «Τοσαύτη δὲ ἦν ἐπ’ αὐτῷ χάρις πνευματική».

Λέει, ήταν η χάρις εις τον Παύλο, «ὥστε μὴ μόνον ἁπτόμενον ἰᾶσθαι», όχι μόνο να θεραπεύει όταν ακουμπά, «ἀλλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ ἀποφερόμενα σουδάρια καὶ σιμικίνθια θεραπεύειν τὰς νόσους καὶ ἀπελαύνειν τὰ πονηρὰ πνεύματα· ἤδη δὲ καὶ τοὺς τὰ περίεργα πράξαντας, συνενέγκαντας τὰς βίβλους, κατακαίειν ἐνώπιον πάντων». Ήταν, λέει, τόση δύναμη, ώστε να θαυματουργεί ακόμη με τα μαντήλια και με τις ποδιές του ο Παύλος, να γίνονται θαύματα. Επειδή όμως αυτό σας το έχω πει μια άλλη φορά πρόσφατα, πώς ακριβώς έχουμε τη θεραπεία μέσω αντικειμένων, πια δεν σας το ξαναλέω. Και ακόμη αναφέρεται αυτό. Θα σας το πω με δύο λόγια, γιατί είναι ενδιαφέρον.

Όταν άκουσαν το κήρυγμα του Παύλου στην Έφεσο — κάθισε τρία χρόνια ο Παύλος στην Έφεσο — και, όπως γράφει σε μια του επιστολή, «ανοίχθηκε θύρα μεγάλη και ενεργής».

Ε... Αυτή η θύρα η μεγάλη είναι η θύρα, αγαπητοί μου, του Ευαγγελίου. Δηλαδή οι άνθρωποι πίστευαν, εδέχοντο τον Χριστό. Και τότε εκείνοι που πίστεψαν, λέγει, εκείνοι που έπραξαν τα περίεργα — μάλιστα η σύνταξη είναι «τῶν τὰ περίεργα πραξάντων» — έφεραν τας βίβλους. Ποιες βίβλους; Τα βιβλία τους τα μαγικά, θα λέγαμε τις σολομωνικές τους, να το πούμε έτσι. Τα βιβλία τα μαγικά...

Είχαν συνταγές μαγικές. Τα έφεραν τα βιβλία αυτά και σε κάποιο χώρο τα έκαψαν. Και η αξία αυτών των βιβλίων ήταν, λέγει, σαράντα χιλιάδες ασημένια νομίσματα. Βέβαια, γιατί τα βιβλία τότε είχαν πάρα πολύ μεγάλη αξία. Αλλά και επιπλέον δείχνει, με την τιμή που εδώ αναγράφει το Πνεύμα του Θεού στο βιβλίο των Πράξεων, δείχνει ότι πρέπει να ήσαν πάρα πολλά βιβλία. Πώς ονομάζονται αυτοί που ασχολούντο; Ελέγετο το αντικείμενόν των «περίεργα». «Τῶν τὰ περίεργα πραξάντων». Εκείνοι που είχαν πράξει τα περίεργα. Τι είναι τα περίεργα; Η μαγεία. Γιατί η μαγεία λέγεται...

«Περίεργα» — είναι ουδέτερο, «τα περίεργα». Γιατί λέγεται «περίεργα» η μαγεία; Με δύο λόγια θα σας έλεγα τον εξής λόγο. Και κάνω αυτή την παρέκβαση επειδή υπάρχει άφθονη μαγεία στην εποχή μας, γι’ αυτό. Αυτό λέγεται περίεργο διότι αναφέρεται σε πράγματα τα οποία θα ήθελε ο άνθρωπος να μάθει, να ενεργήσει και να χρησιμοποιήσει έξω από μία φυσική οδό ή έναν φυσικό τρόπο. Όπως, επί παραδείγματι, η οδός του Θεού. Ο Θεός μάς λέγει...

Δεν αποκαλύπτει σε κανέναν άνθρωπο πότε θα πεθάνει. Εκτός αν κρίνει ο Θεός να το αποκαλύψει. Ή το μέλλον του ανθρώπου γενικότερα δεν το αποκαλύπτει ο Θεός. Θα ήταν φοβερό πράγμα, ξέρετε, να μας το απεκάλυπτε ο Θεός. Θα έλεγε κάποιος: «Μα αν το ήξερα, θα...» Τι θα; Θα ήταν φοβερό πράγμα. Ξέρουμε ότι θα πεθάνουμε. Πότε όμως, όχι. Διότι, αν το ξέραμε, θα ήταν πολύ βασανιστικό. Θα πέφταμε ίσως και σε μία απραξία. Φοβερό. Σκεφτείτε το μόνο. Έρχεται τώρα ο περίεργος άνθρωπος να μετέλθει δρόμους, τρόπους δαιμονικούς, για να ανακαλύψει τι θα συμβεί στο μέλλον. Ή ακόμα από τις δυνάμεις της φύσεως...

Χρησιμοποιήσει τρόπους που να έχει ένα άμεσο αποτέλεσμα. Δηλαδή, πώς μπορούμε να έχουμε βροχή;

μπορούμε να χμευρωθεί. Νόμιμος τρόπος είναι να παρακαλέσουμε τον Θεό. Νόμιμος ακόμη τρόπος είναι να διαθέτουμε μία επιστημονική μέθοδο να προκαλέσουμε τη βροχή. Θα έλεγα, αν και οι δύο μέθοδοι χρησιμοποιούντο, ακόμα καλύτερα. Και ότι δεν το λέγω αυθαίρετα αυτό, απόδειξη αυτό που λέγει η Σοφία Σειράχ για μία περίπτωση αρρώστιας: «Παιδί μου», λέγει, «εν αρρωστήματί σου, όταν αρρωστήσεις, προσευχήσου στον Θεό και πήγαινε στον γιατρό». Δεν λέει «προσευχήσου στον Θεό», αλλά λέει «προσευχήσου και πήγαινε στον γιατρό».

Δεν λέγει «πήγαινε στον γιατρό», αλλά λέγει «προσευχήσου και πήγαινε στον γιατρό». Είναι και τα δυο. Το ένα ανήκει στον Θεό και το άλλο ανήκει στην επιστήμη και την τεχνολογία. Γιατί και την επιστήμη ο Θεός την ευλογεί· είναι στον 38ο κεφάλαιο της Σοφίας Σειράχ, όπου γράφει. Και ομοίως και τον ιατρόν ο Θεός τον ευλογεί. Δεν υπάρχει λοιπόν αντίφαση. Είτε λοιπόν θα κάνουμε τη λιτανεία ή, αν έχουμε, έναν επιστημονικό τρόπο να προκαλέσουμε τη βροχή. Αυτά είναι νόμιμα. Η μαγεία κάνει κάτι άλλο, διαλέγει άλλο δρόμο. Τον Θεό δεν τον θέλει, διότι λατρεύει τον διάβολο. Ο διάβολος είναι ο εισηγητής της μαγείας, μην το ξεχνάτε ποτέ. Της κακοτεχνίας, όπως λέγεται κατά τον Άγιο Κύριλλο. Κακοτεχνία. Ο τρόπος

να προκαλέσουμε τη βροχή μέσω ομοιωμάτων και μιμητικής, όπως το έκαναν και οι αρχαίοι λαοί. Δηλαδή, ένα μικρό παράδειγμα από αυτά που αναβιώνουν και που η πολιτεία μας τα θέλει σαν παραδόσεις του ελληνικού λαού και που πρέπει να τα ξαναζήσουμε, και δεν είναι παρά οι κακές παραδόσεις των ειδωλολατρών προγόνων μας. Τι; Ξαναλέω, στη Δυτική Μακεδονία, όταν δεν βρέχει, στολίζουν κάποιο παιδί με λουλούδια και κατόπιν παίρνουν νερό και το καταβρέχουν. Το παιδί αυτό περιφέρεται και, σε όποιο σπίτι πάει, τραγουδούν· είναι δε άλλη παρέα που τραγουδάει.

Σε όποιο σπίτι λοιπόν πάει, εκεί το βρέχουν, ώστε με τον τρόπον αυτόν να έλθει η βροχή. Ο τρόπος αυτός είναι μαγικός. Είναι ένας άλλος δρόμος, τον οποίο η μαγεία θεωρεί εύκολο δρόμο.

Λέγονται αυτά περίεργα, γιατί είναι έξω από τον μόνο νόμιμο τρόπο. Γι' αυτόν τον λόγο αυτά η Εκκλησία τα καταδικάζει, στον λόγο του Θεού. Πηγαίνω στην 31η παράγραφο. «Παρατρέχω και τα εν Τρωάδι και τον Εύτυχον, τον καταλεχθέντα μεν από του ύπνου και πεσόντα από τριστέγου κάτω,

αρθέντα νεκρόν, υπό δε Παύλου διασωθέντα». Τι να πω, λέγει, τι να πω. Κάπου θα πει, μήπως το πέρασα, δεν ξέρω, ότι βιάζομαι επειδή ήρθε ο καιρός του βαπτίσματος και δεν έχουμε καιρό. Λοιπόν, λέει πιο κάτω, δεν ενθυμούμαι, τέλος πάντων. Παρατρέχω λοιπόν, λέει ο Άγιος Κύριλλος, εκείνα που αναφέρονται στην Τρωάδα με τον Εύτυχο, που έπεσε από το τριστέγου, το τριώροφο πάτωμα, και σκοτώθηκε και ο Παύλος τον ανέστησε. Ακόμη λέγει: «Παρατρέχω και τας προς τους πρεσβυτέρους Εφέσου, τους εν Μιλήτω κληθέντας, προφητείας, ας φανερώς έλεγεν». Παρατρέχω, λέει, και αυτό, διότι ο Παύλος ερχόμενος —είναι η τελευταία του πια επίσκεψη στην Ελλάδα— φτάνει στη Μίλητον. Η Μίλητος ήτο

λιμάνι. Έστειλε και κάλεσε τους πρεσβυτέρους της Εφέσου. Δεν πήγε στην Έφεσο, για να μην καθυστερήσει, επειδή βιαζόταν να πάει στην Ιερουσαλήμ, για να βρεθεί την ημέρα της Πεντηκοστής εκεί. Και εκεί είπε στους πρεσβυτέρους —τι είπε; Αθάνατος λόγος, αγαπητοί, μνημείον ποιμαντικής, αθάνατος λόγος— όταν τους είπε: «Σεις γνωρίζετε ότι από την πρώτη στιγμή που ήρθα σε εσάς, δηλαδή στην Έφεσον, ότι ουδενός επεθύμησα χρυσίου ή αργυρίου ή ιματισμού». Τίποτα δεν θέλησα από τα αγαθά σας, αλλά αβαρής υπηρέτησα το Ευαγγέλιο. «Ταις χρείαις μου...

και τοις ούσι μετ' εμού», τις ανάγκες μου και εκείνων που ήσαν μαζί μου, «υπηρέτησαν αι χείρες αύται». Αυτά μου τα χέρια υπηρέτησαν. Ο Παύλος δούλευε αργαλειό στην Έφεσο και έβγαζε τα προς το ζην. Μνημείον, σας είπα, ποιμαντικής προς τους πρεσβυτέρους, προς εμάς. Μνημείον. Εκεί λέγει: «Γνωρίζω, μετά την αναχώρησή μου, οι λύκοι βαρείς θα πέσουν στο ποίμνιο και θα το κατασπαράξουν». Και αυτοί οι λύκοι βαρείς θα βγουν «εξ υμών αυτών», από εσάς θα βγουν. Από εσάς, δηλαδή τους πρεσβυτέρους, τους κληρικούς, από εσάς θα βγουν αιρετικοί, οι οποίοι δεν θα λυπηθούν το ποίμνιο. Αυτό το λέγει το Πνεύμα το Άγιον, επειδή ο λόγος μας είναι περί του Αγίου Πνεύματος. Ρητώς το λέγει. Και εκεί πραγματικά τους είπε τι το Πνεύμα του Θεού λέγει, τι θα συμβεί και, συνεπώς, πρέπει να προσέχουν. Και τους βάζει σαν παράδειγμα τον εαυτό του: «Θυμηθείτε», τους λέει, «επί τριετίαν, νύκτα και ημέραν, ουκ επαυσάμην». Τρία χρόνια, νύχτα μέρα, δεν έπαψα, «μετά δακρύων νουθετών ένα έκαστον», να νουθετώ τον καθένα σας, νύχτα και ημέρα, μέρα και νύχτα, θα το λέγαμε. Γι' αυτό σας είπα: αθάνατον μνημείον ποιμαντικής. Και εκεί έκλεισε, μάλιστα, η συνάντησή τους.

Τους είπε, μάλιστα, ότι δεν πρόκειται πια να τον ξαναδούν στο πρόσωπο. Ήταν η τελευταία φορά που τον έβλεπαν. Έκλαψαν όλοι, έκλαψαν και τον καταφιλούσαν όταν τον αποχαιρετούσαν. Ήτανε περίφημο αυτό, περίφημη σκηνή. Διαβάσατέ το, στις Πράξεις είναι, ωραιότατο. Σας τα λέω αυτά για να σας κεντώ την επιθυμία να μελετάτε τον Λόγο του Θεού, ο οποίος είναι όντως γλυκύτερος μέλιτος, πιο γλυκός από το μέλι. Ακόμη τους είπε, και δικαιολογεί γιατί δεν θα τον ξαναδούν πια, ότι φανερώς, εις τους οποίους φανερώς έλεγεν, ότι «το Πνεύμα το Άγιον κατά πόλιν διαμαρτύρεταί μοι, λέγον ότι...

Το Πνεύμα το Άγιον, όπου πάω, διαμαρτύρεται», δηλαδή φωνάζει και μου λέγει μέσω προφητών, όπως ήταν και ο Άγαβος. «Διά γαρ του ειπείν ότι κατά πόλιν», δήλωσεν ο Παύλος ότι τα εν εκάστη πόλει γενόμενα υπ' αυτού θαυμάσια εκ της του Αγίου Πνεύματος ενεργείας ην. Όλα τα οποία επιτελούσε ήταν από την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, Πνεύματι Θεού και εν ονόματι του εν αυτώ λαλούντος Χριστού. Σας το είχα πει την περασμένη φορά, θα το ξαναπώ, το ξαναβρίσκουμε: ο Χριστός με το Πνεύμα το Άγιον δεν χωρίζουν. Ο Χριστός, το Πνεύμα το Άγιον ενεργεί μέσα στην Εκκλησία. Το οποίο μένει πάντοτε εν ονόματι του Ιησού Χριστού. Τα πάντα επιτελεί το Πνεύμα το Άγιον, πάντοτε εν ονόματι του Ιησού Χριστού. Μάλιστα.

Εεεε... Ο Άγαβος, σας θυμίζω αυτό, δεν το γράφει, ένας προφήτης ήταν, του έβγαλε τη ζώνη του Παύλου και ήταν ένας τρόπος αυτός προφητείας, ο οποίος ευρύτατα έχει χρησιμοποιηθεί στην Παλαιά Διαθήκη, δηλαδή ο λεγόμενος εποπτικός τρόπος προφητείας.

Εποπτικός, δηλαδή με μία εικόνα. Έβγαλε τη ζώνη του Παύλου και είπε: «Τίνος είναι η ζώνη αυτή; Του Παύλου». Τα έλεγε ο Κύριος: «Τάδε λέγει ο Κύριος· εκείνον τον άνδρα, στον οποίο ανήκει η ζώνη αυτή...» Εποπτικός. Έτσι θα τον δέσουν όταν θα πάει στα Ιεροσόλυμα. Και του έδεσε με τη ζώνη του Παύλου τα χέρια του Παύλου και τα πόδια του. Εποπτικός τρόπος. Έτσι θα τον δέσουν, δηλαδή θα συλληφθεί και θα φυλακιστεί ο Παύλος. Ποιος το είπε; Το Πνεύμα το Άγιον, διότι αυτό λαλεί διά των προφητών. Αλλά στη συνέχεια: «Εκ της δυνάμεως τούτου του Αγίου Πνεύματος έσπευδε μεν εις την αγίαν ταύτην πόλιν Ιερουσαλήμ ο αυτός Παύλος, και ταύτα του Αγάβου τα συμβησόμενα αυτώ προφητεύοντος τω πνεύματι· εδημηγόρει δε τα περί Χριστού διηγούμενος εν πεποιθήσει». Το Πνεύμα το Άγιον ήταν εκείνο το οποίον τον έσπρωχνε. Με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος έσπευδε.

Να φτάσει εις τα Ιεροσόλυμα, σύμφωνα με εκείνα που ο Άγαβος ο προφήτης, αυτά που σας είπα πριν λίγο, του είχε προφητεύσει. Έσπευδε. Μάλιστα έσπευδε, διότι ήθελε να προλάβει την Πεντηκοστή. Έσπευδε. Αυτό το «έσπευδε», ας μου επιτραπεί να πω ένα μικρό σχόλιο. Πως το Πνεύμα του Θεού είναι εκείνο το οποίον σπρώχνει ένα άγιον πρόσωπον για να κάνει κάτι. Πάρετε την ανθρωπίνη φύση του Χριστού, την ανθρωπίνη φύση. Γιατί ο Χριστός είναι Θεάνθρωπος, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Η ανθρωπίνη φύσις του Χριστού «ήχθη υπό του Πνεύματος εις την έρημον...

Πειρασθήνε.

«Ήχθη», άλλως, δηλαδή ο Λουκάς και ο Ματθαίος μας τα διηγούνται αυτά, «ήχθη υπό του Πνεύματος». Τι θα πει; Οδηγήθηκε υπό του Αγίου Πνεύματος εις την έρημο, για να υποστεί τον πειρασμό από τον διάβολο. Δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο τον παίρνει, τον Χριστόν —πάντα την ανθρωπίνη φύση, το ξαναλέγω— και τον οδηγεί στην έρημο. Τώρα, γιατί ο Χριστός πήγε στην έρημο και γιατί το Πνεύμα το Άγιο τον έσπρωχνε στην έρημο, αυτό είναι άλλο θέμα. Έπρεπε δηλαδή ο Χριστός εκεί να πάει να συναντήσει τον διάβολον, για να λύσει τις παλιές διαφορές. «Εσύ, ω διάβολε, ήρθες στον Παράδεισο που εγώ εφύτευσα, εγώ ο Θεός Λόγος.

Μου εξαπάτησες τους πρωτοπλάστους μου, αυτό το έργο των χειρών μου. Εμού του Λόγου έργον είναι ο άνθρωπος, και ο Αδάμ και η Εύα. Και τότε σου είπα ότι θα έρθει η ώρα σου. Λοιπόν, ήρθε η ώρα σου. Έγινα άνθρωπος και πηγαίνω στην έρημο. Εκεί θα σε συναντήσω και εκεί θα λύσουμε τις παλιές μας διαφορές. Τι έκανες; Εξαπάτησες τους πρωτοπλάστους και εγώ θα εξαπατήσω εσένα. Ενίκησες τους πρωτοπλάστους και εγώ θα νικήσω εσένα». Η αρχή της νίκης του Χριστού επί του Σατανά είναι από την έρημον.

Ο Χριστός δεν έπεσε στους πειρασμούς, τους τρεις που του έφερε ο διάβολος. Τον έδιωξε και ολοκληρώθηκε η απάτη που υπέστη ο διάβολος από τον Χριστόν επί του Σταυρού. Και άλλοτε σας το έχω πει ότι ο Σταυρός είναι το άγκιστρον που αγκιστρώθηκε, συνελήφθη ο διάβολος. Επί του Σταυρού δεν λέει ο Απόστολος Παύλος ότι εδειγμάτισε —δειγματίζω, παραδειγματίζω— τους δαίμονες ενώπιον των αγίων αγγέλων, εν πομπή, με μια γενναία, μεγάλη νίκη, και απέδειξε την αθλιότητα των δαιμόνων; Έγινε η εξόφληση.

Ενίκησε τον διάβολο ο Χριστός. Γι' αυτό, αγαπητοί μου, μην τον φοβόσαστε τον διάβολο. Είναι νικημένος, είναι ψόφιο σκυλί. Ψόφιο σκυλί είναι ο διάβολος. Μην φοβόσαστε. Αν έχει δύναμη, την έχει μόνο σε εκείνους που δεν πιστεύουν στον Χριστό. Εκείνοι που πιστεύουν στον Χριστό μην φοβούνται, μην φοβούνται, μην φοβούνται. Μην μου λέτε εσείς οι χριστιανοί μην σας πιάσουν τα μάγια. Αν φοβόσαστε ότι σας έκαναν μάγια, έχετε τη δύναμη να είσαστε πιστοί και να τηρείτε τον νόμο του Θεού. Μη φοβόσαστε. Ο διάβολος είναι, σας ξαναλέγω, ένα ψόφιο σκυλί. Τίποτα. Έτσι λοιπόν, εδώ βλέπουμε αυτό το «έσπευδε». Αυτό ερμηνεύω, σχολιάζω. Αλλά και ο Παύλος έσπευδε.

Να πάει στα Ιεροσόλυμα. Από πού, από ποιον; Από το Πνεύμα το Άγιον. Διότι έπρεπε ο Παύλος να δώσει μια μαρτυρία, ίσως την τελευταία, εις τα Ιεροσόλυμα. Και από εκεί έπρεπε ο Παύλος να πάει δέσμιος στη Ρώμη, για να δώσει τη μαρτυρία του εις τον αυτοκράτορα της Ρώμης, εις τον Νέρωνα αυτοκράτορα. Ο Χριστός τι είπε στον Παύλο; Του είπε —ήταν ήδη δέσμιος και ο Παύλος επεκαλέσθη τον Καίσαρα— «Καίσαρα επικαλούμαι», θα πει: «Δεν δέχομαι να δικαστώ από τους πατριώτες μου, θέλω να δικαστώ από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα».

Κατηγόρησαν τον Παύλο γι' αυτό, αλλά δεν τον κατηγόρησε ο Χριστός. Γιατί, απλούστατα, ο Χριστός του είπε: «Μη φοβάσαι, Παύλε, θα δώσεις τη δική μου τη μαρτυρία στη Ρώμη». Στη Ρώμη. Οπότε τώρα, για να γίνει αυτή όλη η δουλειά, η διαδικασία, ο Παύλος σπεύδει. Ποιος τον σπρώχνει; Το Πνεύμα το Άγιο. Θέλετε ακόμη κάτι άλλο; Ποιος σπρώχνει τους μάρτυρες να μαρτυρήσουν για τον Χριστό; Το Πνεύμα το Άγιο. Λοιπόν, καταλάβατε πως το Πνεύμα το Άγιο μόνο αγιασμένους ανθρώπους τούς σπρώχνει. Αυτό το Πνεύμα το Άγιο ποτέ δεν σπρώχνει στον γκρεμό, όπως οι δαίμονες έσπρωξαν τα δύο χιλιάδες χοίρους και τους έπνιξαν. Ποτέ το Πνεύμα το Άγιο δεν σπρώχνει τον δαιμονισμένο, όπως τον δαιμονισμένο των Γεργεσηνών, να κάνει ζημιές, να είναι το φόβητρο της περιοχής, να σπάζει τις αλυσίδες του. Όχι! Το Πνεύμα το Άγιο σπρώχνει πάντοτε στο αγαθόν, πάντοτε στο υψηλόν, πάντοτε στο αιώνιο. Ας είχαμε την αύρα και την πνοή του Αγίου Πνεύματος και ας μας έσπρωχνε όπου εκείνο ήθελε, όπου ήθελε. Θα είμεθα ευτυχείς πραγματικά, αν είχαμε αυτές τις ωθήσεις, αυτά τα σπρωξίματα του Αγίου Πνεύματος.

«Εν δε τη Καισαρεία αναχθείς και εν μέσοις δικαστηρίων βήμασι, ποτέ μεν επί Φήλικος, ποτέ δε επί Φήστου του νέου ηγεμόνος και Αγρίππα του βασιλέως, τοσαύτην εκ Πνεύματος Αγίου νικητικήν εν σοφία χάριν ενεδείκνυτο Παύλος, ως αυτόν ήδη τον βασιλέα των Ιουδαίων Αγρίππαν ειπείν· εν ολίγω με πείθεις Χριστιανόν γενέσθαι». Όταν, λέει, στην Καισάρεια, πια δέσμιος ο Παύλος, βρέθηκε στα δικαστικά βήματα, κατ' επανάληψη στα δικαστικά βήματα εκεί στην Καισάρεια, τον είχε ήδη εξετάσει πρώτα πρώτα ο Φήλιξ. Αυτός έφυγε, μετετέθη. Τον παρέδωσε στον νέο διοικητή, τον Φήστο.

Ο βασιλιάς Αγρίππας επεσκέφθη τον Φήστον. Έγινε κουβέντα για τον Παύλο. Ήθελε και είχε την περιέργεια ο Αγρίππας να γνωρίσει τον Παύλο. Κάθε φορά δε απελογείτο, διαρκώς απελογείτο ο Παύλος. Μάλιστα, ο Φήλιξ, λέει ο Λουκάς στις Πράξεις, τον καλούσε συχνά, ελπίζοντας ότι θα πάρει παραδάκι, φακελάκι, και να τον απελευθέρωνε, γιατί δεν έβρισκε τίποτα στον Παύλο. Δεν έβρισκε τίποτε στον Παύλο. Η ζωή του, ο τρόπος του δεν αντέκειτο στον ρωμαϊκό νόμο. Τίποτα, τίποτα. Αλλά τον καλούσε συχνά: «Και πώς έγινε και γιατί και πώς και τι;» Το λέει σαφώς ο Απόστολος Ευαγγελιστής Λουκάς. Ήθελε χρήματα για να ελευθερώσει τον Παύλο. Αλλά δεν του έδιναν τα χρήματα.

Που σήμερα, στην εποχή μας, θα λέγαμε: «Σου δίνεται η ευκαιρία να ελευθερωθείς από τις αρπάγες της δίκης και δεν το κάνεις αυτό;» Γιατί; Άραγε γιατί; Θα αναρωτηθείτε, γιατί; Μήπως μια κουταμάρα; Μα το Πνεύμα του Θεού δεν είναι εκείνο το οποίο τώρα το βλέπουμε, των υστέρων εμείς τουλάχιστον, διαγράφει αυτή την πορεία; Έρχεται από την Ελλάδα κατά μήκος των μικρασιατικών ακτών.

Είπα, Μίλητος και τα λοιπά, κατεβαίνει στα Ιεροσόλυμα. Εκεί συλλαμβάνεται. Κεσάρεια, Ρώμη. Την πορεία αυτή ποιος την καθορίζει; Το Πνεύμα το Άγιο. Και τώρα να πληρώσουν για να ελευθερωθεί ο Παύλος; Έπρεπε να πάει δέσμιος να μιλήσει για τον Χριστό στο αυτοκρατορικό δικαστήριο. Μερικά πράγματα, αλήθεια, ε; Αλήθεια, πώς τα καταλαβαίνουμε; Αλλά κανείς, αν παρακολουθεί τις τροχιές του Αγίου Πνεύματος, μπορεί κάτι να καταλάβει. Έτσι λοιπόν, ο Φήλιξ, τον Φήστο. Ο Φήστος παίρνει τη γνώμη του Αγρίππα. «Πες μου», λέει, «τι να γράψω στον Σεβαστόν, δηλαδή στον Αυτοκράτορα; Τι κατηγορία; Να τον ακούσεις κι εσύ». «Ναι», λέγει, «από καιρό ήθελα να τον ακούσω. Δικόν του πάρα πολλών. Έχει φήμη. Τι λέει αυτός ο άνθρωπος;» Και εδώ προσέξτε τώρα. Όταν ενεφανίσθη μπροστά εις τον Αγρίππα και απολογείται, «σου επιτρέπεται», λέει, «να ομιλήσεις», και αρχίζει ο Παύλος και ομιλεί. Τι ήταν εκείνη η ομιλία του; Ποιος ξέρει, ποιος ξέρει! Το σκελετό της τον έχουμε στις Πράξεις των Αποστόλων. Τι γοητεία πρέπει να ήταν εκείνη η ομιλία, τι δύναμη πρέπει να είχε! Και οι δυνάμεις δεν ήταν εν πειθοῖς, δηλαδή

πράγματα που πείθουν ανθρώπινα, όπως θα γράψει κάποτε ο Απόστολος Παύλος στους Κορινθίους, αλλά με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος έκανε αυτούς που θα τον έκριναν να θέλουν να γίνουν Χριστιανοί. Εδώ είναι τώρα. Και λέει αυτή την ωραία φράση ο Άγιος Κύριλλος, ότι ήταν, λέγει, το «τοσαύτην ἐκ Πνεύματος Ἁγίου νικητικὴν ἐν σοφίᾳ χάριν ἔσπινεν ὁ Παῦλος», είχε, λέει, τόση νικητικήν χάριν ο Παύλος, ώστε να κάνει αυτόν τον βασιλέα των Ιουδαίων, τον Αγρίππα, να του πει: «Λίγο ακόμη, Παύλε, και με πείθεις να γίνω Χριστιανός». Θα μείνω σχολιάζοντας μία-δύο λέξεις.

Νικητική χάρη. Του έδωσε το Πνεύμα το Άγιο νικητική χάρη. Προσέξτε, εν σοφία νικητική χάρη. Δηλαδή μια χάρη που είχε σοφία τέτοια, ώστε να νικάς τους αντιπάλους. Δεν κάμω πράγματα. Να νικάς τους αντιπάλους. Αυτό είναι έργο του Αγίου Πνεύματος, ώστε να φιμώνονται οι αντιφρονούντες, να βάζουν φίμωτρο και να μην μπορούν τίποτα να πουν, να μένουν άναυδοι. Και αν τα είχαν να λένε, δεν θα ήταν παρά παράλογα και ασύστατα επιχειρήματα. Συνεχίζουμε. «Τοῦτο τὸ Ἅγιον Πνεῦμα τῷ Παύλῳ παρέσχε καὶ ἐμμελῆ τὴν εἴσοδον, χθὲν τιμέν ὑπὸ τῆς ἐχίδνης τὸ ἀβλαβὲς ἔχων».

«Διαφόρους δὲ ἐπὶ τῶν νοσούντων ἐπιτελέσας θεραπείας». Τούτο το Πνεύμα το Άγιον, συγγνώμη. Αναφέρεται στο θέμα του ταξιδιού του Παύλου, δέσμιου πάντα, που φτάνει στη Μάλτα και εκεί, όταν εδέχθηκε το δάγκωμα της οχιάς. Και γιατί το δέχτηκε το δάγκωμα της οχιάς, ξέρετε; Για δυο λόγους, από δύο αιτίες. Η μία ήταν η εργατικότητά του και το άλλο ήταν ο φθόνος του σατανά. Αξίζει να το σχολιάσουμε, γιατί ώσπου να φτάσουμε εκεί θέλουμε πολλά ψωμιά. Ενώ στο βιβλίο των Πράξεων εύχομαι να ζήσω και να ζήσετε.

Να τα πούμε. Είναι πολλά, είναι πολλά, είναι πάρα πάρα πολλά και πολύ ωραία. Και μπορεί να μην είναι ωραία, αφού είναι όλα του Αγίου Πνεύματος έργα; Λοιπόν, όταν ο Παύλος έφτασε στη Μάλτα, ξέρετε πώς έφτασε; Ως ναυαγός. Δεν πήγε το καράβι και κατεβήκαν. Το καράβι διελύθη. Αλλά διελύθη προ ενός λιμανιού. Βρήκε εκεί μία ξέρα, διελύθη το καράβι και βγήκαν κολυμβώντας έξω. Μάλιστα, σαν κατάδικος ο Παύλος είχε συγκαταδίκους και πολλούς άλλους. Και εκεί ο εκατόνταρχος που τους φρουρούσε ήθελε να τους σκοτώσει, γιατί φοβήθηκε ότι, φεύγοντας από το καράβι, θα εδραπέτευαν. Και τότε, χάρις του Θεού, εβοήθησε να μη γίνει αυτό, που λέει ο Παύλος: «Μην το κάνεις αυτό».

Λοιπά, οπότε βγήκαν όλοι κολυμπώντας στη στεριά. Ήταν χειμώνας, τρικυμία φοβερή. Το καράβι διελύθη και βγήκαν. Δεν χάθηκε ούτε ένας εκ των ναυαγών. Είχε ειδοποιηθεί ο Απόστολος Παύλος και είχε ειδοποιήσει τον καπετάνιο. Ειδοποιήθηκε από άγγελον. «Σου χαρίζονται», λέγει, «οι άλλοι επιβάτες, για σένα, Παύλε. Σου χαρίζονται». Τι ωραίο! Ξέρετε τι θα πει να έρθει να σου πει ο Θεός: «Για χάρη σου σώζονται εκείνοι. Σου χαρίζονται. Δεν θα πνιγεί κανένας»; Κανείς δεν πνίγηκε και πνίγηκαν όλοι. Όταν βγήκαν ναυαγοί, κρύο, χειμώνας, βρεγμένοι, τρέξαν, λέγει, οι βάρβαροι, οι ντόπιοι, βάρβαροι.

Τους περιποιήθηκαν, άναψαν φωτιά, τους έβαλαν σαν σε υπόστεγον, άναψαν φωτιά και άρχισαν να απλώνουν τα ρούχα τους για να στεγνώσουν. Η φωτιά ήταν βέβαια με αποθηκευμένα φρύγανα. Ο Παύλος ήταν ναυαγός. Ο Παύλος, παρότι ήταν ναυαγός, δεν έδειξε μία παθητικότητα στάσεως. Να πει: «Εγώ είμαι ναυαγός, θα με φροντίσουν τώρα κάποιοι άλλοι, να με στεγνώσουν, να με βοηθήσουν». Όχι, αγαπητοί μου. Ο Παύλος πήγε κι άρπαξε μια αγκαλιά φρύγανα για να τα ρίξει στη φωτιά. Ήταν ο ενεργητικός άνθρωπος, ο δραστήριος. Αν έχετε συγγενείς σας επισκέπτες στο σπίτι, περιμένουν να τους μαγειρέψετε ή μπαίνουν στην κουζίνα να σας βοηθήσουν; Επισκέπτες, συγγενείς ή...

κάθονται στο σαλόνι και περιμένουν να τους φέρετε το φαΐ; Μπαίνουν στην κουζίνα να σας βοηθήσουν. Σπουδαία πράγματα αυτά, σπουδαία. Ο Παύλος λοιπόν είναι ενεργητικός, είναι δραστήριος, είναι οικοκύρης, είναι εργατικός. Πήρε λοιπόν μια αγκαλιά φρύγανα και τα έριξε επάνω στην πυράν, στη φωτιά. Αλλά μέσα εκεί ήταν τρυπωμένη μια οχιά, ναρκωμένη από το κρύο. Όπως λοιπόν πήρε αυτά, η φωτιά από κάτω ζέστανε το φίδι. Αυτό πετάχτηκε, τινάχθηκε και πήγε και του δάγκωσε το δάχτυλο και κρεμάστηκε από εκεί, από το δάχτυλο. Και τότε ο Παύλος πήρε το φίδι και το πέταξε μέσα στη φωτιά. Δεν είπε ο Κύριος: «Θα σας δώσω την εξουσία πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ»; Αυτό είχε και νοητόν και πραγματικόν χαρακτήρα. Νοητός,

νοητός, ότι τα φίδια και οι σκορπιοί είναι οι δαίμονες, οι κακοί άνθρωποι και τα έργα των. Θα σας δώσω τη δύναμη να πατάτε πάνω, αλλά και επί των φυσικών όφεων και σκορπίων. Κι έτσι ο Παύλος δεν έπαθε τίποτα. Αλλά αυτό ήταν ο φθόνος του σατανά. Όμως, εκείνο που ο διάβολος ενεργεί, ο Θεός το κάνει φλάμπουρο δοξολογίας του, αλλά και τιμής των ανθρώπων των δικών του. Όταν είδαν, λέγει, οι βάρβαροι το φίδι να κρέμεται από το δάχτυλο του Παύλου, ήταν σαφές το δάγκωμα και συνεπώς και το δηλητήριο, είπαν: «Πω πω, ἔστι δίκης ὀφθαλμός».

Είναι τώρα, υπάρχει, λέει, υπάρχει μάτι δίκης που τα βλέπει όλα. «Αυτός δέσμιος δεν είναι; Κακούργος λοιπόν είναι. Ποιος ξέρει τι κακουργίες έκανε και τι φόνους έκανε! Και ενώ γλίτωσε από τη θάλασσα, τον ευρήκε το φίδι να τον δαγκώσει». Μια μικρή παρατήρηση. Όταν κάποιος περνάει άσχημα και τον βρίσκουν κακοτυχίες, μην λέτε ποτέ ότι είναι αμαρτωλός. Μην το λέτε αυτό ποτέ. Και περιμένουν τώρα, λέγει, να πρηστεί και να πέσει ξερός. Ο Παύλος όμως έκανε τη δουλειά του. Συνέχισε να κάνει αυτό που έπρεπε. Περιμένουν, περιμένουν, αλλά ο Παύλος δεν πέφτει νεκρός. Και τότε, από τη γνώμη που είχαν ότι ήταν αμαρτωλός,

άλλαξαν και μετεβλήθη αυτών η σκέψη, ότι ήταν φονιάς, σε εγκώμιον. «Μα αυτός είναι καταπληκτικός! Τον δάγκωσε το φίδι και δεν πεθαίνει. Έχει θείες ιδιότητες». Χάρισμα δαιμόνιον. Έμαθε γι’ αυτόν και ο πρώτος της νήσου, ο Πόπλιος. Ήταν Ρωμαίος γαιοκτήμων και είχε έναν πατέρα που είχε ρευματισμούς και εκάλεσε, ρευματισμούς, ο Δημιουργός, και εκάλεσε τον Παύλο και ο Παύλος τον εθεράπευσε, τον πατέρα του Ποπλίου. Λέει ο Λουκάς εκεί: «Όταν φύγαμε με άλλο πλοίο πια για τη Ρώμη, μας φόρτωσαν δώρα». Είδατε όλα αυτά που σας διηγήθηκα εδώ, που με δύο λόγια πέρασε ο Άγιος Κύριλλος, για να δείξει; Και θεράπευσε όλους τους ανθρώπους της νήσου. Όποιος ήταν άρρωστος εις τη Μάλτα, ο Παύλος τον θεράπευσε. Αυτό θα πει να είσαι ευεργέτης. Το Πνεύμα του Θεού, το Πνεύμα του Θεού. Τούτο το Πνεύμα το Άγιον, συνεχίζει ο Άγιος Κύριλλος, «καὶ μέχρι τῆς βασιλίδος Ῥώμης αὐτὸν κήρυκα Χριστοῦ τὸν ποτε διώκτην ὡδήγησεν, ὡς πολλοὺς μὲν αὐτόθι τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν εἰς Χριστὸν ἔπειθε, τοῖς δὲ ἀντιλέγουσιν ἔλεγε σαφῶς» κτλ. Ώστε αυτό το Πνεύμα το Άγιον πάλι, κοιτάξτε, οδήγησε τον Παύλο στη Ρώμη. Ρώμη. Το έχουμε λοιπόν και αυτό το σημείο σαφές. Ποιος οδήγησε τον Παύλο στη Ρώμη; Το Πνεύμα το Άγιο.

Θα μου πείτε: «Τι λέτε τώρα; Ο Παύλος συνελήφθη, κατηγορήθηκε από τους συμπατριώτες του. Ήθελαν κάποτε με ένα έξυπνο τέχνασμα να τον σκοτώσουν τον Παύλο, ενώ θα πήγαινε από τη φυλακή μέχρι το δικαστήριο, στον δρόμο να τον σκοτώσουν». Δεν τα κατάφεραν, γιατί και εκεί του απεκάλυψε ο Θεός, του Παύλου, με έναν φυσικό τρόπο, ξέρετε. Άκουσε τη συνωμοσία ο ανιψιός του Παύλου. Ακούσατε τι σας είπα; Με έναν φυσικό τρόπο, πρόνοια όμως του Αγίου Πνεύματος. Και τώρα θα έλεγε κάποιος ότι πώς οδηγείται ο Παύλος στη Ρώμη από το Πνεύμα του Θεού; Δεν τον φέρουν δέσμιο; Δεν, δεν, δεν. Αγαπητοί μου, την τελευταία λέξη της διακυβερνήσεως των γεγονότων της ζωής μας

έχει ο Θεός. Ό,τι περιπετειώδεις πορείες κι αν βαδίσουμε, την τελευταία λέξη πάντοτε της πορείας των γεγονότων ενός λαού, πολλών λαών, της υφηλίου ολοκλήρου, μιας πόλεως, ατομικά σε εμάς, την τελευταία λέξη την έχει πάντοτε ο Θεός. Ένα μόνο. Θα φανεί αυτό με ευτυχές τέλος, έστω κι αν αυτό είναι το ευτυχές μαρτύριον, εάν είμεθα και ανήκομε στον Θεό. Αυτό είναι το πρόβλημα: ανήκω στον Θεό. Τα άλλα δεν είναι πρόβλημα. Τα άλλα ανήκουν όλα στον Θεό. Ποιος μπορεί να βλέπει μέσα από τα γεγονότα το Πνεύμα του Θεού; Ποιος, παρά μόνον ο πιστός;

Οι άλλοι μπαίνουν στη λεγόμενη κοσμική ιστορία. Αυτοί δεν βλέπουν τίποτα. Αυτοί μιλάνε όπως μιλάει ένας ιστορικός. Ενώ, αντίθετα, ο πιστός βλέπει πώς ενεργεί μέσα σε αυτήν την κοσμική ιστορία το Πνεύμα του Θεού. Και τώρα λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλλος: το Πνεύμα του Θεού φέρνει τον Παύλο, τον οδηγεί, λέγει, μέχρι της βασιλίδος Ρώμης, που ήταν η πρωτεύουσα. Πώς τον οδηγεί; Κήρυκα Χριστού. Μα είναι δέσμιος. Δέσμιος, αλλά είναι κήρυξ Χριστού. Όπως και ο Ιωσήφ, ξέρετε, στο λάκκο της φυλακής. Λάκκος έλεγε το, φρέαρ έλεγε το. Λάκκος ήταν, ήταν κάτω από τη γη. Έμεινε δέκα χρόνια εκεί, γιατί δεν δέχεται την αμαρτία με την κυρά του.

Ποιος ήταν μαζί του δέκα χρόνια; Ο Θεός Λόγος ήταν μαζί του. Τι τον έκανε εκεί, ξέρετε, δέκα χρόνια μέσα στη φυλακή; Ότι βεβαίως ήταν μαζί του το βλέπουμε και από την περίπτωση ότι ερμηνεύει ορθά εκείνα τα όνειρα των δύο συγκαταδίκων του, ότι ο ένας θα αθωώνεται και ο άλλος θα εκτελείται, θα θανατώνεται από τον Φαραώ.

Ξέρετε... Ξέρετε γιατί έμενε ο Θεός Λόγος; Ο Θεός Λόγος, του οποίου Θεού Λόγου τύπος ήταν ο Ιωσήφ. Γι’ αυτό τη Μεγάλη Δευτέρα γιορτάζομε τη μνήμη του Παγκάλου. Πάνκαλος θα πει παν και καλός, περίφημος, του Παγκάλου Ιωσήφ. Καλός θα πει και ωραίος στην αρχαία γλώσσα.

Και ωραίος στην ψυχή, ήταν και ωραίος το σώμα, του Παγκάλου Ιωσήφ. Γιατί έχουμε τη Μεγάλη Δευτέρα τη μνήμη του Αγίου Ιωσήφ; Διότι είναι τύπος του Ιησού Χριστού. Γι’ αυτό υπάρχουν πολλές παρομοιώσεις, δεν τα φτιάχνω πολύ. Προσέξτε λοιπόν, γιατί έμενε μαζί του; Για να τον φυλάξει εκεί μες στη φυλακή. Φυλακή με ανθρώπινα δεδομένα. Γιατί οι φυλακές τι ήτανε; Ήτανε φυλακές με ανθρώπινα δεδομένα. Υπήρχαν τα κελιά, ας πούμε, υπήρχαν οι δεσμοφύλακες, οι κλειδαριές και τα κλειδιά. Με ανθρώπινα δεδομένα ο Θεός Λόγος φυλάττει τον Ιωσήφ για να φύγει από τα χέρια της Πετεφρίνας. Διότι ο Θεός Λόγος, θα το πιστέψετε,

τον έβαλε στη φυλακή, αλλά ανεύθυνα. Δεν έφταιγε ο Θεός Λόγος. Έφταιγε η γυναίκα του Πετεφρή. Αλλά ο Θεός Λόγος, ας το πούμε, επέτρεψε. Ας το πούμε, ήταν το κατά παραχώρησιν θέλημά του, είτε όμως και το κατ’ ευδοκίαν. Διότι έβαλε ο Θεός Λόγος τον Ιωσήφ μέσα εις τον λάκκον της φυλακής για να τον φυλάξει από τη μανία, τη μανία εκείνης της φοβερής γυναίκας του Πετεφρή. Και τον φυλούσε δέκα χρόνια και, όταν ήρθε η ώρα, τον έβγαλε από εκεί. Πότε ήρθε η ώρα; Όταν έγινε τριάντα ετών. Είναι η ώριμος ηλικία. Ώριμος γιατί; Για να γίνει αντιβασιλιάς. Για να δείτε, θέλω να σας δείξω τώρα με αυτά που σας λέω, να σας δείξω πώς κινείται ο Θεός και οδηγεί τον άνθρωπο πάντοτε σ’ ό,τι αξίζει, σ’ ό,τι είναι καλό, σ’ ό,τι είναι μεγάλο.

Σ’ ό,τι είναι μεγάλο, διότι με τον τρόπον αυτόν ο πιστός σώζεται. Γιατί αγαπά το Θεό και «τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν», συγγνώμη, «πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν». Σε εκείνους που αγαπούν το Θεό όλα οδηγούν στο αγαθό. Προσέξτε όμως, το αγαθό θα το εκλάβουμε ως το έσχατον αγαθό, που είναι η Βασιλεία του Θεού. Άλλο εάν περάσουμε διά πυρός και σιδήρου και υδάτων, αλλά το έσχατον είναι η Βασιλεία του Θεού. Ο Κύριος να σας ευλογεί. Θα συνεχίσουμε, πρώτα ο Θεός, την ερχομένη Δευτέρα.