Catecheses of St Cyril 143 | 16-01-1989

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In Saint Cyril’s book of Catechetical Lectures, in the seventeenth Catechetical Lecture. Those of you who have the book, turn to page 221. We are at paragraph iota-beta, that is, twelve—the twelfth paragraph. “He granted the Apostles communion in this Holy Spirit; for it is written: ‘And when He had said this, He breathed on them and said to them, “Receive the Holy Spirit. If you forgive the sins of any, they are forgiven; if you retain the sins of any...”’” Hold it there!

He says that the Lord Jesus granted the Apostles communion in the Holy Spirit, for it is written in the Gospel according to John: “And when He had said this,” after His Resurrection, “He breathed on them”—He breathed from His mouth—and told them to receive the Holy Spirit. The sins of those whom they forgive will remain forgiven, while the sins of those whom they do not forgive will remain unforgiven. Since his subject is the Holy Spirit, Saint Cyril comments on the words, “And when He had said this, He breathed on them,” and, “When He had said this, He breathed on them and said, ‘Receive the Holy Spirit.’”

Drawing on the New Testament, he offers a very beautiful comment. He says: “This is the second breathing, because the first was darkened through voluntary sins, so that what was written might be fulfilled: ‘He ascended, breathing into your face and delivering you from tribulation.’ And from where did He ascend? From Hades. For this is how the Gospel related it: that it was after the Resurrection that He breathed on them.” This breathing upon the disciples was the second. The first breathing had been darkened—that is, blackened and corrupted—

by our voluntary sins, so that the prophecy, the written word, might be fulfilled and brought to pass. This passage is found in the Prophet Nahum, chapter two, verse two: He ascended, breathing into your face, and delivered you from tribulation. Saint Cyril now asks: What does “He ascended” mean? From where did He ascend? From Hades, he answers. For this is how the Gospel related it to us: Christ breathed upon His disciples, upon human beings, after His Resurrection. So, my beloved, let us reflect on this, because it is

very beautiful. Before I continue, however, let me clarify one small point. It is not a theological matter, but a question of the written text and the manuscript tradition. I mention it because Saint Cyril says here, “For this is how the Gospel related it to us.” In the preceding paragraph, which we discussed last time, he says: “The Spirit of Truth will relate to you the whole truth.” The Holy Spirit will relate the whole truth to you. But if you turn to Holy Scripture, to the Gospel according to John where this is written, it does not say, “will relate.” It says, “He will guide you into all truth”—with “all” coming before “truth.” It is true, of course, that the Fathers often quote passages from Holy Scripture from memory. From memory. But at other times, they are not quoting from memory. Take note that scholars who study the text of Holy Scripture also examine every New Testament or Old Testament passage quoted in the Fathers.

They compare these passages from the Fathers, and in this way we ultimately gain access to many different readings and manuscripts through the Fathers—not only through the surviving copies of Holy Scripture. From these comparisons, scholars draw many conclusions. In other words, we come closer to the original text. In this particular case, I had a question—though not a very difficult one, because others have worked extensively on this point. So I consulted what is called the critical edition of the New Testament and found that one manuscript does contain the phrase, “He will relate to you the whole truth.” I mention this so that you will not think either that I quoted it incorrectly, since an interpretation arises from that wording, or that Saint Cyril had it wrong. Quite simply, when Saint Cyril said this, he was relying on a particular text, on a particular manuscript, as we have been discussing today.

It is not an error, nor is it wrong in meaning. I say this simply so that you may understand something about these matters. Now, then, let us come to the points I said we should examine. It is well known that after His Resurrection, when our Lord appeared to His disciples, the first thing He did was to give them peace: “Peace be with you.” He also told them to receive the Holy Spirit, breathing upon them with His mouth. The Lord said, “Peace be with you,” because the disciples were troubled. It was perfectly natural that, after the Crucifixion and death of the Lord, seeing Him standing before them would shake them deeply. Just imagine such a thing. That is why they were troubled, and He said to them, “Peace be with you.”

Be at peace. Be still; do not be afraid or troubled. Immediately afterward, He breathed upon them and said, “Receive the Holy Spirit.” Clearly, by this act the Lord intended to give the Holy Spirit to His disciples. But if He gave them the Holy Spirit then, what need was there for Pentecost? And conversely, if Pentecost was still to come, why give them the Holy Spirit now? What was the reason? Saint Cyril will tell us immediately below. So I will not explain it now; we shall see it in a moment.

What I want to emphasize is that when He said this, He truly gave them the Holy Spirit. This did not contradict Pentecost. It was simply the same event manifested at two moments in time. I have explained this pattern to you before: it is one and the same event at two different moments. Why there are two moments depends, as Saint Cyril tells us, on the disposition of human beings. God is thereby compelled to manifest a single event at two or more moments in time, even though the event itself is one and indivisible. We shall see this a little further on. For now, what I want us to examine in the passage I read is the need for the second breathing. What was the first breathing, and what is the second? And how does the prophecy of Nahum relate to this? When God made the human person, Scripture says that He breathed into him the breath of life. It even tells us where He breathed: into his nostrils. The nostrils, of course, receive the breath of God and make it their own breath. We might therefore call this a symbolic act,

but God did not merely give ordinary breath, nor is this breathing the familiar act of respiration. Those things are secondary. When we say that a person is alive, we mean that he breathes. But breathing is secondary. I cannot live without breathing, yet first I live, and then I breathe. Thus, when God breathes into the human person’s nostrils, He means to show that He gave him the spirit of life. How are we to understand “the spirit of life” here? First of all, as what we call life itself—the phenomenon of life.

For we must not forget that He also gave this spirit of life

to the animals. Saint Gregory Palamas explains this beautifully in his sixtieth homily, which concerns Theophany—Homily Sixty. He asks there: Why do the angels not possess the spirit of life? Saint Gregory Palamas says that God made three categories of beings: angels, human beings, and animals. He gave the animals the breath of life, though Scripture does not say that they became “a living soul.” When God creates the animals and the plants,

He did not give them a nous, the spiritual intellect, together with life. When He made the angels, He gave them a nous, but not the breath of life, because they had no body. When He made the human person, He gave him both a nous and the breath of life, so that his body might be given life. In this respect, the human person is richer than both the animals and the angels. Astonishing! Saint Gregory Palamas says this in order to show that the Holy Trinity placed... Ah, forgive me: God gave the human person a nous and speech.

And speech—that is, articulate speech. Here the word logos does not mean reason, because he is already speaking about the nous. It means articulate speech. He then says that the Holy Trinity placed Its seal upon the human person. We say that the human person is the image of God. We speak of freedom, reason, sovereignty, and creativity, and we say that all these are elements of being made in the likeness of God. Yet there are two further ways in which the image of God is revealed to us, making this subject immeasurably rich. One of these, beyond what I have already mentioned, is that the human person is...

the image of Jesus Christ, who is the image of the invisible God. Why is he the image of Jesus Christ? The Fathers do not say merely that he is the image of God the Word; they say that he is the image of Jesus Christ. The Apostle Paul says this as well. Why am I the image of Jesus Christ? Because the Word assumed human nature. Therefore, the human person was to be made according to this plan, this prototype: according to what the Son of God would become—or rather, according to what He did become. Historically, Adam came first, but his archetype is God the Word who would become man. Adam was made according to Him. Therefore, the image of God

in the human person is none other than the image of Christ. This means that the image of God also extends to the body—a point that even some theologians cannot understand or do not know; forgive me for saying so. Many theologians say, “It certainly cannot apply to the body.”

Yet, my beloved, if you open a book of dogmatic theology, you may well find it saying, “It certainly cannot apply to the body.” And nevertheless, the human person is the image of God even with respect to the body—yes, even the body—because he is the image of Jesus Christ, that is, of the Word who would become man. But you will see this expressed even more beautifully in what Saint Gregory Palamas now says.

This is the other teaching: the human person is the image of God because he images the Triune God. In what way? Listen. God gave him a nous, speech, and a spirit of life within his body. The nous is an image of the Father. Articulate speech is an image of God the Word. And the spirit that gives life to his body—his living body, that is, the life within it, what we call the living cell—is an image of the Holy Spirit. It is astonishing, if you ask me. To me, it is astonishing.

I do not know what moves you deeply. My beloved, do not be deeply moved merely by receiving a few useful words about maintaining good relations with your mother-in-law and father-in-law, or with your husband or wife. Those things are good, but it is the fundamental and essential truths that ought truly to move us. I am an image of the Triune God: the nous corresponds to the Father, speech to the Son, and the life in my body to the Holy Spirit. This is what Saint Gregory Palamas says; I am adding nothing of my own. Now pay close attention: when the Holy Spirit came, He placed His own seal upon us. For the Father willed to give us being, to create us.

The Son fashioned us. When Scripture says, “God formed man, taking dust from the earth,” the act of forming suggests hands. Yet the invisible God has no hands; this language reveals His particular care. But it also shows us something else: we are the direct creation of God the Word. Did you hear that? Tell me, then: where is there room here for the theory of evolution?

Are we descended from apes, then, and all the other fairy tales, nonsense, and empty chatter? Tell me, where does that fit? Nowhere at all. We are a direct creation of God. They tell us that when we say such things, we human beings are arrogant and want to make ourselves seem important, when in fact we are nothing more than created beings. Thank you very much.

Created by evolution, that is—as though we descended from an ape, from a single-celled organism, from dead matter through spontaneous generation, and so on and so forth. This is not a matter of arrogance, but the revelation of our noble origin. That is all. Indeed, God Himself asks us to recognize this.

A question was raised tonight, which I will address next time: What does “I said, you are gods” mean? Yes, of course, in this passage the Old Testament calls the judges “gods.” But when Christ quoted this passage in reply to those who challenged Him for calling Himself the Son of God, showing that this was not blasphemy,

does Scripture not say that God declared,

“You are gods, yet you die like ordinary men; like men you die”? “I called you gods.” Here the passage has a deeper, mystical meaning, and Jesus Christ reveals that mystical meaning in the answer He gave to the Jews who asked Him, “Why do You call Yourself the Son of God?” Do you see, then? Here we see that the human being truly is a little god. God Himself reveals this to him, and it is not human arrogance to say that we are what we are. If only we understood what we truly are! That understanding would shake us to the core, correct us, and lead us back to the Holy Trinity, instead of to all the other things we talk about.

People pretend that this is pride, while we supposedly become humble by claiming that we are descended from apes and by repeating other such nonsense. Now, in his very constitution, the human being bears the marks of all three Persons of the Holy Trinity. This is the first aspect: the Spirit of God came to give life to the human body. But there is also a second aspect. The Spirit of God comes to dwell within the human being. God, of course, is one, because He is one essence. Yet when, in a certain sense, the ministries of the Persons of the Holy Trinity are apportioned—

if I may put it in such human terms, and may God forgive me—the ministries of the Persons of the Holy Trinity are apportioned, so to speak. It is not literally so—again, may God forgive the expression—but this is how the Fathers formulate it: the Father wills, the Son creates, and the Holy Spirit sustains. The Apostle Paul, for example, says to the Corinthians, “Do you not know that your bodies”—notice, your bodies; he does not say your souls—“your bodies are a temple of the Holy Spirit, who dwells within you?” He does not say a temple of the Son, or of the incarnate Son.

Christ says, “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.” And does Christ not say that, if someone keeps His commandments, “We will come”? Who are the “We”? Who will come? The Father, the Son, and the Holy Spirit. “And We will make Our dwelling with him.” The whole Holy Trinity dwells within the human being. But Holy Scripture gives particular emphasis to each Person as it sees fit. At one time it refers to the Father, at another to the Son, and at another to the Holy Spirit. Here, then, we see that the Holy Spirit dwelt in our first-created ancestors. He remained with them, because human beings had been created and needed life and sustaining power.

The Holy Spirit was the One who would sustain human beings. And this, if you will, is why they would not have died. Do you know why the human being is called spiritual? Not because this refers to his own spirit, but because it refers to the Holy Spirit. At present he is biological, and so he dies. But when he becomes a spiritual human being—that is, when he is directed, governed,

and sustained by the Holy Spirit—then he will not die. This is precisely why our body after the Resurrection is called a spiritual body. The Apostle Paul speaks of a spiritual body. He does not mean an immaterial body, but a body sustained by the Holy Spirit. These are distinct stages. The first is what we call life in the ordinary sense; the other is the Holy Spirit. When the Holy Spirit departs, biological life remains. But life without the Holy Spirit ends in death—what we call biological death. Then, after the Resurrection, we will receive the Holy Spirit in such a way that He will sustain us unto the ages of ages. We will no longer depend on the biological processes we have in this world, such as eating in order to live.

Here he now says something very beautiful. Adam sinned and thereby darkened the first breath of God.

To darken means to stain or smudge. As the Fathers say, we are an image that has been darkened—let me put it in simpler Greek: tarnished; or more simply still, blackened. Yet no matter what a human being does, he cannot change the features that make him the image of God. He cannot do so; even if he wished to, he could not, because this belongs to his very constitution. But now that the image had been darkened, the breath had to be renewed.

This is what Saint Cyril means when he says, “This is the second breathing,” because Christ now gives the breath—that is, the Holy Spirit—to the disciples. And here something else astonishing is revealed: the identity of the One who gave us that first breath when He created us in Paradise—or rather, not in Paradise, because the human being was placed in Paradise afterward. Who is He? He is the One whom we later came to call Jesus Christ. Can you imagine it? Jesus Christ is the Word who made us, because it is He who breathed upon us and gives the Holy Spirit. By this act, then, He simultaneously—

not only gives back to us what we had, in a manner of speaking, darkened, but at the same time reveals His own identity as God the Word, now united also with His human nature. Saint Cyril uses a prophecy of Nahum. I will read it to you again: “He ascended, breathing upon your face, delivering you from tribulation.” He ascended, breathing upon your face, and delivered you—rescued you—from tribulation. Saint Cyril asks: When did He ascend? From Hades. For when did Christ give the Holy Spirit to the disciples? After His Resurrection. It is astonishing!

This prophecy is astonishing—truly astonishing! After His Resurrection, then, when He ascended from Hades, He gave the Holy Spirit. He would give Him in fullness. Indeed, Saint Cyril will use the word “fully and completely.” He uses it twice a little later to indicate this fullness. Thus, when Christ ascends to the Father, the Holy Spirit will descend upon the disciples in fullness. Do not tell me that when Christ breathed upon them, He gave the Holy Spirit only potentially, reserving the actual gift for Pentecost. Do not say that.

Saint Cyril states clearly in his interpretation that Christ gave the Holy Spirit as an actual gift both when He breathed upon the disciples and at Pentecost. And what does the prophecy mean when it says, “delivering you from tribulation”? It means that He will remove you from tribulation—rescue you and bring you out of it. What is this tribulation? It is the supreme and ultimate tribulation called death, for every other tribulation is less than death. Death is the tribulation above all others. Does this not recall what I told you earlier: that the human being will receive the Holy Spirit anew when the Resurrection of the dead takes place?

He will then have a spiritual body—that is, a body governed by the Holy Spirit—and he will no longer die. Thus He will deliver you from tribulation, meaning from death. But let us continue: “Now He gives grace, but afterward He bestows it still more abundantly, and He says to them: ‘I am ready to give even now, but the vessel cannot contain it. For the present, therefore, receive as much grace as you can contain, but expect still more.’” Now, he says, Christ gives grace, but afterward He bestows it even more abundantly.

More abundantly. When? At Pentecost. And He tells them, “I am ready to give to you even now, but your vessel cannot contain it.” We will comment on this. The Holy Spirit comes to the disciples in the form of breath, of breathing. There at Pentecost, however, He comes in the form of—

breath as well, indeed a mighty rushing breath, but also in the form of fire: tongues of fire. It is therefore the same event. And now He says, “If you are ready, I will give you the Holy Spirit”—that is, in fullness—“but your vessels cannot contain Him.” What, then, are each person’s vessels? What is each person’s vessel? Elsewhere, Saint Cyril says that the Holy Spirit is like an ocean. Whatever vessel you have, that is how much water you will receive. If all you have is the hollow of one hand, you will receive only as much as that one hand can hold. If you cup both hands together,

you double—or rather, quadruple—the capacity. If you take a bucket, you receive more. If you bring a tank with you, you can hold even more. The issue is not the ocean, but your own capacity. The issue is not the Holy Spirit, but your own receptivity. Here, however, Saint Cyril presents the Lord as saying, “Even now I give Him to you. You have containers; you have vessels.” What exactly is this container, my beloved, this vessel? What was added to the disciples between the day of Christ’s first appearance after the Resurrection—Pascha—and Pentecost? Fifty days passed. What was added?

He speaks of a vessel, and at this point the vessel is not large. There is a vessel, but its capacity is small. What do you think it is? Do you know? Imagine that the disciples still had not grasped who the Lord was. They could not grasp that He was the Lord of the glory of Israel who had become incarnate. They had not yet understood this. If they had, they would have behaved very differently. First of all, shortly before the Cross, at the Mystical Supper—just shortly before, as we were saying a few hours ago—the disciples began to be troubled. When the Lord saw them troubled, He said to them, “Let not your heart be troubled, neither let it be afraid,” and He told them, “My Father is greater than I.” If you regard Me merely as a teacher, as only a man, a mere man—“mere” in the sense of nothing but a man—then I tell you: “My Father is greater than I,” in relation to how you regard Me. If you see Me only as a man, that is the meaning of the passage, “My Father is greater than I.” That is the correct interpretation. Pay attention, because there are very many interpretations. So what are you afraid of? Does this not reveal that the disciples did not know Jesus Christ? It is perfectly clear. And then...

The Lord told them that they would stumble because of Him. He said, “Tonight you will all stumble because of Me.” Do you know what this stumbling was? It was according to the words, “I will strike the shepherd, and the sheep will be scattered.” Who is the shepherd? Christ. Who are the sheep? The disciples. “I will strike the shepherd”—that is, Christ would be arrested, tried, and crucified—and the sheep would be scattered. The disciples went away and hid. The Lord told them not to stumble. “Watch and pray,” He said to them. In other words, stay awake. When He left them to go a little farther and pray, He told them, “Pray that you may not enter into temptation.” What temptation? The temptation concerning who I am: “Our teacher has been arrested; then whom have we been following for three years?”

Then they entered into the great temptation, the great stumbling: Who is your teacher? And furthermore, if they had known that He was the Lord of Glory, who had lowered His glory, concealed it, and kept it hidden so that His identity would not be revealed—if they had known, would they have abandoned Him? Would they have gone into hiding? Would they have locked the upper room for fear of the Jews? Certainly not. Therefore, they did not know who Jesus was. At the Cross their stumbling reached its height: their teacher was crucified. The two disciples on the road to Emmaus said, “But we had hoped that He was the Messiah.”

And with all this, they said, “Today is the third day since these things happened, since our rulers crucified Him. Some women from our company told us that He had risen”—as though they were saying, “Who can believe them?”—“and that they had seen angels, who told them that He had risen”—again, as though they were saying, “Who can believe them?” For if the two disciples on the road to Emmaus had believed, they would not have left Jerusalem. But they returned when Christ revealed Himself as risen. They had seen Him, because He had been walking with them. They were saying all these things to Christ Himself. How beautiful that is! How beautiful! And they immediately returned, that very hour, to tell the disciples. There the risen Lord appeared. Yet even after the Resurrection they still did not know who He was. What an astonishing thing!

The teacher. But who is the teacher?

Because they still did not possess full knowledge, they could not receive the Holy Spirit in great measure. They would receive the Holy Spirit as they came to understand who Jesus Christ was. And here, my dear friends, there is an interplay between two things. Knowledge is granted by the Holy Spirit, enabling a person to receive greater knowledge and then more of the Holy Spirit, then still greater knowledge and still more of the Holy Spirit.

It is a kind of feedback, a continual giving and receiving. They needed the Holy Spirit. The Lord gave Him to them in measure. He breathed upon them and said, “Receive the Holy Spirit.” Through this they could know the Lord more fully. But when would they receive the fullness? At Pentecost. They were not yet ready to receive the fullness of the Holy Spirit. Was anything else needed? They still had to receive further teaching. And what was that further teaching? It was what the Lord taught them during the forty days after the Resurrection, as the first chapter of Acts tells us. He spoke to them about the Mysteries of the Kingdom of God. Therefore, the disciples were not yet ready. That is why afterward came

Pentecost, to bring the matter to completion. And if you ask, “Why did this happen ten days after the Ascension of Christ?” the Lord told them, “Do not leave; remain here in Jerusalem, for not many days from now.” In other words, it would be soon, before long. He did not tell them exactly when. You know, in Holy Scripture, words such as “days,” or phrases such as “many days” and “a few days,” do not always mean what we would mean today by a few days—two, three, four, or five days. In Scripture they often denote periods of time; indeed, “in those days” can refer to years. Listen: it can mean years, and it is used this way in the Old Testament. So how many days? “Not many days...”

“...from now.” Yes, very good. But how many? He left them waiting and taught them how to wait. This means that, in order to receive the Spirit of God, you must wait. You must wait, be formed and prepared, and continue waiting, receiving Him little by little. Did you hear that? Little by little. According to your knowledge, your faith, and your works, you will receive the Holy Spirit. Through Him you will advance toward greater knowledge, greater faith, and greater virtue, so that you may receive still more of the Holy Spirit, who may be withdrawn or added, taken away or given.

“And do not take Your Holy Spirit from me.” Do not take Him away; do not remove Him from me. Do you see? He is given, taken back, added, and withdrawn. This, then, is why He told them: “For now, receive as much grace as you have room for; but expect still more.” After the Resurrection He also said to them, “Remain in the city of Jerusalem until you are clothed with power from on high.” Until, He says, you are clothed with power from on high. You remember this, in

the first chapter of the Acts of the Apostles. Does that word “clothed” strike you? He does not say, “You will receive”; He says, “You will be clothed.” Saint Cyril explains it to us: “Now receive partially.” When? Now. When is this “now”? At this moment, as I breathe upon you. So, receive partially now; at Pentecost, receive fully and completely. In two places he makes this perfectly clear. Then you will be clothed completely; then you will put on the Holy Spirit in His fullness. “Completely,” as I told you before, means fully. For this is an image: “The one who puts on a garment is enclosed by it on every side.”

When we put on our garment, he says, it covers our whole body, on every side, from every direction. We are completely covered by the garment. This means that you will receive the Holy Spirit in fullness, and He will fill you completely. You will no longer be lacking in anything with regard to the Holy Spirit. That is what it means to be “clothed.” “Do not fear,” he says, “the weapons and arrows of the devil.” Do not fear the devil’s weapons and arrows any longer, “for you will put on the power of the Holy Spirit.” You will be clothed with the power of the Holy Spirit. “Remember what was said just now...”

“The Spirit is not divided, but the grace that comes through Him is apportioned.” Remember what I told you a little earlier: the Spirit is not divided, but grace is apportioned. Therefore, they received the Holy Spirit when Christ breathed upon them, but they received grace partially; at Pentecost they received it fully. What, then, was divided? Not the Holy Spirit. Did they receive one little piece of the Holy Spirit then and the rest afterward? No. The Holy Spirit is not divided. Rather, they received grace partially then and fully afterward. And now I come to paragraph thirteen.

“Jesus, therefore, ascended into Heaven and fulfilled the promise. For He said to them, ‘I will ask the Father, and He will give you another Comforter.’”

Jesus ascended into Heaven and fulfilled the promise, for He had told them, “I will ask the Father, and He will send you another Comforter.” A small observation: those of you who have the book will see that it says, “Jesus, therefore, ascended into Heaven and fulfilled the promise.” There is a typographical error in the Greek text: the word is “promise,” not “recitation.” Indeed, a little farther on—perhaps we will reach it today—Saint Cyril refers again to this promise. The other word, “recitation,” means something entirely different.

Jesus, therefore, ascended into Heaven. You know, many things had to take place. This is why the matters of faith contain—what can I say?—bottomless, inexhaustible Mysteries. We will never reach the depths of their meaning. Never. And yet we read Holy Scripture, where all these things are written with astonishing restraint and simplicity, so much so that we say, “Can such simplicity conceal Mysteries of such depth, such power, and such hidden realities?” This too is something deeply divine: something is offered with the greatest simplicity, yet contains overwhelming majesty. Pay attention.

For them to receive the fullness of the Holy Spirit, there was another reason besides the fact that their vessels were shallow and small. The Son had to ascend into Heaven so that the other Comforter might descend. When He says “another Comforter,” it is self-evident that Jesus Himself is also called a Comforter. Thus, both are Comforters. They are called Comforters because they came into the world to console, strengthen, help, and illuminate humanity. That is why they are called Comforters. The Father is not called the Comforter.

The Son and the Holy Spirit are the two Comforters. I will remind you of Abraham’s hospitality to the three angels, as a type of the Holy Trinity. I say that I will remind you because I spoke to you about it this year, not last year. Last year I told you that the two persons who went down to Sodom were types of the Son and the Holy Spirit. These two who descended—the Son and the Holy Spirit—were Comforters to Lot, but punishers to Sodom, for Scripture says, “The Lord rained down from the Lord.”

The phrase is, “The Lord rained fire and brimstone from the Lord,” just as in the words of the one hundred and ninth Psalm, “The Lord said to my Lord.” David says, “The Lord said to my Lord.” Here, the Lord rained down from the Lord—the Lord from the Lord. Therefore, the Father is Lord, the Son is Lord, and the Holy Spirit is Lord. Yet there is one Lord, one Lordship. And here I repeat that these two persons came as punishers of the world and as Comforters of Lot. They are, then, Comforters. In their fullness these are the two persons; there, in the account of Sodom, it was shown in miniature.

When the Son came into the world, the Holy Spirit came as well. But the Son still had to ascend. Why? Because human nature had to ascend. I was telling you this somewhere recently, if I remember correctly. Human nature had to ascend so that the Father, seeing the Son, might justify humanity, because the Son wears human nature. In this way, humanity is justified in the person of the beloved Son, who possesses human nature. Therefore, He had to ascend there.

There, man—that is, human nature—is present, and in this way mankind is justified. And there is something else as well. The Son had to ascend there in order to open the way, as “the firstborn among many brethren,” so that we too might ascend there, into the bosom of the Father—that is, into the Kingdom of God. How many things, how many things, how many things can one understand within these simple lines!

You noticed the word “ask.” He says, “I will ask the Father.” As you know, in ancient Greek “I ask” means “I beseech.” “I ask you, have me excused,” as it says in the parable of those invited to the supper. In other words, “I beseech you, excuse me.” So in the ancient language, “I ask” is to be understood as “I beseech.” And here the Son says that He will beseech the Father. Why? Why does He beseech the Father? Because He is our representative in Heaven, acting on behalf of us who are so terribly at fault—guilty and under judgment. He beseeches the Father, which means that He is our Mediator. This is what “He beseeches” means: He is the Mediator; He intercedes. And He intercedes not merely with words. His intercession is the very human nature of which I spoke to you earlier. The Father beholds it and forgives mankind. Therefore, human nature itself is the intercession; human nature itself is the plea addressed to the Father. And this human nature had to reach Heaven. “They sat waiting for the coming of the Holy Spirit; and when the day of Pentecost had fully come, here, in this Jerusalem filled with so many tombs...” Our own...

“For this distinction is yours as well, and we speak not of blessings that took place among others,” and so forth, “but of those that took place among us and were bestowed upon us.” Notice something here: “They sat waiting.” “They sat” means precisely that: they were seated. But, my dear friends, they were “waiting.” To wait means to expect. I told you earlier why He left them to wait. My dear friends, pay attention. I very much want you to notice one point. Christ told us twice to wait. Twice. The first was when He spoke to us about the Comforter.

The other concerned His own person, the person of the Son. He says that when you see these things taking place—the signs He gave for the end of the world, the end of history—then lift up your heads toward Heaven...

and wait for My coming. “We eagerly await a Savior from Heaven.” “We eagerly await a Savior,” says Holy Scripture, “from Heaven.” So He told us twice to wait: once for the one Comforter, the Holy Spirit, and once for the Son, the other Comforter. The first took place in ten years—

in ten days, because He said these things to them shortly before He ascended into Heaven. And the first command to wait was vindicated and fulfilled. The Comforter came ten days later. We now await the fulfillment of the second command: to wait for Him from Heaven. And since the first was fulfilled, the second will most certainly be fulfilled as well. This is why we await the coming of Christ. And this itself is a proof: since the Holy Spirit came, the Son will also come.

You see that the faith has many testimonies. What, then, of those who keep asking what will happen, and when, and how—when and how? One has only to study Holy Scripture, and there one will find all these testimonies that the Lord gave concerning His own coming as well. My dear friends, God willing, we shall continue next Monday.

Στο βιβλίο των Κατηχήσεων του Αγίου Κυρίλλου, εις την δεκάτην εβδόμην Κατήχηση. Όσοι κρατάτε βιβλίο, στη σελίδα 221. Είμεθα εις την παράγραφον ιώτα βήτα, δηλαδή δώδεκα. Δωδεκάτη παράγραφος. «Αὐτοῖς τούτου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος τὴν κοινωνίαν ἐχαρίσατο τοῖς Ἀποστόλοις· γέγραπται γάρ· “Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον· ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε...”» κρατήντε!

Λέγει: του Αγίου Πνεύματος την κοινωνία ο Κύριος Ιησούς εχάρισε εις τους Αποστόλους, διότι είναι γραμμένο, είναι στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, «Καὶ τοῦτο ἀφοῦ εἶπε», μετά την Ανάστασή Του, «ἐνεφύσησε», με το στόμα Του φύσηξε, και τους είπε να πάρουν Πνεύμα Άγιον. Και σε όσους συγχωρούν τις αμαρτίες, θα μένουν συγχωρημένες· σε όσους δεν θα συγχωρούν, τότε θα μένουν ασυγχώρητες. Επάνω στο θέμα «Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε» και «Τοῦτο ἀφοῦ εἶπε, ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον», σχολιάζει ο Άγιος Κύριλλος, αφού τα θέματά του είναι για το Πνεύμα το Άγιον,

βάσει την Καινή Διαθήκη, λέγει ένα πολύ ωραίο σχόλιο. Λέγει: «Δεύτερον ἐμφύσημα τοῦτο, ἐπειδὴ τὸ πρῶτον ἠμαυρώθη διὰ τὰς ἑκουσίους ἁμαρτίας, ἵνα πληρωθῇ τὸ γεγραμμένον· ἀνέβη ἐμφυσῶν εἰς πρόσωπόν σου, ἐξαιρούμενός σε ἐκ θλίψεως. Τὸ δὲ ἀνέβη πόθεν; Ἐκ τοῦ ᾅδου. Οὕτω γὰρ διηγήσατο τὸ Εὐαγγέλιον, ὅτι μετὰ τὴν Ἀνάστασιν τότε ἐνεφύσησεν». Αυτό το φύσημα που έκανε στους μαθητάς, αυτό ήτανε το δεύτερον. Το πρώτο φύσημα ημαυρώθη, δηλαδή μαύρισε, δηλαδή εφθάρη,

των θεληματικών μας αμαρτιών, για να εκπληρωθεί, να πραγματοποιηθεί η προφητεία, το γεγραμμένον. Αυτό το γεγραμμένον είναι εις τον προφήτη Ναούμ, στο δεύτερο κεφάλαιο, στο δεύτερο στίχο: ότι ανέβηκε εμφυσώντας στο πρόσωπό σου και σε γλίτωσε από τη θλίψη. Και λέγει τώρα ο Άγιος Κύριλλος: τι σημαίνει «ανέβηκε»; Από πού ανέβηκε; Από τον Άδη, απαντά. Διότι έτσι μας διηγήθηκε το Ευαγγέλιο, ότι ενεφύσησε ο Χριστός τους μαθητάς Του, τους ανθρώπους, μετά την Ανάστασή Του. Λοιπόν, αυτό, αγαπητοί μου, ας το σχολιάσουμε, είναι

πολύ ωραίο. Πριν όμως προχωρήσω, να κάνω μία μικρή διασάφηση σε ένα θέμα, σε ένα σημείο. Δεν είναι θεολογικό, είναι θέμα γραφής, κώδικος. Με αφορμή τώρα που λέει εδώ «οὕτω γὰρ διηγήσατο τὸ Εὐαγγέλιον», γιατί έτσι μας το διηγήθηκε το Ευαγγέλιο. Στην προηγουμένη παράγραφο που λέγαμε την περασμένη φορά, λέγει εδώ τα εξής: «Τὸ Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας διηγήσεται ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν». Το Πνεύμα το Άγιο θα σας διηγηθεί όλη την αλήθεια. Αλλά, εάν θα πάτε στην Αγία Γραφή, στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, εκεί που ακριβώς αυτό είναι γραμμένο, δεν λέγει «διηγήσεται», αλλά λέγει «ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς» πᾶσαν, προηγείται το «πᾶσαν» και μετά «ἀλήθειαν». Βέβαια, η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές οι Πατέρες ομιλούν παίρνοντας περικοπές από την Αγία Γραφή από μνήμης. Από μνήμης. Αλλά άλλοτε όχι από μνήμης. Σημειώσατε δε ότι ό,τι περικοπή υπάρχει καινοδιαθηκική ή παλαιοδιαθηκική και είναι μέσα στους Πατέρες, εκείνοι που ασχολούνται με το κείμενο της Αγίας Γραφής,

τα χωρία αυτά από τους Πατέρες, και γίνεται αντιπαραβολή, και έτσι τελικά μπορούμε να έχουμε πάρα πολλές γραφές ή πάρα πολλούς κώδικες και από τους Πατέρες, όχι μόνο τα αντίγραφα που σώθηκαν της Αγίας Γραφής, αλλά και από τους Πατέρες, και τελικά βγάζουν πολλά συμπεράσματα. Δηλαδή, προσεγγίζουμε περισσότερο το κείμενο. Δηλαδή, συγκεκριμένα είχα απορία, και δεν είχα πάρα πολύ· απλό, γιατί άλλοι δούλεψαν πάνω στο σημείο αυτό πολύ. Και κατέβηκα στην λεγόμενη κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης και βρήκα ότι υπάρχει σε κάποιον κώδικα η φράσις «διηγήσεται ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν πᾶσαν». Το λέγω για να μην πείτε ότι ή σας το είπα λάθος, γιατί βγαίνει εκεί κάποια ερμηνεία, ή ακόμη γιατί ο Άγιος Κύριλλος το έχει λάθος. Απλούστατα, ο Άγιος Κύριλλος, όταν το είπε αυτό, στηρίχθηκε επάνω σε κάποιο κείμενο, σε κάποιο κώδικα, όπως τα λέγαμε σήμερα.

Δεν είναι λάθος, αλλά και εννοιολογικά δεν είναι λάθος. Το λέγω έτσι για να έχετε μια γνώση μερικών πραγμάτων. Λοιπόν, και τώρα έρχομαι σε αυτά που σας είπα να τα ιδούμε. Είναι γνωστό ότι ο Κύριός μας, μετά την Ανάστασή Του, όταν ενεφανίσθη στους μαθητάς Του, την πρώτη πράξη που έκανε εις αυτούς ήταν να τους πει να έχουν ειρήνη: «Εἰρήνη ὑμῖν». Και να τους πει ακόμη να λάβουν το Πνεύμα το Άγιον, με ένα φύσημα του στόματός Του. Και το «Εἰρήνη ὑμῖν» το είπε ο Κύριος διότι ήσαν ταραγμένοι οι μαθηταί. Ήταν πάρα πολύ φυσικό να δουν, μετά την Σταύρωση και τον θάνατον του Κυρίου, να Τον δουν μπροστά τους· ήταν συγκλονιστικό. Δηλαδή, για φανταστείτε το αυτό το πράγμα. Γι’ αυτό και εταράχθησαν. Και τους λέγει το «Εἰρήνη ὑμῖν».

Να έχετε ειρήνη, ησυχάστε, μη φοβόσαστε, μη ταράσσεστε. Και ευθύς μετά έκανε αυτήν την πράξη του φυσήματος και τους είπε «λάβετε Πνεύμα Άγιον». Προφανώς με αυτήν την πράξη δεν ήθελε ο Κύριος παρά να δώσει το Πνεύμα το Άγιον εις τους μαθητές Του. Αλλά, το Πνεύμα το Άγιον, αν το έδινε τότε, σε τι θα χρειαζόταν η Πεντηκοστή; Και, εν τοιαύτη περιπτώσει, εάν η Πεντηκοστή θα ήρχε εδώ, γιατί να τους δώσει τώρα το Πνεύμα το Άγιον; Ποιος δηλαδή ο λόγος; Αυτό θα μας το πει ευθύς παρακάτω ο Άγιος Κύριλλος. Γι’ αυτό δεν το λέγω τώρα, θα το δούμε ευθύς παρακάτω.

Εκείνο που έχω να πω είναι ότι πραγματικά τους έδωσε το Πνεύμα το Άγιο, όταν τους το είπε αυτό, και ότι αυτό δεν ήταν τίποτε άλλο, δεν ήταν αντιφατικό ως προς την Πεντηκοστή, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά το αυτό γεγονός σε δύο χρονικά σημεία. Κι άλλη φορά σας το έχω πει αυτό το θέμα, το σχήμα. Είναι το αυτό γεγονός σε δύο χρονικές στιγμές. Το γιατί τώρα έχουμε δύο χρονικές στιγμές, αυτό εξαρτάται πλέον, όπως μας λέει ο Άγιος Κύριλλος, από την διάθεση των ανθρώπων, και αναγκάζεται ο Θεός να χρησιμοποιήσει ένα γεγονός σε δύο και περισσότερες χρονικές στιγμές, ενώ το γεγονός είναι ένα και αδιαίρετο. Θα το δούμε όμως λίγο πιο κάτω. Εκείνο που τώρα θέλω να δούμε από αυτά που σας διάβασα είναι η ανάγκη του δευτέρου εμφυσήματος. Και ποιο είναι αυτό το πρώτο εμφύσημα και ποιο το δεύτερο; Και τι σχέση έχει αυτή εδώ η προφητεία που μας λέγει ο Ναούμ; Όταν ο Θεός έκανε τον άνθρωπον, λέγει ότι ενεφύσησε πνοή ζωής. Λέγει μάλιστα και πού ενεφύσησε. Ενεφύσησε εις τους μυκτήρας. Μυκτήρες είναι τα ρουθούνια. Είναι βέβαια μια, θα λέγαμε, συμβολική πράξις, διότι παίρνουν τα ρουθούνια το φύσημα του Θεού,

το κάνουν αναπνοή τους. Ο Θεός δεν έδωσε φύσημα, ούτε αυτό το φύσημα είναι το γνωστό της αναπνοής. Αυτά είναι δευτερογενή. Όταν λέμε ένας άνθρωπος ότι ζει, ζει σημαίνει αναπνέει. Αλλά αυτό είναι δευτερογενές. Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς αναπνοή. Αυτό είναι δευτερογενές. Πρώτα ζω, μετά αναπνέω. Όταν λοιπόν ο Θεός φυσά στα ρουθούνια του ανθρώπου, θέλει να δείξει ότι του έδωσε το πνεύμα της ζωής. Εδώ πώς θα εννοήσουμε το πνεύμα της ζωής; Πρώτα πρώτα, αυτό που θα λέγαμε ζωή, το φαινόμενο της ζωής.

Διότι μην ξεχνάμε ότι αυτό το πνεύμα της ζωής

έδωσε και εις τα ζώα. Το λέγει πολύ ωραία αυτό ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, εις την εξηκοστή του ομιλία, που αναφέρεται εις τα Θεοφάνεια. Ομιλία Ξ΄, εξηκοστή ομιλία. Λοιπόν, γιατί, λέγει, οι άγγελοι δεν έχουν πνεύμα ζωής; Αυτό λέγει εκεί ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Ο Θεός έκανε τρεις κατηγορίες όντων: αγγέλους, ανθρώπους και ζώα. Στα ζώα έδωσε πνοή ζωής, δεν λέγει «εἰς ψυχὴν ζῶσαν». Ο Θεός, όταν δημιουργεί τα ζώα, τα φυτά,

ζωής δεν έδωσε νουν. Όταν έκανε τους αγγέλους, τους έδωσε νουν, αλλά δεν τους έδωσε πνοή ζωής, γιατί δεν είχαν σώμα. Όταν έκανε τον άνθρωπο, του έδωσε και νουν και πνοή ζωής, για να ζωοποιηθεί το σώμα του. Από την άποψη αυτήν, ο άνθρωπος είναι πλουσιότερος και από τα ζώα και από τους αγγέλους. Καταπληκτικόν! Και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς το λέει αυτό για να δείξει το εξής: ότι η Αγία Τριάς εναπέθεσε... Α, συγγνώμη, στον άνθρωπο έδωσε νουν και λόγον.

Και λόγον, δηλαδή έναρθρον λόγον. Εδώ η λέξις «λόγος» δεν σημαίνει λογική, γιατί ομιλεί περί νου. Σημαίνει έναρθρος λόγος. Και λέγει τώρα ότι η Αγία Τριάς εναπέθεσε την σφραγίδα Της εις τον άνθρωπον. Λέμε ότι ο άνθρωπος είναι η εικόνα του Θεού. Αλλά λέμε η ελευθερία, λέμε λογική, λέμε το κυριαρχικό, λέμε το δημιουργικό, ότι όλα αυτά αποτελούν στοιχεία της «εν ομοιώσει» του Θεού. Έχουμε όμως και άλλες δύο περιπτώσεις που μας δίνουν την εικόνα του Θεού και το θέμα το κάνουν απέραντα πλούσιο. Η μία από τις δυο, εκτός από αυτά που σας είπα, είναι ότι ο άνθρωπος είναι...

η εικόνα του Ιησού Χριστού, που είναι η εικόνα του αοράτου Θεού. Γιατί είναι η εικόνα του Ιησού Χριστού; Δεν λέει του Θεού Λόγου, λέει του Ιησού Χριστού, λένε οι Πατέρες. Το λέει και ο Απόστολος Παύλος. Γιατί είμαι η εικόνα του Ιησού Χριστού; Διότι ο Λόγος πήρε ανθρωπίνη φύση. Και, συνεπώς, βάσει αυτού του σχεδίου, του προτύπου που θα εγίνετο ο άνθρωπος, ή καλύτερα που έγινε ο Υιός του Θεού, θα εγίνετο ο άνθρωπος. Ο Αδάμ ιστορικά προηγείται, αλλά το αρχέτυπό του είναι ο Θεός Λόγος που θα γινόταν άνθρωπος. Βάσει αυτού έγινε ο Αδάμ. Συνεπώς, η εικόνα του Θεού

στον άνθρωπο δεν είναι παρά η εικόνα του Χριστού. Δηλαδή, η εικόνα του Θεού αναφέρεται —αυτό που δεν μπορούν να το καταλάβουν και οι θεολόγοι ακόμη, δεν το ξέρουν, να με συγχωρέσετε αυτό που το λέω— αναφέρεται και εις το σώμα. Πολλοί λένε, εκ των θεολόγων, λένε: «Στο σώμα αποκλείεται».

Όμως, αγαπητοί μου, ίσως αν ανοίξετε μια Δογματική, θα το δείτε αυτό να λέει: «Στο σώμα αποκλείεται». Και όμως ο άνθρωπος είναι η εικόνα του Θεού και βάσει και του σώματος ακόμα. Και του σώματος. Διότι είναι η εικόνα του Ιησού Χριστού, δηλαδή του Λόγου που θα γινόταν άνθρωπος. Θα το δείτε όμως πιο ωραία από αυτό που λέει τώρα ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

Είναι η άλλη θέσις. Άνθρωπος... εικόνα του Θεού, διότι απεικονίζει τον Άγιο Τριαδικό Θεό. Κατά τι τρόπο; Ακούσατέ το. Ο Θεός τού έδωσε νουν, λόγον και πνεύμα ζωής στο σώμα του. Ναι, ο νους είναι εικόνα του Πατρός. Ο λόγος, ο έναρθρος λόγος, είναι εικόνα του Θεού Λόγου. Και το πνεύμα που ζωοποιεί το σώμα του, το ζωοποιημένο του σώμα, δηλαδή αυτό που έχει ζωή, αυτό που λέμε ζωή, αυτό που λέμε ζωντανό κύτταρο, είναι εικόνα του Αγίου Πνεύματος. Είναι καταπληκτικό, αν θέλετε. Για μένα είναι καταπληκτικό.

Δεν ξέρω τι σας συγκλονίζει. Μη σας συγκλονίζει, αγαπητοί μου, να πάρετε δύο καλές κουβέντες για να έχετε καλές σχέσεις με την πεθερά σας και με τον πεθερό σας, με το σύζυγό σας και με τη σύζυγό σας. Και αυτά είναι ωραία, αλλά τα θεμελιώδη, τα βασικά, είναι αυτά που πρέπει να μας συγκλονίζουν πραγματικά. Είμαι εικόνα του Αγίου Τριαδικού Θεού. Ο νους προς τον Πατέρα, ο λόγος προς τον Υιόν και η ζωή στο σώμα μου προς το Άγιο Πνεύμα. Αυτά λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, δεν λέω τίποτα δικό μου. Προσέξτε τώρα εδώ να δείτε: όταν ήρθε το Πνεύμα το Άγιον, εναπέθεσε τη δική Του τη σφραγίδα. Διότι ο Πατήρ ήθελε να μας δώσει, να μας δημιουργήσει.

Ο Υιός μας κατασκεύασε. Όταν λέγει «ἔπλασεν ὁ Θεὸς χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς», προϋποθέτει χέρια. Ο Θεός όμως, ο αόρατος, δεν έχει χέρια, που δείχνει την ιδιαίτερη φροντίδα. Θέλει όμως και κάτι άλλο να δείξει: ότι είμεθα άμεσον δημιούργημα του Θεού Λόγου. Το ακούσατε; Πέστε μου, εδώ πού χωράει η θεωρία της εξελίξεως;

Καταγόμεθα δηλαδή από τον πίθηκο και άλλα παραμύθια και φληναφήματα και φλυαρίες; Πέστε μου, πού χωράει; Πουθενά δεν χωράει. Είμεθα άμεσον δημιούργημα. Μας λέγουν ότι εμείς, όταν λέμε αυτά, ως άνθρωποι είμεθα αλαζόνες και θέλουμε να δείξουμε πόσο έχουμε τάχα την αξία μας, ενώ δεν είμεθα παρά δημιουργήματα. Ευχαριστώ.

Δημιουργήματα της εξελίξεως, δηλαδή καταγόμαστε από ένα πίθηκο, από ένα μονοκύτταρο οργανισμό, από την νεκρά ύλη με την αυτόματο γένεση κ.λπ., κ.λπ. Δεν είναι θέμα αλαζονείας, αλλά αποκαλύψεως ευγενούς καταγωγής. Αυτό είναι όλο. Και μάλιστα μας το ζητάει ο Θεός αυτό.

Μια απορία, που μου την ερχόμενη φορά... Απόψε ερρίφθη, που λέει: τι θα πει «Ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε»; Ναι, βέβαια, εδώ θεούς η Παλαιά Διαθήκη ονομάζει τους δικαστάς. Αλλά όταν ο Χριστός είπε και χρησιμοποίησε το χωρίον αυτό για να τους απαντήσει γιατί έλεγε τον εαυτό Του Υιόν του Θεού και ότι δεν είναι ύβρις,

δεν λέγει η Γραφή ότι ο Θεός είπε

«Θεοί εστέ, υμείς δε αποθνήσκετε σαν κοινοί άνθρωποι, ως άνθρωποι», λέει, «αποθνήσκετε». «Εγώ σας απεκάλεσα θεούς». Εδώ έχει μυστικότερο χαρακτήρα το χωρίον, και τον μυστικό του χαρακτήρα τον αποκαλύπτει ο Ιησούς Χριστός με την απάντηση που έδωσε εις τους Εβραίους, που του είπαν: «Γιατί λες τον εαυτό σου Υιόν του Θεού;» Είδατε, λοιπόν; Εδώ βλέπουμε ότι ο άνθρωπος πραγματικά είναι ένας μικρός Θεός. Αυτό του το αποκαλύπτει ο Θεός και δεν είναι ανθρώπινη αλαζονία να λέμε ότι είμαστε αυτό που είμαστε. Και μακάρι να το καταλαβαίναμε αυτό που είμαστε, γιατί αυτό θα μας συγκλόνιζε και θα μας διόρθωνε και θα μας έκανε να επιστρέψουμε πίσω εις τον Άγιο Τριαδικό Θεό και όχι όλα τα άλλα τα οποία λέμε.

δήθεν τάχα ότι αυτό είναι η περηφάνια και εμείς γυρίζουμε τώρα, είμεθα ταπεινόφρονες, για να λέμε ότι καταγόμαστε από τον πίθηκο και άλλες φλυαρίες. Λοιπόν, ο άνθρωπος στην κατασκευή του φέρει τα σημεία και των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος. Αυτό είναι το πρώτο πλάνο, όταν το Πνεύμα του Θεού ήρθε να δώσει ζωή στο ανθρώπινο σώμα. Αλλά υπάρχει και ένα δεύτερον πλάνο. Το Πνεύμα του Θεού έρχεται να εγκατασταθεί μέσα εις τον άνθρωπο. Διότι, βέβαια, ο Θεός είναι ένας, γιατί είναι μία ουσία. Αλλά όταν, κατά κάποιο τρόπο, μερίζονται

—αν μου επιτραπεί να το πω έτσι ανθρώπινα και ας μου συγχωρηθεί από τον Θεό— μερίζονται τα διακονήματα των προσώπων της Αγίας Τριάδος, θα το λέγαμε έτσι. Δεν είναι —είπαμε, συγχωρεί ο Θεός— αλλά έτσι είναι και έτσι διατυπώνονται από τους Πατέρες: ο Πατήρ θέλει, ο Υιός δημιουργεί και το Πνεύμα το Άγιον συντηρεί. Λέγει, επί παραδείγματι, ο Απόστολος Παύλος: «Δεν γνωρίζετε», λέει στους Κορινθίους, «ότι τα σώματά σας» —προσέξτε, τα σώματά σας, δεν λέει οι ψυχές σας— λέει, «τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος, που κατοικεί μέσα σε εσάς»; Δεν είναι ναός του Υιού, δεν είναι του Ενανθρωπήσαντος Υιού.

Λέει ο Χριστός: «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει, καγώ εν αυτώ». Δεν λέει ο Χριστός ότι εκείνος που θα τηρήσει τις εντολές μου, «ελευσόμεθα»; Ποιοι ελευσόμεθα; Ποιοι ελευσόμεθα; Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα. «Και μονήν παρ’ αυτώ ποιήσομεν». Όλος ο Άγιος Τριαδικός Θεός κατοικεί στον άνθρωπο. Αλλά η Αγία Γραφή εξαίρει τα πρόσωπα όπως κρίνει. Άλλοτε αναφέρεται στον Πατέρα, άλλοτε στον Υιόν, άλλοτε στο Πνεύμα το Άγιο. Εδώ, λοιπόν, βλέπουμε ότι το Πνεύμα το Άγιο κατοίκησε εις τους πρωτοπλάστους. Έμενε μαζί τους, διότι απλούστατα

δημιουργήθηκαν οι άνθρωποι, είχαν ανάγκη της ζωής και της συντηρήσεως. Το Πνεύμα το Άγιον είναι εκείνο το οποίο θα συντηρούσε τους ανθρώπους. Και, αν το θέλετε, γι’ αυτό δεν θα πέθαιναν οι άνθρωποι. Ξέρετε γιατί λέγεται ο άνθρωπος πνευματικός; Όχι γιατί είναι κάτι που αναφέρεται εις το πνεύμα του, αλλά κάτι που αναφέρεται εις το Άγιον Πνεύμα. Διότι τώρα είναι βιολογικός και πεθαίνει. Όταν θα γίνει πνευματικός άνθρωπος, δηλαδή, δηλαδή θα διέπεται, θα κυβερνάται,

θα συντηρείται από το Πνεύμα το Άγιον, τότε δεν θα πεθαίνει. Γι’ αυτό ακριβώς λέγεται το σώμα μας μετά την Ανάσταση, λέγεται πνευματικό. Ο Απόστολος Παύλος τώρα μιλεί περί πνευματικού σώματος. Δεν εννοεί άυλον σώμα, αλλά σώμα συντηρούμενο από το Πνεύμα το Άγιον. Είναι οι άλλες φάσεις. Η πρώτη είναι αυτό που λέμε καθαρά ζωή και το άλλο είναι το Πνεύμα το Άγιον. Όταν το Πνεύμα το Άγιον φεύγει, μένει ζωή. Αλλά η ζωή χωρίς το Πνεύμα το Άγιο καταλήγει στον θάνατο, αυτό που λέμε βιολογικόν θάνατον. Τότε, μετά την Ανάσταση, θα πάρουμε το Πνεύμα το Άγιο κατά τρόπο που θα μας συντηρεί εις τους αιώνας των αιώνων. Δεν θα έχουμε πια ανάγκη από τη βιολογία που έχουμε στον κόσμο αυτόν, δηλαδή να φάμε για να ζήσουμε.

Εδώ λέγει τώρα κάτι πολύ ωραίο. Ο Αδάμ αμάρτησε ή αμαύρωσε την πρώτην πνοή του Θεού.

Αμαυρίζω. Αμαυρίζω, μουτζουρώνω. Είμεθα εικόνα, όπως λένε οι Πατέρες, ημαυρωμένη —ήταν το πρώτο «η»— ημαυρωμένη, να το πω πιο έτσι απλά ελληνικά. Αμαυρωμένη και, ακόμα πιο απλά ελληνικά, μαυρισμένη. Η εικόνα όμως, ό,τι και να κάνει ο άνθρωπος, δεν μπορεί να αλλάξει τα χαρακτηριστικά του σαν εικόνα του Θεού. Δεν μπορεί, και να το θέλει δεν μπορεί, διότι είναι εκ κατασκευής. Αλλά, εικόνα μαυρισμένη τώρα, έπρεπε να ανανεωθεί η πνοή.

Αυτό λέει τώρα εδώ: «Δεύτερον εμφύσημα τούτο». Λέει ο Άγιος Κύριλλος, διότι δίδει τώρα το εμφύσημα, δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο, στους μαθητάς. Και εδώ και κάτι ακόμα συγκλονιστικό: αποκαλύπτεται η ταυτότητα εκείνου που μας έδωσε τότε, στον Παράδεισο, όταν μας δημιούργησε —όχι στον Παράδεισο, γιατί μπήκε μετά ο άνθρωπος στον Παράδεισο—, μας δημιούργησε. Ποιος είναι; Είναι Αυτός που κατόπιν Τον είπαμε Ιησού Χριστό. Το φαντάζεστε; Ο Ιησούς Χριστός είναι ο Λόγος που μας έφτιαξε, γιατί Αυτός ενεφύσησε και δίδει το Πνεύμα το Άγιο. Με την πράξη Του, λοιπόν, αυτή ταυτοχρόνως

δηλαδή, όχι μόνο μας δίδει εκείνο το οποίο τρόπον τινά αμαυρίσαμε, αλλά ταυτοχρόνως αποκαλύπτει και την ταυτότητά Του, ο Θεός Λόγος. Και μάλιστα τώρα μαζί με την ανθρωπίνη Του φύση. Ο Άγιος Κύριλλος χρησιμοποιεί μια προφητεία του Ναούμ. Θα σας ξαναδιαβάσω την προφητεία: «Ανέβη εμφυσών εις πρόσωπόν σου, εξαιρούμενός σε εκ θλίψεως». Ανέβηκε φυσώντας στο πρόσωπό σου και σε εξαιρούμενος, σε γλίτωσε από τη θλίψη. Μάλιστα, πότε ανέβηκε, ερωτάει ο Άγιος Κύριλλος; Από τον Άδη. Διότι πότε ο Χριστός έδωσε το Πνεύμα το Άγιο στους μαθητάς; Μετά την Ανάστασή Του. Είναι καταπληκτική!

Καταπληκτική αυτή η προφητεία, καταπληκτική! Και μετά την Ανάστασή Του, λοιπόν, όταν ανέβηκε από τον Άδη, δίδει το Πνεύμα το Άγιο. Θα το δώσει πλήρως. Θα βάλει, μάλιστα, την εξής λέξη, θα βάλει τη λέξη «αυτοτελώς». Αυτοτελώς, αυτοτελώς. Αυτή τη λέξη θα χρησιμοποιήσει δύο φορές, μάλιστα, λίγο πιο κάτω, για να δείξει την πληρότητα. Οπότε, όταν θα ανέβει εις τον Πατέρα, τότε με πληρότητα το Πνεύμα το Άγιον θα κατέβει στους μαθητάς. Μη μου πείτε ότι όταν ενεφύσησε ο Χριστός έδωκε το Πνεύμα το Άγιον δυνάμει και στην Πεντηκοστή επεφύλαξε το ενεργεία. Μη μου το πείτε.

Λέγει σαφώς εδώ ο Άγιος Κύριλλος, που ερμηνεύει: το έδωσε ενεργεία και όταν ενεφύσησε και στην Πεντηκοστή. Και τι σημαίνει όταν λέγει, κατά την προφητεία, «εξαιρούμενός σε εκ θλίψεως»; Ότι θα σε εξαιρέσει, θα σε γλιτώσει δηλαδή, θα σε βγάλει από τη θλίψη. Ποια είναι αυτή η θλίψη; Είναι η κατεξοχήν και κορυφαία θλίψη που λέγεται θάνατος, διότι όλες οι άλλες θλίψεις είναι κατώτερες του θανάτου. Η κατεξοχήν θλίψη είναι ο θάνατος. Εδώ δεν υπενθυμίζει αυτό που σας είπα προηγουμένως, πώς δηλαδή θα πάρει ο άνθρωπος εκ δευτέρου το Πνεύμα το Άγιο και όταν θα γίνει η Ανάσταση των νεκρών;

Πια θα έχει πνευματικό σώμα, δηλαδή διοικούμενον από το Πνεύμα το Άγιο, και δεν θα πεθαίνει πλέον. Θα σε βγάλει, λοιπόν, από τη θλίψη, δηλαδή από τον θάνατο. Αλλά ας προχωρήσουμε. «Αλλά δίδωσι μεν νυν την χάριν· επιδαψιλεύεται δε επί πλέον και φησί προς αυτούς· έτοιμος μεν ειμί του δούναι και νυν, ουχί δε το αγγείον χωρεί. Τέως μεν ουν λάβετε την χάριν, όσην χωρείτε· εκδέχεσθε δε και πλείονα». Αλλά τώρα, λέγει, δίδει τη χάρη, αλλά επιδαψιλεύεται, δηλαδή δίδει με αφθονία επί πλέον.

Περισσότερον. Πότε; Κατά την Πεντηκοστή. Και τους λέγει: «Είμαι έτοιμος να σας δώσω και τώρα, και νυν, αλλά το αγγείον σας δεν χωράει». Εδώ θα σχολιάσουμε. Το Πνεύμα το Άγιο έρχεται στους μαθητάς Του υπό τη μορφή φυσήματος, πνοής. Εκεί δε, την Πεντηκοστή, υπό τη μορφή και

πνοής, μάλιστα βιαίας πνοής, αλλά και πυρός, πύρινες γλώσσες. Είναι, λοιπόν, το ίδιο γεγονός. Και τώρα λέει: «Αν είσαστε έτοιμοι, εγώ σας δίνω το Πνεύμα το Άγιον», δηλαδή πλήρως, αλλά τα αγγεία σας δεν χωρούν. Και ποια είναι τώρα τα αγγεία του καθενός, το αγγείο του καθενός; Κάπου αλλού, λέγει ο Άγιος Κύριλλος, το Πνεύμα το Άγιο μοιάζει με έναν ωκεανό. Ό,τι δοχείον διαθέτεις, τόσο νερό θα πάρεις. Αν διαθέτεις μόνο μία φούχτα με το χέρι σου, το ένα, θα πάρεις όσο χωράει μόνο η μία σου φούχτα ή χούφτα, όπως θέλετε πάρτε το. Αν βάλεις και τα δυο μαζί τα χέρια σου,

διπλασιάζεις, τετραπλασιάζεις μάλλον τον χώρο. Αν πάρεις έναν κουβά, παίρνεις πιο πολύ. Αν πάρεις μαζί σου ένα τεπόζιτο, βάζεις πιο πολύ. Το θέμα δεν είναι θέμα ωκεανού, είναι θέμα δικής σου χωρητικότητας. Δεν είναι θέμα Αγίου Πνεύματος, είναι θέμα δεκτικότητας δικής σου. Εδώ όμως, όταν λέει ο Άγιος Κύριλλος, ως να τους έλεγε ο Κύριος: «Και τώρα σας τον δίνω. Έχετε δοχεία, έχετε αγγεία». Τι ακριβώς είναι αυτό το δοχείον, αγαπητοί μου, το αγγείον; Διότι τι προσετέθη εις τους μαθητάς από την ημέρα της πρώτης Αναστάσεως του Χριστού, του Πάσχα, έως την Πεντηκοστή; Πέρασαν πενήντα ημέρες. Τι προσετέθη;

Ομιλεί περί αγγείου, που τώρα δεν είναι μεγάλο το αγγείον αυτό. Υπήρχε αγγείον, αλλά λίγο. Ποιο είναι, λέτε; Ξέρετε; Φαντάζεστε ότι οι μαθητές ακόμα δεν είχαν συλλάβει ποιος ήταν ο Κύριος. Δεν μπόρεσαν να συλλάβουν ότι είναι ο Κύριος της δόξης του Ισραήλ που ενηνθρώπησε. Δεν το είχαν ακόμα συλλάβει αυτό. Αν το είχαν συλλάβει, θα είχαν πολύ διαφορετική συμπεριφορά. Πρώτα πρώτα, λίγο προ του Σταυρού, στον Μυστικό Δείπνο, λίγο προ —τα λέγαμε κάποιες ώρες πριν—, άρχισαν να αισθάνονται άσχημα οι μαθητές και, όταν τους είδε ο Κύριος να αισθάνονται άσχημα, τους είπε το «Μη ταρασσέσθω υμών η καρδία, μηδέ δειλιάτω» και τους είπε ότι «ο Πατήρ μου μείζων μού εστιν». Αν υποτεθεί ότι εμένα με βλέπετε ως διδάσκαλον, μόνον άνθρωπον, ψιλόν άνθρωπον —το «ψιλόν» με ιώτα—, γυμνόν άνθρωπον, σκέτον άνθρωπον, σας λέω: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερος από μένα» σε σχέση με το πώς με θεωρείτε εμένα. Αν με βλέπετε μόνον άνθρωπο, αυτή είναι η ερμηνεία του χωρίου «Ο Πατήρ μου μείζων μού εστιν». Αυτή είναι η ερμηνεία, η σωστή ερμηνεία. Προσέξτε, γιατί υπάρχουν πάρα πολλές ερμηνείες. Συνεπώς, τι φοβόσαστε; Αυτό δεν προδίδει ότι οι μαθηταί δεν γνώριζαν τον Ιησούν Χριστόν; Είναι ολοφάνερο. Ύστερα...

Τους είπε ο Κύριος ότι θα σκανδαλιστούν. Λέει: «Απόψε θα σκανδαλιστείτε μαζί μου». Ποιος ο σκανδαλισμός, ξέρετε; Κατά το «Πατάξω τον ποιμένα και διασκορπισθήσονται τα πρόβατα». Ποιος είναι ο ποιμήν; Ο Χριστός. Ποια τα πρόβατα; Οι μαθητές. «Πατάξω», θα χτυπήσω, λέει, τον ποιμένα, θα συλληφθεί δηλαδή ο Χριστός, θα δικαστεί και θα σταυρωθεί, και τα πρόβατα θα σκορπιστούν. Οι μαθητές πήγαν και κρύφτηκαν. Και τους είπε ο Κύριος να μη σκανδαλιστούν. «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε», τους είπε. Δηλαδή, μένετε ξύπνοι, όταν τους άφησε για να πάει λίγο πιο πέρα να προσευχηθεί, «και προσεύχεσθε για να μην πέσετε σε πειρασμό». Τι πειρασμό; Του ποιος είμαι εγώ. Δηλαδή, συνελήφθη ο διδάσκαλός μας· τότε ποιον ακολουθήσαμε εμείς τρία χρόνια;

Τότε μπήκαν στον μεγάλο πειρασμό, τον μεγάλο σκανδαλισμό. Ποιος είναι ο διδάσκαλός σας; Και ύστερα, αν το θέλετε, αν ήξεραν ότι είναι ο Κύριος της Δόξης, ο οποίος υπέστειλε τη δόξα Του, λέει, την έκρυψε, την περιέκρυψε τη δόξα Του, για να μην φανεί ποιος είναι, αν εγνώριζαν, θα έφευγαν από κοντά Του; Θα πήγαιναν να κρυφτούν; Θα κλείδωναν το υπερώον διά τον φόβον των Ιουδαίων; Αναμφισβήτητα όχι. Άρα δεν εγνώριζαν ποιος είναι ο Ιησούς. Στον Σταυρό το αποκορύφωμα του σκανδάλου: σταυρώθηκε ο διδάσκαλος. Οι δύο προς Εμμαούς: «Και ημείς ηλπίζομεν ότι αυτός θα ήταν ο Μεσσίας».

συμπασιτούτης, αλλά να λέει... Με όλα αυτά, «τρίτην ταύτην ημέραν άγει». Πάμε στην τρίτη ημέρα που όλα αυτά έγιναν, που οι άρχοντές μας Τον σταύρωσαν. Μας είπαν οι γυναίκες, κάποιες γυναίκες από τον κύκλο μας, ότι ανεστήθη —σαν να λέγαν, ποιος τις πιστεύει;— και ότι είδαν αγγέλους, που τους είπαν οι άγγελοι ότι ανεστήθη —σαν να λέγαν, ποιος τις πιστεύει;—. Διότι, αν είχαν πιστέψει οι δύο προς Εμμαούς, δεν θα έμεναν στα Ιεροσόλυμα. Γύρισαν όμως, όταν αναστήθηκε ο Χριστός. Τον είδαν, γιατί μαζί τους επήγαινε. Τα λέγανε αυτά στον ίδιο τον Χριστό. Τι ωραίο, ε; Τι ωραίο! Και γυρίζουν πίσω αμέσως, την ίδια ώρα, να το πουν στους μαθητάς. Και εκεί εμφανίζεται ο Κύριος αναστημένος. Και μετά την Ανάσταση ακόμα δεν ξέρουν ποιος είναι. Καταπληκτικό πράγμα!

Ο διδάσκαλος. Ποιος είναι όμως ο διδάσκαλος;

Διότι... Διότι ακόμα δεν είχαν την πλήρη γνώση και δεν μπορούσαν να πάρουν το Πνεύμα το Άγιο πολύ. Διότι το Πνεύμα το Άγιο θα το έπαιρναν όταν θα διαπίστωναν ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός. Και, αγαπητοί μου, εδώ είναι ένα πάρε-δώσε δύο πραγμάτων. Είναι η γνώση που χαρίζεται από το Πνεύμα το Άγιο για να πάρει ο άνθρωπος περισσότερη γνώση, για να πάρει πιο πολύ Άγιο Πνεύμα, για να πάρει πιο πολλή γνώση, για να πάρει πιο πολύ Άγιο Πνεύμα.

Μία ανάδραση, ένα πάρε-δώσε, μία ανάδραση. Είχαν ανάγκη από το Πνεύμα το Άγιο. Τους το δίνει ο Κύριος με μέτρο. Ενεφύσησε· «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Με αυτό θα μπορούσαν καλύτερα να γνωρίσουν τον Κύριο, αλλά την πληρότητα πότε θα την πάρουν; Στην Πεντηκοστή. Αυτό ήταν, που δεν ήσαν έτοιμοι να δεχθούν την πληρότητα του Αγίου Πνεύματος. Θέλατε ακόμα; Έπρεπε να δεχθούν διδασκαλία συμπληρωματική. Και η συμπληρωματική διδασκαλία τι ήταν; Ότι τους δίδαξε ο Κύριος 40 ημέρες μετά την Ανάσταση, που λέγει το πρώτο κεφάλαιο των Πράξεων. Τους ομίλει περί των μυστηρίων της Βασιλείας του Θεού. Άρα, λοιπόν, οι μαθητές δεν ήσαν ακόμη έτοιμοι. Γι' αυτόν τον λόγο έρχεται κατόπιν η

Πεντηκοστή για να ολοκληρώσει το πράγμα. Και αν μου πείτε σαν απορία: «Και γιατί αυτό έγινε δέκα ημέρες μετά την Ανάληψη του Χριστού;» Ο Κύριος τους είπε ότι: «Μη χωρίσετε, μείνετε εδώ στα Ιεροσόλυμα· οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας». Δηλαδή γρήγορα, σύντομα. Δεν τους είπε πότε. Να τους πει... Ξέρετε, στην Αγία Γραφή οι λέξεις «ημέρες» ή οι φράσεις «πολλές ημέρες», «λίγες ημέρες» δεν είναι όπως σήμερα θα λέγαμε λίγες ημέρες, ας πούμε δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε μέρες. Στη Γραφή πολλές φορές εκφράζονται διαστήματα, μάλιστα οι εν ταις ημέραις εκείνες, οι πολλές, είναι χρόνια. Ακούστε, είναι χρόνια και στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται έτσι. Συνεπώς, πόσες ημέρες; «Οὐ μετὰ πολλάς».

«Ταύτας ἡμέρας». Ναι, πολύ καλά. Πόσες; Τους άφησε να περιμένουνε και τους έμαθε να περιμένουνε, που σημαίνει ότι, για να πάρεις το Πνεύμα του Θεού, θα περιμένεις, θα περιμένεις, θα καταρτίζεσαι και θα περιμένεις και θα το παίρνεις λίγο-λίγο. Το ακούσατε; Λίγο-λίγο. Κατά τη γνώση σου, κατά την πίστη σου, κατά τα έργα σου, θα παίρνεις και Πνεύμα Άγιον. Και με αυτό θα προχωρείς για να αποκτήσεις πιο πολλή γνώση, πιο πολλή πίστη, πιο πολλή αρετή, για να πάρεις πιο πολύ τώρα το Πνεύμα το Άγιον, το οποίον αφαιρείται και προστίθεται, αίρεται και δίδεται.

«Καὶ τὸ Πνεῦμά σου τὸ Ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ’ ἐμοῦ». Μη το πάρεις, μη το σηκώσεις, μη μου το αφαιρέσεις. Βλέπετε; Δίδεται, παίρνεται πίσω, προστίθεται, αφαιρείται. Λοιπόν, αυτός είναι ο λόγος που τους είπε αυτό. Αυτό: «Τέως μὲν οὖν λάβετε τὴν χάριν, ὅσον χωρεῖτε», όσο μπορείτε να πάρετε τη χάρη, «ἐκδέχεσθε δὲ καὶ πλείονα», και περιμένετε και περισσότερα. Είπε δε, τους είπε μετά την Ανάσταση: «Καθίσατε ἐν τῇ πόλει Ἱερουσαλήμ, ἕως ἂν ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους». Έως ότου, λέγει, ντυθείτε δύναμη εξ ύψους. Το ενθυμείσθε, στο

πρώτο κεφάλαιο των Πράξεων των Αποστόλων. Σας κάνει εντύπωση αυτό το «ἐνδύσησθε», να ντυθείτε; Δεν λέει «θα λάβετε», λέει «θα ντυθείτε». Μας το εξηγεί ο Άγιος Κύριλλος: «Νῦν λάβετε μερικῶς». Πότε; Τώρα. Το «νῦν» πότε; Τώρα. Τώρα που σας εμφυσώ. Α, λάβετε μερικώς. Αυτοτελώς, συνεπώς, Πεντηκοστή. Σε δύο σημεία, τόσο καθαρά. Τότε φορέσετε αυτοτελώς, τότε το Πνεύμα το Άγιο θα το φορέσετε πλήρως. Αυτοτελώς, που σας είπα προηγουμένως, πλήρως. Γιατί είναι μια εικόνα αυτό: «Ὁ γὰρ ἐνδυόμενος ὑπὸ τῆς στολῆς πανταχόθεν περιέχεται».

Βάζουμε, λέει, τη στολή μας, σημαίνει σκεπάσαμε όλο μας το σώμα. Πανταχόθεν, από παντού. Δηλαδή είμαστε τώρα σκεπασμένοι με τη στολή, που θα πει θα πάρετε το Πνεύμα το Άγιο εξ ολοκλήρου και θα σας γεμίσει εξ ολοκλήρου. Δηλαδή δεν θα υπολείπεστε πλέον από πλευράς Πνεύματος Αγίου. Αυτό θα πει «θα ντυθείτε», «ἐνδύσησθε». «Μὴ φοβηθῆτε», φησίν, «ὅπλα διαβόλου καὶ βέλη». Μην φοβηθείτε πλέον τα όπλα του διαβόλου και τα βέλη. «Φορέσετε γὰρ δύναμιν Πνεύματος Ἁγίου», διότι έχετε ντυθεί τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. «Μνημονεύετε δὲ τῶν ἀρτίως εἰρημένων»,

«Πνεῦμα οὐ μερίζεται, ἀλλ’ ἡ δι’ αὐτοῦ χάρις». Θυμηθείτε εκείνα που πρόσφατα σας είπα, ότι το Πνεύμα δεν χωρίζεται, «οὐ μερίζεται», αλλά η χάρις χωρίζεται. Συνεπώς, το Πνεύμα το Άγιον το πήραν όταν ενεφύσησε ο Χριστός, αλλά τη χάρη την πήραν μερικώς και την Πεντηκοστή την πήραν πλήρως. Τι χωρίστηκε, λοιπόν; Όχι το Πνεύμα το Άγιο. Πήρανε τώρα ένα κομματάκι του Αγίου Πνεύματος και μετά πήραν το υπόλοιπο; Δεν μερίζεται το Πνεύμα το Άγιο, αλλά τη χάρη πήραν μερικώς τώρα, πλήρως μετά. Και έρχομαι τώρα εις την 13η παράγραφο.

«Ἀνῆλθε τοίνυν ὁ Ἰησοῦς εἰς οὐρανούς, καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ἐπλήρωσεν. Εἶπε γὰρ πρὸς αὐτούς· ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν».

Ανήλθε ο Ιησούς εις τους Ουρανούς και επραγματοποίησε την υπόσχεση, γιατί τους είπε: «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο». Μια μικρή παρατήρηση. Όσοι κρατάτε βιβλίο, λέει: «Ἀνῆλθε τοίνυν ὁ Ἰησοῦς εἰς οὐρανούς καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ἐπλήρωσε». Πρόκειται περί τυπογραφικού λάθους. Δεν είναι «απαγγελία», είναι «επαγγελία». Εξάλλου και λίγο πιο κάτω, ίσως να το πούμε σήμερα, αναφέρεται σε αυτήν την επαγγελία, λέει την υπόσχεση. Ενώ άλλο πράγμα σημαίνει η λέξη «απαγγελία».

Ανήλθε, λοιπόν, ο Ιησούς εις τους Ουρανούς. Μάλιστα, ξέρετε ότι πολλά πράγματα έπρεπε να γίνουν. Γι' αυτό στα θέματα της πίστεως υπάρχει, υπάρχει... Τι να σας πω, δηλαδή; Υπάρχουν απύθμενα μυστήρια, ατελείωτα. Η κατανόησή των δεν πρόκειται ποτέ να φτάσει εις τον πυθμένα, ποτέ. Και ενώ διαβάζουμε τη Γραφή, γραμμένα όλα αυτά με μία καταπλήσσουσα λιτότητα και απλότητα, τόσο που να λέμε: «Αυτή η απλότητα κρύβει τέτοια μυστήρια, τέτοια δύναμη και τέτοια μυστικά!» Εξάλλου, αυτό είναι κάτι πολύ θεϊκό: το να προσφερθεί κάτι με πολλή απλότητα και να υπάρχει ένα φοβερά μεγάλο μεγαλείο. Προσέξτε.

Για να πάρουν τώρα την πληρότητα του Αγίου Πνεύματος, όχι μόνο διότι τα αγγεία τους ήταν ρηχά και μικρά, υπήρχε κι άλλος λόγος. Έπρεπε να ανέλθει ο Υιός εις τον Ουρανόν για να κατέλθει ο άλλος Παράκλητος. Όταν λέγει «ἄλλον Παράκλητον», οίκοθεν εννοείται ότι ο Ιησούς λέγεται Παράκλητος. Και οι δύο, λοιπόν, είναι οι Παράκλητοι. Και λέγονται Παράκλητοι, διότι είναι εκείνοι που ήλθαν εις τον κόσμο διά να παρηγορήσουν, ενισχύσουν, βοηθήσουν, φωτίσουν τους ανθρώπους. Γι' αυτό λέγονται Παράκλητοι. Ο Πατήρ δεν λέγεται Παράκλητος.

Ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιο. Θα σας θυμίσω τη φιλοξενία του Αβραάμ με τους τρεις αγγέλους, εις τύπον της Αγίας Τριάδος. Λέω θα σας θυμίσω γιατί σας το έχω πει φέτος, όχι πέρσι. Πέρσι που σας είπα ότι τα δύο πρόσωπα που κατέβηκαν εις τα Σόδομα είναι εις τύπον του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αυτοί οι δύο που κατέβησαν, οι δύο, δηλαδή Υιός και Άγιον Πνεύμα, διὰ μὲν τὸν Λὼτ ήσαν Παράκλητοι, διὰ δὲ τὰ Σόδομα ήσαν τιμωροί, διότι, λέει, «ἔβρεξεν ὁ Κύριος παρὰ Κυρίου».

Αυτή τη φράση: «Ἔβρεξεν πῦρ καὶ θεῖον ὁ Κύριος παρὰ Κυρίου», κατά το «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου», που λέει κατά τον εκατοστόν ένατον ψαλμό. «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου», λέει ο Δαβίδ. Εδώ, ο Κύριος από τον Κύριον έβρεξε, ο Κύριος από τον Κύριον. Άρα, λοιπόν, Κύριος ο Πατήρ, Κύριος ο Υιός, Κύριος το Πνεύμα το Άγιο. Αλλά ένας είναι ο Κύριος, μία είναι η Κυριότης. Και εδώ θα επαναλάβω ότι τα δύο πρόσωπα έρχονται τιμωροί του κόσμου, Παράκλητοι του Λωτ. Είναι, λοιπόν, Παράκλητοι. Και στην πληρότητα τα δύο πρόσωπα αυτά, εκεί ήταν μια μικρογραφία.

Στον κόσμο που ήρθε ο Υιός, ήρθε και το Πνεύμα το Άγιον. Έπρεπε όμως ακόμα να ανέλθει ο Υιός. Γιατί; Διότι έπρεπε να ανεβεί η ανθρωπίνη φύσις. Αυτό σας το έλεγα και κάπου πρόσφατα, αν θυμάμαι καλά. Να ανέλθει η ανθρωπίνη φύσις, ώστε ο Πατήρ, βλέποντας τον Υιόν, να δικαιώσει τους ανθρώπους, επειδή ο Υιός φοράει την ανθρωπίνη φύση. Και έτσι δικαιώνονται οι άνθρωποι εις το πρόσωπο του αγαπημένου Υιού, ο οποίος έχει την ανθρωπίνη φύση. Έπρεπε, λοιπόν, να ανέβει εκεί.

Εκεί ο άνθρωπος, δηλαδή η ανθρωπίνη φύσις, και έτσι δικαιώνονται οι άνθρωποι. Και ακόμα κάτι άλλο. Έπρεπε να ανέβει εκεί ο Υιός για να ανοίξει τον δρόμο, ως «πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς», για να ανέβουμε και εμείς εκεί, εις τους κόλπους του Πατρός, δηλαδή στη Βασιλεία του Θεού. Πόσα πράγματα, πόσα πράγματα, πόσα πράγματα μπορεί να κατανοεί κανείς μέσα σε αυτές τις απλές γραμμές!

Το «ἐρωτήσω», το είδατε, λέει: «Ἐγώ», λέγει, «ἐρωτήσω τὸν Πατέρα». Ερωτώ, όπως ξέρετε, θα πει παρακαλώ. «Ἐρωτῶ σε, ἔχε με παρῃτημένον», στην παραβολή των καλεσμένων εκεί στο δείπνο. Δηλαδή, «σε παρακαλώ, άφησέ με». Ώστε, λοιπόν, «ἐρωτῶ» θα πει «παρακαλώ», στην αρχαία γλώσσα, θέλει να εννοείται. Και εδώ λέγει ο Υιός ότι θα παρακαλέσει τον Πατέρα. Γιατί; Γιατί παρακαλεί τον Πατέρα; Διότι είναι ο αντιπρόσωπός μας στον Ουρανό, για λογαριασμό μας, που είμαστε οι φοβεροί φταίχτες και ένοχοι και υπόδικοι, και παρακαλεί, που σημαίνει είναι Μεσίτης μας. Αυτό θα πει «παρακαλεί»: είναι μεσίτης, μεσιτεύει. Και μεσιτεύει όχι με λόγια απλώς, αλλά η μεσιτεία είναι αυτή η ανθρωπίνη φύσις, την οποία σας είπα προηγουμένως. Βλέπει ο Πατήρ και συγχωρεί τους ανθρώπους. Συνεπώς, η ανθρωπίνη φύσις είναι η μεσιτεία, η ανθρωπίνη φύσις είναι η παράκληση προς τον Πατέρα, και αυτή η ανθρωπίνη φύσις έπρεπε να φτάσει εκεί, στον Ουρανό. «Ἐκαθέζοντο ἐκδεχόμενοι τὴν παρουσίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς, ἐνταῦθα, ἐν τῇ πολυτάφῳ ταύτῃ Ἱερουσαλήμ». Ημέτερον...

«Ὑμέτερον γὰρ καὶ τοῦτο τὸ ἀξίωμα, καὶ λαλοῦμεν οὐ περὶ τῶν παρ’ ἑτέροις γεγενημένων ἀγαθῶν», και λοιπά, «ἀλλὰ περὶ τῶν παρ’ ἡμῖν καὶ χαρισμένων». Προσέξτε κάτι εδώ. «Ἐκαθέζοντο ἐκδεχόμενοι». «Ἐκαθέζοντο» θα πει εκάθοντο, εκάθηντο, καθόντουσαν. Αγαπητοί, «ἐκδεχόμενοι». «Ἐκδέχομαι» θα πει περιμένω. Σας το είπα προηγουμένως, γιατί τους άφησε να περιμένουν. Αγαπητοί, προσέξτε. Πολύ θέλω να προσέξετε σε ένα σημείο. Δυο φορές μας είπε ο Χριστός να περιμένουμε. Δυο φορές. Η μία ήταν όταν μας είπε για τον Παράκλητο.

Η άλλη ήταν όταν, ό,τι αφορά στο πρόσωπο το δικό του, του Υιού το πρόσωπο, όταν δείτε, λέει, να γίνονται αυτά που γίνονται, τα σημάδια που έδωσε για το τέλος του κόσμου, το τέλος της ιστορίας, τότε, λέγει, σηκώστε τα κεφάλια σας προς τον ουρανό

και... και περιμένετε τη δική μου την έλευση. «Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα ἀπὸ τὸν Οὐρανόν». «Σωτῆρα ἀπεκδεχόμεθα», λέγει η Γραφή, «ἀπὸ τὸν Οὐρανόν». Λοιπόν, δύο φορές μας είπε να περιμένουμε. Η μία για τον έναν Παράκλητον, το Πνεύμα το Άγιο, και η άλλη διά τον Υιόν, τον άλλον Παράκλητον. Το πρώτο έγινε σε δέκα χρόνια.

σε δέκα ημέρες, γιατί αυτά τους τα λέει την ώρα λίγο πριν αναληφθεί στον Ουρανό. Και η πρώτη παραγγελία να περιμένουν δικαιώθηκε και πραγματώθηκε. Ήρθε ο Παράκλητος σε δέκα ημέρες. Περιμένουμε τη δεύτερη παραγγελία, να τον περιμένουμε από τον Ουρανό. Και εφόσον η πρώτη πραγματοποιήθηκε, τότε οπωσδήποτε και η δευτέρα θα πραγματοποιηθεί. Γι' αυτό περιμένουμε τον Χριστό να έλθει. Και αυτό είναι μια απόδειξη: αφού ήρθε το Πνεύμα το Άγιο, θα έρθει και ο Υιός.

Βλέπετε ότι η πίστη έχει πολλές μαρτυρίες. Πού είναι εκείνοι που λέγουν ότι ό,τι λέγουν και πότε και πώς και πότε και πώς; Δεν έχει κανείς παρά να μελετά τη Γραφή και εκεί μέσα θα βρίσκει όλες αυτές τις μαρτυρίες που έδωκε ο Κύριος και για τον δικό Του ερχομό. Αγαπητοί μου, πρώτα ο Θεός, θα συνεχίσουμε την ερχομένη Δευτέρα.