Catecheses of St Cyril 146 | 06-02-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

As always, my dear ones, we are continuing with the eighteenth paragraph of the seventeenth catechetical lecture of Saint Cyril, which speaks to us about the Holy Spirit. Those of you who have books, turn to page 223.

“But others mocked and said, ‘They are full of new wine’”—speaking the truth, but in mockery. You remember from the Acts of the Apostles that, after the descent of the Holy Spirit, they were filled first of all with enthusiasm and courage. Their fear vanished—that fear which had kept the doors of the Upper Room locked tight. Now the Apostles came out and poured into the streets. The Holy Spirit gave them that courage, the gift of tongues, and all the other gifts that He bestowed in abundance upon the disciples and those gathered in the Upper Room. But there were others who did not have the Spirit of God and wished to continue living in sin—some from among the people, but especially many of the rulers.

These rulers possessed nothing more than a religious label. If you opened the book whose cover bore that label, inside you would find things contrary to faith in God. This is why the Lord rebuked the Pharisees, the scribes, and the lawyers. Some of the lawyers said, “Lord, in saying this, You insult us also.” And He answered, “Woe to you lawyers as well.” What does this mean? At that time, lawyers were those who knew the Law, the Mosaic Law. There was then no body of legislation separate from the Law given by God, whereas today we would distinguish between the laws of the state and the law of the Gospel.

The two were identical; in other words, there was a theocracy. Consequently, there was one law: the Law of God. Those who studied that Law, its applications, and so forth were trained in it and were called lawyers. When these men saw the Apostles speaking with such courage, do you know what they said? The Evangelist Luke records it for us in Acts: “But others mocked and said, ‘They are full of new wine.’” They are drunk, they said; that is why they speak and behave this way. They drank, and now they have rushed out into the streets saying all these things. Now, if we had to answer those who could speak so openly

and brutally about the Apostles, claiming that they were “full of new wine,” what would we say? We would try to prove that they were not drunk. But, my dear ones, with the greatest wisdom and insight, Saint Cyril does not try to remove the accusation of drunkenness. Yes, he says, yes, they were drunk—but not with wine. They were drunk with the Spirit of God. For a person can indeed become drunk with the Spirit of God, just as one can become drunk with wisdom. Yes, and I will remind you of a famous incident.

You will see that wisdom can intoxicate, and poetry can intoxicate too, although these are human things. Yet this is a good intoxication. It has nothing at all to do with alcohol. Archimedes was bathing, evidently in some sort of tub, when he became aware of the phenomenon of buoyancy. The water was lifting him upward: it was buoyancy, the phenomenon he had been trying to discover. His excitement there in the bath was so great that he came straight out, naked as he was, and ran through the streets shouting, “Eureka! Eureka! I have found it! I have found it!”

What would the people have said when they saw him running naked and shouting, “Eureka! Eureka!”? Has he gone mad? Is he drunk? What has happened to this man? Nothing had happened to him. The intoxication of wisdom had made him behave that way. And here, the intoxication of the Holy Spirit makes the disciples behave as they do. What a sublime intoxication! Let us hear what Saint Cyril says about it: “They spoke the truth, but in mockery.” It was true: yes, the disciples were intoxicated. The rulers simply did not understand what kind of intoxication this was, and so they mocked instead of standing in amazement. “For the wine was truly new: it was the grace of the New Covenant.”

The wine was new—this true wine, the wine and grace of the New Covenant. New wine indeed; but this new wine came from the spiritual vine, which had often borne fruit in the prophets and now blossomed in the New Covenant. This is what he means: the new wine that produces this extraordinary intoxication comes from the spiritual vine. And that spiritual vine is none other than Christ and the Holy Spirit. Earlier, while answering your questions, I told you that Christ and the Holy Spirit are always inseparably joined. Wherever Christ is, there is the Holy Spirit; wherever the Holy Spirit is, there is Christ. You will see that here as well. First of all, this spiritual vine is Jesus Christ.

He says that, just as a vine remains planted yet brings forth fruit at various appointed seasons, so too the same Spirit—who was present before and worked many things through the prophets—has now manifested something new and wonderful. In other words, the vineyard always remains, but at appointed times it brings forth fruit—new fruit, indeed. So it is with the Holy Spirit: He is the same. What, then, is the vine? It is the Holy Spirit.

In the prophets, the fruit He bore was everything they spoke, wrote, and proclaimed—the prophetic word. Now we have Pentecost. So what is this vine? It is the Holy Spirit, the spiritual vine that produces the spiritual new wine. A little farther on Saint Cyril will speak to us about Christ. But since we have reached this point, allow me to mention it now, so that I may show you how Christ and the Holy Spirit go side by side. Christ said, “I am the vine; you are the branches.” This is in the fifteenth chapter of the Gospel according to John. It is the passage we read on the first Friday.

We hear this Gospel during the first week—the first Friday of the Salutations, in the first week of the Fast—and we also hear the words on Great Thursday, in the first Gospel reading, though that reading does not begin there: “I am the vine; you are the branches.” The vine is the root and the trunk together. The branches are the vine shoots, what we today call the canes of the vine. “I am the vine,” He says—that is, the stock and the trunk. You are the shoots. From where do you receive the sap? From Me. This is why He says, “Without Me you can do nothing.” Why did the Lord use this vine and this image of the vineyard?

The bishop holds the dikerion and trikerion, whose meaning I believe you know. The trikerion symbolizes the dogma of the Holy Trinity, while the dikerion symbolizes the dogma of the Incarnation. The bishop holds these two great dogmas and blesses the people with them, because upon them rest the Church, Christianity, and salvation: the dogma of the Holy Trinity and the dogma of the Incarnation—that Christ has two natures. The dikerion signifies the two natures, divine and human. I believe you know this. Now listen. As the bishop blesses, he says, “May the Lord bless this vine, which His right hand has planted”—or, as the text itself says, “which Your right hand has planted.”

These exact words are found in the prophets. What the bishop says comes word for word from the prophets. What is this vine of Yours? A psalm says, “Lord, You brought Your vine out of Egypt and planted it here.” Where? In the land of Canaan. But why did You leave this vineyard without a fence, so that the wild boars entered? The old word monios means a wild boar; monioi means wild boars in the plural. They came in, dug it up, and destroyed Your vineyard. Why, Lord? I remind you of Christ’s parable about the vineyard, in which the owner “put a hedge around it.”

He marked it out and “put a hedge around it.” The winepress is where the grapes are trodden. He built a tower, where those tending the vineyard would stay during the harvest. There was the winepress and the fence surrounding the vineyard. What is this vineyard? It is the people of Israel. But this vineyard missed its purpose and failed. Yes, the right hand of God planted Israel in the land of Canaan, but the old Israel could not remain faithful to the Law of God and the Covenant of God. It failed and sinned.

God speaks in astonishment: “I planted you as a choice vine.” How, He asks through Isaiah, did you become a vine of Sodom and Gomorrah? “I planted you as a choice vine.” This refers to a particular variety of grape, something like the sultana or rozaki grape today—an especially choice variety. I planted a choice vine. How did you turn into a vine of Sodom and Gomorrah, a corrupted vine? What does this mean? You, My people, were planted by Me, because I chose your patriarch, Abraham.

I emphasize this point because I shall use it again shortly: your patriarch Abraham. From your patriarch Abraham you sprang forth, O people of Israel, and I established you here and planted you here, because I had promised this to your patriarch Abraham. But you do not resemble your patriarch Abraham. You have become something else. To use a modern expression, you have become an alienated people. You have lost your identity. Are you Israel? No. You are Sodom and Gomorrah—a vine of Sodom, a vine of Gomorrah. Therefore God permits the wild boars to enter—that is, the enemies, the hostile neighboring nations, profane people who certainly did not belong to God—

and to trample Israel underfoot. Yes, but must what God plants be utterly lost? When answering your questions, I told you that what God creates does not vanish; it is made new. For God said that everything was “very good.” He returns nothing to nonexistence. What happens, then? There is a transfer. Abraham is no longer the patriarch of the new vine—the patriarch from whom the old people of Israel came. There is now a new patriarch, and this new patriarch is Christ. This is why He said, “I am the vine; you are the branches.” A new vine!

If you remember this whenever you hear this comparison and image—when this Gospel is read in the Church, or when you yourselves read Holy Scripture—you will remember why Christ said it. The old vine had failed. Now there is the new vine: Christ, the new patriarch. I told you to take note of Abraham, your patriarch. Now there is a new patriarch. Why? Because Christ is the patriarch and founder of the faith. Abraham, of course, was the patriarch of the faith, but his people fell away. Now Christ is the new patriarch, again the patriarch of the faith. And all who believe in Jesus Christ constitute His new people, God’s new vineyard, God’s inheritance.

God’s inheritance. And do you know why priests are called clergy? Because they are God’s allotted portion. I spoke about this long ago when we were studying Deuteronomy and discussing why the descendants of Levi were not to receive land, but instead were to receive the tithe from the other tribes. Pay attention. From the twelve tribes, the sons of Joseph were counted as two tribes, giving us thirteen. We then remove the tribe of Levi, which was left without an allotment—and by allotment we mean an agricultural parcel of land—and so there are once again twelve tribes. The tribe of Levi remained without land, while the other tribes were required to give a tithe,

The twelve tribes were to pay the tithe as a tax and offer it to God; they brought it to the Temple. “You shall not appear before God empty-handed,” says the Prophet Isaiah. And so they left there in the Temple the tithe of all their produce. Does God eat the tithe? He gave it to the Levites, that is, to the clergy. What, then, was the allotted field of the tribe of Levi? The field of the tribe of Levi was God Himself. He was their portion, their allotted inheritance, as though He were their parcel of land. This is why priests are called clergy—those who have God as their portion. But allow me to say that all the faithful could be called clergy in this sense. Why? I am taking the point rather far, but it is because to us has fallen as our portion

—as the Apostle Peter says—God Himself, Christ Himself. “God has fallen to us as our portion; Christ has fallen to us.” The Greek word means to receive something by lot, as in a lottery. The first prize has fallen to us. Thus, God’s faithful people are God’s own portion, His chosen and treasured people. They are called His treasured possession: a possession is something belonging to one’s estate. In ancient Greek, property was called one’s substance or estate, without the additional prefix. Therefore, a treasured people means a people who are God’s field, His vineyard, His inheritance. And the astonishing thing is that God inherits

God’s own portion. In other words, God has us as His allotted portion, His field and His vineyard, while we have God as our field and our vineyard. It is astonishing. This is what it says at the end of the Apocalypse: behold, the Victor rides out on a white horse—the Word (Logos) of God—and His name is “the Word of God.” And He says, “My reward is with Me.” My reward—His own reward. Christ’s reward is the people whom He won with His blood. That is why He says, “My reward.” The reward of Christ—His vineyard, to use another image; His little threshing floor—is the people of God. But He also says, “I will give to each one his reward.” Now it is not My reward, but each person’s reward. And what is the reward of every believer? Christ. So listen to how wonderful this is—how truly wonderful! Christ has the faithful as His reward, and the faithful person has Christ as his reward. This, then, is the true vine. But why does He call it true? Why is the adjective “true” added? It is not insignificant, nor is it merely redundant. It is called true because another vine proved false and worthless, because that first vine

was appointed and planted by God, yet it became a vine of Sodom and Gomorrah. But now this is the true vine. Nothing can befall it, and it will remain until the end of the age; it will remain the true vine. And all who remain as branches upon this true vine have nothing to fear. Listen, my beloved. As Christianity moves toward the Last Things (eschata)—as we said during the previous question period—it will shrink and shrink. It will become smaller and smaller, and so will Orthodoxy. Do not be misled by the missionary efforts being made. In reality, we would say...

Christianity is shrinking. First it declines in quality, and then in numbers. Be aware of it: it is shrinking. We must say this, because if it were not shrinking, how could the Antichrist come? I am giving you a very simple argument. Yet do not imagine that Christ will be left on earth without an inheritance, without branches, without a vineyard. Do not imagine that. Until Christ comes to earth, there will be faithful people. The Church will exist; God’s vineyard will exist, so that Christ may say,

“I am the true vine.” It will not be deprived of its inheritance or stripped bare. Christ says only that the branches which bear no fruit

are broken off. They are cast away, they wither, and they are thrown into the furnace. What else can happen to a believer who departs from Christ? What greater fate could there be than to wither? What does it mean to wither? Where the Spirit of God is absent, there is no life. Therefore, there is withering and dryness. Take heed. He says that they are cast away and afterward gathered for the furnace, for the fire. This is an image of Hell.

Hell. By contrast, there are the branches that have within them the desire to bear fruit. “My Father is the vinedresser.” The vinedresser, My Father, comes and prunes them, just as a vine-grower prunes his vineyard, so that they “may bear more fruit.” For you know that an unpruned vine produces few grapes, while a pruned vine produces many. For this vine to bear fruit, it must be pruned. This pruning is the trials Christians undergo in the present world. It is the tribulation the Christian experiences in this world. It is the narrow and afflicted way, the hard road and the narrow gate in this present world. These are the people who accept the pruning so that

they “may bear more fruit,” so that these faithful people may produce a richer harvest. Christ will never be left without a vineyard, and God will never be left without His treasured people. When He comes, He will have His treasured people: those who have not worshiped the Antichrist. The secularization of the Church is the beginning and forerunner of the Antichrist. Secularization! I will not stop telling you this until I die, as long as I still have my faculties. The secularization of the Church is the beginning of the Antichrist. Secularized Christians will worship the Antichrist. Those who remain faithful will not worship him. They constitute God’s vineyard.

They form the vineyard enclosed and protected by a fence. They are God’s portion, His treasured people. Here, however, we see that Saint Cyril refers to this vineyard, this spiritual vineyard, both in relation to the Holy Spirit and in relation to the Son, Jesus Christ. For, as I told you, the Son is not separated from the Holy Spirit.

“Grace reached the Fathers as well, but not in such overflowing measure; there they partook of the Holy Spirit, but here they were wholly baptized in Him.” Grace, he says, reached the Fathers too. Which Fathers? Those of the Old Testament. Let me remind you of something so that you may understand this a little better. As you know, several times during the ecclesiastical year—perhaps two, three, four, or five—we celebrate feasts of the Fathers, such as those of the Ecumenical Councils. Take, for example, the First Ecumenical Council, with its 318 God-bearing Fathers, and so forth. If you have noticed, whenever we celebrate Fathers of Councils

—I say again, of Councils—the readings are from the Old Testament. One of them tells how Abraham gathered 318 men born in his household, as you see—men capable of fighting. Abraham’s whole household must have numbered two or three thousand people, including all those born in his house, that is, his servants. Yet at that time he had no children, and so he said, “Lord, how can You tell me what will happen, when I have no descendant?” And so...

That passage is appointed as a reading. Another is also read: “Ask your father, and he will tell you; ask your elders, and they will declare it to you,” and so forth. These passages are in the Old Testament. Thus, the Fathers are...

the Patriarchs, including those who lived before the Law: Abraham, Isaac, and Jacob. These are Fathers before the Law. But there are also those before Abraham, such as Noah, Seth, Enosh, and Enoch—Enosh and Enoch. All of these are called Fathers. These Fathers were not deprived of the Holy Spirit; they possessed the Holy Spirit. This is why he says here—here, forgive me—“Grace reached the Fathers as well, but not in such overflowing measure.” On the day of Pentecost, however, we have the coming of the Holy Spirit. We receive the grace He brings in its fullness, in overflowing abundance.

“There they partook of the Holy Spirit, but here they were wholly baptized in Him.” There they merely partook of the Holy Spirit, whereas here they were baptized in Him completely. With Pentecost, therefore, there is now the fullness of the Holy Spirit. And we enter paragraph nineteen. “But Peter, who possessed the Holy Spirit and knew what he possessed, says...” Peter, who had the Holy Spirit and knew what he possessed, says: “Men of Israel, you who recite Joel without understanding what has been written...”

“These men are not drunk as you suppose.” Men of Israel, you hear the Prophet Joel read in the synagogue, but you do not understand what has been written or what it means. These men are not drunk in the way you suppose. He is referring to the other disciples and also to the 120 who were in the Upper Room. Saint Cyril now adds by way of interpretation: “They are indeed drunk, but not as you suppose.” They are intoxicated, though not in the way you imply or imagine, “but as it is written.”

“They shall be filled with the abundance of Your house, and You will give them drink from the torrent of Your delight.” This is Psalm 35, verse 9, which says that they will be filled from the abundance. The Greek word here means richness, something full and plentiful, as we might speak of rich milk, rich cheese, or a full-bodied wine. They are filled with the abundance of Your house. And what is the house of God? It is the Kingdom of God.

Your Kingdom. “And from the torrent of Your delight.” What is God’s delight? It is the blessedness of God. Delight means enjoyment; therefore, it refers to blessedness. “And from the torrent of Your blessedness, from Your delight, You will give them drink.” You see, then, that this is a spiritual intoxication. That is why he continues: “They are drunk with a sober intoxication.” Yes, you were right to call them drunk, but theirs is a sober intoxication. I do not know whether you are familiar with the Greek verb meaning “to be sober,” but it is good to explain it, because it has wider significance and is used in our Christian and Patristic writings. We speak of Neptic theology, nepsis (watchfulness), and the Neptic life. They all come from this verb, whose original, literal meaning

is to abstain from wine—that is, not to drink wine, or to drink very little. If I abstain from wine, then my mind remains clear. By extension, someone whose mind remains clear because he has not become drunk is called sober. In the Fathers, the word is used metaphorically. A sober person is one who is not intoxicated by the things that intoxicate a human being—pleasures and a life of dissipation. In this way a person acquires sobriety, spiritual sobriety.

Such a person has purified his nous, the spiritual intellect—not merely by having good thoughts, but by submitting both heart and nous to purification. He is freed not only from sins already committed in action, but also from sins that exist in potential and lurk within a person, such as corrupt imagination and the like. Such a person is said to be watchful and sober. The path by which one attains this sobriety is called nepsis, or watchfulness. And the whole body of writings concerned with the way of ascesis, the ascetic discipline by which we attain this nepsis...

This is called nepsis, or watchfulness; the theology concerned with nepsis is called Neptic Theology, and the Fathers who spoke about it are called the Neptic Fathers. I have given you the whole background. But take note: all the Fathers are neptic, because if a Father is not neptic, he is not a Father; and all the Saints are neptic. If they were not neptic, they would not be Saints. Yet because certain Fathers devoted themselves specifically to writings on nepsis, we call them the Neptic Fathers. We do not usually call John Chrysostom a Neptic Father, since he did not write specifically neptic works; nevertheless, he certainly is neptic. We reserve the name Neptic Fathers for those who wrote works specifically about nepsis. Do you understand?

Could anyone truly be a Father, so to speak, if he were not neptic? It is impossible. Neptic Theology is of tremendous importance to us—tremendous importance. Yet, sadly, modern theology has pushed it aside. It has been pushed to the margins. In earlier years, even academic theology treated the Neptic Fathers in this way. Fortunately, the theological schools are now beginning to recover Neptic Theology. But take the late Balanos, for example. Good heavens! Do you know what he called Saint Symeon the New Theologian? Mentally ill and epileptic.

Yes, yes—can you imagine? He claimed that Saint Symeon’s thought was diseased and that his writings could not be regarded as works of theology. Whose writings? Those of the man whom the Church—the infallible Church—named the New Theologian. It is well known that three Saints bear the title Theologian. All the Fathers theologized to a greater or lesser degree, but pre-eminently there are Saint John the Evangelist and Theologian, Saint Gregory the Theologian, and Saint Symeon the New Theologian. So if this third, and perhaps final—perhaps final—honored title was bestowed on him by the Church, the title of New Theologian, then even this word “New”...

always suggests something belonging to the Last Things, just as the term “New Martyrs” always suggests something final: after the New Martyrs, there will not be another new generation of New Martyrs. They are the last generation. Did you hear that? They are the last generation. For this reason, perhaps—I say perhaps, though this is how it appears—Saint Symeon may be the last Theologian. If Saint Symeon received this honored title, then who are you, whoever you may be, to call him mentally ill, epileptic, deranged, or deluded? Who are you? My dear friends, fortunately the subject of nepsis is coming to the surface once again. Now, there is a little tool...

Sometimes, you know, we keep a few simple tools in our bag or pocket—a small screwdriver, a pair of pliers, a pocketknife, or something similar—or perhaps in the car, so that we can make a quick repair. One such little tool, if indeed it is not a great tool, in this struggle for nepsis is the prayer rope. It is the prayer rope. I have said all this to free you from possible misunderstandings and to show how mistaken those people are who accuse, speak against, and slander whatever they choose to slander. They do have one mitigating circumstance: their ignorance. But they also have one aggravating circumstance...

namely, that they remain ignorant, because ignorance is punished by God. Let us move on.

“Deadening sin.” What is this intoxication with which they are intoxicated? It is a sober intoxication. Saint Cyril says that it deadens sin. It puts sin to death. Yet while it puts sin to death, it gives life to my heart: “and life-giving to the heart.” In other words, sin is put to death and the heart is brought to life. If someone can examine a text even briefly and understand something of it, he can very easily see that here the holy Father, Saint Cyril, is presenting a neptic teaching. That is why I told you that there is no...

there is no Father who does not possess Neptic Theology, although it may not be presented systematically. Saint Cyril is giving catechesis, yet you can see neptic teachings in it. Do you see them? We could make a literary analysis, if you wish. These are neptic teachings. What are they? That this nepsis, this intoxication, succeeds in putting sin to death and bringing the heart to life. This is a fruit of nepsis. “An intoxication contrary to bodily intoxication.” It has nothing in common with the drunkenness of those who drink in taverns, stagger as they walk, have no idea where they are going, and wander from one pavement to the other and back again. “For the one causes forgetfulness even of things already known, whereas this one...”

“grants knowledge of things not previously known.” Those others experience bodily drunkenness. They drink from ordinary grapes—from must that has fermented into wine—and become drunk in taverns. They forget even what they once remembered. If you ask a drunkard for an address you are trying to find, do you think he will be able to tell you? If you ask him where he lives, will he even remember the street? He will not be able to tell you. And since the text speaks this way, let me give you a little light relief. A drunkard reaches the door of his house and tries to put his key into the keyhole. But the keyhole is moving; it is climbing upward.

The higher the “keyhole” moved, the higher he raised his key. It was actually a cockroach crawling up the door, which he had mistaken for the keyhole. So, Saint Cyril says that the drunkard forgets even what he knows. By contrast, the person filled with divine intoxication comes to know even what he did not know, because he also possesses the prophetic gift. His nous—the spiritual intellect—is purified, and he can clearly perceive things that most people cannot see. “They are intoxicated by drinking the wine of the spiritual vine.” They are intoxicated. And what do they drink? The wine of this spiritual vine—the vine that says...

“I am the vine, and you are the branches.” I mentioned this earlier; Saint Cyril writes it further on, but I explained it beforehand. In the previous passage, what did the vine signify? The Holy Spirit. Here, what does the vine signify? Jesus Christ. “But if you are not convinced, understand what is being said from the time of day.” The Apostle Peter says this to the crowds—or rather, to those who were mocking, because the crowds themselves were not mocking. The crowds were amazed, saying that each person heard the proclamation of the Gospel in his own language, and they asked, “What are these wondrous things that our eyes behold today?” But there were also mockers, as I explained earlier. So he says, if you wish to understand what is being said, “it is only the third hour of the day.” What more can I tell you? It is nine o’clock in the morning.

It is nine o’clock in the morning. What did he mean? Do people get drunk at nine in the morning? Do they become drunk first thing in the morning? They do not drink wine so early in order to get drunk. If they had been drunk the night before, their drunkenness would have worn off by morning. Their heads and eyelids would feel heavy, and they would go sluggishly and lazily to work, but they would no longer be drunk. Would anyone get up first thing in the morning—and such a great number of people at that—to become drunk? Saint Cyril takes this natural argument—that people do not become drunk first thing in the morning—and gives it a mystical meaning. He says, “For He who was crucified at the third hour, as Mark says, has now, at the third hour, sent down grace.” Mark says that the Lord was crucified at nine in the morning. Take note that this does not contradict the other Gospels, though this is not the time to explain the matter further. I simply point out that there is no contradiction when another Evangelist speaks of the sixth hour, which is noon. In saying this, however, Mark also speaks in a mystical way, a meaning that Saint Cyril uncovers or interprets. When we say “mystical,” we do not mean merely hidden, although it may sometimes be hidden. “Mystical,” from the words “initiate” and “mystery,” refers to the way...

in which I enter into the deeper meaning of an outward event and come to know it as one initiated into the Mystery. Pay attention. Mark says that Christ was crucified at the third hour, and Saint Cyril theologizes: “For the grace of the one is not different from the grace of the other; rather, He who was crucified then and made the promise has fulfilled what He promised.” The grace of the one is not different. Of which one? Of Christ, who was crucified. Nor is the grace of the other different. Of whom? Of the Holy Spirit, who now comes upon the Apostles at the third hour. At the third hour Christ dies on the Cross—forgive me, Christ is crucified.

He died; He was crucified. At the third hour Christ is crucified, and at the third hour the Holy Spirit comes. What is being shown here? That the Holy Spirit would not have come if the Son had not died upon the Cross. What else does it mean? That as the Son acts, so also the Holy Spirit acts. There is no division between the two Persons, the Son and the Holy Spirit. This is what is called mystical teaching—the deeper teaching. “But if you wish, receive testimony as well; listen,” he says. If you will not accept testimony—testimony from where? From where? From the Prophet Joel. What will the Prophet Joel say? The Prophet Joel...

will speak, in essence, of a spiritual intoxication. Since you will not accept this, what else can be done? I will bring before you the Prophet Joel. This is what the Apostle Peter says among the crowds, though of course his speech is concise. We shall examine it in detail. Joel did not say, “I will make the people drunk.” God says it through Joel. So if you will not accept that it is nine in the morning and that no one could be drinking wine so early, then at least accept this: the Prophet Joel says that people will become intoxicated with the intoxication of God. Saint Peter now enters into Joel’s prophecy, to which, my dear friends, we must pay close attention. We shall not complete it today, of course, but Joel’s prophecy is very interesting.

It is exceedingly interesting. Let me say this, not because you are failing to attend—you do attend. First of all, I hope we are alive next Monday, and I urge every one of you to be present. Joel’s prophecy was not exhausted at Pentecost. It will be fulfilled completely at the Second Coming of Christ, which naturally concerns us very deeply. So Saint Peter says to the people, “But this is what was spoken through the Prophet Joel: ‘And it shall come to pass afterward, God says, that I will pour out of My Spirit.’” “I will pour out.” Pay attention to this expression.

Saint Cyril says, “The words ‘I will pour out’ intimate an abundant gift.” He uses the verb “I will pour out,” the future tense of “to pour out,” to indicate and suggest an exceedingly abundant offering. This shows us how necessary a true knowledge of language is. Oh, my dear friends, of course people have differing levels of education. Some attended primary school, others secondary school, and others went further. I do not wish to belittle those who received no education, but among those who learned at least a little—or perhaps a great deal—I want to emphasize how much is being lost when young students today are no longer given the opportunity...

Glory to God! Not merely because they might receive a diploma that could help them secure some modest position and earn a living, but so that they may understand Holy Scripture. If for nothing else, then so that they may understand Holy Scripture and delight in it. I would say that education is worthwhile chiefly for this—not for earning a living, as was also the ideal of the ancient Greeks, nor for showing off, nor for anything else at all. Although education forms the human person—and sometimes, of course, deforms him—its chief value is that it enables us to understand the Word of God.

Allow me to say this. Blessed be the memory of my mother, who insisted that I attend secondary school. She insisted that I go. It was not that I did not want to.

A new eight-year school system had been introduced, and we had become a little confused about it all. But she insisted: “No, you will go to secondary school.” And she would sit beside me. I had to study for the entrance examinations, and she sat next to me—I have told you this before—with a few sweets, some roasted pumpkin seeds, some peanuts, or something of the sort, while she did her sewing. It was summertime, and we sat outside in the courtyard, because we learned about the change sometime in August. We had one month before the examinations. That law was introduced in 1937. I was ten years old and in the fourth grade. I have now given you enough information to work out how old I am. So she sat beside me with her sewing, because I was only a ten-year-old child. I wanted to play; it was summer. Was I going to sit there studying for examinations? And she would keep me occupied whenever...

Whenever I said, “I’m bored, I’m tired, I’m too hot,” she would say, “Just a little longer.” Then she would give me a sweet or something and coax me along. Blessed be her memory, I tell you. It is not that I could not have done some other kind of work that required no education at all. But education gave me this one thing: the ability to understand Holy Scripture a little and to delight in it. I trust you agree. Now then, “I will pour out” means, as he explains further on, that God gives without measure. Suppose I take a pitcher and pour out the wine: I pour abundantly. Or I might use a dropper. I might take a small carafe designed so that the wine—or whatever the liquid may be—comes out only a little at a time. But here the verb “pour out” means that I take no account of how much is being spent or of any limit, just as with that other expression—

“He scattered”—which appears in the Old Testament and is used by the Apostle Paul. “He received gifts,” it says. God did. What were these gifts? Christ received the gifts: spoils, gifts, the spoils of victory. “He scattered abroad; He gave to the poor.” What does “He scattered” mean there? It does not mean, “Come, you poor, and let me put a few drachmas into your hands,” or even a handful of gold coins. No. I take the gold coins, give them out, and scatter them freely: “Take, take, take!” How much is expressed by the verb “scatter,” and how much by the verb “pour out”! They show how richly God gives His Holy Spirit—or how richly He was going to give Him, since this is a prophecy in Joel declaring what would come to pass. So, if God was to give His Holy Spirit with such abundance, would this not result in a kind of intoxication among those who received the Holy Spirit? This is what Saint Cyril now wishes to say as he interprets the Apostle Peter: “Why do you accuse us of being drunk and speak evil of us? Yes, we are drunk—but with the Spirit of God. Do you want proof? It is written.” You either do not know the prophet Joel, or, if you do know him, you do not understand him or notice every detail of precisely how he expresses himself.

“For God does not give the Spirit by measure. The Father loves the Son and has given all things into His hand.” The Father loves the Son and has given Him everything, placing it all in His hand. And do you know what the words “of My Spirit” mean? “Of My Spirit.” Whose is the Holy Spirit? Whose? He is the Spirit both of the Father and of the Son. Do not forget that the Holy Spirit proceeds from the Father, and is also sent from the Father. And do not forget that the Holy Spirit is sent from the Son as well, though He does not proceed from the Son. “I will send you,” Christ says, “another Comforter.” He proceeds from the Father alone, but He is sent by both the Father and the Son. So whose Spirit is meant here? He is the Spirit of God—God the Father.

And when we spoke earlier in the catechesis of the Spirit of Christ, He is likewise the Spirit of the Son—that is, He is the Holy Spirit. He is the third person of the Holy Trinity. But from this point onward, my dear friends, Saint Cyril enters into the prophecy of Joel and begins to analyze it. Since our time is now up, God willing, we shall continue next Monday.

Πάντοτε, αγαπητοί μου, ευρισκόμενοι στην 17η κατήχηση του Αγίου Κυρίλλου, που μας ομιλεί περί του Αγίου Πνεύματος, συνεχίζομε από την 18η παράγραφο. Όσοι έχετε βιβλία, σελίς 223.

«Ἄλλοι δὲ διαχλευάζοντες ἔλεγον ὅτι γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσίν», λέγοντες μεν αληθώς, αλλά χλευαστικώς. Ενθυμείσθε από το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, όταν μετά την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος εγέμισαν πρώτα-πρώτα με τον ενθουσιασμόν, με το θάρρος. Έφυγε η δειλία, εκείνη η δειλία που κρατούσε τις πόρτες κλειδαμπαρωμένες του υπερώου. Τώρα βγαίνουν, ξεχύνονται οι Απόστολοι. Εκείνο το θάρρος που δίδει το Πνεύμα το Άγιο, η γλωσσολαλία και όλα τα άλλα χαρίσματα που το Πνεύμα το Άγιον κατά αθρόον τρόπον έδωσε εις τους μαθητές και εις τους ευρισκομένους μέσα εις το υπερώον. Όταν, λοιπόν, εκείνοι που δεν είχαν Πνεύμα Θεού, ήθελαν να ζουν πάντοτε στην αμαρτία, άνθρωποι του λαού, δηλαδή κυρίως πιο πολλοί άρχοντες.

Αυτοί οι άρχοντες είχαν μια θρησκευτικότητα, ετικέτα, τίποτε άλλο. Αν άνοιγες το βιβλίο που ήταν απ’ έξω η ετικέτα, τότε μέσα θα έβρισκες πράγματα που θα ήσαν αντίθετα στην πίστη του Θεού. Γι’ αυτό ο Κύριος ονόμασε τους Φαρισαίους και τους γραμματείς και τους νομικούς. «Κύριε», λέει, «μας βρίζεις και εμάς», είπαν κάποιοι νομικοί, «οὐαὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς». Τι λέγει; Νομικοί ελέγοντο τότε οι άνθρωποι που εγνώριζαν τον νόμο, τον Μωσαϊκό νόμο. Διότι τότε δεν υπήρχε διαφορετική νομοθεσία από εκείνη που λέει ο Θεός, όπως σήμερα θα λέγαμε είναι η πολιτειακή νομοθεσία και η νομοθεσία του Ευαγγελίου.

Ταυτίζονται, ή έχουμε θεοκρατία. Συνεπώς, ένας ήταν ο νόμος, ο νόμος του Θεού. Οι μελετητές, λοιπόν, του νόμου και των περιπτώσεών του κ.λπ. ήσαν κάποιοι που εσπούδαζαν τον νόμο. Αυτοί ελέγοντο νομικοί. Αυτοί, λοιπόν, όταν είδαν τους Αποστόλους να ομιλούν με αυτό το θάρρος, ξέρετε τι έλεγαν; Μας το σημειώνει ο Ευαγγελιστής Λουκάς εκεί στις Πράξεις: «Ἄλλοι δὲ διαχλευάζοντες ἔλεγον ὅτι γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσίν». Είναι πιωμένοι, είναι μεθυσμένοι, γι’ αυτό μιλάνε και κινούνται με τον τρόπον αυτόν. Ήπιαν, ήπιαν και τώρα ξεπόρτισαν και λένε αυτά που λένε. Βέβαια, αν εμείς πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτούς που τόσο

κατάφορα και βάναυσα μπορούσαν να μιλάνε για τους Αποστόλους, ότι είναι «γλεύκους μεμεστωμένοι», τι θα λέγαμε; Θα προσπαθούσαμε να αποδείξουμε ότι δεν είναι μεθυσμένοι. Αγαπητοί μου, εξυπνότατα και ευφυέστατα, ο Άγιος Κύριλλος δεν προσπαθεί να βγάλει την κατηγορία της μέθης. Ναι, λέει, ναι, ήσαν μεθυσμένοι, αλλά όχι από κρασί, αλλά από το Πνεύμα του Θεού. Μεθυσμένοι, γιατί μεθάει κανείς με το Πνεύμα του Θεού, μεθά. Ωραία, όπως μεθά και με τη σοφία. Ναι, θα σας θυμίσω ένα περιστατικό ένδοξο.

Να δείτε ότι και η σοφία μεθά, και η ποίησις μεθά, που είναι ανθρώπινα πράγματα, και αυτά μεθούν. Είναι όμως καλή μέθη. Δεν έχει καμία σχέση αυτή η μέθη με το οινόπνευμα. Έκανε το μπάνιο του ο Αρχιμήδης, προφανώς σε κάποια μπανιέρα, ας πούμε γούρνα, μπανιέρα, και εκεί αντελήφθη το φαινόμενο της ανώσεως. Το νερό τον έφερνε προς τα πάνω, μια άνωση. Ένα φαινόμενο το οποίο έψαχνε να το βρει. Και τότε, όπως ήταν από την μπανιέρα, ο ενθουσιασμός του ήταν πολύ μεγάλος. Γυμνός, γυμνός όπως ήταν από την μπανιέρα, βγήκε έξω και φώναζε στους δρόμους: «Εὕρηκα, εὕρηκα», το βρήκα, το βρήκα.

Τι θα λέγανε οι άνθρωποι που τον βλέπανε γυμνό να φωνάζει «εὕρηκα, εὕρηκα»; Τρελάθηκε; Ή μεθυσμένος είναι; Ποιος, τελικά, τι έπαθε αυτός ο άνθρωπος; Δεν έπαθε τίποτε. Η μέθη της σοφίας τον έκανε έτσι. Και εδώ η μέθη του Αγίου Πνεύματος κάνει τους μαθητάς να είναι έτσι. Τι μεγαλειώδης μέθη! Γι’ αυτή τη μεγαλειώδη μέθη, για να δούμε τι λέει ο Άγιος Κύριλλος: «Λέγοντες μὲν ἀληθῶς, ἀλλὰ χλευαστικῶς». Ήταν αλήθεια, ναι, είχαν μεθύσει, μόνο που δεν καταλάβαιναν οι άρχοντες τι είδους μέθη ήτο αυτή και χλεύαζαν, αντί να μένουν έκπληκτοι. «Νέος γάρ ἦν ἀληθῶς ὁ οἶνος, Καινῆς Διαθήκης ἡ χάρις».

Ήταν καινούριο το κρασί, αυτό το αληθινό κρασί, αυτό το κρασί της Καινής Διαθήκης, αυτή η χάρη της Καινής Διαθήκης. Καινούριο κρασί, ναι, αλλά αυτός ο νέος οίνος από νοητής αμπέλου, πολλάκις μεν καρποφορησάσης εν προφήταις και εν Καινή Διαθήκη βλαστησάσης. Αυτό λέγει, το καινούργιο κρασί που δημιουργεί αυτή την ιδιότυπο μέθη είναι από την νοητή άμπελο, η οποία νοητή άμπελος δεν είναι παρά ο Χριστός και το Πνεύμα το Άγιο. Προηγουμένως στις απορίες σας έλεγα ότι συμπλέκεται πάντοτε ο Χριστός με το Πνεύμα το Άγιον. Όπου ο Χριστός, εκεί το Πνεύμα το Άγιον. Όπου το Πνεύμα το Άγιον, εκεί ο Χριστός. Θα το δείτε τώρα και εδώ. Εδώ, καταρχάς, αυτή η νοητή άμπελος είναι ο Ιησούς Χριστός.

λέγει ότι η μεν άγγελος άμπελος αυτή αημένη ως περγάραις θητός η μεν άγγελος αημένη αυτή κατά δε καιρούς και νοτερούς εκφέρει καρπούς ούτω και το αυτό πνεύμα μόνον ο περαιστή και πολλά της εν προφήτες ενεργήσαν νυν νέοντι και θαυμάσιον ενεδίξατο. Δηλαδή πάντα λέει μένει το αμπέλι κατά καιρούς λέει βγάζει καρπούς Ύστερα λέγει ότι καρπούς, καινούργιους καρπούς, μάλιστα. Έτσι και το Πνεύμα το Άγιο. Είναι το ίδιο. Ποια, λοιπόν, η άμπελος; Το Πνεύμα το Άγιο, μάλιστα.

Το οποίο τώρα, τότε στους προφήτες είχε μια καρποφορία, ήτο ό,τι είπαν και έγραψαν και διετύπωσαν, ο προφητικός λόγος. Τώρα είναι η Πεντηκοστή. Ώστε, λοιπόν, ποια είναι αυτή η άμπελος; Είναι το Πνεύμα το Άγιο. Η νοητή άμπελος που βγάζει το νοητό καινούριο κρασί. Λίγο πιο κάτω θα μας πει για τον Χριστόν, αλλά εγώ, επειδή μια που βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο, για να σας δείξω ότι πάνε πλάι, επιτρέψτε μου να σας το πω τώρα. Ο Χριστός είπε: «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα». Είναι στο 15ο κεφάλαιο, στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Είναι αυτό που διαβάζουμε την πρώτη Παρασκευή.

Έχουμε Ευαγγέλιο την πρώτη βδομάδα, πρώτη Παρασκευή των Χαιρετισμών, την πρώτη βδομάδα των νηστειών, και αυτό που διαβάζουμε —αλλά όχι, από εκεί δεν αρχίζουμε— τη Μεγάλη Πέμπτη, στο πρώτο Ευαγγέλιο, που αναφέρεται αυτό: «Εγώ είμαι η άμπελος, υμείς τα κλήματα». Άμπελος είναι η ρίζα, ο κορμός, μαζί με τη ρίζα. Κλήματα είναι οι κληματόβεργες. Δηλαδή αυτό που λέμε εμείς σήμερα κληματόβεργες. «Και εγώ», λέει, «είμαι η άμπελος», λέει το κούτσουρο, ο κορμός. Σεις είσαστε οι κληματόβεργες. Τους χυμούς από πού τους παίρνετε; Από μένα. Γι’ αυτό λέγει ότι «χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν». Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε. Αυτή η άμπελος, αυτή η εικόνα της αμπέλου, γιατί χρησιμοποιήθηκε από τον Κύριο;

Ο Επίσκοπος, κρατώντας το δικέρι και το τρικέρι, που πιστεύω ξέρετε τι σημαίνουν. Το μεν τρικέρι είναι σύμβολο του δόγματος της Αγίας Τριάδος, το δε δικέρι του δόγματος της Ενανθρωπήσεως. Αυτά τα δύο μεγάλα δόγματα τα οποία κρατάει ο Επίσκοπος, και με τα δύο αυτά δόγματα ευλογεί τον λαό, διότι επάνω σε αυτό στηρίζεται η Εκκλησία, ο Χριστιανισμός, η σωτηρία: στο δόγμα της Αγίας Τριάδος και στο δόγμα της Ενανθρωπήσεως, ότι ο Χριστός έχει δύο φύσεις. Δικέρι, δύο φύσεις, η θεία και η ανθρωπίνη. Πιστεύω το γνωρίζετε. Λοιπόν, ακούστε. Ευλογώντας, λέγει: «Να ευλογήσει ο Κύριος την άμπελον ταύτην, ἣν ἐφύτευσεν ἡ δεξιά Του». Την οποίαν εφύτευσε η δεξιά Του. Είναι «ἐφύτευσε», λέει, «ἡ δεξιά Σου».

Αυτούσιο είναι στους προφήτες. Αυτούσιο αυτό που λέει ο Επίσκοπος είναι στους προφήτες. Ποια είναι αυτή η άμπελός σου; Λέει ένας ψαλμός: «Κύριε, έβγαλες την άμπελό σου από την Αίγυπτο και την φύτευσες εδώ». Πού; Στη γη Χαναάν. Αλλά γιατί άφησες χωρίς φράκτη αυτό το αμπέλι και μπήκαν τα αγριογούρουνα; «Μονιός» είναι το αγριογούρουνον, «μονιοί», πολλοί δηλαδή, αγριογούρουνα, και μπήκαν και κατέσκαψαν και κατέστρεψαν την άμπελόν σου. Γιατί, Κύριε; Σας θυμίζω εκείνο που είπε ο Χριστός, την παραβολή εκείνης της αμπέλου που έκανε, λέει, «φραγμὸν περιέθηκε».

Όριξε, «φραγμὸν περιέθηκε». Ληνός είναι το πατητήρι. Οικοδόμησε πύργο, είναι εκεί που θα μένουν εκείνοι που θα ασχοληθούν κατά τη διάρκεια του τρύγου. Είναι ο ληνός, το ληνίτα, είναι το πατητήρι. Και ο φραγμός γύρω-γύρω, η περίφραξις. Ποια είναι αυτή η άμπελος; Είναι ο λαός του Ισραήλ. Αυτή η άμπελος αστόχησε και απέτυχε. Ναι, η δεξιά του Θεού εφύτευσε τον Ισραήλ στη γη Χαναάν, αλλά ο παλαιός Ισραήλ δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στον νόμο του Θεού, στη Διαθήκη του Θεού, και απέτυχε, αμάρτησε.

Ο Θεός εκπλήσσεται, λέγει: «Ἐγὼ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρήχ». Πώς, λέει στον Ησαΐα, έγινες άμπελος Γομόρρας και Σοδόμων; «Ἐγὼ ἐφύτευσα ἄμπελον σωρήχ». Είναι μια ποικιλία σταφυλιού, ό,τι σήμερα θα λέγαμε σουλτανί ή ροζακί, δηλαδή εκλεκτή ποιότητα σταφυλιού. Εγώ εφύτευσα εκλεκτή ποιότητα σταφυλιού. Πώς συ μετετράπης σε άμπελο Σοδόμων και Γομόρρας, δηλαδή διεφθαρμένη άμπελο; Τι σημαίνει; Εσύ, ο λαός μου, φυτεύτηκες από μένα, γιατί εγώ διάλεξα τον γενάρχη σου, τον Αβραάμ.

Υπογραμμίζω, θα το χρησιμοποιήσω λίγο πιο κάτω, τον γενάρχη σου Αβραάμ. Και από τον γενάρχη σου Αβραάμ συ ξεπήδησες, λαέ του Ισραήλ, και εγώ σε εγκατέστησα εδώ, σε φύτευσα, διότι το είχα υποσχεθεί εις τον γενάρχη σου, τον Αβραάμ. Συ όμως δεν μοιάζεις με τον γενάρχη σου Αβραάμ. Εσύ έγινες κάτι άλλο πια. Έγινες ένας, θα το λέγαμε με μία σύγχρονη έκφραση, ένας αλλοτριωμένος λαός. Έχασες την ταυτότητά σου. Είσαι ο Ισραήλ; Όχι. Είσαι Σόδομα και Γόμορρα. Άμπελος Σοδόμων, άμπελος Γομόρρας. Γι’ αυτό ο Θεός επιτρέπει να μπουν τα αγριογούρουνα, δηλαδή οι εχθροί, οι γείτονες εχθροί, βέβηλοι, άνθρωποι που δεν ήσαν βέβαια του Θεού,

να ποδοπατήσουν τον Ισραήλ. Ναι, αλλά τώρα ό,τι φυτεύει ο Θεός πρέπει να χαθεί ολοτελώς; Σας είπα την ώρα των αποριών ότι ο Θεός δημιουργεί, δεν χάνεται, γίνεται καινούριο. Διότι ο Θεός είπε ότι είναι όλα «καλά λίαν». Δεν επιστρέφει τίποτα εις το μηδέν. Τι γίνεται; Μια μετάθεση. Δεν είναι πια ο γενάρχης Αβραάμ η νέα άμπελος, από την οποία βγήκε ο παλιός λαός του Ισραήλ, αλλά είναι ένας νέος γενάρχης, και αυτός ο νέος γενάρχης είναι ο Χριστός. Γι’ αυτό είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, υμείς τα κλήματα». Νέα άμπελος!

Αν αυτό το θυμόσαστε και ακούτε αυτή την παρομοίωση, τον εικονισμό, όταν διαβάζουμε, ακούμε στην Εκκλησία αυτό το Ευαγγέλιο, ή όταν διαβάζετε εσείς την Αγία Γραφή, θα το ενθυμείσθε το γιατί το είπε ο Χριστός. Η παλιά άμπελος είχε χρεοκοπήσει. Είναι τώρα η νέα άμπελος, ο Χριστός. Νέος γενάρχης. Σας είπα, υπογραμμίζω τον γενάρχη σου Αβραάμ. Νέος γενάρχης. Γιατί ο Χριστός είναι ο γενάρχης της πίστεως. Βεβαίως, γενάρχης της πίστεως ήταν ο Αβραάμ. Ο λαός του όμως εξέπεσε. Τώρα ο Χριστός είναι ο νέος γενάρχης. Γενάρχης πάλι της πίστεως. Και όσοι πιστεύουν στον Ιησού Χριστό αποτελούν τον καινούργιο λαό Του, το νέο αμπέλι του Θεού, τον κλήρο του Θεού.

Κλήρος του Θεού. Και ξέρετε γιατί λέγονται οι ιερείς κληρικοί; Γιατί είναι ο κλήρος του Θεού. Σε αυτό είχα πει παλιά, όταν λέγαμε εκεί στο Δευτερονόμιο, γιατί οι του Λευί απόγονοι έπρεπε να μην πάρουν γη, αλλά θα έπαιρναν τη δεκάτη από τις άλλες φυλές. Προσέξτε με. Από δώδεκα φυλές, γιατί μπήκαν τα παιδιά του Ιωσήφ, στάθηκαν δύο, οπότε έχουμε δεκατρείς φυλές. Βγάζουμε τη φυλή του Λευί, που μένει χωρίς κλήρον —κλήρον εννοεί γεωργικόν κλήρον— και είναι πάλι δώδεκα οι φυλές. Και αυτή μένει χωρίς κλήρο, και τώρα έπρεπε να δεκατώνονται,

πληρώνουν φόρο τη δεκάτη, οι δώδεκα φυλές να τα προσφέρουν στον Θεό, στον Ναό έφεραν. «Δεν θα εμφανιστείς», λέει ο Προφήτης Ησαΐας, «με άδεια χέρια στον Θεό». Και τότε εκεί στον Ναό άφηναν όλα αυτά τα προϊόντα τους, τη δεκάτη. Ο Θεός τρώει τη δεκάτη; Την έδινε εις τους Λευίτας, δηλαδή στους κληρικούς. Συνεπώς, ποιο είναι τώρα το χωράφι της φυλής του Λευί; Το χωράφι της φυλής του Λευί είναι ο Θεός. Αυτός είναι ο κλήρος των, ο γεωργικός των κλήρος, δηλαδή ο Θεός. Γι’ αυτό λέγονται οι ιερείς κληρικοί. Επιτρέψτε όμως να πω ότι κληρικοί θα μπορούσαν να ειπωθούν όλοι οι πιστοί. Γιατί; Μόνο το τραβάω πολύ το θέμα. Σε εμάς κληρώθηκε

ο Απόστολος Πέτρος. «Σε μας κληρώθηκε ο Θεός, ο Χριστός. Ἔλαχεν ἡμῖν, του λαγχάνω, από το λαχείο, λαγχάνω. Ἔλαχεν ἡμῖν, μας έπεσε το πρώτο νούμερο». Έτσι ο πιστός λαός του Θεού είναι ο κλήρος του Θεού, ο περιούσιος λαός του Θεού. Λέγεται περιούσιος· ο περί την ουσία θα πει περιουσία. Στην αρχαία ελληνική η περιουσία λέγεται ουσία, δεν υπήρχε η πρόθεση περί. Συνεπώς, περιούσιος λαός θα πει ο λαός που είναι χωράφι, είναι η άμπελος, είναι η κληρονομιά του Θεού. Και το καταπληκτικό είναι ότι ο Θεός κληρονομεί

κλήρος του Θεού, δηλαδή ο Θεός έχει εμάς κλήρον, χωράφι Του, αμπέλι Του, και εμείς έχουμε τον Θεό χωράφι μας και αμπέλι μας. Είναι καταπληκτικό. Είναι εκείνο που λέγει στο τέλος της Αποκαλύψεως, ότι ιδού, εγώ επί αλόγου, επί λευκού ίππου βγαίνει ο νικητής, ο Θεός Λόγος, και το όνομά Του «ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ», και λέγει: «μαζί μου είναι ο μισθός μου». Μου, ο μισθός μου. Ο Χριστός έχει μισθό Του τον λαό που κέρδισε με το αίμα Του. Γι’ αυτό λέει «ο μισθός μου», μου. Και ο μισθός του Χριστού, το αμπέλι Του, σε άλλη εικόνα το αμπέλι Του, μισθός, αλωνάκι, είναι ο λαός του Θεού. Αλλά «και θα δώσω στον καθένα», λέει, «τον μισθό του». Όχι τον μισθό μου τώρα, τον μισθό του. Και ποιος είναι ο μισθός του κάθε πιστού; Ο Χριστός. Ώστε, λοιπόν, ακούστε το τι περίφημο είναι. Τι περίφημο! Ο Χριστός έχει μισθό Του τους πιστούς και ο πιστός έχει μισθό του τον Χριστό. Αυτή, λοιπόν, η άμπελος η αληθινή. Αλλά γιατί τη λέει αληθινή; Γιατί μπαίνει αυτό το επίθετο «αληθινή»; Δεν είναι ασήμαντο, ούτε πρόκειται περί ενός πλεονασμού. Λέγεται αληθινή γιατί κάποια άλλη βρέθηκε ψευδής, σκάρτη, γιατί εκείνη η πρώτη

ορίστηκε, φυτεύθηκε από τον Θεό, κατήντησε όμως άμπελος Σοδόμων και Γομόρρας. Τώρα αυτή είναι η αληθινή. Δεν κινδυνεύει να πάθει τίποτα και θα μείνει μέχρι το τέλος των αιώνων, θα μείνει η άμπελος η αληθινή. Και όσοι μείνουν ως κληματόβεργες επάνω εις αυτήν την άμπελον την αληθινή δεν έχουν τίποτε να φοβηθούν. Ακούστε, αγαπητοί μου. Ο Χριστιανισμός, προχωρώντας στα έσχατα, το λέγαμε στην προηγουμένη απορία, την ώρα των αποριών, θα συρρικνούται, θα συρρικνούται. Μαζεύει, μαζεύει, μαζεύει και η Ορθοδοξία. Μην κοιτάτε που γίνεται μια προσπάθεια ιεραποστολών. Θα λέγαμε ουσιαστικά...

Ο Χριστιανισμός συρρικνώνεται. Συρρικνώνεται πρώτα-πρώτα στην ποιότητά του, ύστερα στον αριθμό του. Πάρτε το είδηση, συρρικνώνεται. Πρέπει να το πούμε αυτό, γιατί αν δεν συρρικνώνεται, πώς θα έρχεται ο Αντίχριστος; Ένα απλό επιχείρημα σας λέω, πολύ απλό. Έτσι, μην νομίσετε ότι επί της γης ο Χριστός θα μείνει χωρίς κλήρον, χωρίς κληματόβεργες, χωρίς αμπέλι. Μην το νομίσετε αυτό. Μέχρι που να έρθει ο Χριστός πάνω στη γη, θα υπάρχουν οι πιστοί. Λέει, θα υπάρχει Εκκλησία, θα υπάρχει το αμπέλι του Θεού, ώστε να λέει ο Χριστός

Είμαι η άμπελος η αληθινή, δεν θα αποκληρωθεί, δεν θα αποψιλωθεί. Μόνο που λέει ο Χριστός ότι οι κληματόβεργες που δεν κάνουν καρπόν

ξεκλωνίζονται. Ξεκλωνίζονται, πετιούνται, ξεραίνονται και μπαίνουν στον κλίβανο. Δηλαδή ο πιστός που θα φύγει από τον Χριστό τι άλλο μπορεί να πάθει; Τι άλλο μεγαλύτερο από του να ξεραθεί; Τι θα πει ξεραθεί; Όπου δεν υπάρχει το Πνεύμα του Θεού, δεν υπάρχει ζωή. Συνεπώς υπάρχει ξέραμα, ξεραμός. Προσέξτε. Και λέγει, πετιούνται και μαζεύονται μετά για τον κλίβανο, για τον φούρνο. Είναι εικόνα κολάσεως.

Κόλασης Αντίθετα, οι κληματόβεργες που έχουν, λέγει, μέσα τους όρεξη να βγάλουν καρπόν. «Πατήρ μου ο Γεωργός εστί». Ο Γεωργός, ο Πατήρ μου, έρχεται και κλαδεύει, ό,τι κάνει ο αμπελουργός που κλαδεύει το αμπέλι του, γιατί είναι «ίνα πλείονα καρπόν φέρει», διότι αμπέλι, ξέρετε, που δεν κλαδεύεται θα κάνει λίγα σταφύλια. Αμπέλι που κλαδεύεται κάνει πολλά σταφύλια και, για να καρποφορήσει αυτό το αμπέλι, πρέπει να κλαδευτεί. Είναι οι περιπέτειες των χριστιανών εις τον παρόντα κόσμον. Είναι η θλίψη εις τον χριστιανόν εις τον παρόντα κόσμον. Είναι ο στενός δρόμος, ο τεθλιμμένος, η οδός η τεθλιμμένη και η πύλη η στενή στον παρόντα κόσμον. Αυτοί είναι εκείνοι που δέχονται το κλάδεμα με σκοπόν

«ίνα πλείονα καρπόν φέρει», για να μπορέσουν να αποδώσουν πιο πολύ καρπόν αυτοί οι πιστοί. Και ο Χριστός δεν θα μείνει ουδέποτε άμοιρος αμπέλου, ουδέποτε ο Θεός θα μείνει χωρίς περιούσιον λαόν. Όταν θα έρθει, θα έχει τον περιούσιο λαό του, εκείνοι που δεν θα έχουν προσκυνήσει τον Αντίχριστον, προοίμιο του οποίου είναι η εκκοσμίκευση της Εκκλησίας. Η εκκοσμίκευση. Δεν θα πάω, δεν θα πάψω, μέχρι που να πεθάνω, αρκεί να έχω το μυαλό μου, να σας το λέγω. Είναι προοίμιον του Αντίχριστου η εκκοσμίκευση της Εκκλησίας. Αυτοί θα προσκυνήσουν, οι εκκοσμικευμένοι χριστιανοί, τον Αντίχριστον. Εκείνοι που θα μείνουν πιστοί, εκείνοι δεν θα προσκυνήσουν. Αυτοί αποτελούν το αμπέλι του Θεού.

Αποτελούν το περιπεφραγμένο, το φραγμένο, αυτοί αποτελούν τον κλήρο του Θεού, τον περιούσιο λαό. Εδώ όμως βλέπουμε ότι ο Άγιος Κύριλος αναφέρεται σε αυτό το αμπέλι, τόσο το νοητόν αμπέλι, νοητόν, στο Πνεύμα το Άγιο, αλλά και εις τον Υιόν, εις τον Ιησού Χριστόν. Γιατί σας είπα ότι δεν χωρίζει ο Υιός από το Πνεύμα το Άγιο.

«Έφθασε μεν γαρ και επί τους πατέρας η χάρις, αλλ’ ουχ ούτως υπερβολικώς· εκεί μεν γαρ μετέσχον Αγίου Πνεύματος, ώδε δε αυτοτελώς εβαπτίσθησαν». Έφθασε, λέγει, η χάρις και εις τους πατέρας. Ποιους πατέρας; Της Παλαιάς Διαθήκης. Για να σας το θυμίσω αυτό, να το καταλάβετε λίγο καλύτερα. Όπως γνωρίζετε, όταν έχουμε εορτές, είναι κάνα δυο, τρεις, τέσσερις, πέντε, κάπου εκεί μέσα στο έτος, το εκκλησιαστικό έτος, εορτή Πατέρων, όπως είναι Οικουμενικών Συνόδων, Οικουμενικών Συνόδων. Ας πούμε της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου, που είναι 318 θεοφόροι Πατέρες, και το καθεξής. Αν έχετε προσέξει, όταν έχουμε εορτή Πατέρων, Συνόδων

ξαναλέγω, αναγνώσματα έχουμε από την Παλαιά Διαθήκη. Και ένα από αυτά είναι όταν ο Αβραάμ συγκεντρώνει 318 οικογενείς, που βλέπετε, άνδρες, δηλαδή μάχιμοι, διότι οι οικογενείς του Αβραάμ πρέπει να ήσαν δυο-τρεις χιλιάδες άνθρωποι. Δυο-τρεις χιλιάδες άνθρωποι, όλο το σπιτικό, οι οικογενείς, δηλαδή το υπηρετικό προσωπικό. Αυτός όμως τότε δεν είχε παιδιά, γι’ αυτό έλεγε: «Κύριε, τι μου λες ότι θα, θα, όταν απόγονο δεν έχω;» Έτσι...

Έτσι ανάγνωσμα μπαίνει αυτό, αλλά και κάτι άλλο μπαίνει, όταν λέγει: «Ερώτησον τον πατέρα σου και αναγγελεί σοι, τους πρεσβυτέρους σου και ερούσι σοι», και τα λοιπά. Αυτά στην Παλαιά Διαθήκη. Οπότε οι πατέρες είναι...

Οι Πατριάρχαι, αλλά και οι προ νόμου, οι Πατριάρχαι, ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, αυτοί είναι Πατέρες προ του νόμου. Αλλά έχουμε και προ του Αβραάμ, όπως είναι ο Νώε, ο Σηθ, ο Ενώς, ο Ενώχ, Ενώς, Ενώχ. Αυτοί όλοι λέγονται Πατέρες. Αυτοί οι Πατέρες δεν είχαν στερηθεί του Αγίου Πνεύματος, το Άγιο Πνεύμα, αλλά το είχαν το Άγιο Πνεύμα. Γι’ αυτό λέει εδώ, ενταύθα, συγγνώμη: «Έφθασε μεν γαρ και επί τους Πατέρας η Χάρις, αλλ’ ουχ ούτως υπερβολικώς». Αλλά την ημέρα της Πεντηκοστής έχουμε την παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Τη χάρη που μας φέρει την έχουμε ολοτελώς, υπερβολικώς.

«Εκεί μεν γαρ μετέσχον Αγίου Πνεύματος, ώδε δε αυτοτελώς εβαπτίσθησαν». Εκεί απλώς μετείχον του Αγίου Πνεύματος, εδώ όμως εβαπτίσθησαν ολότελα. Δηλαδή υπάρχει πληρότης πια με την Πεντηκοστή του Αγίου Πνεύματος. Και εισερχόμεθα στην 19η παράγραφο, Ιώτα Θήτα. «Αλλ’ ο Πέτρος, ο έχων Πνεύμα Άγιον και ειδώς ο έχει, φησί». Και ο Πέτρος, που είχε το Πνεύμα το Άγιον και γνώριζε εκείνο το οποίο έχει, λέγει: «Άνδρες Ισραηλίται, οι τον Ιωήλ απαγγέλλοντες, μη ειδότες δε τα γεγραμμένα».

«Ουχ ως υμείς υπολαμβάνετε, ούτοι μεθύουσιν». Άνδρες Ισραηλίται, σεις οι οποίοι στη συναγωγή ακούτε τον προφήτη Ιωήλ, αλλά επειδή δεν γνωρίζετε εκείνα τα οποία είναι γεγραμμένα, λέει, το νόημά τους, δεν είναι όπως ακριβώς εσείς υπολαμβάνετε, όπως εσείς νομίζετε, ότι αυτοί έχουν μεθύσει, εννοεί δηλαδή τους άλλους μαθητές, αλλά και τους 120 που υπήρχαν στο Υπερώο. Και τώρα συμπληρώνει ο Άγιος Κύριλος ερμηνεύοντας: «Μεθύουσι γαρ, ουχ ως υμείς υπολαμβάνετε». Μεθάνε, όχι όπως εσείς υπονοείτε, όπως νομίζετε, «αλλά καθώς γέγραπται», όπως έχει γραφεί.

«Μεθυσθήσονται από πιότητος οίκου σου και εκ του χειμάρρου της τρυφής σου ποτιείς αυτούς». Είναι ο 35ος ψαλμός, στίχος 9, που λέγει ότι θα μεθύσουν από πιότητος. Το πι με γιώτα, πιότητος με γιώτα, θα πει πλούτος. Θα πει κάτι το παχύ, κάτι το πολύ, όπως θα λέγαμε ένα παχύ γάλα και το καθεξής, ένα παχύ τυρί. Λοιπόν, μεθάνε, ή ένα παχύ κρασί. Μεθάνε από την πιότητα του οίκου σου. Δηλαδή ποιος είναι ο οίκος του Θεού; Είναι η βασιλεία του Θεού.

Τη βασιλεία σου. «Και εκ του χειμάρρου της τρυφής σου». Ποια είναι η τρυφή του Θεού; Είναι η μακαριότητα του Θεού. Τρυφή θα πει απόλαυση, συνεπώς είναι η μακαριότητα. «Και εκ του χειμάρρου της μακαριότητός σου, της τρυφής σου, ποτιείς αυτούς», θα τους ποτίσεις. Βλέπετε λοιπόν εδώ ότι πρόκειται περί μιας πνευματικής μέθης, γι’ αυτό συνεχίζει: «Μεθύουσι μέθην νηφάλιον». Ναι, καλώς το είπατε, μεθυσμένοι, αλλά μέθην νηφάλιον. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε ότι το ρήμα «νήφω», καλό να σας το πω, γιατί έχει προεκτάσεις το ρήμα αυτό και χρησιμοποιείται από τη γραμματεία μας, τη χριστιανική, την πατερική, ως εξής: Λέμε νηπτική θεολογία, νήψις, νηπτικός. Από το ρήμα νήφω είναι και θα πει κατά λέξη, η αρχική σημασία του ρήματος

θα πει εγκρατεύομαι οίνου, δηλαδή δεν πίνω κρασί ή, αν θα πιω, θα πιω πολύ λίγο. Αφού λοιπόν εγκρατεύομαι από το κρασί, άρα το μυαλό μου το έχω καθαρό. Κατ’ επέκταση, εκείνος ο οποίος έχει καθαρό το μυαλό του από το κρασί, γιατί δεν μέθυσε, λέγεται νηφάλιος. Νηφάλιος. Μεταφορικώς τώρα, στους Πατέρες, νηφάλιος λέγεται εκείνος που δεν μεθά, συνεπώς νήφει, δεν μεθά από πράγματα που μεθούν τον άνθρωπο, και είναι οι ηδονές και η ασωτεία. Έτσι κανείς κερδίζει, θα λέγαμε, στο θέμα αυτό, έχει νηφαλιότητα, πνευματική νηφαλιότητα.

Εκείνος που έχει καθαρό τον νου του, όχι απλώς διότι έχει καλές σκέψεις, αλλά διότι υπέβαλε τον νου του σε κάθαρση και την καρδιά και τον νου τα υπέβαλε σε κάθαρση. Απαλλαγή όχι μόνο από τυχόν αμαρτίες εν ενεργεία, αλλά και από αμαρτίες δυνάμει, που φωλιάζουν μέσα στον άνθρωπο, μία ρυπαρά φαντασία, κ.λπ. Και αυτός λέγεται ότι νήφει, ότι είναι νηφάλιος. Και ο τρόπος με τον οποίο θα πετύχει αυτήν τη νηφαλιότητα λέγεται νήψις, ήτα περισπωμένη, γιώτα. Και όλη η φιλολογία που ασχολείται με τον τρόπο της ασκήσεως για να επιτύχουμε αυτήν τη νήψη.

Νήψιν λέγεται νηπτική θεολογία και οι Πατέρες που μίλησαν για αυτήν τη νηπτική θεολογία λέγονται νηπτικοί Πατέρες. Σας είπα όλη την ιστορία του πράγματος. Μόνο προσέξτε ότι νηπτικοί Πατέρες είναι οι πάντες, γιατί αν δεν είναι νηπτικός ο Πατήρ, δεν είναι Πατήρ, και όλοι οι Άγιοι είναι νηπτικοί. Αν δεν είναι νηπτικοί, δεν είναι Άγιοι. Αλλά επειδή κάποιοι ασχολήθηκαν με τη νηπτική, θα λέγαμε, φιλολογία, λέμε αυτούς νηπτικούς Πατέρες. Δεν λέμε νηπτικό Πατέρα τον Ιωάννη Χρυσόστομο, αλλά δεν παύει από το να είναι νηπτικός Πατήρ, γιατί δεν έγραψε έργα νηπτικά. Και λέμε νηπτικούς Πατέρες αυτούς που έγραψαν έργα νηπτικά. Καταλάβατε!

Είναι δυνατόν να είναι Πατήρ, τρόπον τινά, δεύτερη φορά, εάν δεν είναι νηπτικός; Δεν είναι δυνατόν. Μας ενδιαφέρει η νηπτική θεολογία πάρα πολύ, πάρα πολύ. Είναι εκείνη που δυστυχώς στη σύγχρονη, θα λέγαμε, θεολογία την βάλαμε στην μπάντα. Στην μπάντα. Βέβαια, οι νηπτικοί Πατέρες, ακόμη και από αυτήν τη θεολογική επιστήμη, σε παλιότερα χρόνια... Ευτυχώς γίνεται μία ανάνηψη ως προς τη νηπτική θεολογία των θεολογικών σχολών. Λοιπόν, παλιότερα, πάρτε τον Μπαλάνο, τον μακαρίτη. Πω πω, ούτε λίγο ούτε πολύ, ξέρετε πώς έλεγε τον Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο; Φρενοβλαβή και επιληπτικό.

Ναι, ναι, το φαντάζεστε; Ότι είχε νοσηρότητα σκέψεως και δεν μπορούσε να λογαριαστεί, να λογαριαστούν τα έργα του σαν θεολογικά προϊόντα. Ποιος; Εκείνον που η Εκκλησία, η αλάθητη Εκκλησία, τον ονόμασε Νέο Θεολόγο. Και είναι γνωστό ότι τρεις είναι οι Θεολόγοι. Όλοι θεολόγησαν οι Πατέρες λίγο ή πολύ, αλλά κατ’ εξοχήν ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής και Θεολόγος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος. Εάν πήρε λοιπόν αυτόν τον τρίτον και ίσως τελευταίον, ίσως τελευταίον, επίζηλον τίτλον από την Εκκλησία, του Νέου Θεολόγου, και αυτό το «Νέος»...

θυμίζει πάντοτε κάτι το έσχατον, όπως και «Νεομάρτυρες» θυμίζει πάντα κάτι το έσχατον, ότι μετά από τους Νεομάρτυρες δεν θα έχουμε νέους Νεομάρτυρες. Είναι η τελευταία φουρνιά. Το ακούσατε; Είναι η τελευταία φουρνιά. Γι’ αυτό πιθανώς, βάζω, αλλά έτσι φαίνεται, να είναι ο τελευταίος Θεολόγος. Εάν λοιπόν πήρε αυτόν τον επίζηλον τίτλο ο Άγιος Συμεών, λοιπόν ποιος είσαι εσύ, κύριε Α και Β, που μπορείς να πεις ότι είναι ένας φρενοβλαβής ή ένας επιληπτικός ή ένας που έχασε τα νερά του και είναι πλανεμένος; Ποιος είσαι εσύ; Αγαπητοί μου, ευτυχώς ξαναβγαίνει πάλι στην επιφάνεια το θέμα της Νήψεως. Ένα εργαλειάκι...

Καμιά φορά, ξέρετε, υπάρχουν κάτι πρόχειρα εργαλειάκια που τα έχουμε στην τσάντα μας, στην τσέπη μας, ένα κατσαβιδάκι, μια πενσούλα, ένα σουγιαδάκι, ξέρω εγώ, ή στο αυτοκίνητό μας μέσα, πρόχειρα εργαλεία, για να κάνουμε μία πρόχειρη, θα λέγαμε, επισκευή. Ένα εργαλειάκι, αν δεν είναι μεγάλο εργαλείο, σε αυτήν τη νηπτική προσπάθεια είναι το κομποσχοίνι. Είναι το κομποσχοίνι. Τα είπα αυτά για να σας βγάλω από τυχόν μια παρανόηση μερικών πραγμάτων και πόσο πέφτουν έξω εκείνοι οι οποίοι κατηγορούν και λέγουν και διαβάλλουν ό,τι διαβάλλουν. Αλλά έχουν ένα ελαφρυντικό, έχουν την άγνοια. Έχουν όμως και ένα επιβαρυντικό

να έχουν την άγνοια, γιατί η άγνοια τιμωρείται από τον Θεό. Προχωρώ από εκεί.

«Νεκρωτικήν αμαρτίας». Τι είναι αυτή η μέθη που μεθάνε; Η νηφάλιος μέθη. Αυτή, λέγει, είναι νεκρωτική της αμαρτίας. Νεκρώνει την αμαρτία. Αλλά νεκρώνει μεν την αμαρτία, αλλά ζωοποιεί την καρδιά μου. «Και καρδίας ζωοποιητική». Δηλαδή νεκρώνεται η αμαρτία, ζωοποιεί την καρδιά. Αν κανείς μπορεί, με μια μικρή ανάλυση, να καταλαβαίνει κάτι από ένα κείμενο, πάρα πολύ εύκολα βγάζει ότι εδώ ο Ιερός Πατήρ, ο Άγιος Κύριλος, έχει μια νηπτική θέση. Γι’ αυτό σας είπα ότι δεν

δεν υπάρχει Πατήρ που να μην έχει νηπτική θεολογία, μόνο που μπορεί να μην είναι συστηματική. Κάνει κατήχηση ο Άγιος Κύριλος, αλλά βλέπετε θέσεις νηπτικές. Τις βλέπετε; Αν έπρεπε να κάνουμε μία φιλολογική ανάλυση, αν το θέλετε. Νηπτικές θέσεις. Ποιες είναι οι νηπτικές θέσεις; Ότι αυτή η νήψις, αυτή η μέθη, καταφέρνει να νεκρώνει την αμαρτία και να ζωοποιεί την καρδιά. Αυτό είναι ένα αποτέλεσμα νηπτικό. «Μέθη εναντία της σωματικής». Μια μέθη που δεν έχει καμία σχέση με εκείνη τη μέθη που μεθάνε οι άνθρωποι στα καπηλειά και τρικλίζουν και περπατάνε και δεν γνωρίζουν πού πάνε και πάνε από το ένα πεζοδρόμιο στο άλλο πεζοδρόμιο και ξανά πάλι. «Η μεν γαρ και των εγνωσμένων λήθην, αύτη δε»

Των μη εγνωσμένων την γνώση χαρίζεται. Εκεί είναι οι άλλοι, οι μέθοι, οι σωματικοί, αυτοί που πίνουν από τα κοινά σταφύλια, από τον μούστο, δηλαδή που έγινε κρασί ο μούστος, που πίνουν οι άνθρωποι και μεθάνε στα καπηλειά. Αυτοί και εκείνα που θυμούνται τα ξεχνάνε. Αν πάτε να ρωτήσετε τον μεθυσμένο μια διεύθυνση που γυρεύετε, πιστεύετε ότι θα σας την πει; Αν του πείτε πού μένει, μήπως θυμάται σε ποιο δρόμο μένει; Δεν θυμάται να σας πει. Και μάλιστα, εδώ που λέει έτσι, να σας ξεκουράσω λίγο, φθάνει ο μεθυσμένος στην πόρτα του σπιτιού του και πάει να βάλει το κλειδί στην κλειδαρότρυπα. Αλλά η κλειδαρότρυπα περπατούσε, πήγαινε προς τα πάνω.

Όσο περπατούσε η κλειδαρότρυπα, τόσο κι αυτός ανέβαζε το κλειδί. Ήτανε μια κατσαρίδα που περπατούσε πάνω στην πόρτα και την είχε εκλάβει για κλειδαρότρυπα. Λοιπόν, ο μεθυσμένος, λέγει ο Άγιος Κύριλος, και εκείνα που ξέρει τα ξεχνάει. Αντίθετα, εκείνος που έχει τη θεία μέθη και εκείνα που δεν ήξερε τα γνωρίζει, διότι έχει και το προφητικό χάρισμα. Έχει καθαρότητα μυαλού και μπορεί ωραιότατα να βλέπει εκείνα που οι πολλοί δεν μπορούν να βλέπουν. Μεθύουσι πίνοντες τον οίνον της νοητής αμπέλου. Μεθάνε. Και τι πίνουν; Το κρασί αυτής της νοητής αμπέλου, της λεγούσης, που λέει η άμπελος.

Είμαι η άμπελος και εμείς τα κλήματα. Που είπα προηγουμένως, το γράφει παρακάτω, σας το εξήγησα προηγουμένως. Εκεί άμπελο τι ανέφερε; Το Άγιο Πνεύμα. Εδώ άμπελο τι αναφέρει; Τον Ιησού Χριστό. Εἰ δὲ μὴ πείθεσθε, ἐννοεῖτε ἐκ τοῦ καιροῦ τὸ λεγόμενον. Αν όμως, λέει ο Απόστολος Πέτρος, εις τα πλήθη, ή μάλλον σε εκείνους που χλεύαζαν, γιατί τα πλήθη δεν χλεύαζαν. Τα πλήθη θαύμασαν, που έλεγαν μάλιστα ότι ο καθένας ακούει στη γλώσσα του το κήρυγμα του Ευαγγελίου, και είπαν: «Ποια είναι αυτά τα θαυμαστά πράγματα που σήμερα βλέπουν τα μάτια μας;». Ήσαν όμως και οι χλευάζοντες, όπως σας εξήγησα προηγουμένως. Αν όμως, λέγει, θέλετε να καταλάβετε το λεγόμενο, ἔστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας. Τι θέλετε να σας πω; Είναι εννέα το πρωί.

Της ημέρας είναι, εννέα το πρωί. Τι ήθελε να πει; Εννιά το πρωί μεθάνε οι άνθρωποι; Πρωί πρωί μεθάνε οι άνθρωποι; Δεν πίνουν κρασί για να μεθάνε. Αν ήσαν μεθυσμένοι από βραδύς, αυτοί ξεθύμανε η μέθη τους το πρωί. Έχουν βεβαρημένο κεφάλι, βεβαρημένα βλέφαρα, πάνε νωχελοί στη δουλειά τους, τεμπέλικα. Αλλά δεν είναι όμως πια μεθυσμένοι. Τώρα θα σηκωθεί κανείς πρωί πρωί, και μάλιστα τόσοι άνθρωποι, να μεθύσουν; Ο Άγιος Κύριλος παίρνει αυτό που είναι ένα επιχείρημα εκ του φυσικού. Οι άνθρωποι πρωί πρωί δεν μεθαίνουν. Παίρνει αυτό και το κάνει μυστικό. Και λέει: «Ὁ γὰρ...» τρίτῃ ὥρᾳ σταυρωθείς, ὡς Μάρκος φησί, τρίτῃ ὥρᾳ νῦν κατέπεμψε τὴν χάριν». Ο Μάρκος λέγει ότι ο Κύριος εσταυρώθη στις εννέα το πρωί. Σημειώσατε ότι αυτά δεν είναι αντιφατικά με τα άλλα Ευαγγέλια, αλλά δεν είναι της ώρας να τα εξηγήσω πιο πολύ. Παρά μόνο ότι δεν είναι αντιφατικά, αυτό σας σημειώνω, που άλλος Ευαγγελιστής μάς λέει έκτη ώρα, που είναι το μεσημέρι. Όμως ο Μάρκος, λέγοντας αυτό, έχει και έναν μυστικό τρόπο, τον οποίο ανακαλύπτει ο Άγιος Κύριλλος ή αποδίδει. Όταν λέμε μυστικός τρόπος, δεν εννοείται απλώς ο κρυφός. Πολλές φορές είναι και ο κρυφός. Ο μυστικός, εκ του μύστης, μυστήριον κ.λπ., είναι ο τρόπος

τον οποίον θα μπω στο νόημα το βαθύτερο ενός εξωτερικού φαινομένου και θα γίνω γνώστης, δηλαδή μύστης. Πρόσεξε, ο Μάρκος λέγει ότι ο Χριστός σταυρώθηκε την τρίτη ώρα και θεολογεί ο Άγιος Κύριλλος: «Οὐ γὰρ ἄλλη χάρις ἐκείνου καὶ ἄλλη χάρις τούτου, ἀλλ᾽ ὁ τότε σταυρωθεὶς καὶ ἐπαγγειλάμενος ἐπλήρωσεν ὃ ἐπηγγείλατο». Δεν είναι άλλη χάρη εκείνου. Ποιου εκείνου; Του Χριστού που σταυρώθηκε. Ούτε άλλη χάρη τούτου. Ποιου; Του Αγίου Πνεύματος, που τώρα, ώρα τρίτη, έρχεται στους Αποστόλους. Τρίτη ώρα ο Χριστός πεθαίνει στον Σταυρό — συγγνώμη, σταυρώνεται ο Χριστός.

Πέθανε, σταυρώθηκε. Τρίτη ώρα ο Χριστός σταυρώνεται, τρίτη ώρα έρχεται το Πνεύμα το Άγιον. Τι θέλει εδώ να δειχθεί; Ότι το Πνεύμα το Άγιον δεν θα ήρχετο εάν ο Υιός δεν απέθνησκε επί του Σταυρού. Τι θέλει ακόμη να πει; Ότι όπως ενεργεί ο Υιός, ενεργεί και το Πνεύμα το Άγιον. Ότι ανάμεσα στα δύο πρόσωπα, Υιού και Αγίου Πνεύματος, δεν υπάρχει διάσταση. Αυτό είναι η λεγομένη μυστική διδασκαλία, η βαθύτερα διδασκαλία. Εἰ δὲ βούλεσθε, δέξασθε καὶ μαρτυρίαν, ἀκούσατε, φησίν. Εάν δεν θέλετε να δεχτείτε μαρτυρίαν. Από πού μαρτυρίαν; Από πού; Από τον προφήτη Ιωήλ. Τι θα πει ο προφήτης Ιωήλ; Ο προφήτης Ιωήλ

λίγο πολύ θα μιλήσει για μια πνευματική μέθη. Αφού λοιπόν εσείς δεν θα δεχόσαστε, τι άλλο; Θα σας πάρω τον προφήτη Ιωήλ, ώστε να λέγει ο Απόστολος Πέτρος, μες στα πλήθη, διότι φυσικά η ομιλία του είναι περιεκτική. Εμείς θα τη δούμε αναλυμένη, ότι ο Ιωήλ δεν είπε ότι «εγώ θα μεθύσω τους ανθρώπους». Ο Θεός το λέει δια του Ιωήλ. Εάν λοιπόν δεν δεχτείτε αυτό, ότι είναι εννέα το πρωί και δεν είναι δυνατόν κανείς να πιει κρασί πρωί πρωί, εάν δεν το δέχεστε, τότε τουλάχιστον δέχεστε τούτο. Το λέει ο προφήτης Ιωήλ, ότι οι άνθρωποι θα μεθύσουν τη μέθη του Θεού. Και τώρα μπαίνει στην προφητεία του Ιωήλ, την οποία, αγαπητοί μου, πρέπει να την προσέξουμε πολύ. Βέβαια, δεν θα την ολοκληρώσουμε σήμερα, αλλά είναι πολύ ενδιαφέρουσα η προφητεία του Ιωήλ.

Πάρα πάρα πολύ ενδιαφέρουσα. Αρκεί να σας πω, όχι γιατί δεν έρχεστε, έρχεστε. Πρώτον, θέλω να ζήσουμε την ερχομένη Δευτέρα, για να σας κάνω να μη λείψει κανένας. Διότι η προφητεία του Ιωήλ δεν εξηντλήθη εις την Πεντηκοστή. Θα εξαντληθεί κατά τη Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, που μας ενδιαφέρει βεβαίως πάρα πολύ. Λοιπόν, «ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ», λέει ο Άγιος Πέτρος στον κόσμο, «καὶ ἔσται μετὰ ταῦτα, λέγει ὁ Θεός, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου». Και θα είναι μετά από αυτά, λέει ο Θεός, «ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ δικού μου τοῦ Πνεύματος». Εκχεώ. Προσέξτε αυτό.

Ο Άγιος Κύριλλος: «Τὸ δὲ ἐκχεῶ πλουσίαν ἠνίξατο δόσιν». Βάζει το ρήμα «ἐκχεῶ», είναι μέλλων του «ἐκχέω», για να δείξει, να υπαινιχθεί ότι πρόκειται για μια πλουσιωτάτη προσφορά. Δηλαδή, αν καταλάβουμε πόσο χρειάζεται αλήθεια η γλώσσα. Ω, αγαπητοί μου, τώρα όλοι δεν ξέρουν βέβαια. Άλλος πήγε δημοτικό, άλλος πήγε γυμνάσιο, άλλος πήγε πιο πάνω. Όσοι τουλάχιστον έμαθαν κάποια γράμματα, λίγα, αρκετά, δεν θα ήθελα να υποτιμηθούν εκείνοι που δεν έμαθαν, αλλά θα ήθελα να τονίσω πόσο χάνουν εκείνοι που τώρα δεν αφήνουν από τους νέους μαθητές.

Δοξάζουν τον Θεό! Όχι γιατί μπορεί να πήραν ένα απολυτήριο με το οποίο θα μπορούσαν κάπου να βολευτούν σε μια θεσούλα για να ζήσουν, όσο για να καταλαβαίνουν την Αγία Γραφή. Όχι τίποτα άλλο, να καταλαβαίνουν την Αγία Γραφή και να την απολαμβάνουν. Εδώ αξίζει, θα έλεγα, ούτε για τον βιοπορισμό η μόρφωση, όπως εξάλλου ήταν και το ιδανικό των αρχαίων Ελλήνων, ούτε για επίδειξη, ούτε για τίποτε, τίποτε, τίποτε άλλο, παρότι η μόρφωση μορφώνει τον άνθρωπο — άλλο τώρα εάν κάποτε τον παραμορφώνει — όσο κυρίως για να κατανοήσουμε τον Λόγο του Θεού.

Επιτρέψατε. Επιτρέψατε, μακαρία η μνήμη της μάνας μου, που επέμεινε να πάω στο γυμνάσιο. Επέμεινε να πάω. Όχι ότι εγώ δεν ήθελα.

Νέο σύστημα του οκταταξίου και είχαμε μπερδευτεί λιγάκι και λοιπά και λοιπά. Επέμεινε: «Όχι, θα πας στο γυμνάσιο». Και καθόταν. Έπρεπε να διαβάσω, να δώσω εξετάσεις, και καθόταν δίπλα μου, σας το έχω ξαναπεί αυτό, με κάτι καραμελίτσες, με κάτι πασατεμπάκια, κάτι, ξέρω εγώ, κάτι φυστίκια, και πήρε το ράψιμό της. Καλοκαίρι, έξω στην αυλή, γιατί το μάθαμε κάπου Αύγουστο. Ένα μήνα, δίναμε εξετάσεις. Τότε έγινε ο νόμος αυτός, το 1937. Ήμουνα δέκα ετών, πήγαινα τετάρτη. Τώρα σας είπα στοιχεία να βρείτε και πόσο χρονών είμαι. Λοιπόν, καθότανε δίπλα με το ράψιμό της, γιατί παιδάκι δέκα χρονών ήμουνα. Θέλω να παίξω, καλοκαίρι ήτανε. Θα καθίσω να διαβάζω για εξετάσεις; Και με απασχολούσε όταν

όταν έλεγα «βαρέθηκα, κουράστηκα, ζεστάθηκα», έκανα, μου λέει «ακόμα λιγάκι», ξέρω εγώ, έβαζε και μια καραμελίτσα και με ξεγελούσε. Η μνήμη της, σας το λέγω. Όχι τίποτα, μπορούσα να κάνω μια οποιαδήποτε δουλειά που να μη μου χρειαζόταν τίποτα τα γράμματα. Ένα: να καταλαβαίνω λίγο την Αγία Γραφή και να την απολαμβάνω. Πιστεύω να συμφωνείτε. Λοιπόν, «ἐκχεῶ» θα πει ότι, εξάλλου λέει πιο κάτω, ότι δείχνει ότι δεν είναι με μέτρο. Τώρα, παίρνω την κανάτα και χύνω, σαν να πω, το κρασί. Ρίχνω πολύ, έτσι. Μπορεί να πάρω το σταγονόμετρο. Μπορεί να πάρω μια καραφίτσα μικρή, που δεν ξέρω πώς να φεύγει το κρασί, ας το πούμε, να φεύγει λίγο, ή το υγρό, ό,τι είναι. Εδώ το ρήμα «εκχέω» σημαίνει δεν λογαριάζω τη σπατάλη, δεν λογαριάζω τον περιορισμό, όπως εκείνο το

«ἐσκόρπισεν» είναι στην Παλαιά Διαθήκη, το χρησιμοποιεί ο Απόστολος Παύλος. «Ἔλαβε δόματα», λέει. Ο Θεός. Ποια ήταν τα δώματα; Ο Χριστός τα έλαβε τα δώματα. Σκῦλα, δώματα, σκῦλα, λάφυρα. «Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησιν». Σκόρπισε, έδωσε στους πένητες. Εκείνο το «σκόρπισε» τι σημαίνει; Σημαίνει όχι αυτό το «ελάτε, φτωχοί, να σας βάλω στα χέρια από μερικές δραχμές», έστω και να σας βάλω μια φούχτα λίρες. Όχι. Παίρνω τις λίρες, δίδω και σκορπώ. Πάρτε, πάρτε, πάρτε, με σκόρπισμα. Πόσα λέει το ρήμα «σκορπώ», πόσα λέει το ρήμα «ἐκχέω», για να δείξει εδώ πόσο πλούσια δίνει ο Θεός το Πνεύμα Του το Άγιο, ή πόσο θα το έδιδε, διότι πρόκειται περί προφητείας εις τον Ιωήλ, ότι έτσι θα γίνει. Συνεπώς, αφού θα δώσει τόσο πλούσια το Πνεύμα Του το Άγιον ο Θεός, δεν θα είχε σαν αποτέλεσμα τη μέθη εκείνων οι οποίοι θα προσελάμβαναν το Πνεύμα το Άγιον; Αυτό τώρα θέλει να πει ο Άγιος Κύριλλος, ο Απόστολος Πέτρος, που ερμηνεύεται από τον Άγιο Κύριλλο, ότι: «Τι μας λέτε ότι μεθύσαμε και μας κακολογείτε; Ναι, μεθύσαμε, αλλά από το Πνεύμα του Θεού. Θέλετε; Είναι γραμμένον». Αυτόν που εσείς, τον προφήτη Ιωήλ, δεν τον ξέρετε ή, αν τον ξέρετε, δεν τον καταλαβαίνετε και δεν βλέπετε την κάθε λεπτομέρειά του, πώς ακριβώς εκφράζεται.

«Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱόν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ». Ο Πατήρ αγαπάει τον Υιόν και Του τα 'δωσε, Του τα 'δωσε όλα στο χέρι Του. Εκείνο δε «ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου», ξέρετε τι σημαίνει; «Ἀπὸ τοῦ Πνεύματός μου». Τίνος είναι το Άγιο Πνεύμα; Τίνος; Και του Πατρός και του Υιού. Μην ξεχνάτε ότι το Πνεύμα το Άγιον εκ του Πατρός εκπορεύεται, αλλά και εκ του Πατρός αποστέλλεται. Μην ξεχνάτε ότι το Πνεύμα το Άγιον και εκ του Υιού μόνον αποστέλλεται. «Θα σας στείλω», λέει, «ἄλλον Παράκλητον». Μόνον εκ του Πατρός εκπορεύεται, αλλά αποστέλλεται και από τον Πατέρα και από τον Υιόν. Συνεπώς, ποιο είναι εδώ; Είναι το Πνεύμα του Θεού, του Θεού Πατρός.

Εκεί που λέγαμε το Πνεύμα του Χριστού, πάλι στη διακατήχηση, είναι και το Πνεύμα του Υιού, δηλαδή είναι το Άγιο Πνεύμα. Είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας. Αλλά εφεξής μετά εισέρχεται, αγαπητοί μου, στην προφητεία του Ιωήλ, την οποία αναλύει. Επειδή όμως και ο χρόνος είναι πλήρης, γι' αυτό, πρώτα ο Θεός, θα συνεχίσουμε την ερχομένη Δευτέρα.