Catecheses of St Cyril 150 | 06-03-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are still studying the text of Saint Cyril, in his Seventeenth Catechetical Lecture, which concerns the Holy Spirit, and we have reached paragraph 29. Before we continue, however, I owe you something I promised last time. In paragraph 28 we came upon the following phrase, and I told you that I could not remember on the spot where this was written in Isaiah. This also gives us an opportunity to say a little more about Saint Cyril’s words: “When he saw Paul of Tarsus, a fellow laborer in the struggle, he brought him to Antioch.”

“After they had taught and gathered the Church together, it came to pass that the disciples were first called Christians in Antioch,” and so forth. “It was, I believe, the Holy Spirit who bestowed upon the faithful the new name foretold by the Lord.” It was in Antioch that the disciples received the name Christians; there they were called Christians. We know, of course, that this is mentioned in the eleventh chapter of the Book of Acts. But Saint Cyril also alludes to the prophecy when he says: “It was, I believe, the Holy Spirit who bestowed upon the faithful the new name foretold by the Lord.” In other words, this was the work of the Holy Spirit, who had foretold that Christians would be given a new name. And what is that name? The name Christian. This prophecy, which is found in Isaiah, was interpreted by early Fathers such as Saint Ignatius of Antioch, and it also concerns the central significance of the name Christian itself. It is therefore worthwhile to say a few words about this subject, because we must know what our name means if we are to live up to it.

Moreover, we must not lower or conceal this name—the name Christian—but wear it as a helmet in which we glory. We know that when the Apostle Paul was making his defense before King Agrippa, Agrippa was so deeply impressed by Paul that, for a moment, he said to him—with a certain note of irony, of course, since, as I explained last time, the pagans had given the name Christian in mockery—“In a short time you persuade me to become a Christian.” Just a little more, and you will make me a Christian. Just a little more. But the Apostle Paul, without the slightest irony, replied, “I would pray to God” that you might become what I am—that is, a Christian.

I am an Apostle; I have taken up the Cross of Christ, I am persecuted, and at this very moment I stand before you in chains. But may you never suffer persecution or imprisonment. That is why I pray that you may become a Christian, “except for these chains.” And the Apostle Paul raised his hand—as public speakers did in those days—and his chains became visible, the chain around his wrist. Surely he gestured toward it as he said, “Except for these chains.” In other words, may you never have to wear chains. It is a beautiful scene, one that can be appreciated only by someone with the spiritual sensitivity to enter into it.

Such a person can appreciate Paul’s marvelous soul, his greatness of soul: how he spoke, how he thought, and how he faced every circumstance. The Apostle Peter, my beloved, emphasizes the same thing in the fourth chapter of his First Epistle. He says: “Let none of you suffer as a murderer, or a thief, or an evildoer.” Let none of you suffer as a murderer, a thief, or an evildoer. “Yet if anyone suffers as a Christian, let him not be ashamed, but let him glorify God in this name.”

If a person suffers, not for breaking the ordinary criminal law, but because he is a Christian, then he should regard this as his glory. Did you hear that? “Let him glorify God”—let him give glory to God—“in this name,” that is, in the name Christian. Thus, it is a glory for Christians to be Christians, even though, as I repeat, the name Christian was originally given in mockery. Saint Ignatius of Antioch, an Apostolic Father, directly reflects the teaching of the Holy Apostles. He gives a very direct interpretation of the prophecy of Isaiah to which Saint Cyril of Jerusalem alludes: that God had indeed foretold that He would give Christians, the faithful of Christ, a new name. “Let us therefore become worthy,” Saint Ignatius says in his Epistle to the Magnesians—and for those who read the Fathers, I should note that this is found in the longer recension—“let us therefore become worthy of the name we have received. For whoever is called by another name that he places above this one does not belong to God.”

He is saying that if anyone wishes to bear some title higher than the name Christian—Freemason, Mason, Rotarian, or whatever else—then, in this respect, he does not belong to God. This is wrong; at that point you do not belong to God. You cannot place any name above the name you already bear, the name Christian. If you take other names, meaning other titles or capacities, they must all remain beneath the name Christian. Saint Ignatius explains why: “For he has not accepted the prophecy that speaks concerning us.” He has not accepted the prophecy that refers to us. And what is that prophecy?

It is found in chapter 62, verse 2, and chapter 65, verse 15. What does it say? “For you shall be called by a new name, which the Lord Himself shall name, and you shall be a holy people.” They will be called by a new name, a name which the Lord Himself will give them, and this people will be holy. Saint Ignatius continues: “This was first fulfilled in Syria.” It was first brought to fulfillment in Syria. “For in Antioch the disciples were called Christians, as Paul and Peter…”

“…were laying the foundation of the Church.” For it was there that the disciples came to be called Christians, while Peter and Paul were laying the foundation of the Church in Antioch. What does Isaiah say? Isaiah says the following; I will read it to you. Saint Ignatius quotes it from Isaiah, and now I will read Isaiah himself: “And He shall call you by your new name, which the Lord Himself shall name.” Please, follow the course of this story very carefully. It is awe-inspiring. You know that God’s chosen people bore a name: Israel. The name Israel was given directly by God. How was this name given? Listen. Abram was called Abram, and then he was renamed Abraham. I will not dwell further on that change of name. Then came Isaac and Jacob. After Jacob’s conflict with his brother Esau, when Jacob took the birthright from him, God blessed what had happened. Perhaps you wonder why. It was because Esau was unworthy.

The New Testament calls Esau, if I remember correctly, a fornicator on two occasions—a fornicator in the spiritual sense—because, it says, he treated his birthright with contempt. He attached no importance to becoming the forefather of the Messiah, in fulfillment of God’s great promise to Abraham. He simply did not care. “Oh, never mind all that,” he said, as we might put it in our everyday speech. So God rejected him and permitted Jacob to deceive Esau. Yet because God is also just, He punished Jacob. It is like a soldier who performs a heroic deed contrary to the orders of his superior.

Here is the curious thing: during wartime, that soldier is decorated for his bravery, yet he is also sentenced to a month in prison because he acted on his own authority. A medal and imprisonment. A medal and imprisonment. This is what happened to Jacob. God approved what Jacob had done, but God cannot accept injustice. Therefore He punished Jacob through his twenty years of self-imposed exile, through all the hardship he endured in a foreign land, and by allowing him to receive deception in return for deception, when his father-in-law Laban deceived him.

Laban was the brother of Jacob’s mother, Rebekah. He did not give Jacob Rachel, the younger daughter whom Jacob loved and who, Scripture says, was very beautiful. Instead, he gave him the elder daughter, Leah, of whom Holy Scripture notes that her eyes were rather weak and that she was unattractive. I will not say more about that now. The point is that Jacob says to his father-in-law, “But…” Do not ask me to go into it further; the story of how he was deceived is a long one. We once covered all of this in a series of talks—a whole series of very fine subjects. But Jacob paid for the deception by which he had obtained the birthright from his father. You see how just God is. His father-in-law then said to him, “Well, you see, our custom is…” The question was which daughter, the first or the second. “Here it is our custom to marry off the elder daughter first.”

Let me take this opportunity to say: do not wait until your eldest daughter is married before allowing the younger one to marry. Let each marry when her turn and opportunity come, or you may end up with all your daughters unmarried. Pay attention to this point, please. So Laban continued: “If you also wish to take the younger daughter, you must work for me for as many years again.” In the end, Jacob remained and worked for twenty years. On Clean Monday, when we hear the Great Canon of Saint Andrew of Crete, we will hear how Jacob took two wives, laboring and suffering hardship, and so forth, in order to provide for them: Rachel, whom Saint Andrew of Crete describes as the personification of…

…theoria, divine contemplation, because Rachel bore no children, and Leah, who is the personification of praxis, the active ascetic life. “Theoria rests upon praxis,” the Fathers say. Saint Andrew interprets these things allegorically in a most beautiful way. Now, when Jacob was returning after twenty years, he came to the Jabbok, a tributary of the Jordan. They wished to cross the river, and eventually they all crossed over. For practical reasons, Jacob remained on the other side. Everyone else had crossed to this side, but he remained alone and slept there that night, beyond the tributary—not on this side, but on the other.

He had a dream. Someone came and wrestled with him. They wrestled and wrestled, and as they struggled, this mysterious figure said to him, “Let me go now, for day is breaking.” Jacob answered, “I will not let you go unless you bless me.” This implies that Jacob had already realized that the one with whom he was wrestling was a divine person. Indeed, to put it plainly, this was God. In the light of the New Testament, if you will, it was God the Word (Logos), who would later become incarnate. He said to Jacob, “Let me go.” But Jacob answered, “I will not let you go unless you bless me.” And then, strangely enough…

…Jacob prevailed over God; he prevailed over Him. Then God blessed Jacob and said to him, “From now on you shall no longer be called Jacob.” Do you know what Jacob means? It means “one who grasps the heel,” or “supplanter.” His father named him Jacob because, when Esau was born and came out first—they were twins—Jacob put out his hand, only his hand, and grasped Esau’s heel. Later, when the brothers quarreled, Esau said to him, “They were right to name you Jacob.”

“You supplanted me; you overthrew me and took away my birthright. They were right, then, to call you Jacob.” So Jacob means “supplanter.” God now changes his name and says, “You shall no longer be called Jacob, but Israel.” And Israel means “beloved.” For Jacob accepted the prophecy God had given to his grandfather Abraham: that they would continue his line and that the Messiah would come. Yes. Thus the people who would arise from the twelve Patriarchs received the name Israel. The people were called Israel, the Israelites, Israel. And so, this name…

…Israel—who gave it? God Himself. And now this same God says through the Prophet Isaiah, “I shall give you a new name. I gave you the first name, and now I shall give you the second.” This is what is so awe-inspiring; this is the astonishing point. “I shall give you the second name.” Who says this? God Himself, eight hundred years before Christ. And what is that name? The name Christian. The beautiful thing is that the name Christian appears in the New Testament. As I told you, the Apostle Paul uses it, and the Apostle Peter uses it. And Saint Ignatius interprets Isaiah’s prophecy concerning the new name that God would give His people.

Saint Ignatius was a direct successor of the Apostles, which is why he is called an Apostolic Father. We might say that he grew up in the hands of John the Evangelist, as well as those of the other Apostles. Thus we see that the name changes. We Christians are the New Israel; this is the new name. Yes, the pagans first used the name Christian mockingly, but God took it and bestowed it upon His new people. For God is free to act as He wills. He arranges things according to His own judgment. He does not Himself pronounce the name Christian; He allows the pagans to say it, and then God…

…adopts it. Therefore, when the Apostles and the early Church, who were filled with the Spirit of God, accepted this name, it means that they accepted it in the Holy Spirit. Thus the prophecy was fulfilled. Theodoret also interprets it in this way, saying: “God foretold this name; it was new and not old.” It is a new name, not an ancient one. Theodoret continues: “For after the appearing of the Master, Christ”—after His manifestation, His appearing, His coming—“those who believed were called Christians.”

“People use this title in place of every other word of praise. For when they wish to extol someone, after offering many praises they are accustomed to conclude: ‘He is truly a Christian.’” Theodoret says that the name Christian stands above every other word of praise. We may say, “You are brave, you are wise, you are intelligent, you are wonderful, you are illustrious,” and so on. But the name Christian is greater than every other praise. And when people wish to honor someone, after offering many words of praise,

they are accustomed to conclude, “He is truly a Christian.” He really is a true Christian. You see, then, how glorious this name became. “And when making an appeal, they are again accustomed to say: ‘Do it as a Christian.’” If they need to ask something of someone, they say, “Do it as a Christian”—not as a brave man, a king, a ruler, or a noble-hearted man. “Do what befits a Christian.” Do those things that are fitting for a Christian. “Thus this title is filled with praise and blessing.” The word “title” here simply means a name—a name filled with praise and blessing.

As Saint Ignatius says in his Letter to the Romans—not in the longer recension, but in the shorter one—“Let me not merely be called a Christian, but also be found to be one. For if I am found to be one, then I may also be called one.” In other words, let me not merely be called a Christian, but let me also be found to be a Christian. Let me be in reality what I am in name. And if I am truly found to be one, then I may rightly bear the name Christian. Thus, my dear friends, Christian is the greatest title in this world. Saint Ignatius likewise says in his letter to Saint Polycarp:

“A Christian has no authority over himself, but devotes himself to God.” Do you see how the term Christian is being used? I speak of its usage because this is from a very early period: Saint Ignatius was martyred in the year 107. “A Christian has no authority over himself, but devotes himself to God.” Since we have been baptized, we have been consecrated. One who is devoted to God occupies himself continually with the work of the One to whom he has been consecrated. A Christian, therefore, has no authority over himself. Saint John of Karpathos also says—and I have gathered a few testimonies for your sake—“It is a great thing for me that I have been given the name Christian.”

He paraphrases what the Lord says through Isaiah: “It is a great thing for me that I have been called a Christian,” just as the Lord says to me through the Prophet Isaiah, “It is a great thing for you to be called My servant”—or, if you prefer, “My child.”

So, as you can see, since today we are ashamed to say that we are Christians, we need, my dear friends, to be baptized anew, as it were, into this first and most glorious name of ours. And now, after this addition concerning the previous paragraph, which I had promised you—and on which we have also spent half an hour—

we come to the next paragraph, as I told you, paragraph twenty-nine.

“The Holy Spirit, who in agreement with the Father and the Son established the New Testament in the Catholic Church, freed us from the burdens of the Law that were so difficult to bear. I mean the rules concerning common and unclean foods, Sabbaths and new moons, circumcision, ritual sprinklings, and sacrifices. These were given for a time and contained a shadow of the good things to come; but when the truth arrived, they were rightly set aside.” The Holy Spirit, in agreement with the Father and the Son, establishes the New Testament in the Catholic Church—He constitutes it, that is, He founds it—and all the other ritual observances of the Old Testament,

such as clean and unclean animals, clean and unclean foods, new moons and first days of the month, Sabbaths, observances, and all such things, which were a shadow of the good things to come, were set aside. But I want to dwell on the first sentence of this short paragraph, so that we may comment on something very important. It is the opening line of the paragraph: “This Holy Spirit, who, in agreement with the Father and the Son, established the New Testament in the Catholic Church,” and so forth. This Holy Spirit, he says, who in agreement with the Father and the Son

is the One who founded—for “to establish” means “to found”—the New Testament in the Catholic Church. Pay attention, my brothers and sisters. First of all, when he says, “in agreement with the Father and the Son,” he means that the Holy Spirit is in complete accord with whatever the Father and the Son will. Why? Because the Holy Spirit is consubstantial—of one essence—with the Father and the Son. As I have told you before in these talks on the Holy Spirit, in God there is one will and one divine uncreated energy, because there is one divine essence.

This is the great Mystery: that we have three distinct Persons—the Father, the Son, and the Holy Spirit. I have also told you that the Son has two energies: one belongs to His divinity and is also the energy of the Father and the Holy Spirit, while the other belongs to His human nature, His humanity. The same is true of His will. The Son has two wills: the divine will and the human will. The will of the Son as God is the same as that of the Father and the Holy Spirit. But He also possesses the will of human nature. For this reason, our Church has already defined dogmatically that the Son

has two wills and two energies. Conversely, our Church has condemned Monothelitism and Monoenergism. She has condemned both of these. You can see very clearly, then, that throughout his catechetical lectures Saint Cyril certainly includes practical matters and seeks to correct the conduct of his catechumens, yet in reality he never departs from the dogmatic foundation. I do not mean merely that he makes no dogmatic error. I mean that he makes abundant use of doctrine. And this is a very important lesson. Those who preach the Word of God, whether as teachers or from the pulpit, must understand that no matter how many practical things we say, the dogmatic element must never, ever be absent. For if it is absent, how would the morality we teach differ from philosophical, Buddhist, Masonic, or any other moral system? Everyone says that you should love your neighbor. Everyone says that you should be a good person. Yes, but what makes Christianity different? Christian morality is undoubtedly superior, but morality itself is not what distinguishes Christianity from other religions

or from other ethical teachings, whether religious or philosophical. What distinguishes Christianity is its dogmatic foundation. Yet this is precisely the element we have banished and removed from our daily lives, and even from our liturgical life. Doctrine no longer suits us even within worship. And without realizing it, we are doing the work of the Antichrist. For do you know what those who have marked a house for robbery do first? Let us say it is a country house they intend to rob. The first thing they do is cut the telephone line.

In the same way, the devil tries to weaken the dogmatic element solely in order to impose that monster called ecumenism. For if a person is firmly grounded in doctrine, he will never, ever submit to the worship of this monster, whose existence is continually being denounced, as you know. Yet I do not understand why others should make this denunciation while we ourselves should not. If you have noticed—and since I have understood this, you now understand it as well—the dogmatic element is always present in the preaching of the Word of God. I do not mean only when Saint Cyril guides us, since here he gives us...

as we have said, a course that we did not devise ourselves; he himself laid it out. But even with other subjects, when we simply preach the Word of God—a Sunday sermon, for example, or a homily on the Gospel—the dogmatic element is never absent. And I believe that the best way to resist ecumenism is for our Orthodox Christians to become firmly grounded in the doctrine of the Orthodox Faith. I trust you agree. But the most beautiful point in this sentence is that the Holy Spirit is the One who founds the New Testament in the Catholic Church. “Catholic” means the one Church spread throughout the whole world.

It does not mean the Latin, Roman Church. We mean the one, Holy, Catholic, and Apostolic Church—the Orthodox Church. I say this, emphasize it, and underline it. Pay attention to it. What, then, does it mean that He comes to establish the New Testament in the Catholic Church? We can view this from two sides. First, who establishes the New Testament in the Church—or, better, who establishes the Church upon the earth? Undoubtedly, the Father, the Son, and the Holy Spirit together.

At one time—not this year, perhaps last year; I do not remember—I told you that the Church has two aspects: the Christological and the pneumatological. We could say that the Church is “in Christ Jesus, in the Holy Spirit.” This phrase of the Apostle Paul is extraordinarily rich and cannot easily be rendered in simple words; it has to be explained. It means, precisely, that the Church has two foundations: Christ and the Holy Spirit. These are the two: the Christological and the pneumatological foundations of the Church. At every phrase—pardon me, at every step—here and in what follows, which I have underlined but which we will not discuss today because there is not enough time, he says everywhere:

“the Holy Spirit.” We said this last time as well. He does everything “in the name of Jesus Christ.” Never Christ without the Holy Spirit, for Christ said, “I will depart, and I will send you another Comforter.” The Holy Spirit acts in the Church on behalf of the Son. Thus we have these two foundations of the Church. The Holy Spirit, therefore, comes and establishes—founds—the Church, and keeps her firmly founded, because the Holy Spirit abides in the Church. Christ said it: “The Comforter, the Holy Spirit, will remain with you,” within the Church.

The Holy Spirit is the One who performs every sacred rite of our Church—all of them. All the Mysteries are accomplished by the Holy Spirit, who is therefore called the Holy Spirit, the Celebrant of the Mysteries, yet always in the name of Jesus Christ—always. Consequently, the Holy Spirit truly establishes the New Testament in the Catholic Church. That is the first point I wanted to make. The second is this: the New Testament is first an event, and only afterward a book. When we say “the New Testament,” what do we mean? When Christ spoke of “this cup” and said that He was establishing the New Testament, which New Testament did He mean?

Did He mean the book, the written Gospel? No. He meant the event of the New Testament. And what is that event? It is the establishment of a covenant—that is, an agreement between God and man—once again through blood. The Apostle Paul states clearly that there is no covenant without blood. What was the first covenant? The first covenant, the Old Testament, was established and founded through the blood of sacrifices. Now the New Testament is likewise established and founded through blood, but this time through the blood of the Son of God

and Man. So first we have the New Covenant as an event. We have a new covenant, a new agreement, just as people agree on something and afterward go to a notary to put it in writing. But the agreement comes before the written document. Here the Holy Spirit does both. Together with the Son—and, of course, the Father is also understood—He establishes the New Covenant; and secondly, He is the One who now records the New Covenant as a book. That is why the Holy Spirit was present in the sacred authors.

The sacred authors had the Holy Spirit when they wrote. When Matthew wrote, he had the Spirit of God; so did Luke, John, Paul, and Peter. That is why the books of the New Testament are inspired by God. What does “inspired by God” mean? It means inspired by God, by the Holy Spirit. So you see, my beloved, that when we take the New Testament into our hands, we must never handle it critically or, above all, contemptuously.

Perhaps we are in worship, and then, after reading it, we grow a little tired and toss it aside with a careless gesture. No, no. Then we take it into our hands to read it. We must never read it in a critical spirit, as though we were to pass judgment on the Word of God. Never. We must always remember that behind the sacred authors stands the Holy Spirit. And if I do not understand something, if it seems odd or strange to me, I need only pray to the Holy Spirit, and He will reveal it to me whenever He judges the time to be right. I assure you: if only we learn to wait, and if we take Holy Scripture into our hands not rashly or presumptuously but reverently, then every question we have will one day be answered. Believe me, one day it will be answered. Why? Because the Holy Spirit will give us the answer.

We must not say, “I accept this, but I do not accept that; this is right, but that is wrong in Holy Scripture.” Never. Only irreverent people pass judgment on the Word of God. A devout person receives it as it is. The Spirit of God wrote it. It is not Holy Scripture that must adapt itself to me; I must adapt myself to the Gospel, to Holy Scripture. Many people misinterpret the Scriptures and say strange things: “Where is that written? How can it be so? Why should it be so? I do not accept that.” God forbid! God forbid! So you see how beautifully Saint Cyril expresses it here. I shall read it again and then continue: “This Holy Spirit, who, in agreement with the Father…”

“…and the Son, established the New Covenant in the Catholic Church,” and so forth. I shall go a little further: “When an inquiry arose in Antioch concerning those who said that it was necessary to be circumcised and to keep the customs of Moses, Paul and Barnabas went up to Jerusalem. The Apostles who were there freed the whole inhabited world from all legal and typological observances by means of a written letter. Yet they did not claim for themselves the authority in this matter; rather, they openly confessed in writing: ‘For it seemed good to the Holy Spirit and to us to lay upon you no greater burden…’”

“‘…than these necessary things: that you abstain from things sacrificed to idols, from blood, from things strangled, and from sexual immorality.’ Through what they wrote”—forgive me—“through what they wrote, this is made perfectly clear: although the document was written through men who were Apostles, the decree issued for the whole inhabited world belonged to the Holy Spirit; and Barnabas and Paul received it and confirmed it throughout the whole world.” I shall tell you the story in my own words, because you may already know it. It comes from the Book of Acts. A question arose in Antioch. Until then, the matter was taken for granted in the circles of Jerusalem: a Jew became a Christian. There was no question about that. A Jew became a Christian.

Before becoming a Christian, a Jew had already been circumcised. So no question arose. But pay attention: in Antioch the situation was different. Most people were not Jews; they were Gentiles, idolaters, who had come to believe in Christ. Indeed, I do not know who first preached the Gospel in Antioch. It is thought that the preaching was brought there by laypeople, perhaps merchants, as it was also brought to Cyprus and Rome. The Apostles arrived afterward. Thus many idolaters had become Christians there, along with Jews, of course. Then the following question arose: in order to become a Christian,

must one first pass through Judaism—that is, must one undergo circumcision? This was an extremely serious matter, because it was a question of salvation. Can a Gentile become a Christian and be saved as he is, or must he first pass through Judaism and continue to observe certain Jewish practices? That is why yesterday, as we were studying—and continue during these Sundays to study—the subject of Cornelius, I told you that it is of fundamental importance. When the Apostle Peter baptized him, those in Jerusalem demanded an explanation: “Why did you enter that house? Why did you baptize him?”

“I had a command from God. The six Jews who were with me are witnesses. And they received the manifestation of Pentecost just as we did, for they spoke in other tongues,” and so forth, there in the house of Cornelius. Then they were persuaded, became quiet, and said, “It appears that God also wills the Gentiles to be saved.” This matter is of immense importance. Now pay attention. The dispute broke out in Antioch, and they agreed to send a delegation to Jerusalem to ask, “What must we do?” Then the assembly known as the Apostolic Council took place.

The Apostles who were present in Jerusalem gathered together, along with the elders. This was the first appearance of the conciliar system for confirming a truth. Pay attention: the conciliar system. From then on, the Church would use this conciliar system. Later, of course, there would be the Fathers; at that time, however, there were the Apostles, and this is extremely important. When they reached their conclusion, they wrote it in a letter, and Barnabas and Paul took that letter with them. It had to be carried by official representatives of the Church. Moreover, both Paul and Barnabas were Jewish Christians.

This was extremely important, because if the letter had been entrusted to Gentile Christians, the Jews of Antioch would have questioned its authenticity when it arrived there. Therefore, its bearers had to be official representatives: Paul and Barnabas. You know how the letter was worded. The whole account I have given you, which Saint Cyril also describes, is meant to bring us to one particular point—and it is a crucial point. This crucial point is the following.

“Yet they did not claim for themselves the authority in this matter.” They did not give themselves—the Council itself—the authority in this affair, but openly confessed it in the letter they sent. What did they confess? Pay attention: “For it seemed good to the Holy Spirit and to us to lay upon you no greater burden,” and so forth. This was the decision: it seemed good—it was judged good—by the Holy Spirit and by us that we issue this fourfold ruling. Please pay attention to the wording: “It seemed good to the Holy Spirit.”

Who makes the decision? The Holy Spirit. Where does the authority of the decision lie? In the Holy Spirit. For the Apostolic Church of Jerusalem did not decide apart from the Holy Spirit. How, then, did it decide? The Spirit of God was present, and they did nothing contrary to what the Holy Spirit willed. From that time onward, notice the words: “It seemed good to the Holy Spirit and to us.” For our task is to agree with the Holy Spirit.

The Lord speaks, but the Holy Spirit also does not act unless we deliberate together in council. Therefore, it is neither the Holy Spirit alone nor we alone: it is the Holy Spirit and us. Any Synod held apart from the Holy Spirit, or any decision of the Church made apart from the Holy Spirit, is invalid. “It seemed good to the Holy Spirit and to us.”

We must be able to say “and to us.” How could it be otherwise? Where is the conciliar system? Where is the conciliar system? You act outside the conciliar system, and yet you are certain that the Holy Spirit is acting? How can that be? How many actions are carried out without the consent of the Holy Spirit! If I were to say that, in a court of law—pay attention to this—the verdict had been decided before the trial took place, I would be put in prison. Did you hear what I said? I would be put in prison; that is, I would be prosecuted and charged. All because I said that a verdict had been reached before the trial. This is an extremely delicate matter. It would mean that judgments were being issued without a trial.

A court will not tolerate such a thing. It is a very grave matter. Indeed, I know of a case in which someone said in court that the conclusion—the verdict—had been reached before the trial, and he was tried immediately. Is this not a serious matter? And rightly so, of course. It is another question whether such things may happen behind the scenes. Unfortunately, they may also happen behind the scenes within the Church. For example, the election of a bishop may be decided in advance, the whole matter settled before the election takes place. Then we say that the Holy Spirit elected him, and on top of everything else we insult the Holy Spirit by claiming that the Holy Spirit made the choice. Who actually chose him?

Deal-making and bargaining chose him, not the Holy Spirit. Now, the Holy Spirit may tolerate it—He does tolerate it. Of course, things will not go well afterward in a Church that operates in this way. Yet for the sake of the faithful, the Holy Spirit still acts through such a bishop, let us say, who was not elected by the Spirit of God but through bargaining among the other bishops. I am sorry to say these things; I do not know whether I should have said them or not. Nevertheless, the Holy Spirit acts for the sake of the faithful, because Christ’s sacrifice and every Mystery are a work already accomplished by Christ. As theology expresses it, they act by virtue of the work already accomplished.

Christ accomplished that work beforehand through His sacrifice on the Cross. Therefore, for the sake of the Church and the faithful, even if the Holy Spirit did not elect this bishop, the Mysteries are still valid and rightly performed for the sake of the faithful. But that is a separate matter. How will this man, or those who elect apart from the Holy Spirit, stand before God as persons? You understand, my beloved, that these matters are tremendously important and exceedingly serious. The Church must always keep before her eyes the pattern of the first Apostolic Council: “It seemed good to the Holy Spirit and to us” to do this and this and this. That is all for this evening, and I wish you a blessed Holy and Great Lent.

God willing, we shall return on the Monday after next, March 20.

Πάντοτε εις το κείμενο του Αγίου Κυρίλλου, εις την 17η κατήχηση που αναφέρεται εις το Πνεύμα το Άγιον, ευρισκόμενοι εις την παράγραφον ΚΘ΄, 29, θα συνεχίσουμε. Πριν όμως συνεχίσουμε, σας είχα κάνει μίαν υπόσχεση από την περασμένη φορά, που είχαμε βρει στην 28η παράγραφον την εξής φράση, και σας είπα ότι δεν θυμόμουν απ' έξω να σας έλεγα πού είναι αυτό γραμμένο στον Ησαΐα, αλλά και με την ευκαιρία να πούμε και λίγα λόγια περισσότερα, όταν σημειώνει ο Άγιος Κύριλλος ότι «Ἰδὼν συναγωνιστὴν ἀπὸ Ταρσοῦ Παῦλον, εἰς Ἀντιόχειαν ἤγαγεν».

«Τῇ Ἐκκλησίᾳ διδαχθέντων τε καὶ συναχθέντων, ἐγένετο πρῶτον χρηματίσαι ἐν Ἀντιοχείᾳ τοὺς μαθητὰς Χριστιανούς» κλπ. «Τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, οἶμαι, τὸ προκατηγγελμένον ὑπὸ Κυρίου τοῖς πιστεύουσιν ὄνομα καινὸν ἐπιθέντος». Ότι στην Αντιόχεια έγινε η ονομασία των μαθητών εις Χριστιανούς, ότι εκεί ονομάστηκαν Χριστιανοί. Αυτό βέβαια είναι γνωστό ότι το αναφέρει το βιβλίο των Πράξεων, εις το ενδέκατον κεφάλαιο. Αλλά εκείνο που λέγει ο Άγιος Κύριλλος και κάνει υπαινιγμόν της προφητείας, λέει: «Τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, οἶμαι, τὸ προκατηγγελμένον» «ὑπὸ Κυρίου τοῖς πιστεύουσιν ὄνομα καινὸν ἐπιθέντος». Ότι δηλαδή είναι έργο του Αγίου Πνεύματος, που είχε προαναγγείλει ότι θα δοθεί εις τους Χριστιανούς ένα καινούριο όνομα. Και ποιο είναι αυτό το όνομα; Το όνομα Χριστιανός. Ότι αυτήν την προφητεία, η οποία ανήκει στον Ησαΐα, την ερμηνεύουν ερμηνευταί παλαιοί, όπως είναι ο Άγιος Ιγνάτιος Αντιοχείας, αλλά και εξάλλου αυτή η ίδια η κεντρική χρήση του ονόματος Χριστιανός. Δεν είναι άσκοπο λοιπόν να πούμε λίγα λόγια πάνω στο θέμα τούτο, γιατί πρέπει να γνωρίζουμε τι σημαίνει το όνομά μας, για να μπορούμε να ανταποκρινόμεθα.

Ακόμη, να μην υποστέλλωμε το όνομα αυτό, δηλαδή να μην το κρύβουμε, το όνομα Χριστιανός, αλλά να είναι για εμάς η περικεφαλαία καύχησης. Είναι γνωστό ότι, όταν ο Απόστολος Παύλος απελογείτο ενώπιον του βασιλέως Αγρίππα, τόσο πολύ είχε θαυμάσει τον Παύλο ο Αγρίππας, ο βασιλιάς, ώστε για μια στιγμή, παρότι βέβαια υπήρχε κάποια ειρωνική χροιά —γιατί σας εξήγησα ότι το όνομα Χριστιανός το απέδωκαν οι ειδωλολάτρες με ειρωνική διάθεση, σας έλεγα την περασμένη φορά— λέγει με κάποιαν ειρωνική χροιά, λέγει ο βασιλιάς Αγρίππας στον Παύλο: «Ἐν ὀλίγῳ με πείθεις Χριστιανὸν γενέσθαι». Ακόμα λίγο και με κάνεις Χριστιανό. Ακόμα λίγο. Και ο Απόστολος Παύλος, με καθόλου ειρωνική διάθεση, απαντάει: «Εὐξαίμην ἂν τῷ Θεῷ» να γίνεις αυτό που είμαι εγώ, δηλαδή Χριστιανός.

Εγώ μεν είμαι Απόστολος και έχω φορτωθεί τον Σταυρό του Χριστού και διώκομαι και αυτή τη στιγμή είμαι μπροστά σου δέσμιος. Εσύ ποτέ να μη σταθείς διωκόμενος και δέσμιος. Γι' αυτό σου εύχομαι να γίνεις Χριστιανός, «παρεκτὸς τῶν δεσμῶν τούτων». Και σήκωσε το χέρι του ο Απόστολος Παύλος, όπως δε ομιλούσαν την εποχή εκείνη σηκώνοντας το χέρι τους, όταν είχαν μια δημοσία ομιλία, και φάνηκαν οι αλυσίδες, η αλυσίδα του χεριού του, και ασφαλώς έδειξε λέγοντας: «Έξω από αυτές τις αλυσίδες». Εσύ δηλαδή να μη φορέσεις ποτέ σου αλυσίδες. Είναι μια ωραία εικόνα, που μόνον αν κανείς έχει μια αίσθηση μπορεί να την απολαύσει, την εικόνα αυτή.

Να απολαύσει εκείνη τη θαυμασία ψυχή του Παύλου, τη μεγάλη ψυχή του Παύλου, πώς μπορούσε να ομιλεί, πώς μπορούσε να σκέπτεται και πώς μπορούσε να τοποθετείται. Αλλά και ο Απόστολος Πέτρος, αγαπητοί μου, το ίδιο πράγμα τονίζει στην πρώτη του επιστολή, εις το τέταρτο κεφάλαιο. Λέγει: «Μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω ὡς φονεὺς ἢ κλέπτης ἢ κακοποιός». Κανείς από εσάς να μην πάσχει σαν φονιάς ή σαν κλέπτης ή σαν κακοποιός. «Εἰ δὲ ὡς Χριστιανός, μὴ αἰσχυνέσθω, δοξαζέτω δὲ τὸν Θεὸν ἐν τῷ μέρει τούτῳ».

Πάσχει, όχι επί παραβάσει του κοινού ποινικού δικαίου, αλλά αν σαν Χριστιανός πάσχει, να το έχει καύχημά του. Το ακούσατε; «Δοξαζέτω δὲ τὸν Θεόν», να δοξάζει τον Θεό «ἐν τῷ μέρει τούτῳ», δηλαδή εις αυτό το όνομα. Ώστε είναι καύχημα εις τους Χριστιανούς να είναι Χριστιανοί, παρότι, επαναλαμβάνω, το όνομα Χριστιανός εδόθηκε με ειρωνική διάθεση. Ο Άγιος Ιγνάτιος Αντιοχείας, που είναι αποστολικός πατήρ, απηχεί αμεσότατα τη διδασκαλία των Αγίων Αποστόλων. Αμεσότατα κάνει την ερμηνεία τη σχετική στον προφήτη Ησαΐα, που υπαινίσσεται ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, και που πράγματι έχει προφητευτεί ότι ο Θεός θα δώσει στους Χριστιανούς, εις τους πιστούς του Χριστού, το καινούργιο όνομα. «Γενώμεθα οὖν ἄξιοι», λέει ο Άγιος Ιγνάτιος εις την επιστολή του προς Μαγνησιείς —όσοι διαβάζουν Πατέρες, τους σημειώνω, είναι εις την εκτενεστέραν μορφή— «γενώμεθα οὖν ἄξιοι τῆς ἐπωνυμίας ἧς ἐλάβομεν». Ας γίνουμε λοιπόν άξιοι του ονόματος που πήραμε. «Ὃς γὰρ ἂν ἄλλῳ ὀνόματι καλῆται πλέον τούτου, οὗτος οὐκ ἔστι τοῦ Θεοῦ».

Λέγει, κανείς, θα ήθελε να φέρει ένα όνομα ανώτερο από το όνομα του Χριστιανού, ας πούμε μασόνος, τέκτων, ροταριανός, δεν ξέρω τι άλλο, αυτός, λέγει, δεν ανήκει στον Θεό. Κακώς, σε αυτό το σημείο, δεν ανήκεις στον Θεό. Δεν μπορείς να βάλεις κανένα όνομα πιο πάνω από το όνομα που έχεις, το όνομα Χριστιανός. Εάν άλλα ονόματα πάρει, ιδιότητες εννοείται, αυτά όλα πρέπει να είναι κατώτερα του ονόματος Χριστιανός. «Οὐ γὰρ δέχεται τὴν προφητείαν τὴν λέγουσαν περὶ ἡμῶν» και αιτιολογεί ο Άγιος Ιγνάτιος: διότι δεν έχει δεχθεί την προφητεία που λέει για μας. Ποια είναι η προφητεία;

Εξηκοστό δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 2, και στο εξηκοστό πέμπτο κεφάλαιο, στίχος 15. Τι λέγει; «Ὅτι κληθήσεται ὄνομα καινόν, ὃ ὁ Κύριος ὀνομάσει αὐτό, καὶ ἔσται λαὸς ἅγιος». Ότι θα κληθεί με ένα καινούριο όνομα, το οποίον όνομα αυτός ο ίδιος ο Κύριος θα ονομάσει, και αυτός ο λαός θα είναι άγιος. Και συνεχίζει ο Άγιος Ιγνάτιος: «Ὅπερ καὶ πεπλήρωται πρῶτον ἐν Συρίᾳ», το οποίο και πραγματοποιήθηκε καταρχάς εις την Συρία. «Ἐν Ἀντιοχείᾳ γὰρ ἐχρημάτισαν οἱ μαθηταὶ Χριστιανοί, Παύλου καὶ Πέτρου»

«θεμελιούντων τὴν Ἐκκλησίαν». Γιατί εκεί εχρημάτισαν οι μαθηταί Χριστιανοί, δηλαδή ονομάστηκαν οι μαθηταί Χριστιανοί, όταν ο Πέτρος και ο Παύλος εθεμελίωναν εκεί, στην Αντιόχεια, την Εκκλησία. Τι λέγει ο Ησαΐας; Ο Ησαΐας λέει το εξής, σας το διαβάζω. Το μεταφέρει από τον Ησαΐα ο Άγιος Ιγνάτιος. Τώρα θα διαβάσω τον Ησαΐα: «Καὶ καλέσει σε τὸ ὄνομά σου τὸ καινόν, ὃ ὁ Κύριος ὀνομάσει αὐτό». Σας παρακαλώ πολύ, παρακολουθήστε την ιστορία του πράγματος. Είναι συγκλονιστική. Ξέρετε ότι ο λαός, ο εκλεκτός του Θεού, είχε ένα όνομα, το όνομα Ισραήλ. Το όνομα Ισραήλ το έδωσε ο Θεός απευθείας. Πώς το έδωσε το όνομα αυτό; Ακούσατέ το. Ο Αβράμ ελέγετο Αβράμ και μετωνομάστηκε Αβραάμ. Δεν θα μείνω πιο πολύ στην αλλαγή του ονόματος. Ισαάκ και Ιακώβ. Ο Ιακώβ, ύστερα από την αντίθεση που είχε με τον αδελφό του, τον Ησαύ, και του πήρε τα πρωτοτόκια, την οποία περίπτωση επευλόγησε ο Θεός. Ίσως δημιουργείται η απορία γιατί. Διότι ήταν ανάξιος ο Ησαύ,

τον οποίον αποκαλεί η Καινή Διαθήκη, τον Ησαύ, αν θυμάμαι καλά δύο φορές, πόρνον —εν πνευματική εννοία πόρνον— διότι, λέει, εφαύλισε τα πρωτοτόκια, δηλαδή δεν έδωσε καμία σημασία στο γεγονός να γίνει ο πρόγονος του Μεσσίου, της μεγάλης επαγγελίας του Θεού στον Αβραάμ. Αλλά δεν έδωσε σημασία. «Άντε», λέει, «τώρα, κολοκύθια στο πάτερο», όπως τα λέγαμε στη γλώσσα μας. Οπότε ο Θεός τον αποδοκιμάζει, επιτρέπει την απάτη του Ιακώβ προς τον Ησαύ. Αλλά επειδή ο Θεός είναι και δίκαιος, τιμώρησε τον Ιακώβ. Όπως ακριβώς θα λέγαμε ένας στρατιώτης που κάνει ένα ανδραγάθημα παρά την εντολή του ανωτέρου του.

Το εξής περίεργο: ότι παρασημοφορείται εν καιρώ πολέμου ο στρατιώτης τάδε διά την ανδραγαθία του και του επιβάλλεται κι ένας μήνας φυλακή γιατί αυθαιρέτησε. Στάθηκε αυθαίρετος. Παράσημο και φυλακή. Παράσημο και φυλακή. Αυτό το πράγμα συμβαίνει με τον Ιακώβ. Ο Θεός εγκρίνει αυτό που έκανε ο Ιακώβ, αλλά ο Θεός δεν μπορεί να δεχθεί μία αδικία. Γι' αυτό τον τιμωρεί τον Ιακώβ με εκείνη την αυτοεξορία του είκοσι χρόνια και με όλη εκείνη την ταλαιπωρία του στην ξένη γη, και ακόμη να δεχτεί απάτην αντί απάτης, που τον εξηπάτησε ο πεθερός του, ο Λάβαν.

Αδελφός της μάνας του, της Ρεβέκκας. Και δεν του έδωσε τη Ραχήλ, τη δεύτερη, την οποία αγαπούσε κι ήταν πολύ ωραία, λέει, η κοπέλα, αλλά του έδωσε την πρώτη, τη Λεία, η οποία, σημειώνει η Αγία Γραφή και λέει, είχε κάτι πολύ μικρά ματάκια και ήταν άσχημη. Τώρα δεν θα το λέω πιο πολλά. Το θέμα είναι ότι λέει στον πεθερό: «Μα...». Μη μου λέτε πιο πολλά, είναι μεγάλη ιστορία πώς έτσι ηπατήθη. Τα έχουμε κάνει κάποτε αυτά σειρά θεμάτων. Σειρά, τα είχαμε κάνει, πολύ ωραία θέματα. Αλλά επλήρωσε την απάτη που έκανε για να πάρει τα πρωτοτόκια από τον πατέρα του. Βλέπετε ο Θεός πώς είναι δίκαιος. Και τότε του λέει ο πεθερός του: «Καλά, εντάξει, εμείς έχουμε συνήθεια...» Συζήτηση πρώτη ή δεύτερη. Αλλά εδώ έχουμε συνήθεια να παντρεύουμε πρώτα την πρώτη.

Ευκαιρία. Μην περιμένετε να παντρέψετε το πρώτο κορίτσι, για να γίνει το δεύτερο μετά. Όποιαν έρθει η σειρά, να την παντρέψετε, γιατί θα σας μείνουν όλα τα κορίτσια ανύπαντρα. Προσέξτε σε αυτό το σημείο. Προσέξτε, σας παρακαλώ. Λοιπόν, στη συνέχεια, «αν θέλεις», λέγει, «να πάρεις και τη δεύτερη, θα μου δουλέψεις άλλα τόσα χρόνια». Και κάθισε τελικά είκοσι χρόνια δουλεύοντας. Και θα ακούσουμε την Καθαρά Δευτέρα, θα ακούσουμε τον Μεγάλο Κανόνα του Αγίου Ανδρέου Κρήτης, δηλαδή εκεί ότι πήρε δυο γυναίκες ο Ιακώβ, μοχθών, λέει, κακουχούμενος κλπ., για να τις θρέψει. Τη Ραχήλ, την οποία ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης λέει ότι είναι η προσωποποίηση της

θεωρίας, επειδή δεν έκανε παιδιά η Ραχήλ, και της Λείας, που είναι η προσωποποίηση της πράξεως. «Ἡ δὲ θεωρία πράξεως ἐπίβασις», λέγουν οι Πατέρες. Τα αλληγορεί πάρα πολύ ωραία. Λοιπόν, όταν επιστρέφει ο Ιακώβ μετά τα είκοσι χρόνια και είναι προ του παραποτάμου Ιαβόκ —παραπόταμος του Ιορδάνου— και θέλουν να το περάσουν το ποτάμι, το πέρασαν τέλος πάντων κλπ. Έμεινε εκείνος από την άλλη μεριά. Πέρασαν όλοι οι άλλοι από εδώ, για λόγους τεχνικούς. Έμεινε μόνος του και εκείνο το βράδυ κοιμήθηκε εκεί, ένθεν του παραποτάμου. Όχι από εδώ, από εκεί.

Είδε ένα όνειρο. Ήρθε κάποιος και παλεύει μαζί του. Παλεύει, παλεύει, παλεύει. Και εκεί που παλεύει μαζί του, του λέει αυτός ο κάποιος: «Άφησέ με τώρα να φύγω, γιατί ξημερώνει». «Όχι, δεν θα σε αφήσω αν δεν με ευλογήσεις». Εδώ υπονοείται ότι ο Ιακώβ είχε ήδη αντιληφθεί ότι είναι ένα θείο πρόσωπο αυτός με τον οποίο παλεύει. Αν το θέλετε, ούτε λίγο ούτε πολύ, αυτός ο Θεός. Θέλετε, υπό το φως της Καινής Διαθήκης, ήταν ο Θεός Λόγος, ο μετέπειτα ενανθρωπήσας. Του λέει: «Όχι, άφησέ με να φύγω». «Δεν θα σε αφήσω να φύγεις αν δεν με ευλογήσεις». Και, περίεργο,

ο Ιακώβ ενίκησε τον Θεόν, τον ενίκησε. Και τότε τον ευλογεί ο Θεός, τον Ιακώβ, και του λέγει: «Δεν θα λέγεσαι πια από εδώ και μπρος Ιακώβ». Γιατί ξέρετε τι θα πει Ιακώβ; Θα πει πτερνιστής. Και τον ονόμασε ο πατέρας του πτερνιστή, Ιακώβ, διότι όταν εγεννάτο ο Ησαύ και βγήκε πρώτος, ο Ιακώβ έβγαλε το χέρι του —δίδυμοι ήτανε— έβγαλε το χέρι του, μόνο το χέρι του, και έπιασε τη φτέρνα του Ησαύ. Και μάλιστα, όταν κατοπινά μαλώσανε τα αδέλφια, του λέει ο Ησαύ: «Σωστά σε βγάλανε Ιακώβ».

Εσύ με πτέρνισες, δηλαδή με αναποδογύρισες. Μου πήρες τα πρωτοτόκια. Σωστά λοιπόν σε ονόμασαν Ιακώβ. Ιακώβ λοιπόν θα πει πτερνιστής. Ο Θεός τώρα του αλλάζει το όνομα και του λέει: «Δεν θα λέγεσαι πια Ιακώβ, αλλά θα λέγεσαι Ισραήλ». Και Ισραήλ θα πει ηγαπημένος. Διότι ο Ιακώβ απεδέχθη την προφητεία του Θεού από τον παππού του, τον Αβραάμ, να γίνουν οι συνεχισταί, να έρθει ο Μεσσίας. Ναι. Έτσι λοιπόν το όνομα του λαού που θα δημιουργηθεί με τους δώδεκα Πατριάρχες είναι Ισραήλ, και ο λαός ονομάστηκε Ισραήλ, Ισραηλίται, Ισραήλ. Ώστε λοιπόν το όνομα

Ισραήλ ποιος το έδωσε; Ο Θεός, μάλιστα. Τώρα ο ίδιος ο Θεός λέγει διά του προφήτου Ησαΐου: «Θα σου δώσω καινούριο όνομα. Εγώ σου έδωσα το πρώτο, εγώ τώρα θα σου δώσω το δεύτερο». Αυτό είναι το συγκλονιστικό, εδώ είναι το συγκλονιστικό. «Θα σου δώσω το δεύτερο». Ποιος; Εγώ ο ίδιος ο Θεός, οκτακόσια χρόνια προ Χριστού. Και ποιο είναι το όνομα αυτό; Το όνομα Χριστιανός. Και το ωραίο είναι ότι, επειδή το όνομα Χριστιανός υπάρχει στην Καινή Διαθήκη —σας είπα, ο Απόστολος Παύλος το χρησιμοποιεί, ο Απόστολος Πέτρος το χρησιμοποιεί— και ο Άγιος Ιγνάτιος, που κάνει ερμηνεία της προφητείας του Ησαΐου γι' αυτό το καινούριο όνομα που θα σου θέσει, έτσι, θα σου βάλει το καινούριο όνομα,

άμεσος απόγονος των Αποστόλων, γι' αυτό και λέγεται Αποστολικός Πατήρ. Έζησε, θα λέγαμε, στα χέρια του Ευαγγελιστού Ιωάννου ο Άγιος Ιγνάτιος, αλλά και των άλλων Αποστόλων, ώστε βλέπει κανένας ότι το όνομα αλλάζει. Εμείς είμεθα ο νέος Ισραήλ, δηλαδή οι Χριστιανοί, αυτό το καινούργιο όνομα. Και το όνομα αυτό, ναι μεν το είπαν ειρωνικά οι ειδωλολάτρες, αλλά το πήρε ο Θεός και το ανέθεσε εις τον λαό του τον καινούργιο. Διότι ο Θεός είναι ελεύθερος να κινηθεί όπως θέλει. Παρασκευάζει τα πράγματα όπως εκείνος κρίνει. Δεν λέγει το όνομα Χριστιανός, αφήνει τους ειδωλολάτρες να το πουν και ο Θεός το

υιοθετεί. Γι' αυτό οι Απόστολοι, η πρώτη Εκκλησία, που ήταν γεμάτοι από το Πνεύμα του Θεού, όταν απεδέχθησαν αυτό το όνομα, σημαίνει το απεδέχθησαν εν Αγίω Πνεύματι. Άρα λοιπόν εξεπληρώθη η προφητεία. Ερμηνεύει δε και ο Θεοδώρητος, ο οποίος λέει το εξής: «Προεῖπε τοῦτο τὸ ὄνομα», ο Θεός το προείπε, «καινὸν δὲ καὶ οὐ παλαιόν». Είναι καινούριο και όχι παλιό. Και λέει ο Θεοδώρητος πάντοτε: «Μετὰ γὰρ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ», μετά την επιφάνεια, την εμφάνιση, την παρουσία, «Χριστιανοὶ προσηγορεύθησαν οἱ πιστεύσαντες», ονομάστηκαν Χριστιανοί εκείνοι οι οποίοι είχαν πιστέψει.

«Ἀντὶ πάσης τοῦτο προφέρουσιν εὐφημίας οἱ ἄνθρωποι· ὅταν γὰρ ἐπαιρέσαι βουληθῶσιν, μετὰ τὰς πολλὰς εὐφημίας ἐπιλέγειν εἰώθασιν· ἀληθῶς Χριστιανός». Ο Χριστιανός, ότι αυτό, λέει, το όνομα είναι αντί κάθε άλλης ευφημίας. Ας πούμε, είσαι ανδρείος, είσαι σοφός, είσαι έξυπνος, είσαι υπέροχος, είσαι λαμπρός, είσαι, είσαι. Το όνομα Χριστιανός είναι πάνω από κάθε άλλη ευφημία. Και ακόμη, όταν κανείς, λέει, θέλει να δείξει, ύστερα από τις πολλές ευφημίες,

θέλουν να αναδείξουν κάποιον, ύστερα από τις πολλές ευφημίες συνηθίζουν να λένε, επιλέγειν εἰώθασιν: «Ἀληθῶς Χριστιανός». Πραγματικά είναι αληθινός Χριστιανός. Βλέπετε λοιπόν ότι έγινε περίλαμπρο όνομα. «Καὶ παρακαλοῦντες πάλιν εἰώθασι λέγειν· ὡς Χριστιανὸς ποίησον». Αν πρέπει να παρακαλέσουν κάποιον, του λένε: «Να το κάνεις σαν Χριστιανός», όχι σαν ανδρείος, σαν βασιλιάς, σαν άρχοντας, σαν μεγαλόψυχος. «Ἃ πρέπει Χριστιανῷ, ποίησον». Εκείνα τα οποία πρέπει σε ένα Χριστιανό, κάνε. «Οὕτως εὐφημίας καὶ εὐλογίας ἡ προσηγορία μεστή». Όνομα, προσηγορία θα πει όνομα, γεμάτο από ευφημία και από ευλογία.

Όπως ο Άγιος Ιγνάτιος λέει στην επιστολή του προς Ρωμαίους, όχι εκτενεστέρα μορφή αλλά συνεπτυγμένη, λέει: «Μὴ μόνον λέγωμαι Χριστιανός, ἀλλὰ καὶ εὑρεθῶ. Ἐὰν γὰρ καὶ εὑρεθῶ, καὶ λέγεσθαι δύναμαι». Όχι μόνο, λέγει, να λέγομαι Χριστιανός, αλλά και να ευρεθώ Χριστιανός. Να είμαι δηλαδή κατά το όνομα και πράγμα. Και αν, λέγει, ευρεθώ, είμαι πράγματι, τότε μπορώ να λέγομαι και εκείνο το οποίο έχω, Χριστιανός. Έτσι, αγαπητοί μου, ο Χριστιανός είναι ο μεγαλύτερος τίτλος τούτου του κόσμου. Μάλιστα, πάλι ο Άγιος Ιγνάτιος, προς Άγιο Πολύκαρπον,

στην επιστολή του λέει το εξής: «Χριστιανὸς ἑαυτοῦ ἐξουσίαν οὐκ ἔχει, ἀλλὰ Θεῷ σχολάζει». Βλέπετε ποια χρήση γίνεται του όρου Χριστιανός; Λέω χρήση, γιατί είναι πρώιμη η υπόθεση. Ο Άγιος Ιγνάτιος εμαρτύρησε το 107. «Χριστιανὸς ἑαυτοῦ ἐξουσίαν οὐκ ἔχει, ἀλλὰ Θεῷ σχολάζει». Δηλαδή, εφόσον βαπτιστήκαμε, είμεθα καθιερωμένοι. Τότε κανείς σχολάζει, καταγίνεται πάντοτε στο έργο του Θεού, σε Εκείνον που τον έχει καθιερώσει. Δεν έχει λοιπόν ο Χριστιανός εξουσία του εαυτού του. Και ακόμη λέγει ο Όσιος Ιωάννης ο Καρπάθιος —έχω μερικές μαρτυρίες για την αγάπη σας— «Μέγα γάρ μοι ὅτι ἐπωνομάσθην Χριστιανός».

Παραλέγει ο Κύριος διά του Ησαΐου· για μένα μεγάλο πράγμα που ονομάθηκα Χριστιανός, όπως μου λέει ο Κύριος διά του Ησαΐου, του Προφήτου, «ὅτι μέγα σοι ἐστὶ τὸ κληθῆναί σε παῖδά μου», ότι μεγάλο πράγμα για σένα είναι να αποκληθείς δούλος μου.

Παιδί μου, αν θέλετε. Ώστε, όπως βλέπετε, επειδή σήμερα ντρεπόμαστε να λέμε ότι είμαστε χριστιανοί, είναι ανάγκη να αναβαπτιστούμε, αγαπητοί μου, εις αυτό το πρώτο, πρώτο μας ένδοξον όνομα. Ύστερα, λοιπόν, από αυτό το παραλειπόμενο της προηγουμένης παραγράφου, που σας είχα υποσχεθεί, αλλά συγχρόνως καταναλώσαμε και μισή ώρα γι' αυτό,

ερχόμαστε τώρα στην επόμενη παράγραφο, όπως σας είπα, την 29η.

«Τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ συμφωνίᾳ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν Καινὴν Διαθήκην ἐπὶ τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας συστησάμενον, ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς τῶν δυσβαστάκτων τοῦ νόμου φορτίων, τῶν περὶ κοινῶν καὶ ἀκαθάρτων βρωμάτων λέγω, σαββάτων τε καὶ νουμηνιῶν, περιτομῆς, περιρραντηρίων τε καὶ θυσιῶν· ἃ κατὰ καιρὸν μὲν δοθέντα σκιὰν εἶχε τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἐλθούσης δὲ τῆς ἀληθείας, συνανεστάλη δικαίως». Ότι το Πνεύμα το Άγιο, που συνιστά με τη συμφωνία του Πατρός και του Υιού την Καινήν Διαθήκη επί της Καθολικής Εκκλησίας πλέον, την οποία συνιστά, συστήνει δηλαδή, θεμελιώνει, όλα τα άλλα τα τελετουργικά της Παλαιάς Διαθήκης,

τα άλλα, όπως ακριβώς είναι καθαρά και ακάθαρτα ζώα, τροφές καθαρές, ακάθαρτες, νουμηνίες, πρωτομηνιές, Σάββατα, παρατηρήσεις, τούτα, εκείνα, όλα αυτά που απετέλουν σκιά μελλόντων αγαθών, όλα αυτά πήγαν στην άκρη. Όμως θέλω να μείνω στην πρώτη πρόταση αυτής της μικρής παραγράφου, για να σχολιάσουμε κάτι πολύ σημαντικό. Είναι ο πρώτος στίχος της παραγράφου που λέει ότι «τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ συμφωνίᾳ», δοτική, «Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τὴν Καινὴν Διαθήκην ἐπὶ τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας συστησάμενον» κλπ. Τούτο, λέει, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο με τη συμφωνία του Πατρός και του Υιού

είναι εκείνο που θεμελίωσε —συστήνω, θεμελιώνω— την Καινή Διαθήκη επί της Καθολικής Εκκλησίας. Προσέξτε, αδερφοί μου. Καταρχάς, όταν λέει «συμφωνίᾳ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ», θέλει να πει ότι το Πνεύμα το Άγιον είναι σύμφωνο με ό,τι ο Πατήρ θέλει και ο Υιός. Γιατί; Διότι είναι ομοούσιον το Πνεύμα το Άγιον με τον Πατέρα και με τον Υιόν. Και άλλοτε θα σας έχω πει στα θέματα αυτά περί του Αγίου Πνεύματος ότι στον Θεό είναι μία η θέληση και μία η ενέργεια, επειδή είναι μία η ουσία.

Εκείνο που συνιστά το Μέγα Μυστήριον, ότι έχουμε τρία διακεκριμένα πρόσωπα: ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιο. Σας έχω πει ακόμη ότι ο Υιός έχει δύο ενέργειες, διότι η μεν μία αναφέρεται στη Θεότητα, που είναι και του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος, και η άλλη που αναφέρεται στην ανθρωπίνη φύση, στην ανθρωπότητα. Το ίδιο και για το θέλημα. Ο Υιός έχει δύο θελήματα, δύο θελήσεις: το θείον θέλημα και το ανθρώπινο θέλημα. Το θέλημα του Υιού ως Θεού είναι το ίδιο του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος. Αλλά είναι και το θέλημα της ανθρωπίνης φύσεως. Γι' αυτό η Εκκλησία μας έχει ήδη δογματίσει ότι ο Υιός

είναι δύο θελήσεων και δύο ενεργειών. Αντιθέτως, έχει καταδικάσει τον μονοθελητισμό και τον μονοενεργητισμό. Αυτά τα κατεδίκασε η Εκκλησία μας. Πολύ, λοιπόν, ωραία βλέπετε εδώ, ο Άγιος Κύριλλος, καθ' όλο το μήκος των κατηχήσεών του, ότι έχει βεβαίως και κάποια πρακτικά πράγματα, θέλει να διορθωθεί το ήθος των κατηχουμένων του, αλλά στην πραγματικότητα δεν φεύγει από τη δογματική γραμμή. Όχι με την έννοια να κάνει λάθος δογματικό· δεν φεύγει, αλλά με την έννοια ότι το δογματικό στοιχείο πλουσιότατα το χρησιμοποιεί. Και αυτό είναι ένα καλό, καλό μάθημα. Όσοι ομιλούν τον Λόγο του Θεού πρέπει να το γνωρίζουν, είτε σαν εκπαιδευτικοί είτε από τον άμβωνα, ότι όσο πρακτικά πράγματα κι αν πούμε, θα πρέπει πάντοτε το δογματικό στοιχείο να μη λείπει ποτέ μα ποτέ. Διότι, αν λείψει, τότε σε τι θα διέφερε η ηθική την οποία λέμε με τις ηθικές, τις φιλοσοφικές ή τη βουδιστική ή τη μασονική ή ό,τι άλλο; Όλοι λένε να αγαπάς τον πλησίον σου, όλοι λένε να είσαι καλός άνθρωπος. Ναι, αλλά ποια είναι η διαφορά του χριστιανισμού; Βέβαια και η ηθική του χριστιανισμού υπερτερεί αναμφισβήτητα, αλλά δεν είναι το στοιχείο της ηθικής που διακρίνει τον χριστιανισμό από τα άλλα θρησκεύματα,

από τις άλλες ηθικές, είτε θρησκειών είτε φιλοσοφικών συστημάτων. Εκείνο που ξεχωρίζει τον χριστιανισμό είναι η δογματική γραμμή. Ακριβώς αυτό το στοιχείο, που το έχουμε εξορίσει, το έχουμε βγάλει από την καθημερινή μας ζωή, ακόμα και από τη λατρευτική μας ζωή. Μες στη λατρεία το δογματικό στοιχείο δεν μας βολεύει πια. Και αυτό, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, είναι έργο του Αντιχρίστου. Διότι ξέρετε πότε, παρακαλώ, κάνουν μία ληστεία εκείνοι που έχουν ήδη βάλει στο στόχαστρό τους ένα σπίτι; Ας πούμε ένα εξοχικό σπίτι. Θα το ληστεύσουν. Είναι μέσα η ένοια. Πρώτη δουλειά που κάνουν είναι να κόψουν την τηλεφωνική γραμμή.

Και εδώ ο διάβολος προσπαθεί να ατονίσει το δογματικό στοιχείο, μόνο και μόνο για να επιβάλει αυτό το τέρας που λέγεται οικουμενισμός. Διότι, αν ο άνθρωπος είναι κατοχυρωμένος δογματικά, ποτέ μα ποτέ δεν θα υποκύψει στην προσκύνηση αυτού του τέρατος, το οποίο υπάρχει και καταγγέλλεται διαρκώς, και το γνωρίζετε. Αλλά δεν ξέρω γιατί κάποιοι άλλοι πρέπει να κάνουν αυτή την καταγγελία του πράγματος και δεν πρέπει να την κάνουμε εμείς, την καταγγελία αυτή. Αν έχετε προσέξει ότι, επειδή το έχω καταλάβει και εγώ, το καταλαβαίνετε τώρα και εσείς, πάντοτε στον Λόγο του Θεού, όχι όπως μας καθοδηγεί ο Άγιος Κύριλλος, διότι εδώ μας δίνει...

λέγαμε, μια γραμμή που δεν τη φτιάξαμε εμείς· εκείνος την έχει κατασκευάσει. Αλλά σε άλλα θέματα, που έχουμε τον Λόγο του Θεού απλά, ένα κυριακάτικο κήρυγμα, μια ομιλία πάνω στο Ευαγγέλιο, το δογματικό στοιχείο δεν λείπει ποτέ. Και νομίζω ότι είναι ο καλύτερος τρόπος αντιστάσεως κατά του Οικουμενισμού, όταν οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί μας κατοχυρωθούν δογματικά για την Ορθόδοξον Πίστη. Πιστεύω να συμφωνείτε. Αλλά εκείνο το πολύ ωραίο της προτάσεως είναι το εξής: ότι το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο το οποίο θεμελιώνει την Καινή Διαθήκη επί της Καθολικής Εκκλησίας. Καθολική θα πει της μιας Εκκλησίας που είναι σε όλο τον κόσμο.

Δεν εννοεί τη Λατινική, τη Ρωμαϊκή Εκκλησία, αλλά εννοούμε τη μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, την Ορθόδοξον Εκκλησία. Το λέγω, το τονίζω και το υπογραμμίζω αυτό το σημείο. Προσέξτε το. Λοιπόν, τι θα πει έρχεται να θεμελιώσει την Καινή Διαθήκη επί της Καθολικής Εκκλησίας; Αυτό μπορούμε να το δούμε σε δύο πλευρές. Καταρχάς, ποιος θεμελιώνει την Καινή Διαθήκη επί της Εκκλησίας ή, καλύτερα, ποιος θεμελιώνει την Εκκλησία επί της Γης; Αναμφισβήτητα και ο Πατήρ και ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιο.

Κάποτε που σας έλεγα, όχι φέτος, μάλλον πέρσι, δεν ενθυμούμαι, που σας είχα πει ότι η Εκκλησία έχει δύο όψεις, τη χριστολογική και την πνευματολογική. Θα λέγαμε ότι η Εκκλησία είναι «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι». Αυτή η φράση είναι πυκνοτάτη, του Αποστόλου Παύλου, που, αν θα έπρεπε να τη μεταφράσουμε, δεν μπορούμε εύκολα να τη μεταφράσουμε με απλά λόγια. Δηλαδή, ακριβώς πρέπει να επεξηγήσουμε. Θα πει ότι η Εκκλησία έχει δύο θεμέλια, τον Χριστό και το Πνεύμα το Άγιον. Αυτά τα δύο. Χριστολογική και πνευματολογική θεμελίωση της Εκκλησίας. Σε κάθε φράση του —συγγνώμη— σε κάθε βήμα του, εδώ, όπως τα παρακάτω, τα οποία υπεγράμμισα μεν, δεν θα τα πούμε σήμερα γιατί δεν προλαβαίνουμε, παντού θα πει:

«Πνεύμα το Άγιο». Το λέγαμε και την περασμένη φορά. «Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ» κάνει αυτό. Ποτέ ο Χριστός χωρίς το Πνεύμα το Άγιο, γιατί ο Χριστός είπε: «Εγώ θα φύγω και θα σας στείλω έναν Παράκλητο». Το Πνεύμα το Άγιο ενεργεί στην Εκκλησία διά λογαριασμόν του Υιού. Έτσι έχουμε αυτά τα δύο θεμέλια της Εκκλησίας. Το Πνεύμα το Άγιον, συνεπώς, έρχεται και συστήνει, θεμελιώνει την Εκκλησία και τη διατηρεί εν θεμελιώσει, διότι το Πνεύμα το Άγιον μένει στην Εκκλησία. Το είπε ο Χριστός: «Ο Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιον, θα μένει μαζί σας», μες στην Εκκλησία.

Το Πνεύμα το Άγιον είναι εκείνο που τελεί όλες τις τελετές της Εκκλησίας μας, όλες. Όλα τα μυστήρια τελούνται από το Πνεύμα το Άγιον, το λεγόμενο Τελεταρχικό Άγιο Πνεύμα, πάντοτε όμως εν ονόματι του Ιησού Χριστού, πάντοτε. Συνεπώς, το Πνεύμα το Άγιον συστήνει την Καινή Διαθήκη όντως επί της Καθολικής Εκκλησίας. Αυτό είναι το ένα που είχα να σας πω. Το δεύτερο είναι το εξής: ότι η Καινή Διαθήκη καταρχάς είναι το γεγονός και ύστερα είναι ένα βιβλίο. Όταν πούμε «η Καινή Διαθήκη», τι εννοούμε; Όταν ο Χριστός είπε ότι

«το ποτήριον αυτό» και συστήνω την Καινή Διαθήκη, ποια εννοούσε Καινή Διαθήκη; Το βιβλίο, το Ευαγγέλιο που είναι γραμμένο; Όχι. Το γεγονός της Καινής Διαθήκης. Ποιο είναι το γεγονός; Το γεγονός είναι ότι έχουμε σύσταση διαθήκης, δηλαδή συμφωνίας Θεού και ανθρώπου, πάλι με αίμα. Λέει σαφώς ο Απόστολος Παύλος ότι δεν έχουμε διαθήκη άνευ αίματος. Ποια είναι η πρώτη διαθήκη; Η πρώτη διαθήκη, η Παλαιά Διαθήκη, συστήθηκε, θεμελιώθηκε με το αίμα των θυσιών. Τώρα η Καινή Διαθήκη συστήνεται, θεμελιώνεται πάλι με αίμα, αλλά τώρα το αίμα του Υιού του Θεού

και ανθρώπου. Έχουμε, λοιπόν, το γεγονός της Καινής Διαθήκης ως γεγονός. Έχουμε καινούρια διαθήκη, καινούρια συμφωνία, όπως οι άνθρωποι συμφωνούν για κάτι και κατοπινά πηγαίνουν στον συμβολαιογράφο να τα κάνουν και γραπτά. Αλλά προηγείται η συμφωνία του γραπτού. Εδώ το Πνεύμα το Άγιον έχει και τα δύο. Και συστήνει την Καινή Διαθήκη μαζί με τον Υιόν —και φυσικά εξυπακούεται και ο Πατήρ— και, δεύτερον, είναι εκείνο που καταγράφει την Καινή Διαθήκη ως βιβλίο τώρα. Γι' αυτό το Πνεύμα το Άγιον είναι παρόν στους ιερούς συγγραφείς.

Ιεροί συγγραφείς, όταν γράφουν. Όταν ο Ματθαίος γράφει, έχει το Πνεύμα του Θεού, ο Λουκάς, ο Ιωάννης, ο Παύλος, ο Πέτρος. Γι' αυτό τα βιβλία της Καινής Διαθήκης είναι θεόπνευστα. Τι θα πει θεόπνευστα; Εμπνευσμένα από τον Θεό, από το Πνεύμα το Άγιον. Βλέπετε, λοιπόν, εδώ ότι, όταν θα παίρνουμε, αγαπητοί μου, στα χέρια μας την Καινή Διαθήκη, δεν θα την παίρνουμε ποτέ με κριτικόν, καταρχάς, με περιφρονητικόν τρόπον.

Λατρεία. Ξέρω εγώ, και μετά, επειδή διαβάσαμε, ξέρω εγώ, και βαρεθήκαμε κάπως, την πετάμε, αν θέλετε, και με αυτήν την κίνηση. Όχι, όχι. Ύστερα, πάμε να την πάρουμε στα χέρια μας να διαβάσουμε. Δεν θα τη διαβάσουμε ποτέ με κριτικόν πνεύμα, για να κάνουμε κριτική εις τον Λόγο του Θεού. Ποτέ. Θα λέμε πάντοτε ότι πίσω από τους ιερούς συγγραφείς είναι το Πνεύμα το Άγιο. Και αν κάτι δεν το καταλαβαίνω, μου φαίνεται περίεργο, παράξενο, δεν έχω παρά να προσευχηθώ στο Πνεύμα το Άγιο και εκείνο, όποτε κρίνει, θα μου το αποκαλύπτει. Σας βεβαιώνω, όταν μάθουμε να περιμένουμε μόνο, όταν όχι με προπετή τρόπο, προπετή διάθεση, αλλά με ευλαβή διάθεση παίρνουμε στα χέρια μας την Αγία Γραφή, ό,τι απορία έχουμε κάποια μέρα θα μας λυθεί. Πιστέψτε με, κάποια μέρα θα μας λυθεί. Γιατί; Γιατί το Πνεύμα το Άγιον θα μας δώσει την απάντηση.

Δεν θα λέμε «αυτό το δέχομαι, εκείνο δεν το δέχομαι, αυτό είναι ίσιο και εκείνο είναι στραβό μέσα στην Αγία Γραφή». Ποτέ. Μόνο οι άνθρωποι οι ανευλαβείς κάνουν κριτική εις τον Λόγον του Θεού. Ευσεβής άνθρωπος το αποδέχεται όπως είναι. Το έγραψε το Πνεύμα του Θεού. Δεν πρέπει να προσαρμοστεί εκείνο σε μένα· εγώ θα προσαρμοστώ στο Ευαγγέλιο, στην Αγία Γραφή. Έτσι πολλοί, λένε, παρερμηνεύουν τη Γραφή, λένε παράξενα πράγματα: «Και πού είναι αυτό γραμμένο; Και πώς είναι έτσι; Και γιατί να είναι έτσι; Και εγώ εκείνο δεν το δέχομαι». Προς Θεού, προς Θεού. Έτσι βλέπετε τι ωραία είναι αυτή η διατύπωση που κάνει εδώ ο Άγιος Κύριλλος. Την διαβάζω ξανά και προχωρώ: «Τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ συμφωνίᾳ Πατρὸς

Υιού, την Καινή Διακτική, επί της Καθολικής Εκκλησίας, Συστησάμενον κλπ. Και πηγαίνω λίγο πιο κάτω. Διακάρτην επί της Αντιοχίας αναζήτησιν των λεγόντων διπεριτέμνεσθε και τυρίν τα έθη Μωυσέως, Παύλου και Βαρνάβα πευθέντον η εντάφρα εν Ιεροσολύμης, όντες Απόστολοι, πάντων μεν των νομικών και τυπικών πραγμάτων δι' επιστολή σε Εγγράφου την οικουμένην άπασαν, ελευθέρωσαν. Ούμην εαυτής έδωκαν την αυθενδία του κοιού του πράγματον, αλλομολογούσιν εγγράφος επιστέλοντες εδοξεγάρ το Αγίο Πνεύματι και ημίν Μη δε πλέον επικείθεσθαι ημίν βάρος,

πλὴν τῶν ἐπάναγκες τούτων, ἀπέχεσθαι εἰδωλοθύτων καὶ αἵματος καὶ πνικτοῦ καὶ πορνείας. Δι' ὧν ἔγραφον» —συγγνώμη— «δι' ὧν ἔγραφον, τοῦτο δηλοῦται σαφῶς, ὅτι, εἰ καὶ δι' ἀποστόλων ἀνθρώπων ἦν τὸ γραφέν, ἀλλ' Ἁγίου Πνεύματος ἦν τὸ οἰκουμενικὸν γενόμενον διάταγμα, ὅπερ ὁ Βαρνάβας καὶ ὁ Παῦλος λαβόντες εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ὠχύρωσαν». Θα σας το πω με δικά μου λόγια, γιατί είναι μια ιστορία που ίσως και την ξέρετε. Είναι από το βιβλίο των Πράξεων. Προέκυψε ένα θέμα στην Αντιόχεια. Το θέμα αυτό ήδη θεωρείται γνωστό, όχι σαν υπόθεση· ήταν γνωστό στους ιεροσολυμιτικούς κύκλους ότι ο Εβραίος γίνεται Χριστιανός. Θέμα δεν υπήρχε. Ο Ιουδαίος γίνεται Χριστιανός.

Ιουδαίος, πριν γίνει χριστιανός, ήταν περιτετμημένος, είχε υποστεί περιτομή. Θέμα δεν γίνεται. Αλλά προσέξτε: στην Αντιόχεια ο κύκλος ήταν διαφορετικός. Οι πολλοί δεν ήσαν Εβραίοι, ήσαν εθνικοί, ήσαν ειδωλολάτρες και επίστευσαν εις τον Χριστόν. Μάλιστα, δεν ξέρω ποιος κήρυξε πρώτος το Ευαγγέλιο ή πρώτοι το Ευαγγέλιο στην Αντιόχεια. Εικάζεται ότι στην Αντιόχεια το κήρυγμα μετεφέρθη από ιδιώτας, ίσως εμπόρους, όπως και στην Κύπρο, όπως και στη Ρώμη. Οι Απόστολοι πήγαν κατόπιν. Εκεί, λοιπόν, είχαν γίνει πολλοί χριστιανοί από τους ειδωλολάτρες και, βεβαίως, και Εβραίοι. Κάποια φορά προέκυψε το εξής θέμα: ότι, για να γίνεις χριστιανός,

πρέπει να περάσεις από τον Ιουδαϊσμό, δηλαδή να υποστείς την περιτομή. Το θέμα ήταν σοβαρότατον, διότι απλούστατα ήταν θέμα σωτηρίας. Μπορεί ο εθνικός να γίνει χριστιανός, διότι γίνεται, θα σωθεί, ή πρέπει πρώτα να έχει περάσει από τον Ιουδαϊσμό και ακόμη να τηρεί και μερικά του Ιουδαϊσμού, μερικά πράγματα; Να γιατί εχθές, που κάναμε και κάνουμε αυτόν τον καιρό Κυριακές το θέμα του Κορνηλίου, σας είπα ότι είναι θεμελιώδους σημασίας. Και όταν τον εβάπτισε ο Απόστολος Πέτρος, στην Ιερουσαλήμ τού εζήτησαν τον λόγο. Γιατί μπήκες στο σπίτι αυτό; Γιατί τον εβάπτισες;

«Είχα εντολή από τον Θεό. Μάρτυρες οι έξι Εβραίοι που ήσαν μαζί μου. Και δέχτηκαν το φαινόμενο της Πεντηκοστής όπως και εμείς, διότι ελάλουν ξένες γλώσσες» κλπ., κλπ., στο σπίτι του Κορνηλίου. Και τότε επείσθησαν και ησύχασαν και είπαν: «Φαίνεται ο Θεός θέλει να σωθούν και οι εθνικοί». Πολύ μεγάλη σημασία σε αυτό το θέμα, πολύ μεγάλη. Λοιπόν, προσέξτε. Το θέμα ξέσπασε στην Αντιόχεια και τότε συμφωνούν να στείλουν αντιπροσωπεία στην Ιερουσαλήμ, να ερωτήσουν «Τι πρέπει να κάνουμε;» Και τότε έγινε η λεγομένη Αποστολική Σύνοδος.

Οι Απόστολοι, όσοι υπήρχαν εκεί στα Ιεροσόλυμα, ήταν δε και οι Πρεσβύτεροι του λαού. Είναι για πρώτη φορά το σύστημα αυτό, το συνοδικό, για να κατοχυρωθεί μία αλήθεια. Προσέξτε: σύστημα συνοδικό. Εφεξής η Εκκλησία θα χρησιμοποιήσει αυτό το σύστημα, το συνοδικό. Αργότερα, φυσικά, θα έχουμε τους Πατέρες, τότε όμως θα έχουμε τους Αποστόλους, και είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό. Όταν έβγαλαν το συμπέρασμα, το συμπέρασμα αυτό το έγραψαν σε μία επιστολή και την επιστολή αυτή την πήρε ο Βαρνάβας και ο Παύλος. Έπρεπε να την πάρουν επίσημα πρόσωπα της Εκκλησίας. Και, μάλιστα, ήταν χριστιανοί εξ Εβραίων, και ο Παύλος και ο Βαρνάβας.

Είχε πάρα πολύ σημασία, διότι εάν εδίδετο στα χέρια χριστιανών εξ εθνικών, όταν πήγαιναν την επιστολή στην Αντιόχεια, οι Εβραίοι της Αντιοχείας θα αμφισβητούσαν τη γνησιότητα της επιστολής. Έπρεπε λοιπόν να γίνουν κομισταί της επιστολής και επίσημα πρόσωπα, Παύλος και Βαρνάβας. Η διατύπωση δε της επιστολής ξέρετε ποια είναι, διότι όλη αυτή η ιστορία που σας είπα και που την περιγράφει ο Άγιος Κύριλλος θέλει να μείνει σε ένα σημείο, καίριο σημείο όμως. Και το καίριο αυτό σημείο είναι το εξής.

Ου μην εαυτοίς έδωκαν την αυθεντίαν του τοιούτου πράγματος. Δεν έδωσαν στον εαυτό τους, τη Σύνοδο, στον εαυτό τους την αυθεντία αυτού του πράγματος, αυτής της υποθέσεως, αλλά ομολογούσιν εγγράφως επιστέλλοντες. Ομολογούν εγγράφως εκείνο το οποίο επιστέλλουν. Τι; Προσέξτε. Έδοξε γαρ τω Αγίω Πνεύματι και ημίν μηδέν πλέον επιτίθεσθαι υμίν βάρος κτλ. Η απόφαση: εφάνη καλόν, έδοξεν, εφάνη καλόν εις το Άγιο Πνεύμα και σε μας να βγάλουμε αυτή την απόφαση των τεσσάρων. Προσέξτε, σας παρακαλώ, τη διατύπωση. Εφάνη καλόν εις το Πνεύμα το Άγιον.

Ποιος αποφαίνεται; Το Πνεύμα το Άγιο. Πού το κύρος της αποφάσεως; Εις το Πνεύμα το Άγιο. Διότι η Αποστολική Εκκλησία της Ιερουσαλήμ δεν αποφασίζει ερήμην του Αγίου Πνεύματος. Αλλά πώς αποφασίζει; Το Πνεύμα του Θεού είναι παρόν και δεν κάνουν κάτι που να είναι διαφορετικό από εκείνο που το Πνεύμα το Άγιον θέλει. Έκτοτε, προσέξτε, φάνηκε καλό εις το Πνεύμα το Άγιον και σε μας. Διότι εμείς δεν έχουμε παρά να συμφωνήσουμε εις το Πνεύμα το Άγιον.

Ο Κύριος λέγει, αλλά και το Πνεύμα το Άγιον δεν ενεργεί, εάν κι εμείς εν συνόδω δεν συσκεφτούμε. Λοιπόν, ούτε μόνο το Πνεύμα το Άγιο, ούτε μόνο εμείς. Το Πνεύμα το Άγιο και εμείς. Όποια σύνοδος θα μπορούσε να γίνει ερήμην του Αγίου Πνεύματος ή όποια απόφαση της Εκκλησίας θα μπορούσε να ληφθεί ερήμην του Αγίου Πνεύματος είναι άκυρος. Έδοξε τω Αγίω Πνεύματι και ημίν.

Εμείς, πρέπει να πεις εμείς. Πώς είναι δυνατόν; Πού είναι το συνοδικό σύστημα; Πού είναι το συνοδικό σύστημα; Ενεργείς χωρίς το συνοδικό σύστημα. Ενεργείς και είσαι σίγουρος ότι το Πνεύμα το Άγιο ενεργεί; Πώς; Πόσες πράξεις γίνονται χωρίς τη συγκατάθεση του Αγίου Πνεύματος. Εγώ αν πω ότι σε ένα δικαστήριο, προσέξτε αυτό, αν πω ότι σε ένα δικαστήριο είχε ληφθεί η απόφαση πριν γίνει η δίκη, πάω μέσα. Ακούσατε τι είπα; Πάω μέσα. Δηλαδή είμαι υπόδικος, θα μου γίνει καταγγελία. Αν πω ότι βγήκε μια απόφαση πριν γίνει η δίκη. Είναι εξαιρετικά λεπτό αυτό. Σημαίνει ότι βγαίνουν αποφάσεις χωρίς δίκη.

Αυτό το πράγμα δεν το ανέχεται το δικαστήριο. Πολύ χοντρά. Αλλά, μάλιστα έχω υπόψη μου μια περίπτωση που κάποιος αυτό είπε στο δικαστήριο, ότι βγάλαμε το συμπέρασμα, την απόφαση, πριν τη δίκη, και εδικάστηκε αυτοστιγμεί. Δεν είναι μια σοβαρή ιστορία αυτή; Και πολύ σωστά βέβαια. Άλλο θέμα το ότι μπορεί να γίνεται παρασκηνιακά. Αυτό δυστυχώς παρασκηνιακά μπορεί να γίνεται και εις τον χώρο της Εκκλησίας. Φερ' ειπείν, να αποφασίζεται η εκλογή ενός επισκόπου και το θέμα να είναι ψημένο πριν γίνει η εκλογή. Και τότε να λέγαμε ότι το Πνεύμα το Άγιο εξέλεξε. Και υβρίζουμε από πάνω το Πνεύμα το Άγιον με το να λέμε ότι το Πνεύμα το Άγιον εξέλεξε. Ποιος εξέλεξε;

Η δοσοληψία και η συναλλαγή εξέλεξαν και όχι το Πνεύμα το Άγιο. Αλλά τώρα, ότι το Πνεύμα το Άγιο ανέχεται, ανέχεται. Βέβαια τα πράγματα δεν θα πηγαίνουν μετά καλά μέσα σε μια Εκκλησία που κινείται με τον τρόπο αυτόν, αλλά χάρη των πιστών το Πνεύμα το Άγιο ενεργεί δι' ενός τέτοιου επισκόπου, ας το πούμε, ο οποίος δεν εξελέγη από το Πνεύμα του Θεού, αλλά εξελέγη από τη συναλλαγή των άλλων επισκόπων. Λυπούμαι που τα λέω αυτά, αν έπρεπε να τα πω ή όχι δεν ξέρω, αλλά όμως ενεργεί χάρη των πιστών. Επειδή η θυσία του Χριστού και κάθε μυστήριον είναι έργο που έχει εργαστεί πιο μπροστά ο Χριστός. Όπως λέγεται δογματικά, εξ έργου εργασμένου.

Που εργάστηκε πιο μπροστά ο Χριστός, το εργάστηκε με τη σταυρική του θυσία. Χάρη λοιπόν της Εκκλησίας, χάρη των πιστών, αν αυτόν τον επίσκοπο δεν τον εξέλεξε το Πνεύμα το Άγιον, όμως τα μυστήρια είναι έγκυρα και σωστά, χάρη των πιστών. Άλλη παράγραφος: σαν πρόσωπο αυτός ή εκείνοι που εκλέγουν ερήμην του Αγίου Πνεύματος, πώς θα σταθούν απέναντι του Θεού; Αντιλαμβάνεστε, αγαπητοί μου, τα πράγματα είναι πάρα πολύ σπουδαία, είναι πάρα πολύ σοβαρά και θα πρέπει η Εκκλησία πάντοτε να έχει προ οφθαλμών τον τύπον της πρώτης Αποστολικής Συνόδου. Έδοξεν, εφάνη καλόν εις το Πνεύμα το Άγιον και σε μας να κάνουμε εκείνο, εκείνο, εκείνο. Αυτά για απόψε και σας εύχομαι καλήν Αγία Τεσσαρακοστή.

Πρώτα ο Θεός, θα επανέλθουμε μετά τη μεταπροσεχή Δευτέρα, 20 Μαρτίου.