Catecheses of St Cyril 131 | 03-10-1988

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

And so, my dear friends, where had we reached last year when we stopped our study of Saint Cyril? I will tell you, because of course you do not remember. I am in Saint Cyril’s Sixteenth Catechetical Lecture, which concerns the Holy Spirit. It is a very interesting catechesis, because it speaks about the Spirit of God and gives us a great many signs and characteristics that unquestionably help us. It is enough to say that the Spirit of God is the One who abides in the Church, and the Spirit of God is the One who accomplishes everything within the Church. What we call the spiritual life is nothing other than life in the Holy Spirit. Therefore, the presence of the Holy Spirit in our lives and in the Church is of fundamental importance, and so is the knowledge we ought to have concerning the Holy Spirit. We are at paragraph seventeen of this catechesis. In the preceding paragraph, Saint Cyril explained that the Spirit of God enabled the prophets to see the past, the present, or the future. That is where we are, and now we read paragraph seventeen:

“Peter was not present with Ananias and Sapphira when they sold their property, but through the Spirit he was present.” You remember that incident. There are many other incidents as well, which of course I will not describe, so that we are not delayed. You remember the incident involving the Apostle Peter. It is recorded in the Acts of the Apostles. Ananias and his wife Sapphira had been baptized and were Christians. They saw others selling their fields,

so they too sold a field and brought the money to the Apostles. But they did not bring all the money. As husband and wife, they made an unholy agreement with each other: they would give a little, keep much for themselves, freely eat at the common tables, and also enjoy the good reputation of having been benefactors. Naturally, as the Apostle Peter told them, they had every right either to sell or not to sell; and if they sold it, the money remained under their authority. The whole wickedness lay in their use of this lie. Saint Cyril now says: When Ananias came and said, “I have brought this money from the sale of the field,” had Peter been present when he made that agreement with his wife?

No. What, then, enabled the Apostle Peter to know about it? The Holy Spirit. He illumined Peter so that he could see the entire history behind the deed. That is why Peter said to Ananias, “What made you lie to the Holy Spirit?” He does not say that he lied to Jesus Christ; he says that he lied to the Holy Spirit. For the Holy Spirit is present in the Church, and it was the Holy Spirit who gave Peter the knowledge to discern this entire affair. “Why,” he says, “has Satan filled your heart, so that you should lie

to the Holy Spirit?” Why did the devil come and fill your heart with his presence, bringing you to the point of lying to the Holy Spirit? “There was no accuser.” There was no third person standing nearby to accuse Ananias. “There was no witness.” No witness was present. “From where, then, came the knowledge of what had happened?” How did Peter know what had taken place? “While it remained unsold, did it not remain yours? And after it was sold, was it not under your authority? Why have you conceived this deed in your heart?” What made you do this? “Through the grace of the Spirit, the unlearned Peter knew what not even the wise men of the Greeks knew.”

Peter, he says, learned through the grace of the Holy Spirit what not even the wise men of the Greeks were able to know. Do you see, then? The presence of the Holy Spirit comes to holy people and reveals the hidden things of others. Who reveals them? The Holy Spirit. Indeed, the Apostle Paul says this so that you do not imagine it belongs only to the realm of the prophets. He says that if someone enters your assembly, and then someone in the congregation who has been illumined by the Spirit of God rises and discloses that person’s life, the visitor will be astonished and will come to believe in God, in Jesus Christ.

The One who reveals another person’s life is the Holy Spirit. Saint Cyril gives a similar example concerning Elisha, the prophet who had been a disciple of the Prophet Elijah: “After Elisha had freely healed Naaman’s leprosy, Gehazi accepted payment for the achievement of another, receiving wages for something he had not accomplished.” He took money from Naaman and hid it in darkness. But darkness is not hidden from a saint. When Gehazi returned, Elisha questioned him. Just as Peter later asked about the field and its price, so Elisha examined Gehazi.

Elisha knew not only where he had gone, but also what he had done. “You came out of darkness, and into darkness you shall go. You sold the healing of the leper, and you shall inherit his leprosy. I,” he says, “fulfilled the command of Him who said, ‘Freely you have received; freely give.’ But you have sold grace. Receive, then, the consequence of your sale.” And what did Elisha say to him? “Did not my heart go with you?” It was not that I myself was there, though confined within my body; rather, the Spirit given to me by God saw things far away and clearly showed me what was happening elsewhere. I read the whole passage so that I could now tell you the story. Once, you see...

a Syrian named Naaman came to Elisha. He had learned of the Prophet Elisha’s renown from a young girl whom the Syrians had taken captive. When her master, the commander Naaman, contracted leprosy, she said, “Why do you not go to my homeland and ask the Prophet Elisha to heal you?” So Naaman came to be healed. It is, of course, a long and very important story. But to be brief, the prophet sent him to wash seven times in the Jordan River. At first Naaman doubted the instruction, but in the end he accepted it and was healed. He then returned to give the prophet rich gifts. The prophet did not come out of his house, but told his servant Gehazi, “Tell him to go in peace, and nothing more.” Nothing more—neither money nor even a garment. Naaman had extremely costly garments that he wished to give the prophet. But no: let him go in peace and return to his homeland. Here the prophet is saying, “I learned to receive freely and to give freely.” “I learned this from my Lord,” says the Prophet Elisha. Gehazi saw those goods and coveted them. “What foolishness! My master, my lord, is taking none of these things.” Naaman departed, but Gehazi could not withstand the temptation.

Once Naaman had gone some distance, Gehazi ran after him, caught up with him, and said, “You see, some visitors have come to us, and my master, my lord Elisha, told me to ask you for a few garments and some money.” “Very well,” said Naaman. “Gladly.” And so he gave them to him. The servant took them with great delight, carried them secretly into the cellar of the house, and hid them. Then Gehazi appeared before Elisha as though nothing had happened. “Gehazi, where were you?” Elisha asked. “I was here. I did not go anywhere.” “Gehazi, when you went to meet Naaman, I was with you and saw you.” Oh, how fearful this is! Listen to this; listen carefully.

“I was indeed shut up within the house, but the Spirit whom God had given me”—which Spirit? The Holy Spirit—“enabled me to see things far away, and clearly showed me what was happening elsewhere.” He showed me in detail what was taking place in another place. Why did you do this? Because you did this, you sold the grace of God. Therefore, Naaman’s leprosy will come upon you.

And Naaman—forgive me, Gehazi—was never healed. He died a leper. Indeed, you can go and read this in Fourth Kingdoms, chapter five. It is worth reading; go and see. Gehazi, it says, began making all kinds of plans: “With these garments I shall buy a few fields and some olive trees, establish a household, and live better.” Do you hear this? Do you hear? It is fearful. Saint Cyril now says: “Do you see how the Spirit not only removes ignorance, but also instills knowledge?”

The Spirit of God does not merely take away ignorance; He also places knowledge and sure awareness within us. Do you see how the Holy Spirit illumines souls? My dear friends, I do not know whether you sometimes become afraid when you hear that a person may possess spiritual discernment and see hidden things. Perhaps you fear that if you go to such a person, he will expose you. Yes, this is what spiritual discernment means: with the help of the Holy Spirit, he sees into your soul. At times he sees a grave sin and makes it known; and sometimes he may even reveal it in the presence of others.

It may be revealed publicly. How and when does that happen? When God, in His providence, determines that it must be publicly revealed. All these things are the work of the Spirit of God. Remember the Prophet Elijah. Did he not expose the entire plot of Ahab and Jezebel? Ahab was distressed because he could not obtain Naboth’s field. He had, of course, asked to buy it.

Naboth would not sell it. “No, my king,” he said, “I will not sell it; it is my ancestral inheritance.” Besides, there was a law forbidding people to sell their ancestral fields, for reasons connected with the tribes, as we have discussed before. “I cannot go any further; I cannot sell it.” So Ahab became distressed.

“What is wrong?” Jezebel asked him. He explained what had happened. “Listen,” she said, “do not be upset. I will arrange the matter.” She found false witnesses to appear in court and testify that Naboth had blasphemed the name of God. The prescribed penalty was stoning. So they staged a judicial proceeding, and Naboth was stoned. How could the poor man prove that the witnesses were lying and that he was innocent? Then the Prophet Elijah swept down from the mountain like a whirlwind, entered the palace, and exposed to Ahab

the plot contrived by him and his wife. “You will pay dearly for what you have done,” he said. “Your wife instigated it, and you allowed yourself to be led astray so that you could take Naboth’s field. You will be killed, and dogs will lick the blood flowing from your wounds. The waters used to wash away your blood will be the same waters in which prostitutes bathe outside the city. And dogs will devour your wife.” It happened exactly so—everything the prophet had said, my dear friends. He revealed both what had happened and what would happen.

By whose power? By the power of the Holy Spirit. My dear friends, these things are fearful. Now we come to Isaiah, in paragraph eighteen. “Isaiah, nearly a thousand years beforehand”—Isaiah spoke somewhere around a thousand years before Christ, or more precisely about eight hundred years—“saw Zion as a hut.” What was Zion? It was a city: Jerusalem is Zion. Yet he did not see it as a city, but as a tent. A city has neighborhoods and marketplaces; it is adorned and surrounded by walls. But he says, “Zion shall be plowed like a field.” There were fortifications, of course.

The city had fine buildings, beautiful marketplaces, and ornaments. Yet how did the prophet see it? As a tent—simply as a tent. To be more precise, as one of those little huts made of straw that we build in the fields. What do we call them?

I will use the word, although the comparison is not exact: a field hut used at harvest time. It is a very simple structure where a farmer stores what belongs to his field. You do not find such huts in Thessaly, because people there can quickly return to their storehouses and homes. They are found in remote villages and on islands where transportation is lacking.

I have seen this myself on the islands, where almost every little field has one of these simple huts. The farmer can even cook something there. So that is how Jerusalem will be left: like such a hut—or, more precisely, like a shelter made of grass in the middle of a field—and that field “shall be plowed.” The prophet speaks beforehand of what has been fulfilled in our own times. And what did he foretell? Something that has already taken place. When did it happen? After Christ. Its first phase took place during the Babylonian captivity.

But a second phase came in AD 70. The city was literally not only destroyed but even plowed by the Romans, so that it might never rise again. Yet it was God’s will that the city should live again, because it still had much testimony to offer in history. And the city has a twofold significance: historical Jerusalem is a type of the Church, and historical Jerusalem is also a type of the destruction of the world. When the Lord says that nothing like the destruction of Jerusalem had ever happened, nor would happen again until the end of the world’s history, this is what He means. He means that the destruction of Jerusalem in AD 70 is a type

of the destruction of the world. And you see, Saint Cyril says, that although the prophet lived nearly a thousand years earlier, he revealed this. He did not describe the city adorned with splendid buildings; he saw it as a plowed field with a hut standing in the middle. Isaiah, you know, uses the image of this hut elsewhere as well—I believe it is in the second or third chapter; I do not remember exactly—when he speaks of Jerusalem as a hut in a field of cucumbers and melons, cucumbers to be precise, and describes how that field is abandoned. Just north of here, on the road to Thessaloniki, beyond Zachari, there is a field of watermelons.

The watermelons have been abandoned. The prophet says that the city will suffer that same desolation. It is a fearful thing—and see how exact the prophecy is. Pay attention, he says, to the precision of the prophecy: “The daughter of Zion shall be left like a booth in a vineyard and like a fruit-keeper’s hut in a cucumber field.” The Greek word is pronounced sikyēlatō. The “fruit-keeper’s hut” is the shelter where they store the produce of the field—the simple field hut we were speaking about.

A sikyēlatos is a cucumber field. Around September or October, all its produce is gone and the field is abandoned. That, the prophet says, is how the city of Jerusalem will be. “And the place has indeed been filled with cucumber fields.” Let me not explain that further. Do you see how the Holy Spirit illumines the Saints? Do you see, Saint Cyril says, how the Holy Spirit illumines holy people? “Lest, because the same word has several meanings, you be carried away toward something else, hold fast to the precise meaning.”

What is this sharing of the same name? Pay attention and you will see. It concerns other kinds of spirit. Here Saint Cyril is speaking about the Holy Spirit. You may remember that in paragraph fifteen, which we discussed last year, we said that the word “spirit” can also refer to an evil spirit—that is, to demons. Saint Cyril gave us a very clear and helpful explanation there: the word “spirit” has many meanings. It can mean wind; it can mean the soul; it can mean a demon; and it can mean the sense or meaning of something. We say, “The spirit of this passage is...” meaning, “The sense of this passage is...” And it can also mean the Holy Spirit. Therefore, he says, take care that because the same word is used for other things, you are not carried away toward them. Instead, “hold fast to the precise meaning”: distinguish each kind of spirit and know which is the Holy Spirit. Take care not to wander into the realm of other spirits. Remain with the Spirit of God. And now, please pay attention to something very beautiful in paragraph nineteen.

“Has a logismos—an intrusive thought—about chastity or virginity never entered your heart while you were sitting quietly? That is His teaching.” Saint Cyril says that when you are sitting there—especially if you are young, and particularly a young man—and a thought of chastity or virginity comes to you, have you ever wondered where it came from? Then understand this: “That is His teaching.” Whose teaching? The teaching of the Holy Spirit. That thought which came to you is the teaching of the Holy Spirit. He came and said to you:

“Remain chaste.” He came and said, “Remain in virginity.” For no one can even conceive the desire for chastity, much less for virginity, without grace. The difference is this: chastity means that, although I was not careful before, from now on I will guard myself; virginity means that I have always guarded myself. That is the difference. No one can ever attain such a state unless the Spirit of God comes to him. This is why, when the Lord spoke about virginity—not merely chastity, but virginity—He stressed that a person could never attain it without His power: the power of Jesus Christ, of the Holy Spirit, and so forth.

This is what the Lord means when He says, “No one can attain it except by My power.” In the Gospel according to John He says, “Without Me you can do nothing.” You may ask, “Could not people outside Christianity attain virginity?” You might indeed raise that question. Were there not people in the ancient Greek world who taught, spoke about, and lived in virginity? I need only remind you of Hippolytus

in the play by Euripides, who proclaims that he lives in virginity and worships the goddess Artemis, who was regarded as a virgin. So you may ask: do we not find virginity outside Christianity? Yes—but first, who told you that the Spirit of God did not sometimes illumine the pagan world, enabling people to attain certain things that were better and more elevated? Who says that the Spirit of God could not have done this? And there is something more. If the Spirit of God is absent from a deed performed by a person, that deed remains fruitless. So virginity may be present, but if it has been separated from God—and pay close attention to this—and is practiced for the sake of pagan gods, it has no value. Therefore, the question is not merely what you attain, but in whose name you attain it. Saint Cyril continues: “Has it not often happened that a maiden, already at the threshold of the bridal chamber, fled because He taught her the way of virginity?” A young woman may be preparing for marriage and then suddenly depart.

She follows virginity; she takes the path of virginity. I will remind you of an example from the lives of the Saints. Though this was not a young woman but a man, Saint John the Hut-Dweller was to be married, but he fled. He lived for many years as an ascetic and later returned and made a little hut outside the door of his family home—hence his name, the Hut-Dweller. No one recognized him, not even his parents. But shortly before his death—he died very young—he revealed who he was. As proof, he had a copy of the New Testament, of Holy Scripture, which his parents had given him as a gift.

He then showed it to them as proof that he was their child, and he died. Saint Cyril asks: who taught all these things and brought them about? The Holy Spirit. I am certain, however, that if someone heard this teaching today, he might find many things to criticize. But people think in one way, while the Spirit of God thinks in another. “Has it not often happened that a man distinguished in royal palaces despised wealth and rank after being taught by the Holy Spirit?” How many people have lived in the surroundings of a palace and possessed both high office and wealth! Let me remind you

of Saint Arsenius, whose feast, if I remember correctly, is celebrated on May 8. During the Byzantine era, he left the imperial palace in Constantinople and went to the African desert to become an ascetic. What does Saint Cyril say? “He despised wealth and rank.” He despised them...

He scorned them, cast them aside, and abandoned both his wealth and his rank. Who told him to do this? The Holy Spirit. “Has it not often happened that a young man, seeing beauty, lowered his eyes, fled from the sight, and escaped defilement? Do you ask who brought this about? The Holy Spirit taught the young man’s soul.” How often does a young man walk along the street and see someone beautiful—a beauty which might draw him into sin and inflame carnal passions? What does he do? He lowers his gaze; that is, he closes his eyes or turns his head the other way, as we would say, and walks away so that he will not look upon what lies before him. In this way he avoids defilement: he avoids entering into temptation and bringing defilement upon both soul and body.

Understand, then, that the One who inspired this young man and taught his soul was the Holy Spirit. Do you see? We could therefore say this concerning young people—and Glory to God, there are many young people who guard themselves. At one moment they may fail to be watchful, but at another they are watchful. When they failed to guard themselves, they betrayed the prompting of the Holy Spirit. But when they did guard themselves, they followed the prompting of the Holy Spirit. So I would ask you: if I become aware that I found the strength to turn my head away and not look...

at beauty that does not belong to me, as John Chrysostom says, and not become involved in something through which I might fall into degradation—and if I know that it was the Holy Spirit who helped me not to look—how should I feel? Perhaps you would ask, “How can I possess the Spirit of God, and how can I know that I possess the Spirit of God?” Here is the answer. We received the Holy Spirit through our Baptism and Chrismation, in which we receive the gifts of the Holy Spirit. From that moment, the Spirit of God has been at work within us. We simply do not allow Him to act, because we insist on clinging to our own opinions. That is why, as I said, on one occasion you fell. This time, however, you did not fall.

The Apostle Paul says, “And do not grieve the Holy Spirit, by whom you were sealed for the day of redemption.” Why does he tell you not to grieve the Holy Spirit? Because He is the One who inspires you to do what is good. If you listened to Him, He rejoices. If you did not listen, then you grieved the Holy Spirit. There is also a passage—where is it written? In Saint James. How can I find it at this moment? It says something like, “The Spirit of God yearns with jealousy.” I do not remember the exact wording, so I will give you its meaning. The Holy Spirit...

is the One who loves us so very much. How much? Beyond measure! We cannot comprehend how deeply the Spirit of God loves us. But when we flirt with things that belong to another, then we put His love to the test—listen carefully, I say this with reverence—and we provoke what, speaking in human terms as Scripture itself does, may be called His jealousy. The image is taken from husband and wife. When a wife looks toward another man, or toward other men, she arouses, stirs up, and inflames her husband’s jealousy.

This is in keeping with the spirit of Holy Scripture. Does God Himself not say, “I am a jealous God”? What does “jealous” mean? It means one who is moved by jealousy. God is jealous, my beloved—but pay attention. Jealousy is one of the passions, and God is free from the passions; God has no passions. What, then, does this mean? The image is taken from human life. God is not jealous in a passionate human sense, but in many books of the Old Testament He says, “I am a jealous God,” to show this: you are the bride, the Church, My bride—and take note that it is the Son who speaks in the Old Testament. If you flirt with idols, you provoke in Me what is called jealousy, like the jealousy that would be provoked

in a husband when his wife looked at other men. And what might the husband then do? He becomes angry and strikes his wife. This image is used to show that God comes to chastise His people when they flirt with foreign gods, with idols. In the same way, the Spirit of God, whom we possess, says that He may even come to chastise us because He wants us to belong to Him. If only we truly knew who the Spirit of God is, we would never wish to depart from the Spirit of God, from the Holy Spirit. I say this so that we may keep it in mind. Saint Cyril continues: “There is such great greed in the world, and yet Christians live without possessions.”

“Because of the promise of the Spirit.” There is so much greed in the world, he says: “Let me work so that I may eat, and let me seize whatever I can so that I may possess it.” Is there not a popular saying like that? Yet amid all this greed in the world, there are Christians, as he says, who live without possessions. They are content with what they earn and, in the end, accumulate no property. Indeed, non-possession is a virtue. But take care not to misunderstand it. For married people, I would say that they should not own excessive property, because that is unquestionably greed. Yet acquiring a certain amount of property...

Material things—not merely an estate or a field, but material goods with which to help our children and so forth—is not blameworthy. Non-possession is a particular calling, usually joined to virginity. That is why, in celibacy—that is, in monasticism—we have these three things: first, virginity; second, non-possession; and third, obedience. Therefore, a monk who acquires property—that is, personal wealth—breaks his vow. Non-possession is a gift of grace, and a person must always keep watch over his nous, the spiritual intellect, so that he never acquires property, if he is living...

This gift of non-possession. This is a subtle point. Here, however, I do not think he is speaking of absolute non-possession, because Saint Cyril is addressing people who live in the city. They are receiving catechesis and will soon be baptized. They are the catechumens preparing for illumination, and they will soon be baptized. They are men and women with homes, families, and so forth. So perhaps the phrase “Christians live without possessions” means that they are not great landowners and do not accumulate excessive property. In other words, they are free from that greed which says, “I must have more, and more, and more.” Who is it, he asks, who inspires them...

Not to have this greed? The Spirit. Or rather, forgive me, “because of the promise of the Spirit”—because of the promise of the Holy Spirit. And it truly is a promise. Listen to what Christ says: whoever has left his house—in this particular calling—his wife, not through divorce, his children, or his fields for My name’s sake, as His disciples did, will receive in this present life—and the Lord repeats the list, apart from the wife, speaking again of fields, children, and houses—a hundredfold.

And eternal life. This is the promise. Truly, my beloved, I tell you, it is more certain than certainty itself: the person who leaves his own possessions truly receives a hundredfold. You left your house; every house is open to welcome you. You left your fields; the produce of many fields comes to you in abundance. And I need not say more. What I mean is that what the Spirit of God has promised is true. It is true. The Apostle Peter says, “We have left everything for You. What, then, will become of us?” And it was then that the Lord spoke these words: they would receive a hundredfold, and eternal life as well.

The one who remains without possessions, but does so for the name of Christ—pay close attention to this, especially in connection with the other two things I mentioned—truly lives within God’s providence and will never, ever go hungry. Even if he should go a little hungry, it will be a trial permitted by God, because God wishes to grant him other things—not material things now, but spiritual things, things of still greater spiritual worth. What I want to tell you is that God fulfills what He promises. And so it says here, “Christians live without possessions because of the promise of the Spirit,” because of the promise of the Holy Spirit. “Precious indeed is the Spirit, the Holy Spirit, the Good Spirit.”

“Rightly, then, are we baptized into the Father and into the Son and into the Holy Spirit.” Thus, he says, the Holy Spirit is truly precious; the Holy Spirit is good; and it is altogether fitting that we are baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit. “A man, while still clothed in a body, wrestles against many most savage demons. And often a demon that had already broken its bonds and could not be restrained by many was subdued by that man through words of prayer, because of the power of the Holy Spirit within him. Even the simple breath of the one performing the exorcism becomes fire to the unseen spirit.” That is to say...

While still in this present life, still clothed in a body, a person goes forth to wrestle against the fiercest demons and defeats them. Why? Because the demon that could break the bonds—the iron chains—of those possessed by demons is now restrained by this man through words of prayer. It is captured because of the power of the Holy Spirit within the prayer. The devil comes...

Remember those possessed by demons, especially those in the Gospel. The devil comes to fight you. “Lord Jesus Christ, have mercy on me. Holy Spirit, save me.” And you escape everything the devil comes to do to you. Through what? Through a single prayer, because you asked, and the Spirit of God is present. He comes not only to help you and set you free, but even to enable you to bind the devil. I remind you of the icon of Saint Marina holding the devil by the horns. Saint Marina was only a young girl. Do you know how old she was? She was fifteen when she was martyred, and she is shown holding the devil by the horns.

A fifteen-year-old girl today, when demons assail her and entice her into sinful romantic relationships and the like, could say, “Lord Jesus, save me,” when temptations come. Compare this with Saint Justina, whose feast we celebrated yesterday. How did she overcome the sorceries of the man who later became Saint Cyprian? By the power of the Holy Spirit. What girl today, then, could hold the devil by the horns? If there are girls who remain chaste and pure, let them be certain of this: they are holding the devil by the horns. “And the simple breath,” he says, “of the one performing the exorcism becomes fire to the unseen spirit.” Who is the one performing the exorcism?

Before a priest performs a Baptism, he takes the person who is to be baptized—or the infant—to the western end of the church and reads the exorcisms over him. And what does he do then? With nothing more, he says, than a simple breath. You will have seen how the priest blows with his mouth in the form of a cross, doing this three times. The simple breath of the exorcist—the priest reading these prayers—becomes fire to the one who cannot be seen, that is, to the devil, and it burns him. Yes!

If you wish, we have many clear examples of this among people who visit various shrines. I remind you of Zakynthos, Kefalonia, and Corfu, where we have Saint Gerasimos, Saint Spyridon, and Saint Dionysios. When people possessed by demons go there, into the Church, or to Saint Nektarios and other saints, do you know what the demons cry out? “You are burning me! You are burning me!” These words come from the mouth of the possessed person: “You are burning me!” How does it burn? Of course, this is beyond our comprehension, but I will explain how it burns. It is the divine uncreated energy of God.

It is the glory of God, which the Saints possess and which remains even in their relics—do not forget this. When someone is brought to them, the divine uncreated energy abiding in the relics of the Saints—and this is why we venerate holy relics and why holy relics work miracles—becomes light for the faithful. The divine uncreated energy of the light of divine glory becomes light for the faithful; it is the light of the Kingdom of God. But for the impious and for the demons, it becomes fire.

Saint Basil the Great gives a beautiful example in his Hexaemeron. I have told you this again and again, but never mind. Just as sunlight, he says, has a twofold operation—it gives light and it burns—so too the divine uncreated energy of God, divine glory itself, that is, the light of the Transfiguration, illumines the faithful. Then the faithful person can say what the Apostle Peter said: “It is good for us to be here.” But it burns the impious; it scorches them, truly burns them. This is why the demons cry out, “You are burning me! You are burning me!” It is very common, and I believe you have heard of it many times.

The fire of Hell—do you hear? This is the fire of Hell. It is what the Lord presents as the Gehenna of fire, and what the Apocalypse presents as the lake burning with fire and brimstone. This is what it is: the fiery, burning power of divine glory. Once, someone received Holy Communion when he should not have. His spiritual father had told him, “You are not to receive Holy Communion.” But as soon as he received Holy Communion, its light became fire. We say this in the prayers. Read the prayers before receiving of the Holy Gifts and you will see it: “Let not Your Body become fire to me,” it says, but rather, “let it become light.” As soon as he stepped away from the Holy Chalice...

He fell down and cried out, “I am burning! I am burning!” From time to time, God permits such incidents to occur openly so that they may give us a glimpse of these realities. Let us continue. “We have from God a mighty ally and protector, a great teacher of the Church, and a great defender on our behalf. Let us not fear the demons or the devil.” From God, then, we have this mighty Ally. Who is He? The Holy Spirit. We have this great Protector. Who is He? The Holy Spirit. We have this great Teacher. Christ said—Christ said...

“The Paraclete will do two things: He will remind you of what I have told you, and He will teach you what I have not told you.” I want to dwell on this point; pay attention: “He will teach you what I have not told you.” Therefore, we cannot say that only Holy Scripture contains the word of Christ. The Saints of the Church also possess the word of Christ, because the Holy Spirit taught them things that are not written in Holy Scripture. Where, then, are the Protestants who say, “I will accept nothing that is not written in Scripture”? Where are they? “And the things I did not teach you,” because...

“I still have many things to tell you,” says the Lord, “but you cannot bear them now.” You cannot carry them yet. What could I tell you first? What are you able to bear? Neither your heart nor your mind could bear it. The Holy Spirit will come, and He will teach you these things. What is the distinction? Clearly, what He teaches will accord with the spirit of Holy Scripture. Therefore, when we hear the teaching of the Fathers, which is the teaching of the Church and accords with the spirit of Holy Scripture, let us not speak in a thoroughly Protestant manner: “Where is that written? Where did you get the idea of fasting on Wednesday and Friday? Is that written in Holy Scripture?” And yet the Lord Himself said this.

The Didache, the Teaching of the Twelve Apostles, dates from very near the time of the Gospels, only a few years later, and echoes the teaching of the Lord. So do not say, “It is not written in Holy Scripture,” and then despise the Wednesday and Friday fast. This is in accord with the spirit of the Gospel. What did Christ say? The Pharisees fast on Monday and Thursday. And He said, “Unless your righteousness”—that is, your holiness—“exceeds that of the Pharisees, you will not enter the Kingdom of God.” Thus He implies fasting. Do you see? Did the Lord not establish it? Therefore, the teaching that we are to fast on Wednesday and Friday may...

Not be explicitly recorded in Holy Scripture, but it is the teaching of the Holy Spirit. And quite possibly, the particular example I have given you is the teaching of Christ Himself. I told you about this book that has survived and was rediscovered in the last century. It was the greatest discovery of that century in this field. The entire book, the Teaching of the Twelve Apostles, is only two or three small leaves long. What, then, are you saying, my brother, when you ask, “And where is it written?” For when we submit ourselves in discipline and obedience to the Church, we submit ourselves in discipline and obedience to the Holy Spirit.

“Let us not fear the demons,” he says, “nor the devil.” We have a great defender. “For greater is He who fights on our behalf.” The One who fights for us is greater than all who oppose us. “Only let us open the doors to Him.” We need only open the doors to Him. “For He goes about seeking those who are worthy, looking for someone upon whom He may bestow His gifts.” The Holy Spirit, then, seeks to find those who are worthy, so that He may give them His gifts. May it be so, my beloved...

Και, αγαπητοί μου, από την περασμένη χρονιά που σταματήσαμε τα θέματά μας από τον Άγιο Κύριλο, πού έχουμε μείνει; Θα σας το πω, δεν το ενθυμείσθε ασφαλώς. Είμαι στην δεκάτην έκτην κατήχηση του Αγίου Κυρίλου, που αναφέρεται στο Πνεύμα το Άγιον. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα κατήχηση, διότι ομιλεί δια το Πνεύμα του Θεού και μας δίνει πάρα πολλά γνωρίσματα και χαρακτηριστικά, τα οποία αναμφισβήτητα μας βοηθούν. Αρκεί να σας πω ότι το Πνεύμα του Θεού είναι εκείνο που μένει στην Εκκλησία και το Πνεύμα του Θεού είναι εκείνο που ενεργεί τα πάντα μέσα στην Εκκλησία και ότι αυτό που λέμε πνευματική ζωή δεν είναι παρά η ζωή του Αγίου Πνεύματος. Συνεπώς, είναι θεμελιώδους σημασίας η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στη ζωή μας και στην Εκκλησία και είναι θεμελιώδους σημασίας και η γνώση την οποία πρέπει να έχουμε για το Πνεύμα το Άγιον. Είμεθα στην 17η παράγραφο αυτής της κατηχήσεως και στην προηγουμένη παράγραφο ανεφέρετο ο Άγιος Κύριλος στο ότι το Πνεύμα του Θεού είναι εκείνο που έκανε τους προφήτες να βλέπουν ή το παρελθόν ή το παρόν ή το μέλλον. Είναι αυτό το σημείο και τώρα διαβάζομε στην δεκάτην εβδόμην

παράγραφον. «Οὐ συμπαρῆν Πέτρος Ἀνανίᾳ καὶ Σαπφείρῃ πωλοῦσι τὰ κτήματα, ἀλλὰ διὰ τοῦ Πνεύματος παρῆν». Ενθυμείσθε εκείνο το περιστατικό. Έχει κι άλλα πολλά περιστατικά, τα οποία βεβαίως δεν θα περιγράψω για να μην αργήσουμε. Ενθυμείσθε το περιστατικό του Αποστόλου Πέτρου, είναι στις Πράξεις των Αποστόλων αυτό γραμμένο, όταν ο Ανανίας και η Σάπφυρα, η γυναίκα του, είχαν βαπτιστεί, ήσαν χριστιανοί, είδαν τους άλλους να πουλάν τα χωράφια τους,

πούλησαν και αυτοί ένα χωράφι και έφεραν τα χρήματα εις τους Αποστόλους. Δεν έφεραν όμως όλα τα χρήματα. Έκαναν μία ανίερη συμφωνία μεταξύ τους, το ζεύγος, να δώσουν λίγα, να κρατήσουν πολλά και να τρώνε κάπως ελεύθερα στα κοινά τραπέζια και επιπλέον να έχουν και το καλό το όνομα ότι στάθηκαν ευεργέτες. Φυσικά δικαίωμά τους ήταν, όπως τους είπε ο Απόστολος Πέτρος, να πουλήσουν ή να μην πουλήσουν κι, αν πουλούσαν, τα χρήματα να μείνουν εις την δικαιοδοσία των. Η όλη πονηρία ήταν να χρησιμοποιήσουν αυτό το ψέμα. Και λέει τώρα εδώ ο Άγιος Κύριλος: όταν ήρθε ο Ανανίας και είπε ότι έφερα αυτά τα χρήματα από την πώληση του χωραφιού και στην συμφωνία του με τη σύζυγό του, ήτο παρών ο Πέτρος;

Όχι. Τι είναι λοιπόν εκείνο το οποίο έκανε τον Απόστολο Πέτρο να το γνωρίζει; Το Πνεύμα το Άγιον. Τον φώτισε να δει όλη αυτή την προϊστορία του έργου. Γι’ αυτό και είπε εις τον Ανανία, του λέγει: «Τι είναι εκείνο που σ’ έκανε να πεις ψέματα εις το Πνεύμα το Άγιον;» Δεν λέει εις τον Ιησού Χριστόν, λέει εις το Πνεύμα το Άγιον. Διότι το Πνεύμα το Άγιο είναι παρόν στην Εκκλησία και το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο που έδωσε την πληροφορία στον Πέτρο να αναγνωρίσει όλη αυτήν την ιστορία. «Διατί», φησίν, «ὁ Σατανᾶς ἐπλήρωσε τὴν καρδίαν σου, ψεύσασθαί σε

τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον;» Γιατί ήρθε και γέμισε με την παρουσία του ο διάβολος την καρδιά σου, ώστε να φτάσεις να πεις ψέματα εις το Πνεύμα το Άγιον; «Κατήγορος οὐκ ἦν». Δεν υπήρχε κάποιος τρίτος δίπλα για να σταθεί κατήγορος του Ανανίου. «Μάρτυς οὐκ ἦν». Δεν υπήρχε κάποιος μάρτυρας. «Πόθεν ἡ τῶν γεγενημένων γνώσις;» Από πού εγνώριζε ο Πέτρος αυτό το οποίο είχε γίνει; «Οὐχὶ μένον σοι ἔμενε καὶ πραθὲν ἐν τῇ σῇ ἐξουσίᾳ ὑπῆρχε; Τί ὅτι ἔθου ἐν τῇ καρδίᾳ σου τὸ πρᾶγμα τοῦτο;» Τι είναι εκείνο που σε έκανε να το κάνεις αυτό; «Ὁ ἀγράμματος Πέτρος διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ἃ μὴ ᾔδεσαν, μηδὲ Ἑλλήνων οἱ σοφοί».

Ο Πέτρος, λέει, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος έμαθε εκείνο που δεν μπόρεσαν να γνωρίζουν ούτε οι σοφοί των Ελλήνων. Βλέπετε λοιπόν; Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος έρχεται εις τους αγίους ανθρώπους και αποκαλύπτει τα μυστήρια των άλλων ανθρώπων. Ποιος αποκαλύπτει; Το Πνεύμα το Άγιον. Μάλιστα ο Απόστολος Παύλος λέγει, για να μην νομίσετε μόνο ότι αυτό είναι μόνο εις τον χώρον, εις τη σφαίρα των προφητών, λέγει: όταν κάποιος έρθει στην σύναξή σας και τότε σηκωθεί κάποιος από την σύναξη, που τον φώτισε το Πνεύμα του Θεού, και αποκαλύψει τη ζωή του, αυτός θα μείνει κατάπληκτος και θα πιστέψει εις τον Θεόν, εις τον Ιησού Χριστόν.

είναι εκείνο που θα απεκάλυπτε τη ζωή του άλλου, το πνεύμα του Άγια Έχει στο όμοιον και επί του Ελισέου, ίδια περίπτωση λέει και στων Ελισέων, τον προφήτη αυτός που ήταν μαθητής του προφήτη Ηλία Δωρεάν γαραυτού θεραπεύσαντος την λέπραν του Νεμάν έλαβεν ο Γεζή των μισθών αλλοτρίων κατορθωμάτων Των μισθών λαμβάνων Και λαμβάνει παρά του νεμάν Τα χρήματα και τίθις είναι το σκοτεινό Αλλά το σκότος, ού σκοτίζεται από τον Αγίον Κελθώντα αυτόν η ρώτα ο Ηλυσέος Και ομοίως το Πέτρο λέγονται Υπέμοι ή το σου του το χωρίον απέδωστε Κακίνος εξετάζει πώς ριγεζεί

γνωών το πόθεν, αλλά πενθών το πόθεν. Από σκότους ήλθες και εις σκότος πορεύσει. Πέπρακας του λεπρού την ίασή και κληρονομής την λέπρανου. Επλήρωσα φυσίν εγώ το κέλβεσμα του ηρικότος μη δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δόκω. Σίδε επόλυσας την χάριν. Απόδεξε της Πράσεως την υπόθεση Αλλά τι λέγει προς αυτόν ο Ελισέος Ουχή καρδία μου επορεύθυνετα σου Ω δε είμην εγώ περίκε κλεισμένο στο σώμα τη Αλλά το πνεύμα το υπό του Θεού μη δοθέν έβλεπε και τα μακράν Και τα αλαχού γινόμενα σαφώς ενδείκνυέ μοι Το διάβασα ολόκληρο για να σας το διηγηθώ. Κάποτε ξέρετε...

ήρθε κάποιος Σύρος, ονόματι Νεεμάν, που έμαθε για την φήμη του προφήτου Ελισσαίου από μία κοπέλα που την είχαν αιχμαλωτίσει οι Σύροι. Και αυτή, όταν το αφεντικό της, ο στρατηγός, ο Νεεμάν, έπαθε λέπρα, λέει: «Γιατί δεν πας στην πατρίδα μου να ζητήσεις να σε θεραπεύσει ο προφήτης Ελισσαίος;» Και ήρθε ο Νεεμάν να θεραπευθεί. Βέβαια είναι μια ολόκληρη, πολύ σπουδαία ιστορία. Για να μην αργώ όμως, το θέμα είναι ότι ο προφήτης τον έστειλε στον Ιορδάνη ποταμό να κάνει επτά λουτρά. Εκείνος είχε αμφισβητήσει την υπόδειξη, τελικά την απεδέχθη, εθεραπεύθη. Γυρίζει πίσω τώρα να δώσει δώρα πλούσια εις τον προφήτη. Ο προφήτης δεν βγήκε έξω από το σπίτι και λέει στον υπηρέτη του, τον Γιεζή: «Πες του να πάει στο καλό και τίποτα άλλο». Τίποτα άλλο. Μα χρήματα, μα καμιά στολή. Είχε στολές αυτός πανάκριβες, ο Νεεμάν, να δώσει εις τον προφήτη. Όχι, να πάει στο καλό, να πάει στην πατρίδα του. Εδώ που λέγει: «Εγώ έμαθα δωρεάν να παίρνω και δωρεάν να δίνω». Έμαθα, λέγει, από τον Κύριό μου, λέει ο προφήτης Ελισσαίος. Είδε αυτά τα αγαθά ο Γιεζής και τα λιμπίστηκε. «Αχ, κοίταξε μια κουταμάρα, το αφεντικό μου, ο κύριός μου, να μην πάρει τίποτα από αυτά». Έφυγε ο Νεεμάν. Ο Γιεζής δεν άντεξε στον πειρασμό.

Απεμακρύνθη, τρέχει ο Γιεζής, τον προλαβαίνει τον Νεεμάν και του λέει: «Ξέρεις, μας ήρθαν κάποιοι επισκέπτες και το αφεντικό μου, ο κύριός μου, ο Ελισσαίος, μου είπε να μου δώσεις μερικές στολές και κάποια χρήματα, δεν ξέρω τι». «Μπράβο», λέει ο Νεεμάν, «ευχαρίστως», του τα έδωσε λοιπόν. Ο υπηρέτης τα πήρε αυτά κατενθουσιασμένος και τα πήγε εν τω σκοτεινώ, στο υπόγειον του σπιτιού. Τα έκρυψε. Σαν να μην έγινε τίποτε, ενεφανίσθη ο Γιεζής στον Ελισσαίο. «Γιεζή, πού ήσουνα;» του λέει. «Εδώ ήμουνα, δεν ήμουνα πουθενά». «Γιεζή, εσύ, όταν πήγες να βρεις τον Νεεμάν, ήμουνα μαζί σου και σε έβλεπα». Πω πω, είναι φοβερό. Ακούστε εδώ, ακούστε εδώ.

Εεε... «Οὐδὲ ἤμην ἐγὼ περικεκλεισμένος τῷ σώματι, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ μοι δοθὲν ἔβλεπε καὶ τὰ μακρά». Εγώ ήμουν μέσα στο σπίτι κλεισμένος, αλλά το Πνεύμα που μου έδωσε ο Θεός —ποιο Πνεύμα; Το Άγιο Πνεύμα— με έκανε να βλέπω μακριά «καὶ τὰ ἀλλαχοῦ γινόμενα σαφῶς ἐνεδείκνυέ μοι». Και εκείνα που αλλού γίνοντο μου τα έδειχνε με λεπτομέρεια. Γιατί το έκανες αυτό; Αυτό, ε λοιπόν, επειδή έκανες αυτό, επούλησες την χάρη του Θεού τότε. Η λέπρα του Νεεμάν θα πέσει απάνω σου.

Και ο Νεεμάν, συγγνώμη, ο Γιεζής ουδέποτε εθεραπεύθη. Πέθανε λεπρός. Μάλιστα, αν πάτε εκεί, είναι στο Δ΄ Βασιλειών, να τα διαβάσετε αυτά. Είναι στο πέμπτο κεφάλαιο. Αξίζει, πηγαίνετε να δείτε. Όταν, λέει, ο Γιεζής έκανε διάφορους λογαριασμούς. Ότι με αυτές τις στολές θα αγοράσω κάποια χωραφάκια, κάποια λιόδεντρα, θα κάνω τον νοικοκύρη μου, θα ζήσω καλύτερα. Τα ακούτε, τα ακούτε; Φοβερόν. Λοιπόν, και λέγει τώρα ο Άγιος Κύριλος: «Βλέπεις ὡς οὐ μόνον περιαιρεῖ τὴν ἄγνοιαν, ἀλλὰ καὶ γνῶσιν ἐντίθησιν».

Δεν λέει μόνο παίρνει την άγνοια το Πνεύμα του Θεού, αλλά και βάζει γνώση το Πνεύμα του Θεού, βάζει πληροφορία. Βλέπεις πώς φωτίζει τας ψυχάς το Πνεύμα το Άγιον. Αγαπητοί μου, δεν ξέρω αν σας πιάνει φόβος καμιά φορά να ακούσετε ότι κάποιος άνθρωπος μπορεί να είναι διορατικός, να βλέπει τα μυστικά, και να σας πιάνει φόβος ότι, αν πάω εκεί, θα με αποκαλύψει. Ναι, αυτό θα πει διορατικός: με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος να βλέπει την ψυχή σου και κάποτε να βλέπει ένα σοβαρό αμάρτημα και κάποτε να το κάνει φανερό και μάλιστα κάποτε να το κάνει φανερό μπροστά σε άλλους.

Να γίνει δημόσια φανερόν. Αυτό πώς και πότε; Όταν ο Θεός οικονομεί ότι πρέπει να γίνει αυτό δημόσια φανερόν. Όλα αυτά, το Πνεύμα του Θεού. Θυμηθείτε τον προφήτη Ηλία. Δεν απεκάλυψε όλη εκείνη την διαβουλή του Αχάβ και της Ιεζάβελ; Στενοχωρέθηκε γιατί δεν μπόρεσε να πάρει το χωράφι του Ναβουθέ. Εννοείται, ζήτησε να το αγοράσει.

Ο Ναβουθέ δεν το πουλούσε. «Όχι», λέει, «βασιλιά μου, δεν το πουλώ, είναι προγονικό». Ύστερα υπήρχε νόμος που δεν έπρεπε να πουλάς τα προγονικά σου χωράφια. Για λόγους, τα λέγαμε, φυλών. Να μην προχωρήσω πιο πολύ, δεν μπορώ να το πουλήσω. Αυτός στενοχωρήθηκε.

«Τι έχεις;» του λέει η Ιεζάβελ. Να λέει το και το. «Άκου δω, μη στεναχωριέσαι, εγώ το πράγμα θα το βολέψω». Βρίσκει κάποιους ψευδομάρτυρες να πουν και να καταθέσουν στο δικαστήριο ότι ο Ναβουθέ εβλασφήμησε, λέγει, το όνομα του Θεού. Και η ποινή ήταν, που προεβλέπετο, ο λιθοβολισμός. Τότε έγινε μια δικαστική σκηνοθεσία και ο Ναβουθέ λιθοβολήθηκε. Πού να αποδείξει ο ταλαίπωρος άνθρωπος ότι οι μάρτυρες έλεγαν αυτά που έλεγαν και ότι δεν έφταιγε. Και κατέβηκε από το βουνό ο προφήτης Ηλίας σαν σίφουνας και μπαίνει μες στο παλάτι και αποκαλύπτει στον Αχάβ

τη σκηνοθεσία του ιδίου και της γυναικός του. «Αυτό», λέει, «που έκανες θα το πληρώσεις ακριβά, διότι έγινε η αιτία η γυναίκα σου και εσύ παρασύρθηκες για να πάρεις το χωράφι του Ναβουθέ. Εσύ θα σκοτωθείς και τα αίματα που θα τρέχουν από τις πληγές σου, τα σκυλιά θα τα γλείφουν, και τα νερά που θα πλυθείς για να βγουν τα αίματα θα είναι εκείνα τα νερά που πλένονται οι πόρνες έξω από την πόλη. Και τη γυναίκα σου τα σκυλιά θα τη φάνε». Έγινε ακριβώς το ίδιο. Ό,τι είπε ο προφήτης, αγαπητοί μου. Και αποκαλύπτει τι έγινε και αποκαλύπτει τι θα γίνει.

Τίνος δυνάμει; Του Αγίου Πνεύματος. Αγαπητοί μου, είναι φοβερά. Ησαΐας, 18η παράγραφος. «Ἡσαΐας ἔτεσιν ἐγγὺς εἰπεῖν πρὸ χιλίων», κάπου χίλια χρόνια προ Χριστού, λέγει ο Ησαΐας —για την ακρίβεια είναι καμιά οκτακοσαριά χρόνια— «καὶ ἔβλεπεν ὡς καλύβην τὴν Σιών». Τι ήτο η Σιών; Πόλις, η Ιερουσαλήμ είναι η Σιών. Και την έβλεπε όχι σαν πόλη, αλλά την έβλεπε σαν ένα αντίσκηνο. Η πόλις είναι έτσι συνοικία και αγορές και καλλωπισμένη και τοίχοι περιβεβλημένη. Και εκείνος λέγει: «Σιὼν ὡς ἀγρὸς ἀροτριαθήσεται». Υπήρχε, λέγει, οχύρωσις, βεβαίως υπήρχε.

Ωραίες οικοδομές, είχε ωραίες αγορές, είχε στολίδια η πόλις. Αλλά εκείνος την έβλεπε. Πώς την έβλεπε; Σαν μια σκηνή, σαν μια σκηνή. Αν το θέλετε για την ακρίβεια, σαν μια... πώς τα λέμε αυτά στα χωράφια, που κάνουμε κάτι καλύβες χορταρένιες;

Να το πω, αν και η περίπτωση είναι πιο καλύτερη: η θυμωνιά. Η θυμωνιά, βέβαια, είναι θήτα με ήτα. Η θυμωνιά, που είναι κάτι κτίσματα πολύ απλά, που βάζει εκεί ο αγρότης τα υπάρχοντα του χωραφιού του. Θυμωνιά στην Θεσσαλία δεν υπάρχουν, γιατί γυρίζουν οι άνθρωποι γρήγορα στις αποθήκες τους και στα σπίτια τους. Αυτό είναι στα χωριά τα απομεμακρυσμένα συγκοινωνιακά, εκείνα που δεν έχουν συγκοινωνία, στα νησιά.

Έχω εικόνα εγώ από τα νησιά, που υπάρχει σε κάθε περίπου χωραφάκι και από μια θυμωνιά. Εκεί μπορεί κάτι να μαγειρέψει ο αγρότης. Έτσι λοιπόν θα μείνει. Δηλαδή σαν μια θυμωνιά, ακριβέστερα, σαν μια καλύβα χορταρένια μέσα στο χωράφι, το οποίον χωράφι «ἀροτριαθήσεται», θα οργωθεί. Λέγει ο προφήτης, προλέγων τῶν ἐφ’ ἡμῶν πληρωθέν. Και τι προέλεγε; Εκείνο το οποίο ήδη έγινε. Πότε έγινε; Μετά Χριστόν. Σε μία πρώτη δόση, φάση, έγινε στην εποχή της βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας.

Αλλά σε μία δευτέρα φάση έγινε το 70 μετά Χριστόν. Η πόλις κυριολεκτικά, δηλαδή, όχι μόνο κατεστράφη, αλλά και οργώθηκε από τους Ρωμαίους για να μην ξαναζήσει. Αλλά θέλημα του Θεού ήταν να ξαναζήσει η πόλις, γιατί έπρεπε ακόμη πολλά πράγματα να δώσει σαν μαρτυρία στην ιστορία η πόλις. Και η πόλη σε αυτή έχει δύο πράγματα. Η ιστορική Ιερουσαλήμ είναι τύπος της Εκκλησίας, αλλά και η ιστορική Ιερουσαλήμ είναι ο τύπος της καταστροφής του κόσμου. Όταν ο Κύριος λέγει ότι ούτε έγινε ούτε θα ξαναγίνει ως το τέλος της ιστορίας του κόσμου η καταστροφή της Ιερουσαλήμ, αυτό θέλει να πει. Θέλει να πει ότι είναι τύπος

καταστροφής του κόσμου η καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μετά Χριστόν. Και είδες, λέγει, κάπου χίλια χρόνια έζησε ο προφήτης πιο μπροστά και όμως αποκαλύπτει και δεν λέγει ότι η πόλη στολίζεται με οικοδομήματα λαμπρά, αλλά τη βλέπει χωράφι οργωμένο με μια καλύβα στη μέση. Δηλαδή η καλύβα, ξέρετε, το λέει ο Ησαΐας μάλιστα σε άλλη περίπτωση, είναι στο δεύτερο, τρίτο κεφάλαιο, δεν ενθυμούμαι, για την Ιερουσαλήμ, σε μποστάνια από αγγούρια και πεπόνια, αγγούρια για την ακρίβεια, και λέγει πώς εγκαταλείπεται το χωράφι αυτό. Εδώ πιο πάνω, πηγαίνοντας για Θεσσαλονίκη, λίγο πιο πάνω εδώ, μετά τη Ζάχαρη, είναι ένα χωράφι και έχει καρπούζια μέσα.

Το εγκατέλειψαν τα καρπούζια. Αυτή την εγκατάλειψη, λέει, θα έχει η πόλις, δηλαδή την εγκατάλειψη. Είναι φοβερό. Και το ακριβές ώρα της προφητείας. Πρόσεξε, λέει, και την ακρίβεια της προφητείας. Εἶπε γάρ· «Ἐγκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιών ὡς σκηνὴ ἐν ἀμπελῶνι καὶ ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ». Γιώτα, ύψιλον, ήτα, «ἐν σικυηλάτῳ». Το ὀπωροφυλάκιον είναι η καλύβα που βάζουν μέσα τα προϊόντα του χωραφιού, που λέγαμε η θυμωνιά.

Σικυήλατος είναι το αγγούρι, δηλαδή σε ένα χωράφι από αγγουριές, που αυτά κάπου Σεπτέμβριο-Οκτώβριο εκεί όλα περνάνε πια. Εγκαταλείπεται το χωράφι αυτό. Έτσι, λέγει, θα είναι η πόλις Ιερουσαλήμ. «Καὶ σικυήλατον μὲν ὁ τόπος πεπλήρωται». Ας μη σας το εξηγήσω αυτό. Βλέπεις πώς φωτίζει τους Αγίους το Πνεύμα το Άγιον. Βλέπεις, λέγει, πώς φωτίζει το Πνεύμα το Άγιον τους Αγίους ανθρώπους. «Μή τινες διὰ τὴν ὁμωνυμίαν εἰς ἄλλα ἀπελασθῇς, ἀλλὰ τήρει τὸ ἀκριβές».

Λοιπόν, ποια είναι αυτή η ομωνυμία; Προσέξτε εδώ να δείτε ποια είναι αυτή η ομωνυμία. Ομωνυμία άλλων πνευμάτων. Εδώ μιλεί διά το Πνεύμα το Άγιον. Ενθυμείσθε, ήμεθα στην παράγραφον 15, δηλαδή στην περασμένη χρονιά, όταν λέγαμε ότι πάλι με την ονομασία «πνεύμα» έχουμε και το πονηρόν πνεύμα. Είναι οι δαίμονες. Εκεί μας έκανε ένα πολύ, πολύ καλό ξεκαθάρισμα, μια διασάφηση ο Άγιος Κύριλος, ότι η λέξη «πνεύμα» έχει πολλές σημασίες. Είναι μια λέξη πολυσήμαντος. Θα πει άνεμος, θα πει ψυχή, θα πει δαίμων, θα πει νόημα, θα πει νόημα. Λέμε: «Το πνεύμα της περικοπής είναι...» Το νόημα της περικοπής είναι. Θα πει και Άγιον Πνεύμα. Πρόσεξε, λοιπόν, «μή τινες», μη λοιπόν διά την ομωνυμίαν, επειδή έχουμε κι άλλα πράγματα με την ίδια λέξη, «εἰς ἄλλα ἀπελασθῇς», απέλθεις, πας εκεί, «ἀλλὰ τήρει τὸ ἀκριβές», ποιο το ένα, ποιο το Άγιον Πνεύμα. Πρόσεξε μη πας σε άλλους τόπους άλλων πνευμάτων. Μείνε εις το Πνεύμα του Θεού. Και προσέξτε, παρακαλώ, τώρα εις την 19η παράγραφο κάτι πολύ ωραίο.

«Οὐδέποτε σοῦ καθεζομένου περὶ ἁγνείας ἢ παρθενίας ὑπεισῆλθε λογισμός; Ἐκείνου ἐστὶν ἡ διδασκαλία». Όταν, λέγει, συ, μάλιστα νέος άνθρωπος άμα είσαι, νέος άνθρωπος και μάλιστα άνδρας, εκεί που κάθεσαι, όταν σου έρχεται, λέγει, ένας λογισμός αγνείας ή παρθενίας, σου ήρθε ποτέ αυτός ο λογισμός; Ε, λοιπόν, μάθε το. «Ἐκείνου ἐστὶν ἡ διδασκαλία». Τίνος εκείνου; Του Αγίου Πνεύματος. Αυτό που σου ήρθε σαν λογισμός είναι η διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος. Ήρθε και σου είπε:

«Μείνε αγνός». Ήρθε και σου είπε: «Μείνε εν παρθενία». Διότι δεν μπορεί κανείς ποτέ να λογιστεί την αγνότητα, πολύ δε περισσότερο την παρθενία. Η διαφορά είναι η εξής: αγνότης, αφού δεν πρόσεξα, εφεξής να προσέξω, ενώ παρθενία θα πει πάντοτε έχω προσέξει. Αυτή είναι η διαφορά. Ποτέ δεν είναι δυνατόν να επιτύχει κανείς αυτή την κατάσταση, εάν δεν έρθει το Πνεύμα του Θεού. Γι’ αυτό και ο Κύριος, όταν μίλησε για την παρθενία, όχι την αγνότητα, την παρθενία, ετόνισε ότι ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε ποτέ αυτό να το επιτύχει, εάν δεν έχει την δύναμη τη δική Του, του Ιησού Χριστού, του Πνεύματος του Αγίου κλπ.

Σημαίνει αυτό όταν λέγει ο Κύριος: «Κανείς δεν δύναται», λέγει, «να το επιτύχει παρά μόνο με τη δική μου τη δύναμη». «Χωρὶς ἐμοῦ», λέει στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, «οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν». Θα μου πείτε, δεν θα μπορούσαν άνθρωποι εκτός Χριστιανισμού να επιτύχουν μιαν παρθενία; Θα μου το πείτε αυτό. Δεν έχουμε ανθρώπους στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, οι οποίοι εδίδαξαν, μίλησαν και έζησαν μιαν παρθενία; Δεν έχω πρόχειρο να σας θυμίσω τον Ιππόλυτο,

εκείνον των θεατρικών έργων του Ευριπίδου, που το διακηρύσσει ότι είμαι εν παρθενία και λατρεύω τη θεά Άρτεμι, που ήταν η παρθένος. Μπορεί να μου το πείτε αυτό. Δεν έχουμε το φαινόμενο της παρθενίας έξω από τον Χριστιανισμό; Ναι, αλλά ποιος σας είπε, πρώτον, ότι το Πνεύμα του Θεού δεν φώτιζε τον εθνικό κόσμο κάποτε να πετύχει μερικά πράγματα πιο καλύτερα, πιο ανεβασμένα; Ποιος λέγει ότι αυτό το πράγμα δεν θα το έκανε το Πνεύμα του Θεού; Κάτι ακόμη θέλετε; Το Πνεύμα του Θεού άμα λείπει από μίαν ενέργεια που θα κάνει ο άνθρωπος, τότε αυτή η ενέργειά του μένει άκαρπη. Έχουμε, λοιπόν, το θέμα της παρθενίας, αλλά είναι ένα θέμα αυτονομημένο, προσέξτε αυτό το σημείο, και διά των θεών δεν έχει ουδεμίαν αξία. Συνεπώς, δεν είναι τι θα επιτύχεις, αλλά εν ονόματι τίνος θα το επιτύχεις. Και συνεχίζει ο Άγιος Κύριλος: «Οὐχὶ πολλάκις κόρη παρὰ παστάδας οὖσα νυμφικὰς ἔφυγεν, ἐκείνου διδάσκοντος τὰ περὶ παρθενίας;» Ενώ, λέει, ετοιμάζεται μια κοπέλα να παντρευτεί, ξαφνικά φεύγει.

Ακολουθεί την παρθενία, την οδόν της παρθενίας. Θα σας θυμίσω από τους βίους των Αγίων, παρότι δεν είναι κοπέλα, είναι άντρας, είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Καλυβίτης, τον οποίον ήθελαν να παντρέψουν, αλλά έφυγε. Έφυγε, έζησε πολλά χρόνια σαν ασκητής και ήρθε μετά και έκανε μια καλυβούλα, εξού και Καλυβίτης, έξω από την πόρτα του πατρικού του σπιτιού. Κανείς δεν τον είχε γνωρίσει, ούτε οι γονείς του. Αλλά λίγο πριν πεθάνει το απεκάλυψε και, για να δώσει μαρτυρία, γιατί πέθανε πολύ νέος, για να δώσει μαρτυρία ότι είναι αυτός, είχε μια Καινή Διαθήκη, μια Αγία Γραφή, που την είχαν κάνει δώρο οι γονείς του.

Τότε την απεκάλυψε, για να δείξει ότι είναι το παιδί τους, και πέθανε. Όλα, λέει, αυτά, αυτό που συμβαίνει, ποιος το εδίδαξε; Το Πνεύμα το Άγιο. Είμαι σίγουρος, όμως, ότι σήμερα, ακούγοντας κανείς αυτήν τη θέση, θα μπορούσε πολλά πράγματα να κατηγορήσει. Αλλά αλλιώς σκέπτονται οι άνθρωποι και αλλιώς σκέπτεται το Πνεύμα του Θεού. «Οὐχὶ πολλάκις ἄνθρωπος ἐν παλατίοις διαπρέπων κατέπτυσε πλούτου καὶ ἀξίας, διδαχθεὶς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίου;» Πόσες τέτοιες περιπτώσεις έχουμε ανθρώπων οι οποίοι ζήσαν μέσα στο περιβάλλον ενός παλατιού, που είχαν και αξίωμα, είχαν και πλούτον. Σας θυμίζω

τον Άγιον Αρσένιον, τον Άγιον Αρσένιον, ο οποίος 8 Μαΐου, αν θυμάμαι καλά, γιορτάζεται, ο οποίος έφυγε από το παλάτι της Κωνσταντινουπόλεως, κατά τους βυζαντινούς χρόνους, και πήγε στην έρημον της Αφρικής για να γίνει ασκητής. Τι λέγει εδώ; «Κατέπτυσε πλούτου καὶ ἀξίας». Κατέπτυσε...

Περί Περιφρόνησε, έφτυσε, άφησε και τον πλούτον και το αξίωμά του. Ποιος, λέγει, είναι εκείνος ο οποίος του είπε αυτό να το κάνει; Το Πνεύμα το Άγιο. «Οὐχὶ πολλάκις νέος, ὁρῶν κάλλος, ἐκάμμυσε τὸ βλέμμα καὶ ἔφυγε τὸ ἰδεῖν καὶ ἐξέφυγε τὸν μολυσμόν;» «Γεγονὸς τοῦτο ζητεῖς; Τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἐδίδαξε τοῦ νέου τὴν ψυχήν». Πόσες είναι εκείνες οι φορές που, όταν ένας νέος άνθρωπος βλέπει στον δρόμο, περπατάει και βλέπει μια ομορφιά, μια ομορφιά, εννοείται, που μπορεί να παρασύρει στην αμαρτία, που μπορεί να δημιουργήσει πύρωση σαρκικών αμαρτημάτων, τι έκανε; Εκάμμυσε το βλέμμα, δηλαδή έκλεισε το βλέμμα, έκλεισε τα μάτια του, γύρισε το κεφάλι του από την άλλη μεριά, θα το λέγαμε, και έφυγε, για να μην δει ό,τι θα έβλεπε και να αποφύγει τον μολυσμό, δηλαδή να μπει σε έναν πειρασμό και να δημιουργηθεί ένας μολυσμός και της ψυχής και του σώματος.

Να μάθεις. Είναι εκείνος που ενέπνευσε τον νέο αυτόν, εδίδαξε την ψυχή του νέου το Πνεύμα το Άγιο. Βλέπετε; Ώστε θα λέγαμε από την άποψη προς τους νέους ανθρώπους, και δόξα τω Θεώ υπάρχουν πολλοί νέοι οι οποίοι προσέχουν. Μπορεί κάποια στιγμή να μην προσέξουν, κάποια άλλη στιγμή να προσέξουν. Όταν δεν πρόσεξαν, πρόδωσαν την προτροπή του Αγίου Πνεύματος. Όταν όμως πρόσεξαν, τότε ακολούθησαν την προτροπή του Αγίου Πνεύματος. Θα σας έλεγα τώρα: αν έχω την πληροφορία ότι βρήκα τη δύναμη να γυρίσω το κεφάλι μου αλλού και να μην κοιτάξω...

Εεε... Αλλότριες, ξένες ομορφιές, που λέει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, και να μην ασχοληθώ με κάτι που θα μπορούσα να πέσω χαμηλά, και ξέρω τώρα ότι το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο το οποίο με βοήθησε να μην κοιτάξω, πώς πρέπει να αισθάνομαι; Ίσως θα λέγατε: «Πώς μπορώ να έχω το Πνεύμα του Θεού και πώς μπορώ να ξέρω ότι έχω το Πνεύμα του Θεού;» Ορίστε, ορίστε. Διότι από τη στιγμή που πήραμε πριν καν το Πνεύμα το Άγιον με τη βάπτισή μας και με το χρίσμα, που παίρνουμε τα δώρα του Αγίου Πνεύματος, το Πνεύμα του Θεού ενεργεί μέσα μας. Μόνο που δεν το αφήνουμε να ενεργεί, γιατί θέλουμε να μένουμε στις δικές μας τις απόψεις. Γι’ αυτό, επειδή είπα, έπεσες. Τώρα όμως δεν έπεσες. Σας...

Ο Απόστολος Παύλος: «Καὶ μὴ λυπεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, ἐν ᾧ ἐσφραγίσθητε εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως». Γιατί, λέει, να μην το λυπείτε το Πνεύμα το Άγιον; Διότι είναι εκείνο το οποίο σας εμπνέει το καλό. Εάν το ακούσατε, χαίρει. Εάν δεν το ακούσατε, τότε ελυπήσατε το Πνεύμα το Άγιο. Έχει μάλιστα, πού είναι γραμμένο; Στον Άγιο Ιάκωβο. Αυτή τη στιγμή πού να το βρω τώρα; Λέγει: «Πρὸς φθόνον τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἔρχεται», λέγει, «να σας φθονήσει». Δεν το θυμούμαι ακριβώς τη διατύπωση, θα σας το πω κατ’ έννοιαν. Το Πνεύμα το Άγιον...

Εκείνο το οποίον μας αγαπά πάρα πολύ. Πόσο πολύ; Πάρα πολύ! Δεν μπορούμε να συλλάβουμε πόσο μας αγαπάει το Πνεύμα του Θεού. Όταν όμως εμείς ερωτοτροπούμε περί αλλότρια, τότε το Πνεύμα το Άγιον, ακούσατε, το θέτω με υποδοκιμασία, θέτω με υποδοκιμασία την αγάπη Του, και τότε Του προκαλούμε, μιλάω ανθρώπινα, γιατί ανθρώπινα μιλάει η Γραφή, τη ζηλοτυπία. Η εικόνα είναι παρμένη από τους συζύγους. Όταν η σύζυγος κοιτάζει κάποιον άλλον άνδρα ή κάποιους άλλους άνδρες, υπεγείρει, ξεσηκώνει και υποκαίει τη ζηλοτυπία του ανδρός.

Είναι σύμφωνο με το πνεύμα της Γραφής. Δεν λέγει ο Θεός ο ίδιος «Θεὸς ζηλωτής»; Τι θα πει ζηλωτής; Ζηλωτής θα πει ζηλιάρης. Ο Θεός είναι ζηλιάρης, αγαπητοί μου, προσέξτε. Η ζήλια είναι ένα πάθος. Ο Θεός είναι απαλλαγμένος παθών, δεν έχει πάθη ο Θεός. Τι σημαίνει όμως; Η εικόνα είναι παρμένη από τους ανθρώπους. Ο Θεός δεν είναι ζηλιάρης, αλλά λέει εδώ: «Εγώ είμαι Θεός ζηλωτής», λέει σε πολλά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, για να δείξει ότι εσύ, που είσαι η νύμφη Εκκλησία, η νύμφη μου —και σημειώστε ότι ομιλεί ο Υιός στην Παλαιά Διαθήκη—, εάν ερωτοτροπείς με τα είδωλα, μου προκαλείς λοιπόν τη ζηλοτυπία, εκείνη την οποία θα προκαλούσε...

Προκαλούσε μια γυναίκα στον άνδρα της, όταν κοιτούσε τους άλλους άνδρες. Και ο άνδρας τι κάνει μετά; Θυμώνει και δέρνει τη γυναίκα του. Για να δείξει εδώ ότι έρχεται ο Θεός να τιμωρήσει τον λαό Του, όταν ερωτοτροπεί με ξένους θεούς, με τα είδωλα. Εδώ, λοιπόν, το Πνεύμα του Θεού, που το έχουμε, έρχεται και λέγει ότι φτάνει στο σημείο να μας τιμωρήσει, γιατί μας θέλει δικούς Του. Μόνο εάν μαθαίναμε ποιο είναι το Πνεύμα του Θεού, δεν θα θέλαμε ποτέ να φύγουμε από το Πνεύμα του Θεού, από το Άγιο Πνεύμα. Το λέγω, ας το έχουμε και αυτό υπόψη. Και συνεχίζει ο Άγιος Κύριλος: «Τοσαύτη πλεονεξία ἐν κόσμῳ, καὶ ἀκτημονοῦσι Χριστιανοί».

«Διὰ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπαγγελίαν». Τόσες πλεονεξίες, λέει, υπάρχουν εις τον κόσμο. Να δουλέψω για να φάω και να αρπάξω για να έχω. Έτσι δεν υπάρχει μια λαϊκή παροιμία; Τόσες πλεονεξίες εις τον κόσμο και, όπως λέει, υπάρχουν Χριστιανοί που ακτημονούν. Μένουν σε εκείνο που βγάζουν και τελικά δεν έχουν και περιουσία. Και μάλιστα το θέμα της ακτημοσύνης είναι αρετή. Προσέξαμε, μην το παρεξηγήσουμε το θέμα της ακτημοσύνης. Εγώ θα έλεγα, διά μεν τους εγγάμους, ας μην έχουν την πολυκτημοσύνη, γιατί είναι πλεονεξία αναμφισβήτητα. Αλλά μια, θα λέγαμε, απόκτηση κτημάτων...

Πραγμάτων, δεν είναι το κτήμα, το χωράφι, είναι τα υλικά αγαθά, για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας και τα λοιπά. Δεν είναι κατηγορήσιμο. Το θέμα της ακτημοσύνης είναι ειδικό και συνοδεύεται συνήθως με το θέμα της παρθενίας. Γι’ αυτό στην αγαμίαν, δηλαδή στον μοναχισμόν, έχουμε αυτά τα τρία: το πρώτο είναι η παρθενία, το δεύτερο είναι η ακτημοσύνη και το τρίτο είναι η υπακοή. Γι’ αυτό εκείνος ο οποίος είναι μοναχός και αποκτάει κτήματα, δηλαδή περιουσία, καταπατεί τον όρκον του. Η ακτημοσύνη είναι ένα χάρισμα και πρέπει ο άνθρωπος να έχει πάντοτε τον νου του να μην αποκτήσει ποτέ κτήματα, εφόσον ζει μέσα...

Αυτό το χάρισμα της ακτημοσύνης. Είναι λεπτό σημείο αυτό. Εδώ όμως δεν πρόκειται περί της απολύτου ακτημοσύνης, έτσι το φαντάζομαι, διότι αυτή τη στιγμή ο Άγιος Κύριλος ομιλεί προς ανθρώπους που ζουν μέσα στην πόλη. Αυτοί δέχονται την κατήχηση, σε λίγο θα βαπτιστούν, είναι οι φωτιζόμενοι, σε λίγο θα βαπτιστούν, και είναι άνδρες, γυναίκες, έχουν τα σπίτια τους, τις οικογένειές τους κλπ. Θα μπορούσε ίσως το «ἀκτημονοῦσι Χριστιανοί» να αποδοθεί στο ότι δεν είναι πολυκτήμονες, δηλαδή δεν έχουν πολυκτημοσύνη, δεν έχουν δηλαδή εκείνη την πλεονεξία: να έχω, να έχω, να έχω, να έχω. Ποιος, λέγει, είναι εκείνος που έρχεται να εμπνεύσει αυτούς να...

Μην έχουν αυτήν την πλεονεξία; Το Πνεύμα. Η υπόσχεσις, συγγνώμη, «διὰ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπαγγελίαν», διά την υπόσχεση του Αγίου Πνεύματος. Και υπόσχεση. Ακούστε τι λέει ο Χριστός: εκείνος ο οποίος άφησε το σπίτι του —ειδική περίπτωση είναι—, τη γυναίκα του, όχι σαν διαζύγιο, τα παιδιά του, τα χωράφια του, για το όνομά μου, όπως ήταν οι μαθητές Του, αυτοί, λέγει, θα βρουν εις την παρούσα ζωή —και επαναλαμβάνει τα περιστατικά, εκτός από το θέμα γυναικός, αλλά μιλεί περί χωραφιών και περί παιδιών και περί σπιτιών—, θα βρουν εκατονταπλάσια.

Ζωήν αιώνιον. Αυτή είναι η υπόσχεση. Πράγματι, αγαπητοί μου, σας το λέγω, πιο αλήθεια από αλήθεια. Εκείνος που άφησε τα δικά του τα πράγματα, τα βρίσκει όντως εκατονταπλάσια. Άφησες το σπίτι σου, κάθε σπίτι είναι ανοιχτό να σε δεχτεί. Άφησες τα χωράφια σου, τα προϊόντα των χωραφιών έρχονται πλούσια σε σένα. Και να μην λέω πιο πολλά. Θέλω να σας πω δηλαδή ότι αυτό που υπεσχέθη το Πνεύμα του Θεού είναι αληθές. Είναι αληθές. Και λέγει ο Απόστολος Πέτρος: «Εμείς, λέγει, τα αφήσαμε όλα για σένα. Τι θα γίνει με μας;» Και εκεί ο Κύριος είπε αυτούς τους λόγους: και αιώνια ζωή, και επιπλέον αιώνια ζωή.

Που θα έμενε ακτήμων, αλλά για το όνομα του Χριστού. Προσέξτε αυτό το σημείο. Και όχι παρασυνδεδεμένο αυτό κυρίως με τα άλλα δύο που σας είπα. Αυτός πράγματι είναι μέσα στον χώρο που δεν θα πεινάσει ποτέ, μα ποτέ. Και αν υποτεθεί ότι μπορεί λίγο να πεινάσει, θα είναι μία δοκιμασία του Θεού, γιατί ο Θεός θα ήθελε να του προσφέρει και άλλα πράγματα, τώρα όχι υλικά αλλά πνευματικά, περισσότερον πνευματικά. Θα ήθελα να σας πω δηλαδή ότι εκείνα τα οποία ο Θεός υπόσχεται, τα εκπληρώνει. Και εδώ λοιπόν λέγει ότι «ἀκτημονοῦσι οἱ Χριστιανοὶ διὰ τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπαγγελίαν», διά την υπόσχεση του Αγίου Πνεύματος. «Τίμιον ὡς ἀληθῶς τὸ Πνεῦμα, τὸ Ἅγιον, τὸ Ἀγαθόν».

«Εἰκότως βαπτιζόμεθα εἰς Πατέρα καὶ εἰς Υἱὸν καὶ εἰς Ἅγιον Πνεῦμα». Ώστε λοιπόν, λέει, πραγματικά είναι τίμιον το Πνεύμα το Άγιο, είναι αγαθόν το Πνεύμα το Άγιο και πολύ δικαιολογημένα βαπτιζόμεθα εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. «Ἄνθρωπος, σῶμα φορῶν, δαίμοσιν ἀγριωτάτοις πολλοῖς παλαίει· καὶ πολλάκις ὁ δαίμων, ὡς ἤδη ῥήξας δεσμά, ὑπὸ πολλῶν μὴ κρατούμενος, λόγοις εὐχῆς ἐκρατήθη ὑπ’ αὐτοῦ, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ δύναμιν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος· καὶ τὸ ἁπλοῦν ἐμφύσημα τοῦ ἐπορκίζοντος πῦρ γίνεται τῷ μὴ φαινομένῳ». Δηλαδή...

Σε κατάσταση της παρούσης ζωής, έτι σώμα φορών, έρχεται να παλέψει με αγριωτάτους δαίμονας και τους νικά. Γιατί; Διότι αυτός ο δαίμων, ο οποίος μπορούσε να σπάζει τα δεσμά, τις αλυσίδες, τις σιδερένιες αλυσίδες των δαιμονισμένων, τώρα αυτός με λόγους ευχής, δηλαδή με την προσευχή, εκρατήθη υπ’ αυτού του ανθρώπου, δηλαδή πιάστηκε, διά την εν αυτώ δύναμη του Αγίου Πνεύματος που είναι μέσα στην ευχή. Έρχεται ο διάβολος.

Θυμηθείτε τους δαιμονισμένους, τουλάχιστον τους δαιμονισμένους του Ευαγγελίου. Και έρχεται να σε παλέψει ο διάβολος. «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με. Πνεύμα Άγιον, σώσε με». Και γλιτώνεις από όλα αυτά που έρχεται ο διάβολος να σου κάνει. Από τι; Από μία ευχή. Γιατί το εζήτησες και το Πνεύμα του Θεού είναι παρόν και έρχεται εδώ όχι μόνο να σε βοηθήσει, εσύ να απαλλαγείς, αλλά ακόμη και να δεσμεύσεις τον διάβολον. Σας θυμίζω την εικόνα της Αγίας Μαρίνης που κρατάει τον διάβολο από τα κέρατα. Μια κοπελίτσα ήταν η Αγία Μαρίνα. Ξέρετε πόσων ετών ήτο; Δεκαπέντε χρονών όταν εμαρτύρησε η Αγία Μαρίνα και κρατάει τον διάβολο από τα κέρατα.

Κοπέλα σήμερα, δεκαπέντε χρονών, που οι δαίμονες επιτίθενται για να συνάψει σχέσεις ερωτικές, αμαρτωλές και λοιπά, θα μπορούσε να πει: «Κύριε Ιησού, σώσε με», όταν έρχονται οι πειρασμοί. Παραβάλετε την Αγία Ιουστίνα που γιορτάζαμε εχθές. Πώς ενίκησε τις μαγείες του κατόπιν Αγίου Κυπριανού; Με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Ποια λοιπόν κοπέλα σήμερα θα μπορούσε να κρατάει από τα κέρατα τον διάβολο; Αλλά αν υπάρχουν κοπέλες που μένουν στην αγνότητα και στην καθαρότητα, να είναι σίγουρες: κρατούν τον διάβολο από τα κέρατα, να είναι σίγουρες. «Καὶ τὸ ἁπλοῦν», λέγει, «ἐμφύσημα τοῦ ἐπορκίζοντος πῦρ γίνεται τῷ μὴ φαινομένῳ». Ποιος είναι ο επορκίζων;

Όταν ένας ιερεύς, ή ο ίδιος ένας ιερεύς αν κάνει τη βάπτιση, πριν κάνει τη βάπτιση, εκεί δυτικά του ναού, παίρνει τον άνθρωπο που θα βαπτιστεί ή τον νήπιον και εκεί του διαβάζει τους εξορκισμούς ή επορκισμούς. Και τότε τι κάνει εδώ; Με μόνο, λέει, το απλούν εμφύσημα. Θα έχετε δει όλη αυτή την περίπτωση που ο ιερεύς φυσάει με το στόμα του σταυροειδώς και ξαναφυσάει πάλι τρεις φορές. Με μόνο, λέει, το απλούν εμφύσημα του επορκίζοντος, του ιερέως που διαβάζει τις ευχές αυτές, γίνεται η πνοή του πυρ σε εκείνον που δεν φαίνεται, δηλαδή στον διάβολο, και τον καίει. Ναι!

Αν θέλετε, έχουμε πολλές τέτοιες εμφανείς περιπτώσεις ανθρώπων που πηγαίνουν στα διάφορα προσκυνήματα. Θα σας θυμίσω στην Ζάκυνθο, στην Κεφαλονιά, στην Κέρκυρα, που έχουμε τον Άγιο Γεράσιμο, τον Άγιο Σπυρίδωνα, τον Άγιο Διονύσιο. Όταν πηγαίνουν δαιμονισμένοι εκεί, μέσα στην Εκκλησία, στον Άγιο Νεκτάριο και όπου αλλού, ξέρετε τι φωνάζουν οι δαίμονες; «Με καίς, με καίς, με καίς». Το λέει αυτό το στόμα του ανθρώπου που είναι δαιμονισμένος. «Με καίς, με καίς». Πώς καίει; Βέβαια, για εμάς είναι ασύλληπτο, αλλά θα σας το εξηγήσω πώς καίει. Είναι η άκτιστος ενέργεια του Θεού.

Δόξα του Θεού, την οποία έχουν οι Άγιοι, την διατηρούν και εις τα λείψανά των, μην το ξεχνάτε αυτό. Και τότε, όταν πάμε κάποιον άνθρωπο, η άκτιστος ενέργεια που εδράζει εις τα λείψανα των Αγίων —γι’ αυτό τιμούμε τα άγια λείψανα και είναι θαυματουργά τα άγια λείψανα— τότε διά μεν τους ευσεβείς, η άκτιστος ενέργεια του φωτός της Θείας Δόξης γίνεται διά τους ευσεβείς, γίνεται φως, είναι το φως της Βασιλείας του Θεού. Αλλά διά τους ασεβείς και διά τους δαίμονες γίνεται πυρ.

Ωραίο παράδειγμα λέγει ο Μέγας Βασίλειος στην Εξαήμερό του. Είναι κάτι που σας το έχω πει και ξαναπεί και ξαναπεί, δεν πειράζει όμως. Όπως το ηλιακό φως έχει, λέγει, διπλή υπόσταση, φωτίζει και καίει, έτσι και εδώ η άκτιστος ενέργεια του Θεού, η Θεία Δόξα, το φως της Μεταμορφώσεως δηλαδή, τους μεν ευσεβείς φωτίζει και μπορεί να λέει ο ευσεβής ό,τι έλεγε ο Απόστολος Πέτρος: «Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι». Τους δε ασεβείς να καίει, να ζεματάει, πραγματικά να καίει. Γι’ αυτό φωνάζουν οι δαίμονες, φωνάζουν: «Με καίς, με καίς». Είναι μια πολύ συνηθισμένη περίπτωση που πιστεύω πολλές φορές θα έχετε ακούσει.

Το πυρ της κολάσεως. Ακούσατε; Αυτό είναι το πυρ της κολάσεως. Αυτό που παρουσιάζεται ως γέεννα του πυρός από τον Κύριον, από το βιβλίο της Αποκαλύψεως ως λίμνη καιομένη πυρί και θείῳ. Αυτό είναι. Είναι η πυρότης, η καυστικότης της Θείας Δόξης. Μάλιστα, κάποτε είχε κοινωνήσει κάποιος που δεν έπρεπε να κοινωνήσει. Του είχε πει ο πνευματικός: «Δεν θα κοινωνήσεις». Και μόλις πήρε τη Θεία Κοινωνία, το φως της Θείας Κοινωνίας έγινε πυρ. Το λέμε στις ευχές. Διαβάστε τις ευχές της Θείας Μεταλήψεως, θα το δείτε. «Και μη μου γίνει», λέει, «το σώμα σου φωτιά, πυρ», του λέει. Και ο λαός: «Έβαλε η φωτιά μέσα σου», αλλά να μου γίνει φως. Και μόλις απεμακρύνθη από το Άγιο Ποτήριο...

Κάτω και φώναζε: «Καίομαι, καίομαι». Είναι περιστατικά που ο Θεός επιτρέπει κατά καιρούς να εμφανίζονται, ώστε να δίνουν μίαν εικόνα αυτών των πραγματικοτήτων. Και προχωρούμε. «Μέγαν ἔχομεν παρὰ Θεοῦ σύμμαχον καὶ προστάτην, μέγαν διδάσκαλον Ἐκκλησίας, μέγαν ὑπερασπιστὴν ὑπὲρ ἡμῶν. Μὴ φοβηθῶμεν τοὺς δαίμονας, μηδὲ τὸν διάβολον». Έχουμε λοιπόν από τον Θεόν αυτόν τον Μέγα Σύμμαχο. Ποιον; Το Πνεύμα το Άγιον. Έχουμε αυτόν τον Μεγάλο Προστάτη. Ποιον; Ποιον; Το Πνεύμα το Άγιο. Έχουμε αυτόν τον Μεγάλο Διδάσκαλον. Ο Χριστός είπε, ο Χριστός είπε:

«Όσα δεν σας είπα εγώ, εκείνος ο Παράκλητος θα κάνει δύο πράγματα. Εκείνα που σας είπα θα σας τα υπενθυμίσει και εκείνα που δεν σας είπα θα σας τα διδάξει». Θα μείνω σε αυτό το σημείο, προσέξτε: «Και εκείνα που δεν σας είπα θα σας τα διδάξει». Ώστε λοιπόν δεν μπορούμε να λέμε ότι μόνο η Αγία Γραφή έχει τον λόγο του Χριστού. Τον λόγο του Χριστού τον έχουν και οι Άγιοι της Εκκλησίας, διότι το Πνεύμα το Άγιον τους εδίδαξε εκείνα που δεν είναι γραμμένα στην Αγία Γραφή. Πού είναι οι Προτεστάντες που λέγουν: «Δεν θα δεχθώ τίποτα που δεν είναι γραμμένο στην Γραφή»; Πού είναι; «Και εκείνα που δεν σας δίδαξα», γιατί...

«Ἔχω να σας πω», λέει ο Κύριος, «ἀλλ’ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι». Δεν μπορείτε να τα σηκώσετε πια. Τι να σας πρωτοπώ; Τι μπορείτε να σηκώσετε; Ούτε η καρδιά σας, ούτε το μυαλό σας. Θα έρθει το Πνεύμα το Άγιον και Εκείνος θα σας τα διδάξει. Ποια είναι η διαφορά; Ότι εκείνο που θα σας διδάξει προφανώς είναι σύμφωνα με το Πνεύμα της Αγίας Γραφής. Συνεπώς, όταν ακούμε την διδασκαλία των Πατέρων, που είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας, η οποία είναι σύμφωνος με το πνεύμα της Αγίας Γραφής, μη λέμε πρωτεσταντικότατα: «Και πού είναι γραμμένο αυτό; Και πού βρήκες την Τετάρτη και την Παρασκευή να νηστεύεις; Είναι γραμμένο στην Αγία Γραφή;» Και όμως το είπε ο Κύριος αυτό.

Το βιβλίο της Διδαχής των Δώδεκα Αποστόλων, που είναι πάρα πολύ κοντινά, λίγα χρόνια είναι που απέχει μετά τα Ευαγγέλια, που απηχεί την διδασκαλία του Κυρίου. Μην πεις λοιπόν: «Δεν είναι γραμμένο στην Αγία Γραφή» και περιφρονώ τη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής. Αυτό είναι σύμφωνο με το πνεύμα του Ευαγγελίου. Τι είπε ο Χριστός; Οι Φαρισαίοι νηστεύουν Δευτέρα και Πέμπτη. Και είπε: «Ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν», δηλαδή η αγιότητά σας, περισσότερο από των Φαρισαίων, τότε δεν μπαίνετε στη Βασιλεία του Θεού. Υπονοεί λοιπόν την νηστεία. Θέλετε, ο Κύριος δεν εθέσπισε; Άρα το πνεύμα, το ότι θα νηστεύουμε Τετάρτη και Παρασκευή, μπορεί...

Να μην είναι καταχωρημένο στην Αγία Γραφή, αλλά είναι η διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος. Και πιθανότατα αυτό το ειδικό που σας είπα σαν παράδειγμα είναι η διδασκαλία του Χριστού του Ιδίου. Σας είπα το βιβλίο αυτό που σώθηκε, που βρέθηκε, τον περασμένο αιώνα βρέθηκε. Η μεγαλύτερη ανακάλυψη ήταν του περασμένου αιώνα στον τομέα αυτών. Λοιπόν, το βιβλίο αυτό δύο-τρία φυλλαράκια είναι όλο το βιβλίο. «Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων». Τι λες λοιπόν, αδελφέ μου, «και πού είναι γραμμένο;» Διότι όταν έχουμε την πειθαρχία και την υπακοή μας στην Εκκλησία, έχουμε την πειθαρχία μας και την υπακοή μας εις το Πνεύμα το Άγιο.

«Μὴ φοβηθῶμεν», λέει, «τοὺς δαίμονας, μηδὲ τὸν διάβολον». Έχουμε μέγαν υπερασπιστήν. «Μείζων γὰρ ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ὑπεραγωνιστής». Σε μας είναι μεγαλύτερος εκείνος που αγωνίζεται πάνω και πέρα από μας. «Μόνον ἀνοίξωμεν αὐτῷ τὰς θύρας». Μόνο του ανοίξουμε τις πόρτες. «Περιέρχεται γὰρ ζητῶν τοὺς ἀξίους καὶ ζητεῖ τίνι χαρίσηται τὰς δωρεάς». Ζητάει, λέει, να βρει τους αξίους και σε ποιον θα χαρίσει τα δώρα του. Το Πνεύμα το Άγιο λοιπόν γυρεύει να βρει αξίους και να δώσει τα δώρα του. Είθε, αγαπητοί...