Catecheses of St Cyril 111 | 19-10-1987

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

By way of introduction, my beloved!

We are in the middle of paragraph 13 of the fifteenth catechetical lecture of Saint Cyril, Archbishop of Jerusalem. The entire lecture concerns the Antichrist—not only the Antichrist, but also the Second Coming of Christ and the renewal of the whole creation. At present, however, we have reached the section concerning the Antichrist, which has been the subject of our latest talks. Of course, the subject is set within its proper framework. It is not isolated from everything else, as references to the person of the Antichrist so often are in our time.

The subject is not being presented properly, and this inevitably causes confusion. It must be placed within a framework: the framework of the Second Coming of Christ. In the end, that is where the emphasis must fall. Let us not forget it: that is where the emphasis must always fall. It cannot fall upon the person of the Antichrist. That should be obvious. But because the true focus—the person of Christ and the fact that He is coming again—is absent, troubling situations arise, and there is even a danger that the whole subject of the Antichrist will be pushed aside.

That would cause great harm. When people see that many are becoming fearful or suffering from other such reactions, they will begin to say, “This is nothing, and that is nothing either.” And this certainly benefits the cause of the Antichrist—and not a little. The devil is the one who benefits. This must not happen. We must therefore speak the truth, but the truth does not stand in isolation. It belongs within a broader framework: the Second Coming of Christ, the Resurrection of the Dead, and the renewal of the whole creation. Only then can we speak properly about the Antichrist. So, when I know that...

the windows of my house are shut, and someone outside is threatening to break through the shutters or force open the door and enter, but I have called the police, I am not overcome with fear that this person will harm me. I know that by the time he breaks down the door, the police will have arrived. What does this mean? It means that if I see the Antichrist coming, I also know that Christ is coming. I have only to endure those three and a half years, and Christ will deliver me, while the Antichrist will go down to Hades, to Hell. But if I do not see the Resurrection of the Dead and do not see the coming of Christ, then tell me: what do I see? I see only the enemy.

I see only the one forcing open my door, and I know that help is coming from nowhere. Would I not then be seized by terror and driven out of my mind? This is why I told you that the subject must be placed within its true and proper setting. At the beginning of paragraph 13, we said that Saint Cyril is not speaking idly or inventing things merely to have something to say. He speaks of things written in the Word of God. He brings forward the Word of God, grounding his teaching and proofs in it, and he referred to Daniel.

Daniel saw that vision within the region of the Mediterranean Sea, and it revealed that the Antichrist would come in the days of the Fourth Beast. I will explain it briefly. We spoke about it last time, but let us review it so that we can connect it with what follows, because the subject has a continuous thread. The Prophet Daniel sees a fearful and terrifying vision. This vision, recorded in the seventh chapter, begins as follows: “I looked, and behold, I saw the Great Sea.”

In Hebrew literature, we have what is called the Small Sea and the Great Sea. The Dead Sea is called the Small Sea, while the Mediterranean is called the Great Sea. Thus, in his vision, Daniel sees the Mediterranean Sea. There, he says, four winds began to blow: north, south, east, and west. They stirred up the sea, and from its turbulence four beasts arose. Of course, they did not arise together, but one after another.

I said last time—and there is no harm in saying it again—that the Mediterranean Sea...

The region surrounding the Mediterranean Sea—that is, the countries bordering it—is of world-historical importance. Historically, it is the most important sea in all of world history. It was so, it is so, and it will remain so until the Last Things (eschata). As I told you, it is not the Atlantic, the Indian Ocean, or the Pacific; nor is it Japan, America, or Australia. It is the Mediterranean Sea. Why? Because the greatest and most astonishing events in world history have taken place in the lands surrounding the Mediterranean...

events that shaped world history and world civilisation. Do not forget this. Where did what is now called Western civilisation begin? At the Mediterranean Sea—that is, in the Mediterranean region. Greece belongs to the Mediterranean, and Europe also belongs to the Mediterranean world. European civilisation and Greek civilisation began here. Whatever others accomplished later had its starting point here, at the Mediterranean Sea. The Saviour of the world, Christ, was born in Palestine, on the Mediterranean. Palestine is a Mediterranean land. And it is in this region that the Antichrist will act.

I have mentioned events connected with the salvation of man. But if you wish to consider events belonging to world history as well, you will find them here, in the Mediterranean region. Daniel says that there were four beasts, appearing one after another. They were monstrous, fantastic creatures. Concerning the first, for example, he says, “I saw something like a lion with two wings.” There is no such thing as a winged lion. Then came something like a bear. After that, he says, came something like a leopard with four wings. No such animals exist—with iron teeth and other strange features. Naturally, they do not exist in reality. We would therefore call these beasts mythical or fantastic.

Yet they have a basis in nature: one was like a lion, another like a leopard, and so forth. When Daniel saw these beasts, each was more terrifying than the one before it. One comes and disappears; then another comes and disappears; then the third gives way to the fourth. All the events that concern us take place during the time of the Fourth Beast. They concern not only the present of Daniel’s own time, but also our present—or, more precisely, what was still future for us, as people of the twentieth century.

Daniel asked for an interpretation, and, as Saint Cyril says, it was given to him by the Archangel Gabriel. Here I should offer one clarification: in this particular passage, the angel is not identified as the Archangel Gabriel. Yet Saint Cyril is not mistaken, as I shall explain. In the vision of the seventh chapter, an angel is mentioned who interprets it for Daniel, but his name is not given. In Daniel’s next vision, concerning the battle between the ram and the goat—the conflict between the Medo-Persian dynasty and the Greek, Macedonian dynasty of Alexander the Great, represented by the goat...

Let me make a brief digression. There are ancient coins depicting Alexander the Great with horns beside his head. Near his ear, you can see a horn. When Alexander the Great came to conquer Palestine, the high priest told him that Daniel had written about him and had prophesied that he would be victorious. Alexander therefore did not harm the Jews, although one of his generals—I do not remember which one—said to him, “Kill them.” He meant the high priest and the entire company that had come in great numbers to meet him. Alexander was flattered by the thought that he might be the one who had been prophesied.

This, then, is not without significance. He is the goat in Daniel’s vision. But let me close this digression. In that vision, the Archangel Gabriel appears and explains its meaning to Daniel. Saint Cyril is not mistaken; the name is simply not written there. I am only being precise: it is not written in the seventh chapter of Daniel. Nevertheless, Saint Cyril is not mistaken in identifying the angel in the first vision also as the Archangel Gabriel. I shall read Saint Cyril’s words very quickly, and afterward I will explain some of what he writes: “Then Gabriel, interpreting it, says...”

I read this to you last time. He is speaking of these beasts, which, as the Fathers of the Church have handed down to us, represent nothing other than “the kingdom of the Assyrians; the second, that of the Medes together with the Persians; after these, the third, that of the Macedonians; and the fourth kingdom is that of the Romans.” What are these? They are four dynasties, four great empires. Who are the first? Here he calls them the Assyrians. We would say that they are the... You see, the Assyrians no longer existed when Daniel saw the vision. Yet this is not a mistake either. We must always explain such matters, because...

we often encounter difficulties in interpretation. It is well known that the Babylonians defeated the Assyrians after a struggle that lasted nearly a thousand years. At times the Assyrians prevailed, and at other times the Babylonians. They were rivals. In the end, the Assyrians were decisively defeated by the Babylonians. They were absorbed by other peoples and disappeared from history. There are no Assyrians today. Consequently, when Daniel sees his vision, the Assyrians no longer exist. We would therefore say “the Babylonians.” Yet it amounts to the same thing, because they belong to one stock. I repeat: both the Assyrians and the Babylonians are Semites.

They are descended from the line of Shem; they are Semites. So there is no error here either. For the sake of brevity, Saint Cyril simply uses the broader name “Assyrians,” though he is referring to the Babylonians. Note also that Nebuchadnezzar had seen a corresponding vision with the same meaning. He was now emperor of Babylon, ruling a vast territory that extended as far as Egypt. Daniel interpreted the vision for him. The first beast—forgive me—it was not a beast, but a statue made of four materials: gold...

Bronze.

Bronze, iron. Forgive me: gold, silver, bronze, iron. And when Daniel interprets for Nebuchadnezzar this vision that Nebuchadnezzar himself had seen—for that is precisely the point: he had to be the one who saw it; for if Daniel had said to him, “You know, I had a vision,” who would have believed Daniel?—he tells him: “O king, the gold—that is, the head of gold—is your empire, because of its riches. After you, another empire will arise. After that will come a third empire. Then a fourth empire will arise, and during the time of the fourth empire...”

This is what will happen. Notice something remarkable. We have two visions with the same content. In the first vision, the central figure is the Messiah, Christ, while in Daniel’s second vision, the central figure is the Antichrist. In the first vision, where the Messiah is central, the one who receives the vision is Nebuchadnezzar, whereas in the second it is Daniel. This is very significant. Daniel then tells him, when Nebuchadnezzar sees...

The statue’s iron legs represent the Roman Empire, which did not yet exist. Rome, of course, was founded in the eighth century BC, around 750–761 BC. But the Romans had not yet appeared on the stage of history—not at all. It is an astonishing thing. At that time, the East held sway. Then, he says, during the Fourth Empire—which, of course, he does not call the Roman Empire—the Kingdom will come: a Fifth Kingdom, the Kingdom of God. For he sees, from a nearby unhewn mountain—which is a type of the Theotokos (God-bearer)—...

The mountain is unhewn because the Theotokos is a Virgin. From it, “a stone was cut out without the hand of man,” signifying that a man would be born of the Virgin without natural human intervention—that is, without a human father. Here Daniel already has Isaiah in mind. Isaiah lived in the eighth century BC, and Daniel in the fifth century BC. “Behold, the Virgin shall conceive”—that is, she shall become pregnant—“and bear a son, and they shall call His name Emmanuel.” This is a prophetic name: God is with us.

He who was to come would be God among men. And this stone came, as Nebuchadnezzar saw it, hurtling down. It broke away from the mountain by itself, came crashing against the iron feet of that magnificent statue—which represent the Roman Empire—and shattered the entire statue. It ground it to powder and reduced it to chaff; then the wind swept the chaff away, and nothing remained. And in place of the statue, this stone began to grow, the...

cut loose without human hands, grew and became a mountain, and it covered the earth. “O king,” Daniel tells him, “this is the Kingdom of God, which will come during the Fourth Empire. You are the first empire; and then the Kingdom of God will bring all the empires to an end and prevail upon the earth.” Majestic—astonishing. There is the vision. That is the first one. The other is the vision of the four beasts in the Mediterranean Sea. While the first spoke of the Messiah, this one, which we shall now examine and which Saint Cyril refers to...

It refers to the Antichrist. Daniel himself saw this vision. What, then, is the first kingdom? It is the Assyrian kingdom, that is, the Babylonian. Next comes “the kingdom of the Medes and Persians together,” the Medo-Persian kingdom. Then comes “the third kingdom, that of the Macedonians,” as the Fathers of our Church interpret it. After this vision, in which the Antichrist appears, Daniel saw another vision concerning the triumph of the Third Empire over the Second, through the clash between the goat and the ram that I mentioned earlier. “And the fourth kingdom is that of the Romans.”

The Roman Empire. The Macedonian Empire of Alexander the Great was conquered by the Romans. And now we read: “Then Gabriel, continuing his interpretation, says...” The Archangel Gabriel then explains as follows: “Its ten horns are ten kings who shall arise, and after them another king shall arise, who will surpass in wickedness all who came before him—not only the ten, but all his predecessors. And he shall humble three kings.” This means that, of the first ten kings, the eleventh will humble three, so that he himself will reign as the eighth.

He blasphemes. “He shall speak words against the Most High,” he says. This man is blasphemous and lawless; he does not inherit the kingdom from his fathers, but seizes power through sorcery. But to make myself clearer—or rather, to make Saint Cyril’s meaning clearer—allow me, my beloved, to turn to this vision of Daniel: the wondrous Daniel, the “man of desires,” as God Himself calls him. The entire seventh chapter is devoted to this vision. I shall read to you only the part concerning this Beast with the ten horns.

For he says: The first Beast was like this, the second like that, and the third like this—the Babylonian Empire, the Medo-Persian Empire, and the Macedonian Empire. The fourth was a fearsome Beast. Whatever it wished, he says, it devoured; and whatever it did not wish to devour, it trampled underfoot, with iron teeth and iron feet. It had four wings, signifying the speed of the Romans. You know, by means of the Via Egnatia they could travel from Rome as far as the depths of Persia. It was the most highly organized empire, in its military, its road network, and its system of law.

The renowned Roman law. It truly was a fearsome empire of iron. There, he says, I saw ten kings—forgive me, forgive me, forgive me—this Beast had ten horns, and an eleventh horn sprang up as well. I am now reading from Daniel, chapter 7, verse 20.

“I was seeking,” he says, “an explanation of the matter,” and the angel explains it to me. “And concerning its horns”—or let me read you the translation directly. This is Joel Giannakopoulos’s translation: “I sought specific information concerning the ten horns upon its head, and especially concerning that other horn which grew up among the ten and crushed three of them. Yes, that horn which had eyes”—eyes upon the horn—“and a mouth speaking proud words, and whose overall appearance was more imposing than that of the other horns.”

“I watched carefully and saw that this horn was waging war against the saints of God and was overcoming them, until the Ancient of Days came and gave victory to the saints of the Most High. Then the time came for the saints to possess the kingdom. So he said to me: ‘The fourth Beast is a fourth kingdom upon the earth. It will surpass all the other kingdoms; it will destroy the whole earth, crushing it and trampling it underfoot. The ten horns of this Beast are ten kings.’”

“who will appear. After them another will appear, who will surpass”—that is, an eleventh—“who will surpass all his predecessors in evil and destructive deeds, and he will subdue three kings.” Thus, the eleventh horn, which has eyes and a mouth, will speak in this way. You see, the horn is a symbol of power; that is why these things are portrayed as horns. The horn is a symbol of power. In animals, where does their strength lie? In the horn. In an ox—or in any horned animal—its strength lies there. With its horn it defends itself; with its horn it fights. That is why these powers, these authorities, these kingdoms, are described and portrayed here as horns.

Then, after them, another will appear, who will surpass all those before him in evil and destructive deeds, and he will subdue three kings. He will utter proud words against God Most High, wear down the saints of God Most High, and plot to change the established order.

“of nature and of the laws of God.” That is the end.

I continue, my beloved, reading from Daniel in translation: “And he”—this eleventh horn—“will devise a plan to change the order of nature and the laws of God. But this power will be given to him for one year, two years, and half a year. Then the court of God will sit, and the angels of God will take away his authority; they will utterly destroy him and bring him to nothing. Afterward, the kingdom, the authority, and the greatness of all the kingdoms under heaven will be given to the saints of the Most High God.”

“His kingdom is an everlasting kingdom. All the other dominions will serve him and obey him. Here the account comes to an end. I, Daniel, set my name to this. My thoughts greatly troubled me for a long time, and the appearance of my face changed. Nevertheless, I carefully kept these words in my heart.” Daniel’s words are truly so fearful. How could he not be terrified by what he had seen? So, my beloved, I have read to you from the Prophet Daniel, and we have seen what this eleventh horn is.

Taking up the same subject, Saint Cyril says that this occurs during the Roman Empire. Here there is a difficulty. It is this: in every prophecy there will always be the question, “Is this being fulfilled now, or both now and later?” In essence, this is not a difficulty but part of the richness of prophecy, because it gives the prophecy a wider scope. He says that the ten horns are ten kings. In the preceding paragraph, the twelfth, listen to what Saint Cyril says: “Ten kings shall arise.”

“Kings of the Romans arise together, perhaps in different places, but reigning during the same period.” It is well known that the Roman Empire appointed kings over peoples it had conquered—local kings, we might call them—who were subject to Rome and paid tribute to it. I remind you of Herod in Palestine. Herod, an Idumean, was installed as king; he practically begged Rome for his kingdom. He was undoubtedly a tributary subject, as were all the people, and he was a petty king, a petty tyrant ruling on Rome’s behalf.

Do not forget this. This is what Saint Cyril means here: local kings. Since they reign together, could there possibly be ten kings ruling in Rome at the same time? That is unthinkable. Therefore, he says, while these ten kings are reigning, an eleventh will appear. This eleventh king will trample down three of them and make them subject to himself—but no, he will not merely make them subject; he will destroy them. The other seven he will make subject to himself. So although he is the eleventh, he now becomes the eighth in order, because the seven remain and the three are gone.

So he is the eleventh, yet seven plus one makes eight. He is the eighth. “In any event, he reigns as the eighth.” What, then, is the difficulty I mentioned? It is this: since this eighth king, or the eleventh, is the Antichrist, when will he come? During the Roman Empire? Here lies the difficulty. Here, my dear friends, what Saint Irenaeus says will once again apply, as Saint Andrew of Caesarea later repeated: some things constitute a type pointing to the prototype, while the prototype itself is placed at an unspecified time.

And only when the events themselves arrive will their meaning be revealed to those who have a heart filled with nepsis, with watchfulness—that is, to spiritual people. More specifically, the number ten is first of all symbolic. It does not necessarily mean ten kings, but simply a multitude of successive kings. One of them, Nero for example, certainly became a figure who surpassed the kings and emperors before him. Some even went so far as to suggest that the number 666

belonged to Nero. This question is not new. Saint Hippolytus and other Fathers already tried to interpret it in this way. But it did not work; the numbers did not add up. It is the familiar Procrustean method: stretch a little here and cut a little there to make everything fit. But it did not fit. It will all become clear when its appointed time comes, for the simple reason that Nero was not the Antichrist. He was a type of the Antichrist. In the same way, in another of Daniel’s wondrous prophecies, Daniel portrays Antiochus IV Epiphanes as the Antichrist. Yet he was not the Antichrist himself, the prototype, but

a type of the Antichrist. If, then, we now take Antiochus and try to make everything fit him, will his name produce 666? It is true that Antiochus tormented the people of God. It is also true that the Roman emperor Nero tormented the Christians. But that does not settle the matter, simply because the prophecy refers to the type and not to the prototype. Nevertheless, the description Saint Cyril gives below goes beyond the antitype as seen in both Antiochus and Nero—or, we might suppose, in some other king or emperor of Rome. It goes far beyond them, because what follows in the passage I read to you—thank you—does not fit Antiochus, Nero, Diocletian, or any other terrible persecutor of the Christians you might name. It does not fit them, because the prototype person surpasses all his types. Who will this be? He has not yet come. But his characteristics are given to us. So naturally, I will not dwell any longer on the ten kings. That is not where our attention belongs, but rather on the conduct of this dreadful horn. This man, it says, “will speak blasphemous words against the Most High.”

We might say that no one in history has ever been as blasphemous as the Antichrist will be. No one. There have been emperors and kings who declared themselves gods. They deified themselves. If you like, nearly all the Roman emperors, to a greater or lesser degree, deified themselves. The Antichrist will also deify himself. This is why the Roman emperors are types of the Antichrist. That is the reason. And what about Nebuchadnezzar? All of them wanted, to one degree or another, to deify themselves. But now, my dear friends, the Antichrist will not regard himself merely as one god among many. An emperor might deify himself while still accepting other gods. He accepted Zeus, for example. He accepted Demeter, Isis, Osiris, and the deities that had already made their way into Rome from the East and from Africa. That Pantheon contained thousands of gods. No emperor ever tried to abolish those gods. He simply added himself to their number. But the Antichrist will abolish everything called an object of worship or God, as the Apostle Paul says in his Epistle to the Thessalonians,

and he will say, “I am God; there is no other God.” Tell me, then: does the prototype surpass its types? Unquestionably. You can see it very clearly. What, then, is the highest blasphemy? When a man proclaims himself to be God, he is a blasphemer. We must not forget that. This is the highest blasphemy. But when he says, “There is no God except me,” what will this impious man say? “I alone am God.” Do you not think this is the greatest blasphemy that could ever be uttered? My dear friends, forgive me for saying this, but if Christ were not true,

He would have uttered the greatest blasphemy the ages had ever heard. For He said, “I and the Father are one.” And, as John the Evangelist says, “Without Him nothing was made that was made.” Nothing that exists came into being without God the Word (Logos), and so forth. This is a fearful claim. That is why the high priest said that He had blasphemed, and a blasphemer was condemned to death. Do you understand? But Christ was not a blasphemer, because He spoke the truth, because He was God. And He proved it, as I explained to you in our study of the Acts of the Apostles: He proved it through His Resurrection and through Pentecost. If He had been a blasphemer,

He would have been in the deepest regions of Hades, and the Holy Spirit would not have come in the name of Jesus Christ. This is the great truth; this is it. Therefore, what Christ said was true. But what the Antichrist will say will not be true. It will be blasphemy—the greatest blasphemy ever heard. He will deify himself and abolish every other god that has ever appeared in history. True or false, he will abolish every religion—all of them, every one—and say, “I am God.” And he will be lawless. In Daniel you heard a very important point, which I will explain to you.

It says here that he will abolish laws and appointed times. This means nothing other than that he will abolish them. The law belongs to God, while the other refers to nature. Even natural realities, things belonging to the created order itself, will be swept aside. How will this happen? We will speak about that another time. We have discussed it before, so let us not dwell on it now. Pay attention: he will be lawless. “He will not receive the kingdom from his fathers.” In other words, he will not inherit royal authority through a line of succession. It will not be a hereditary kingdom.

He will not receive a kingdom through what we might call a hereditary claim. No. Rather, “he will seize the power to rule through sorcery.” He will seize authority by magical means, through demonic works, because he will be the perfect instrument of Satan. “And who is this man, and by what power will he do these things?” We now come to paragraph fourteen. “Explain it to us, O Paul.” Saint Cyril is saying, “Tell us, Paul, who this man is and by what power he will do these things.” “Whose coming,” he says. Who says this? Who is speaking? Paul. And where does he say it? In 2 Thessalonians 2:9: “Whose coming”—that is, the Antichrist’s coming—“is according to the working of Satan.” Pay attention: according to the working of Satan. This means, first of all, that he will not be Satan himself. Therefore, he will not be a spirit made flesh, but a human being, one hundred percent.

Pay attention: a human being. There will be no incarnation of Satan. Satan cannot truly become incarnate. If he sometimes assumes various forms—the form of a man, an angel, or an animal—this is merely a deception before human eyes.

Spirits cannot become incarnate, nor can angels—neither angels nor Satan. When the Archangel Gabriel appears to the Theotokos, he is not a man; he merely appears in human form. Remember the Archangel Raphael when he appeared to Tobit and Tobias. He says, “You thought I was a man, but I was not. You thought I was eating, but I was not.” Thus incarnation belongs—and I have told you this before—as the unique prerogative of the One who can bring it about: the Creator, Jesus Christ. This is why Christ said after His Resurrection, “Come and touch Me,” showing that He was not a spirit, that is, a phantom.

“I am not something you merely imagine to be Me. It is truly I!” Thus the devil cannot become incarnate. He will, however, act through one who has taken flesh, and that man will be the Antichrist. Therefore, the Antichrist will act according to the working of Satan. Satan will drive him; he will be a human being moved entirely by Satan, and he will do all that he does under Satan’s power. What will he do? Whatever he does will be “with all power, signs, and lying wonders.” He will perform terrifying miracles, but they will be false. To help you understand this, I will read the passage.

“This signifies that Satan will use that man as his instrument.” That is what Saint Cyril says, indicating, as the divine Paul does, that the devil will use him as an instrument. “He will use him as an instrument, acting personally through him”—the devil himself acting through the Antichrist. “For the devil knows that there will no longer be any postponement of his judgment.” The devil knows he has no time left. He has already lost the game. “No longer through his servants, as is his custom”—as he usually acts through the demons and through other people who serve him—“but from then on he himself will wage war more openly.” The devil himself now enters the battle, just as, my dear friends,

Constantine Palaiologos did. When he saw that the battle was lost, what did he do? He fought as a soldier. He was no longer the emperor giving orders. He saw the slaughter unfolding. How did he fight? He himself fought hand to hand. So too here, the devil himself will finally enter the battle, using the Antichrist as his instrument. “With all power, signs, and lying wonders. For the father of lies”—that is, the devil—“will create deceptive illusions, so that the multitudes will think they see a dead man being raised, though he has not been raised; the lame walking and the blind recovering their sight, though no healing has taken place.” The Apocalypse also speaks of these things. Do you know how it describes this?

It says that the Beast had seven heads, and one of its heads appeared to have died, but afterward it seemed to come back to life. I explained this to you during our series of talks on the Apocalypse. Either the Antichrist will appear to die and rise again, or he will make it seem that one of his instruments—one of his own followers—has died and that he is now raising him. But these things will be false. To give you an idea, let me say that magic can accomplish many illusions. At this very moment, for example, I might tell you to look at this watch. You can see it right here.

You look at it again. Then someone says, “Excuse me, sir, please check your pocket.” The man reaches in and pulls the watch out of his pocket. How did it get there? This is a familiar trick; you know such things. How did the watch get into that gentleman’s pocket? Or perhaps you see the watch placed inside a hat, and then the magician takes a pestle and smashes it to pieces. Afterward he gathers the pieces and presents the watch to you whole again. Or he produces doves from somewhere, releases them, and the whole place fills with doves. They are not even real doves. But you may ask, “Can so many eyes be deceived?” These things do happen. Many of you have probably seen such displays. They are things that happen, and, if you like, all three examples I have just given

are forms of magic or sleight of hand. How much more convincing, then, might works produced through sorcery appear? What is so astonishing about that? What is astonishing? The devil, acting through the Antichrist, will therefore employ all these magical arts, methods, and devices to deceive people and to prove that he is the awaited Messiah. I have told you that Saint Augustine calls the Antichrist the ape of Christ. He tries to imitate everything Christ did, in order to prove that he himself is now the Messiah. And now we come to paragraph fifteen. Pay attention here and hold on to two very important points.

“Again he says, ‘the one who opposes and exalts himself above every so-called god or object of worship.’” Again, who says this? The Apostle Paul. “The one who opposes and exalts himself.” The one who opposes is the Antichrist, the one who stands against Christ. The one who exalts himself is the one whose pride rises above every other pride. “Above every so-called god or object of worship,” as the Apostle Paul says. He considers himself God, standing above everything that has ever been called a god or regarded as worthy of worship throughout history. “Above every god—but does the Antichrist perhaps hate idols?” In other words, will the Antichrist present himself as one who hates idols?

He will turn against idolatry, “so that he takes his seat in the temple of God.” He will go so far as to sit in this temple of God and there, of course, proclaim himself to be God. Pay close attention, because this gives us a sign by which to discern when the Antichrist has come. Take careful note of it. Which temple does Saint Cyril mean? What is this temple in which the Antichrist will sit? “The ruined temple of the Jews,” he says. It is the temple belonging to the Jews, which is now destroyed—that is, demolished and reduced to ruins.

That, he says, is the temple in which he will sit. “Forbid that this temple should be meant.” God forbid! He does not mean this temple. Which temple? The Church of the Resurrection, where we are now gathered—I, Cyril, and you who are listening to me, the catechumens who are about to be baptized. This was in the year 350 after Christ. The Antichrist will not come to this Church of the Resurrection, but to that other temple nearby—the Jewish Temple, the Temple of Solomon—to which he points. “Why do we say this? So that no one may think we are showing favor to ourselves. For if he comes to the Jews as Christ and wishes to be worshiped by the Jews...”

“In order to deceive them all the more, he will hold the Temple in the highest regard, giving the impression that he himself is the descendant of David who is destined to rebuild the Temple constructed by Solomon.” No, he says, it is not the church we call the Church of the Resurrection, but the Temple of Solomon. And so that no one may think we are merely favoring our own position, I tell you this: Christ came to the Jews, and they did not believe in Him; but the Antichrist will come to the Jews and rebuild their Temple for them, deceiving them into believing that he is the long-awaited Messiah. It would not serve the Antichrist’s purpose to use the Church of the Resurrection.

It is a Christian church, and the Jews would never accept a Messiah who established himself inside the Church of the Resurrection. Instead, they will look for the one who will build the Temple of the Resurrection—forgive me—the Temple of Solomon. That is where he will establish himself. This matter is very important, my dear friends, extremely important. But as we come to the end, I have something to tell you. A few days ago, someone sent me a newspaper from New York. Look carefully: it is The New York Times. What you see here covers a whole page, an entire page. It was written by Jews for Jews. And the headline reads, “After 1,900 Years.”

“Time for a Change”—it is time for a change. Do you see it? And here, my dear friends, it says, in so many words—let me quote just one sentence: “We must find positive ways to express our faith in the coming Messiah, who will rebuild the Temple of Solomon.” But because this matter is so important, I will ask someone who knows English, Mr. Riglese, to translate the whole article for us, and I will read his translation to you next Monday. God willing, we will have a talk on the feast of Saint Demetrios. May the Lord bless you.

Πρόμετρα, αγαπητοί μου!

Στο μέσο της 13ης παραγράφου, της 15ης κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλλου, Αρχιεπισκόπου Ιεροσολύμων. Η όλη κατήχηση αναφέρεται εις τον Αντίχριστο, όχι μόνο εις τον Αντίχριστο, αλλά και εις τη Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, αλλά και εις την Ανακαίνιση του Σύμπαντος. Τώρα όμως είμεθα στο σημείο εκείνο, αυτές οι τελευταίες μας ομιλίες, που αναφέρονται εις τον Αντίχριστον. Βέβαια, το θέμα είναι πλαισιωμένο, δεν είναι ξεκάρφωτο, όπως στον καιρό μας γίνεται η αναφορά στο πρόσωπο του Αντιχρίστου.

Δεν είναι τοποθετημένο σωστά και αυτό δημιουργεί μια σύγχυση, οπωσδήποτε, αλλά πρέπει να είναι τοποθετημένο μέσα σε ένα πλαίσιο, στο πλαίσιο της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας, που στο τέλος το κέντρο βάρους θα πέσει εκεί. Μην το ξεχνούμε, εκεί θα πέφτει το κέντρο βάρους. Δεν μπορεί να πέφτει στο πρόσωπο του Αντιχρίστου. Είναι πολύ φυσικό. Και επειδή δεν υπάρχει αυτός ο στόχος, στο πρόσωπο του Χριστού, ότι ξανάρχεται, δημιουργεί κάποιες καταστάσεις οι οποίες δεν είναι ευχάριστες και υπάρχει ένας κίνδυνος να τεθεί και στο περιθώριο το θέμα του Αντιχρίστου.

Μεγάλη ζημία, διότι, όταν βλέπουν κάποιοι ότι πολλοί αποκτούν φοβίες ή ό,τι άλλο, θα αρχίσουν να λένε: «Δεν είναι τίποτα αυτό και δεν είναι τίποτα εκείνο». Και αυτό, βεβαίως, είναι σε κέρδος, και όχι μικρόν, στην υπόθεση «Αντίχριστος». Εκεί είναι το κέρδος, εις τον διάβολο είναι το κέρδος. Και αυτό το πράγμα δεν πρέπει να συμβαίνει. Πρέπει, λοιπόν, να πούμε την αλήθεια, αλλά η αλήθεια δεν είναι μεμονωμένη, είναι ενταγμένη σε ένα γενικότερο πλαίσιο, και αυτό είναι η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, η Ανάσταση των Νεκρών και η Ανακαίνιση του Σύμπαντος. Τότε μόνο μπορούμε να μιλάμε για τον Αντίχριστο με σωστό τρόπο. Οπότε, όταν ξέρω ότι...

τα παράθυρά μου είναι κλειστά στο σπίτι και με απειλεί κάποιος απ’ έξω να μου σπάσει το παραθυρόφυλλο, να μπει μέσα, την πόρτα να μου παραβιάσει, να μπει μέσα, αλλά εγώ τηλεφωνώ στην αστυνομία, δεν με πιάνει φόβος ότι θα με κακοποιήσει αυτός ο κάποιος, διότι ξέρω ότι, ώσπου να σπάσει αυτός την πόρτα, ήρθε η αστυνομία. Τι θα πει αυτό; Θα πει ότι, αν βλέπω ότι έρχεται ο Αντίχριστος, ξέρω ότι έρχεται ο Χριστός και ότι δεν έχω παρά να υπομείνω εκείνα τα τριάμισι χρόνια και ο Χριστός θα με γλιτώσει και ο Αντίχριστος θα πάει στον Άδη, στην κόλαση. Όταν όμως δεν βλέπω την Ανάσταση των Νεκρών, δεν βλέπω τον ερχομό του Χριστού, πέστε μου τότε, τότε βλέπω μόνο τον εχθρό.

Μόνο βλέπω εκείνον ο οποίος μου παραβιάζει την πόρτα και ξέρω ότι δεν υπάρχει από πουθενά η βοήθεια. Ε, τότε δεν θα με πιάσει τρόμος και τρέλα; Να γιατί σας είπα ότι το πράγμα πρέπει να είναι ενταγμένο μέσα στην αληθινή του, την πραγματική του θέση. Είχαμε πει στην αρχή της 13ης παραγράφου ότι ο Άγιος Κύριλλος, με όσα παραθέτει, δεν αερολογεί, δεν επινοεί πράγματα για να τα αναφέρει, αλλά λέγει πράγματα τα οποία είναι γραμμένα μέσα στον Λόγο του Θεού και επιστρατεύει τον Λόγο του Θεού και έχει τις κατοχυρώσεις του και τις αποδείξεις του, και ανεφέρθη στον Δανιήλ.

Εκείνο το όραμα που είχε δει ο Δανιήλ μέσα στον χώρο της Μεσογείου Θαλάσσης και ότι στις ημέρες του Τετάρτου Θηρίου θα έρθει ο Αντίχριστος. Θα σας το πω με δύο λόγια. Το έχουμε πει την περασμένη φορά, αλλά για να το συνδέσουμε, διότι έχουμε μία συνέχεια στο πράγμα. Βλέπει ένα όραμα φοβερό και τρομερό ο προφήτης Δανιήλ. Το όραμα αυτό που βλέπει, και το οποίο είναι καταχωρημένον στο έβδομον κεφάλαιο, λέει ότι έβλεπα και να: είδα τη μεγάλη θάλασσα.

Στην εβραϊκή φιλολογία, γραμματολογία, έχουμε τη λεγομένη μικράν θάλασσαν και τη μεγάλη θάλασσαν. Μικρά θάλασσα λέγεται η Νεκρά Θάλασσα και μεγάλη θάλασσα λέγεται η Μεσόγειος Θάλασσα. Συνεπώς, βλέπει τη Μεσόγειο Θάλασσα εν οράματι. Εκεί, λέγει, εφύσηξαν τέσσερις άνεμοι: βόρειος, νότιος, ανατολικός, δυτικός. Ανετάραξαν τη θάλασσα και από την αναταραχή της θαλάσσης βγήκαν τέσσερα θηρία. Αυτά, βεβαίως, δεν βγήκαν μαζί, αλλά βγήκαν διαδοχικά.

Είχα πει την περασμένη φορά, δεν πειράζει αν το ξαναπούμε, ότι η Μεσόγειος Θάλασσα...

Η περί τη Μεσόγειον Θάλασσαν περιοχή, δηλαδή οι χώρες που περικλείουν τη Μεσόγειον Θάλασσα, είναι κοσμοϊστορικής σημασίας. Είναι η πιο σημαντική ιστορικώς θάλασσα της παγκοσμίου ιστορίας. Ήτο, είναι και θα είναι μέχρι τα έσχατα. Δεν είναι, σας είχα πει, ούτε ο Ατλαντικός, ούτε ο Ινδικός, ούτε ο Ειρηνικός, ούτε η Ιαπωνία, ούτε η Αμερική, ούτε η Αυστραλία. Είναι η Μεσόγειος Θάλασσα. Γιατί; Διότι σε αυτές τις χώρες της Μεσογείου Θαλάσσης έχουν συμβεί τα πιο μεγάλα και καταπληκτικά πράγματα, γεγονότα...

παγκοσμίου ιστορίας και του παγκοσμίου πολιτισμού. Δεν το ξεχνάτε αυτό. Από πού ξεκίνησε ο πολιτισμός, αυτός που λέγεται σήμερα Δυτικός Πολιτισμός; Από τη Μεσόγειο Θάλασσα, δηλαδή εννοώ από την περιοχή της Μεσογείου Θαλάσσης. Στη Μεσόγειο Θάλασσα ανήκει η Ελλάδα, στη Μεσόγειο Θάλασσα ανήκει και η Ευρώπη. Είναι ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, είναι ο ελληνικός πολιτισμός, ο ευρωπαϊκός πολιτισμός. Από εδώ. Ό,τι άλλο παρακάτω οι άλλοι κάνουν δεν είναι παρά από εδώ το ξεκίνημα. Μεσόγειος Θάλασσα. Στη Μεσόγειο Θάλασσα γεννήθηκε ο Σωτήρας του κόσμου, ο Χριστός, στην Παλαιστίνη. Είναι χώρα της Μεσογείου Θαλάσσης. Σε αυτόν τον χώρο θα δράσει και ο Αντίχριστος.

Πήρα γεγονότα τα οποία... αναφέρονται στη σωτηρία του ανθρώπου. Αλλά, αν θέλετε να πάρετε και γεγονότα που αφορούν στην παγκόσμια ιστορία, θα τα βρείτε εδώ, στον χώρο της Μεσογείου Θαλάσσης. Είναι, λοιπόν, τέσσερα, λέγει, ζώα. Το ένα μετά το άλλο εμφανίζονται. Είναι τερατώδη ζώα, είναι φανταστικά. Δηλαδή, λέγει, το πρώτο: «Βλέπω ότι σαν λεοντάρι είχε δυο φτερά». Δεν υπάρχει λεοντάρι με φτερά. Μετά σαν άρκος, είναι η αρκούδα. Μετά, λέει, σαν πάρδαλις με τέσσερα φτερά. Δεν υπάρχουν τέτοια ζώα, με σιδερένια δόντια, με παράξενα πράγματα. Δεν υπάρχουν αυτά στην πραγματικότητα, βεβαίως. Γι’ αυτό είναι μυθικά, θα λέγαμε, φανταστικά αυτά τα ζώα.

Αλλά... έχουν μια βάση φυσική, σαν λεοντάρι, σαν λεοπάρδαλις και ούτω καθεξής. Τα ζώα αυτά, όταν τα είδε, ήταν το ένα φοβερότερο του άλλου. Έρχεται το ένα και εξαφανίζεται, και έρχεται το άλλο και εξαφανίζεται, το τρίτο, για να δώσει τη θέση του εις το τέταρτο. Όλα τα γεγονότα συμβαίνουν εις το τέταρτο θηρίον, εκείνα που και μας ενδιαφέρουν και που δεν αφορούν μόνο το τότε παρόν, αλλά αφορούν και το σημερινό παρόν και, αν θέλετε, όχι ακριβώς το σημερινό παρόν, αλλά το μέλλον ως προς εμάς. Ως προς εμάς, του 20ού αιώνα σαν άνθρωποι.

Εζήτησε την ερμηνεία ο Δανιήλ. Του εδόθηκε, όπως λέει ο Άγιος Κύριλλος, από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Εδώ μόνο να σας κάνω μια εξήγηση, ότι δεν είναι ο Αρχάγγελος Γαβριήλ. Δεν κάνει λάθος όμως, εξηγώ. Στο όραμα του Εβδόμου Κεφαλαίου αναφέρεται κάποιος, του εξηγεί άγγελος. Στο επόμενο όραμα που είδε, της μάχης κριού και τράγου, που είναι η Μηδοπερσική δυναστεία στη σύγκρουσή της με την ελληνική, Μακεδονική δυναστεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που εκπροσωπείται από τον τράγον...

Μικρή παρένθεση. Υπάρχουν νομίσματα που εικονίζουν τον Μέγαν Αλέξανδρο με κάποια κέρατα εδώ, δίπλα. Θα δείτε στο αυτί κάποιο κέρατο. Είναι νομίσματα της αρχαιότητας. Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος ήρθε να κατακτήσει την Παλαιστίνη, τότε ο αρχιερεύς τού είπε ότι γι’ αυτόν είχε γράψει ο Δανιήλ, ότι θα ήταν νικητής. Δεν επείραξε τους Εβραίους. Παρότι ένας στρατηγός του, δεν θυμάμαι ποιος ήταν, του είπε: «Σκότωσέ τους». Μάλιστα, τον αρχιερέα και όλη τη συνοδεία, που πήγανε με πολλοί να τον προϋπαντήσουν. Αυτό εκολάκευσε τον Αλέξανδρο, ότι μπορεί να είναι εκείνος που προφητεύθηκε.

Δεν είναι, λοιπόν, χωρίς σημασία. Είναι ο τράγος του οράματος του Δανιήλ. Αλλά κλείνω την παρένθεσή μου. Εκεί εμφανίζεται ο Αρχάγγελος Γαβριήλ και του εξηγεί, του Δανιήλ, ποια η σημασία του οράματος. Δεν κάνει λάθος, μόνο που δεν είναι γραμμένο. Κάνω μια ακριβολόγηση. Δεν είναι γραμμένον στο έβδομο κεφάλαιο του Δανιήλ. Δεν κάνει λάθος, όμως, ο Άγιος Κύριλλος με το να αναφέρει και εις το πρώτο όραμα τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Σας διαβάζω, όμως, πολύ γρήγορα και μετά θα σας διηγηθώ μερικά πράγματα, αυτά που γράφει ο Άγιος Κύριλλος. «Ἦν δὲ ἔπειτα ὁ Γαβριὴλ ἑρμηνεύων, φησί».

Σας το διάβασα την περασμένη φορά. Αναφέρεται εις αυτά τα θηρία, διότι λέγει, όπως μας παραδίδουν οι εκκλησιαστικοί πατέρες, και μας λέγουν ότι δεν είναι τι άλλο παρά «τῆς Ἀσσυρίων βασιλείας, καὶ δευτέρας τῆς Μήδων ὁμοῦ καὶ Περσῶν, καὶ μετὰ ταύτας τῆς Μακεδόνων τρίτης· ἡ τετάρτη βασιλεία ἡ Ῥωμαίων ἐστίν». Τι είναι αυτά; Οι τέσσερις δυναστείες, τέσσερις μεγάλες αυτοκρατορίες. Ποιοι είναι οι πρώτοι; Οι πρώτοι, εδώ λέει, Ασσυρίων. Θα λέγαμε ότι είναι των... Ξέρετε, οι Ασσύριοι δεν υπήρχαν όταν είδε το όραμα. Δεν είναι πάλι λάθος. Πρέπει πάντα να εξηγούμε μερικά πράγματα, γιατί...

πολλές φορές βρισκόμεθα στην ερμηνεία σε μια δυσκολία. Είναι γνωστό ότι οι Βαβυλώνιοι κατενίκησαν τους Ασσυρίους, ένα παιχνίδι που κράτησε κάπου χίλια χρόνια. Πότε νικούσαν οι Ασσύριοι και πότε οι Βαβυλώνιοι. Ήταν αντίζηλοι. Τελικά, οριστικώς πλέον, οι Ασσύριοι κατενικήθησαν από τους Βαβυλωνίους και οι Ασσύριοι αφομοιώνονται πια από άλλους λαούς, εξαφανίζονται από την ιστορία. Σήμερα δεν υπάρχουν Ασσύριοι. Συνεπώς, όταν ο Δανιήλ βλέπει το όραμά του, δεν υπάρχουν Ασσύριοι. Θα λέγαμε Βαβυλώνιοι. Είναι όμως το ίδιο, γιατί είναι μία φυλή, είναι μία φυλή, το ξαναλέγω, και οι Ασσύριοι και οι Βαβυλώνιοι είναι Σημίτες.

Τη φυλή του Σημ, είναι Σημίτες, και συνεπώς ούτε εδώ λάθος υπάρχει, αλλά απλώς, για συντομία, γενικότερα λέει «Ασσυρίων». Είναι όμως των Βαβυλωνίων. Σημειώσατε δε ότι υπάρχει αντίστοιχο όραμα που είχε δει, αντίστοιχο με την ίδια έννοια, που είχε δει ο Ναβουχοδονόσορ. Πλέον είναι αυτοκράτωρ της Βαβυλώνος, με τρομερή επικράτεια, είχε φτάσει μέχρι την Αίγυπτο, και του ερμηνεύει ο Δανιήλ ότι το πρώτο θηρίο —συγγνώμη— ήταν ένα άγαλμα φτιαγμένο από τέσσερα υλικά: χρυσός...

Χαλκός.

Χαλκός, σίδηρος. Συγγνώμη: χρυσός, άργυρος, χαλκός, σίδηρος. Και όταν ερμηνεύει στον Ναβουχοδονόσορα το όραμα αυτό, το οποίο είδε ο Ναβουχοδονόσορ —διότι αυτή είναι η αξία, να το δει εκείνος, γιατί άμα του λέγει «Ξέρεις, εγώ είδα», και ποιος θα πίστευε τον Δανιήλ;— του λέει: «Βασιλεύ, ο χρυσός, δηλαδή η χρυσή κεφαλή, είναι η δική σου αυτοκρατορία, διά των πλούτων της. Μετά από εσένα έρχεται άλλη αυτοκρατορία. Μετά από αυτή έρχεται τρίτη αυτοκρατορία. Μετά έρχεται τετάρτη αυτοκρατορία και κατά τη διάρκεια της τετάρτης αυτοκρατορίας...»

θα συμβεί τούτο. Κοιτάξτε κάτι καταπληκτικό. Έχουμε δύο οράματα με κοινόν περιεχόμενον. Στο πρώτο όραμα προεξάρχει το στοιχείο του Μεσσίου, του Χριστού, και στο δεύτερο όραμα του Δανιήλ προεξάρχει το στοιχείο του Αντιχρίστου. Στο πρώτο όραμα, που προεξάρχει το στοιχείο του Μεσσίου, ο οραματιστής είναι ο Ναβουχοδονόσορ, ενώ στο δεύτερο είναι ο Δανιήλ. Έχει πολύ σημασία. Του λέγει ο Δανιήλ στη συνέχεια, όταν ο Ναβουχοδονόσορ βλέπει...

το άγαλαμα προστάθηκε... Τα σιδερένια πόδια είναι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ακόμα δεν υπάρχει. Οι Ρωμαίοι, βεβαίως, είναι γνωστό ότι η Ρώμη εκτίσθη τον 8ο αιώνα π.Χ., 750-761. Τον 8ο αιώνα π.Χ. Είναι γνωστό ότι οι Ρωμαίοι δεν είχαν εμφανιστεί στο προσκήνιο της ιστορίας, δεν είχαν εμφανιστεί. Είναι αδιανόητο πράγμα. Επεκράτει τότε η Ανατολή. Τότε, λέγει, κατά τη διάρκεια της Τετάρτης Αυτοκρατορίας, την οποία βεβαίως δεν λέει Ρωμαϊκή, τότε θα έρθει η Βασιλεία, μια Πέμπτη Βασιλεία, η Βασιλεία του Θεού, διότι βλέπει από ένα παρακείμενον αλατόμητον βουνόν —είναι τύπος της Θεοτόκου—...

είναι αλατόμητον, διότι η Θεοτόκος είναι Παρθένος, απεσπάσθη λίθος ἄνευ χειρὸς ἀνδρός, ότι θα εγεννάτο άνθρωπος από την Παρθένον, ο οποίος δεν θα εγεννάτο με επέμβαση φυσική, δηλαδή από άνδρα. Τώρα, ήδη ο Δανιήλ έχει υπόψη τον Ησαΐα. Ο Ησαΐας είναι τον 8ο αιώνα π.Χ., ο Δανιήλ τον 5ο αιώνα π.Χ. «Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει», δηλαδή θα είναι έγκυος, θα έχει, «καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ». Προφητικό όνομα: μαζί μας ο Θεός.

Αυτός που θα είναι, θα είναι ο Θεός ανάμεσα στους ανθρώπους. Και ήρθε αυτή η πέτρα, όπως βλέπει ο Ναβουχοδονόσορ, και πέφτει με ορμή. Έφυγε από το βουνό, απεσπάσθη μόνη της, και έρχεται και πέφτει στα πόδια αυτού του μεγαλοπρεπούς αγάλματος, του οποίου τα πόδια ήταν σιδερένια —και είναι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία— και το συντρίβει ολόκληρο το άγαλμα, το λεπταίνει, το κάνει χνούδι, το ελέπτυνε σε χνούδι, και το πήρε ο άνεμος το χνούδι και δεν υπήρχε τίποτα. Στη θέση δε του αγάλματος άρχισε να μεγαλώνει αυτή η πέτρα, η...

ἄνευ χειρὸς ἀνθρώπου ἀποσπασθεῖσα, μεγάλωσε, έγινε βουνό, όρος, και κατεκάλυψε τη γη. «Βασιλιά μου», του λέγει ο Δανιήλ, «είναι η Βασιλεία του Θεού, που θα έλθει κατά την Τετάρτη Αυτοκρατορία. Εσύ είσαι η πρώτη, και τότε θα καταλύσει όλες τις αυτοκρατορίες και θα επικρατήσει η Βασιλεία του Θεού πάνω στη γη». Μεγαλειώδες, καταπληκτικό. Να το όραμα. Αυτό είναι το ένα. Το άλλο είναι με τα τέσσερα θηρία μέσα στη Μεσόγειο. Ενώ το πρώτο μίλησε για τον Μεσσία, αυτό που θα αναλύσουμε τώρα και που αναφέρει ο Άγιος Κύριλλος...

αναφέρεται εις τον Αντίχριστον. Αυτό το όραμα το είδε ο ίδιος ο Δανιήλ. Ποια είναι, λοιπόν, η πρώτη βασιλεία; Είναι οι Ασσύριοι, δηλαδή οι Βαβυλώνιοι. Μετά, «τῆς Μήδων ὁμοῦ καὶ Περσῶν», των Μηδοπερσών. Και μετά, «μετὰ ταύτας τῆς Μακεδόνων τρίτης», όπως ερμηνεύουν τώρα οι Πατέρες της Εκκλησίας μας. Μετά από το όραμα αυτό, που εμφανίζεται ο Αντίχριστος, είδε άλλο όραμα ο Δανιήλ, που αναφέρεται στην επικράτηση της Τρίτης Αυτοκρατορίας εις βάρος της Δευτέρας, με τη σύγκρουση τράγου και κριού που σας είπα προηγουμένως. «Καὶ ἡ τετάρτη βασιλεία ἡ Ῥωμαίων ἐστί».

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Καταληφθείσα η Μακεδονική του Μεγάλου Αλεξάνδρου από τους Ρωμαίους. Και τώρα διαβάζουμε. «Ἦν δὲ ἑξῆς ὁ Γαβριὴλ ἑρμηνεύων φησί». Έπειτα λέει, ερμηνεύοντας ο Γαβριήλ, λέει τούτα. «Τὰ δέκα κέρατα αὐτοῦ δέκα βασιλεῖς ἀναστήσονται, καὶ ὀπίσω αὐτῶν ἀναστήσεται βασιλεὺς ἕτερος, ὃς ὑπεροίσει κακοῖς πάντας τοὺς ἔμπροσθεν, οὐ μόνον τοὺς δέκα, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς προγεγονότας. Καὶ τρεῖς βασιλεῖς ταπεινώσει», δηλών δε ότι από των δέκα των προτέρων, από δε τον ενδέκατον, τους τρεις ταπεινών, πάντως ότι αυτός όγδοος βασιλεύει.

φιλεύει. «Λόγους», φησί, «πρὸς τὸν Ὕψιστον λαλήσει», βλάσφημος ο ανήρ και παράνομος, οὐκ ἐκ πατέρων λαβὼν τὴν βασιλείαν, ἀλλ’ ἐκ τῆς μαγικῆς τὸ ἄρχειν ἁρπάσας. Αλλά, για να γίνω πιο κατανοητός ή να γίνει πιο κατανοητός ο Άγιος Κύριλος, επιτρέψατε, αγαπητοί μου, από αυτήν την οπτασία του Δανιήλ, του θαυμασίου Δανιήλ, του ανδρός επιθυμιών, όπως τον αποκαλεί ο ίδιος ο Θεός — είναι το έβδομο κεφάλαιο, καλύπτεται ολόκληρο από το όραμα αυτό — εγώ θα σας διαβάσω μόνο ό,τι αφορά σε αυτό το θηρίο με τα δέκα κέρατα.

Διότι λέγει: Το πρώτο θηρίο ήταν έτσι, το δεύτερο έτσι, το τρίτο έτσι: Βαβυλωνιακή Αυτοκρατορία, Μηδοπερσική, Μακεδονική. Τέταρτο, ένα φοβερό θηρίο. Ό,τι, λέγει, ήθελε το έτρωγε και ό,τι δεν ήθελε να το φάει το ποδοπατούσε, με σιδερένια δόντια και σιδερένια πόδια. Με τέσσερα φτερά· αυτό το ταχύ των Ρωμαίων. Ξέρετε, με αυτή την Εγνατία οδό έφταναν από τη Ρώμη μέχρι τα βάθη της Περσίας. Ήταν η πιο οργανωμένη αυτοκρατορία, τόσο από πλευράς στρατιωτικής και οδικής όσο και από πλευράς δικαίου.

Το περίφημο Ρωμαϊκό δίκαιο. Ήταν φοβερή, σιδερένια αυτοκρατορία πραγματικά. Εκεί, λέγει, είδα δέκα βασιλείς — συγγνώμη, συγγνώμη, συγγνώμη — το θηρίο αυτό είχε δέκα κέρατα και φύτρωσε και το ενδέκατον. Διαβάζω τώρα Δανιήλ, 7ο κεφάλαιο, στίχος 20.

Ζητούσα, λέγει, την εξήγηση του πράγματος και μου εξηγεί ο άγγελος. «Καὶ περὶ τῶν κεράτων αὐτοῦ»· ή να σας διαβάσω κατευθείαν μετάφραση. Είναι του Ιωήλ Γιαννακόπουλου η μετάφραση. «Εζήτουν ειδικά πληροφορίες περί των δέκα κεράτων, τα οποία βρίσκονται επί της κεφαλής του, και του κέρατος μάλιστα εκείνου το οποίον εφύτρωσε μεταξύ των άλλων δέκα και συνέτριψε τα τρία κέρατα εκ των δέκα άλλων κεράτων. Ναι, το κέρατο εκείνο εις το οποίον υπήρχαν οφθαλμοί» — πάνω στο κέρατο — «οφθαλμοί και στόμα το οποίον ομιλεί υπερήφανα λόγια, και η γενική του όψις ήτο πλέον εντυπωσιακή των άλλων κεράτων».

«Παρατήρησα μετὰ προσοχῆς και είδον ότι το κέρατον εκείνο έκαμνε πόλεμον κατά των αγίων του Θεού ανθρώπων και ενίκησεν αυτούς, μέχρις ότου ήλθε ο Παλαιός των Ημερών, εκείνος ο οποίος έδωκε τη νίκη εις τους αγίους ανθρώπους του Υψίστου, και ούτως έφτασεν ο καιρός ότε οι άγιοι κατέλαβαν την βασιλεία. Μου είπε λοιπόν: Το τέταρτον θηρίον είναι τετάρτη βασιλεία επί της γης, η οποία θα υπερτερήσει όλας τας άλλας βασιλείας, θα καταστρέψει όλη τη γη, θα κατακόψει και θα καταπατήσει αυτήν. Τα δέκα κέρατα του θηρίου αυτού είναι δέκα βασιλείς».

«οι οποίοι θα εμφανιστούν. Έπειτα από αυτούς θα εμφανιστεί άλλος, ο οποίος θα υπερβάλλει» — ενδέκατος δηλαδή — «ο οποίος θα υπερβάλλει σε έργα κακά και ολέθρια όλους τους προηγουμένους και τρεις βασιλείς θα υποτάξει». Ούτως, το ενδέκατον κέρατον που έχει μάτια και στόμα, ούτως θα εκστομίσει. Ξέρετε, το κέρατον είναι σύμβολο δυνάμεως, γι’ αυτό παρουσιάζει με κέρατα το πράγμα, είναι σύμβολο δυνάμεως. Στα ζώα, πού είναι οι δυνάμεις; Στο κέρατο. Στο βόδι, ό,τι ζώο έχει κέρατο, εκεί είναι η δύναμίς του. Με αυτό αμύνεται, με αυτό πολεμά, με το κέρατο. Γι’ αυτό εδώ οι δυνάμεις αυτές, οι αρχές, οι βασιλείες αυτές, ονομάζονται, εμφανίζονται με κέρατα.

«Έπειτα λοιπόν από αυτούς θα εμφανιστεί άλλος, ο οποίος θα υπερβάλλει σε έργα κακά και ολέθρια όλους τους προηγουμένους και τρεις βασιλείς θα υποτάξει. Ούτος θα εκστομίσει λόγους υπερηφάνους κατά του Υψίστου Θεού, θα αχρηστεύσει αγίους ανθρώπους του Υψίστου Θεού και θα σχεδιάσει να μεταβάλει την τάξη».

«φύσεως και των νόμων του Θεού». Τελείωσε.

Συνεχίζω, αγαπητοί μου, την ανάγνωση σε μετάφραση από τον Δανιήλ: «Και θα σχεδιάσει» — αυτό το ενδέκατον κέρατον — «να μεταβάλει την τάξη της φύσεως και των νόμων του Θεού. Η δύναμις όμως αυτή θα δοθεί εις αυτόν δι’ ένα χρόνον, δύο χρόνους και ήμισυ χρόνον. Κατόπιν το δικαστήριο του Θεού θα καθίσει και οι άγγελοι του Θεού θα αφαιρέσουν την εξουσία του, θα εξολοθρεύσουν δε και θα αφανίσουν αυτόν τελείως. Έπειτα, η βασιλεία και η εξουσία και το μεγαλείο όλων των βασιλειών των ευρισκομένων κάτω του ουρανού θα δοθεί στους αγίους του Υψίστου Θεού».

«Η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνιος. Όλες οι άλλες αρχές θα υπηρετούν αυτόν και θα υπακούουν εις αυτόν. Έως εδώ φτάνει και τελειώνει ο λόγος. Εγώ, ο Δανιήλ, υπογράφω. Λοιπόν, αι σκέψεις μου με συνετάραξαν επί πολύ διάστημα χρόνου και η μορφή του προσώπου μου άλλαξε επάνω μου. Εν τούτοις, εφύλαξα καλά τα λόγια αυτά μέσα στην καρδία μου». Είναι δε τόσο φοβερά, αληθινά, τα λόγια του Δανιήλ. Μπορούσε να μην τρομάξει με εκείνα τα οποία είδε; Λοιπόν, σας διάβασα, αγαπητοί μου, από τον προφήτη Δανιήλ και είδαμε τι είναι αυτό το ενδέκατον κέρατον.

Λέγει, πιάνοντας το ίδιο θέμα ο Άγιος Κύριλος, ότι είναι κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εδώ υπάρχει μια δυσκολία. Είναι η εξής: πάντοτε σε μία προφητεία θα υπάρχει μία δυσκολία, που θα λέμε «Αυτό εκπληρώνεται τώρα ή και τώρα και αργότερα;». Αυτό δεν είναι στην ουσία δυσκολία, αλλά είναι ένας πλούτος της προφητείας, διότι αποκτάει ευρύτητα. Λέγει ότι τα δέκα κέρατα είναι δέκα βασιλείς. Στην προηγουμένη παράγραφο, τη δωδεκάτη, ακούστε τι λέγει ο Άγιος Κύριλος: «Ἐγείρονται βασιλεῖς δέκα μὲν».

«ὁμοῦ Ῥωμαίων ἐγείρονται βασιλεῖς, ἐν διαφόροις μὲν ἴσως τόποις, κατὰ δὲ τῶν αὐτῶν βασιλεύοντες χρόνων». Είναι γνωστό ότι η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε βασιλείς σε λαούς που είχε κατακτήσει και είχε τοπικούς, θα λέγαμε, βασιλείς, οι οποίοι ήσαν υποτελείς, φόρου κ.λπ., στη Ρώμη. Σας θυμίζω τον Ηρώδη στην Παλαιστίνη. Ο Ηρώδης, Ιδουμαίος, επεβλήθη, ζητιάνεψε, θα λέγαμε, τη βασιλεία του από τη Ρώμη. Ήταν φόρου υποτελής, αναμφισβήτητα, όπως και όλος ο λαός, και ήταν ένας βασιλίσκος, ένας τυραννίσκος για λογαριασμό της Ρώμης.

Μην το ξεχνάτε. Αυτό θέλει να πει εδώ ο Άγιος Κύριλος: τοπικοί βασιλείς. Αφού είναι ομού, θα ήταν δυνατόν ποτέ να είναι δέκα βασιλείς ομού, ταυτοχρόνως, να βασιλεύουν στη Ρώμη; Αδιανόητο το πράγμα. Συνεπώς, αυτοί οι δέκα βασιλείς, λέγει, ενώ θα βασιλεύουν, θα εμφανιστεί ενδέκατος. Αυτός ο ενδέκατος θα ποδοπατήσει τους τρεις, θα τους κάνει υποτελείς, αλλά δεν θα τους εξαφανίσει. Όχι, θα τους κάνει υποτελείς; Θα τους εξαφανίσει. Τους άλλους δε επτά θα τους κάνει υποτελείς. Οπότε αυτός είναι μεν ενδέκατος, αλλά στη σειρά τώρα έρχεται ο όγδοος, διότι οι επτά υπάρχουν, οι τρεις φύγαν.

Λοιπόν, είναι ο ενδέκατος ή επτά συν ένα ίσον οκτώ. Είναι ο όγδοος. «Πάντως ὅτι αὐτὸς ὄγδοος βασιλεύει». Η δυσκολία που σας είπα ποια είναι; Είναι ότι, αφού είναι Αντίχριστος αυτός ο όγδοος βασιλιάς ή ο ενδέκατος, πότε θα έρθει; Κατά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία; Εδώ τώρα είναι. Εδώ, αγαπητοί μου, θα ισχύσει πάλι αυτό που λέγει ο Άγιος Ειρηναίος, αυτό που επανέλαβε ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας, ότι μερικά πράγματα αποτελούν τον τύπον του πρωτοτύπου και το πρωτότυπο τίθεται εις ακαθόριστον χρόνο.

και μόνον όταν τα πράγματα έρχονται, τότε μόνον αποκαλύπτονται σε εκείνους οι οποίοι έχουν νήφουσα καρδία, είναι δηλαδή πνευματικοί άνθρωποι. Συγκεκριμένα, ο αριθμός δέκα καταρχάς εκφράζει, είναι συμβολικός αριθμός και δεν είναι δέκα βασιλείς, αλλά είναι απλώς ένα πλήθος διαδοχικών βασιλέων. Ότι οπωσδήποτε κάποιος από αυτούς, ο Νέρων επί παραδείγματι, απετέλεσε, στάθηκε, συγγνώμη, πρόσωπον που ξεπέρασε τους προηγουμένους βασιλείς, αυτοκράτορες. Έφτασαν μάλιστα να πουν ότι μήπως ο αριθμός 666

ανήκει στον Νέρωνα. Το θέμα δεν είναι καινούργιο. Ήδη ο Άγιος Ιππόλυτος και άλλοι Πατέρες προσπάθησαν να κάνουν μία ερμηνεία. Δεν έβγαινε όμως, δεν έβγαινε. Και είναι η γνωστή η προκρούστεια μέθοδος: τραβάμε λίγο, κόβουμε λίγο για να τα ταιριάξουμε. Δεν έβγαινε. Το πράγμα θα βγει όταν θα έρθει η ώρα του, γιατί απλούστατα ο Νέρων δεν ήτο ο Αντίχριστος, αλλά ήτο τύπος του Αντιχρίστου, όπως στη θαυμασία εκείνη άλλη προφητεία του ο Δανιήλ ως Αντίχριστο βλέπει τον Αντίοχο τον Επιφανή, τον τέταρτον, ο οποίος δεν ήτο ο πρωτότυπος Αντίχριστος, αλλά ήτο

τύπος του Αντιχρίστου. Αν λοιπόν θα πάρουμε τώρα τον Αντίοχο να τον ταιριάξουμε, θα βγάλει 666; Αλλά ότι εβασάνισε το λαό του Θεού ο Αντίοχος είναι αλήθεια. Ότι εβασάνισε ο Ρωμαίος αυτοκράτωρ Νέρων τους Χριστιανούς είναι αλήθεια. Αλλά εδώ δεν καθορίζεται το θέμα, απλούστατα γιατί αναφέρεται εις τον τύπον και όχι εις το πρωτότυπον. Εν τούτοις, η περιγραφή που κάνει παρακάτω ο Άγιος Κύριλος ξεπερνάει το αντίτυπο, τόσο διά του Αντιόχου όσο και διά του Νέρωνος, αν υποτεθεί, ή κάποιος βασιλιάς, αυτοκράτωρ της Ρώμης. Ξεπερνάει κατά πολύ, διότι τα παρακάτω που σας διάβασα — σας ευχαριστώ — δεν ταιριάζουν ούτε διά τον Αντίοχον ούτε διά τον Νέρωνα ή έτερον, Διοκλητιανό ή όποιον θέλετε πάρετε, τρομερό διώκτη των Χριστιανών. Δεν ταιριάζουν, διότι οι τύποι υπερβάλλονται από το πρωτότυπο πρόσωπο. Ποιο θα είναι αυτό; Ακόμα δεν ήρθε. Αλλά δίδονται όμως τα χαρακτηριστικά του. Γι’ αυτό, φυσικά, δεν θα μείνω περισσότερο στους δέκα βασιλείς, δεν έχει θέση το πράγμα, παρά μόνο στη συμπεριφορά αυτού του φοβερού κέρατος. Αυτός, λέει, «λαλήσει πρὸς τὸν Ὕψιστον βλάσφημα», ο ανήρ.

Ουδείς, θα λέγαμε, στάθηκε τόσο βλάσφημος μέσα στην ιστορία όσος θα υπάρξει ο Αντίχριστος. Ουδείς. Υπήρξαν αυτοκράτορες και βασιλείς οι οποίοι θεοποίησαν τον εαυτό τους. Εθεοποίησαν. Αν το θέλετε, λίγο ή πολύ, όλοι οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες εθεοποίησαν τον εαυτό τους. Ο Αντίχριστος και αυτός θα θεοποιήσει τον εαυτόν του. Να γιατί οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες είναι τύποι του Αντιχρίστου, να για ποιον λόγο. Μήπως και ο Ναβουχοδονόσορ; Όλοι ήθελαν να θεοποιήσουν τον εαυτόν τους, λίγο ή πολύ. Αλλά εδώ τώρα, αγαπητοί μου, αυτός θα θεωρηθεί ότι είναι όχι ένας θεός ανάμεσα στους θεούς, διότι κάποιος αυτοκράτωρ εθεοποιεί τον εαυτό του, εδέχεται όμως και άλλους θεούς. Εδέχεται τον Δία, έτσι, τον Δία. Εδέχεται, ξέρω εγώ, τη Δήμητρα, εδέχεται την Ίσιδα, τον Όσιρη, εδέχεται θεότητες που ήδη είχαν εισβάλει από την Ανατολή και από την Αφρική εις τη Ρώμη. Αυτό το Πάνθεο είχε χιλιάδες θεούς. Ουδείς αυτοκράτωρ πήγε να καταργήσει τους θεούς αυτούς. Απλώς προσέθετε τον εαυτόν του ανάμεσα στους άλλους θεούς. Ο Αντίχριστος θα καταργήσει, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, το λέει στους Θεσσαλονικείς,

ό,τι λέγεται, λέγει, σέβασμα ή Θεόν και θα πει ότι «εγώ είμαι Θεός, δεν υπάρχει άλλος Θεός». Πέστε μου τώρα, το πρωτότυπον υπερβάλλει τους τύπους του; Αναμφισβήτητα. Το βλέπετε πάρα πολύ καθαρά. Ποια λοιπόν είναι η υψίστη βλασφημία; Ένας άνθρωπος, ξέρετε, άμα ανακηρύξει τον εαυτό του Θεό, είναι βλάσφημος. Δεν το ξεχνάμε αυτό. Αυτή είναι η υψίστη βλασφημία. Αλλά όταν όμως πει «Δεν υπάρχει Θεός παρά μόνον εγώ», τι θα πει ο ασεβής; «Εγώ». Τότε δεν νομίζετε ότι είναι η πιο μεγάλη βλασφημία που θα μπορούσε να ειπωθεί; Αγαπητοί μου, ο Χριστός, να με συγχωρέσετε γι’ αυτό που θα πω, εάν ο Χριστός δεν ήτο αληθής,

είχε εκστομίσει τη μεγαλύτερη βλασφημία που ποτέ άκουσαν οι αιώνες, διότι είπε ότι «Εγώ είμαι ένα με τον Πατέρα», ότι, λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, «οὐδὲ ἓν γέγονεν ὃ γέγονεν» χωρίς αυτού. Τίποτα δεν έγινε από ό,τι υπάρχει χωρίς τον Θεόν Λόγον, και λοιπά. Είναι τρομερό. Γι’ αυτό ο αρχιερεύς είπε ότι εβλασφήμησε, και ο βλάσφημος είχε καταδίκη, είχε ποινή θανάτου. Το καταλαβαίνετε; Αλλά ο Χριστός δεν ήταν βλάσφημος, διότι έλεγε την αλήθεια, διότι ήταν ο Θεός. Και το απέδειξε, όπως σας τα έλεγα εκεί στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, το απέδειξε με την Ανάστασή Του και με την Πεντηκοστή. Εάν ήτο βλάσφημος,

θα ήταν εις τα τάρταρα του Άδου και δεν θα ήρχετο το Πνεύμα το Άγιον επ’ ονόματι του Ιησού Χριστού. Αυτό είναι το μεγάλο πράγμα, αυτό είναι. Άρα λοιπόν, εκείνα που έλεγε ο Χριστός ήταν αληθή. Αλλά όμως αυτά που θα πει ο Αντίχριστος δεν θα είναι αληθή, θα είναι βλασφημία και θα είναι η υψίστη ποτέ που ακούστηκε βλασφημία, αυτοθεούμενος και καταργώντας κάθε άλλον Θεό που ποτέ υπήρξε στην ιστορία. Αληθινός ή ψεύτικος, όλες τις θρησκείες θα τις καταργήσει, όλες, όλες, όλες, και θα πει «Εγώ είμαι Θεός». Και παράνομος. Ακούσατε εδώ στον Δανιήλ μια πολύ σπουδαία θέση, ότι θα σας το πω.

Το λέγει εδώ ότι θα καταργήσει νόμους και καιρούς, και δεν είναι τίποτε άλλο παρά θα καταργήσει. Ο νόμος είναι του Θεού και το άλλο είναι η φύση, δηλαδή ακόμη και φυσικά πράγματα, πράγματα που ανήκουν σε αυτήν τη φύση, και αυτά θα πάνε περίπατο. Πώς θα γίνει; Άλλη φορά θα το πούμε αυτό. Το έχουμε ήδη πει άλλη φορά, αλλά να μην επιμείνουμε πιο πολύ σε αυτό. Προσέξτε, θα είναι παράνομος. «Οὐκ ἐκ πατέρων λαβὼν τὴν βασιλείαν», δηλαδή δεν θα έχει τη βασιλεία από διαδοχή βασιλική, δηλαδή δεν θα πρόκειται περί κληρονομικού βασιλείου.

Από κληρονομική, θα λέγαμε, αξίωση να πάρει βασιλεία. Όχι, «ἀλλ’ ἐκ τῆς μαγικῆς τὸ ἄρχειν ἁρπάσας». Θα αρπάξει την εξουσία χρησιμοποιώντας μαγικούς τρόπους, δαιμονικά πράγματα, γιατί θα είναι το τέλειο όργανο του σατανά. «Καὶ τίς ἐστιν οὗτος, ἢ ἐκ ποίας ἐνεργείας;» Δεκάτη τετάρτη παράγραφος. «Ἑρμήνευσον, ὦ Παῦλε». Πες μας, λέει, ω Παύλε, λέει ο Άγιος Κύριλος, ότι αυτός, λέει, ποιος είναι και με ποια ενέργεια θα κάνει αυτά τα πράγματα. «Οὗ ἐστιν», φησίν. Ποιος φησίν; Ποιος λέγει; Ο Παύλος. Πού το λέγει αυτό; Αυτό το λέγει Β΄ Θεσσαλονικείς 2,9. «Οὗ ἐστιν ἡ παρουσία» — του οποίου η παρουσία — «κατ’ ἐνέργειαν τοῦ σατανᾶ». Προσέξτε! Κατ’ ενέργειαν του σατανά. Αυτό σημαίνει καταρχάς ότι δεν θα είναι ο σατανάς. Άρα λοιπόν δεν θα είναι πνεύμα που σαρκώθηκε, αλλά θα είναι άνθρωπος εκατό τοις εκατό.

Προσέξτε, άνθρωπος. Δεν έχουμε σάρκωση του σατανά. Ο σατανάς δεν μπορεί να σαρκωθεί πραγματικά. Αν κάποτε παίρνει σχήματα διάφορα, ανθρώπου, αγγέλου, ζώου, είναι μια απάτη στα μάτια του ανθρώπου.

Δεν μπορούν τα πνεύματα, ούτε οι άγγελοι να σαρκωθούν, ούτε οι άγγελοι ούτε ο σατανάς. Αν εμφανίζεται ο αρχάγγελος Γαβριήλ εις τη Θεοτόκο, δεν είναι άνθρωπος, εμφανίζεται ως άνθρωπος. Θυμηθείτε τον Ραφαήλ τον Αρχάγγελο, όταν εμφανίστηκε στον Τωβίτ, τον Τωβία. Λέει: «Με νομίζατε ότι είμαι άνθρωπος, αλλά δεν ήμουν. Με νομίζατε ότι τρώγω, αλλά δεν έτρωγα». Οπότε εδώ η σάρκωση ανήκει —και άλλη φορά σας το έχω πει—, μοναδικόν προνόμιον εκείνου που μπορεί να επιφέρει τη σάρκωση, του Δημιουργού, του Ιησού Χριστού. Γι' αυτό ο Χριστός μετά την Ανάστασή Του είπε: «Ελάτε να με ψηλαφήσετε», ότι δεν είναι πνεύμα, δηλαδή φάντασμα.

Δεν είμαι κάτι που να νομίζετε ότι είμαι εγώ. Είμαι εγώ! Έτσι ο διάβολος δεν μπορεί να σαρκωθεί. Θα ενεργεί όμως μέσω ενός που σαρκώθηκε, και αυτός θα είναι ο Αντίχριστος. Συνεπώς, αυτός ο Αντίχριστος θα κινείται κατ' ενέργειαν του σατανά. Δηλαδή θα κινεί αυτόν ο σατανάς, θα είναι σατανοκίνητος πέρα για πέρα άνθρωπος, ο οποίος θα κάνει ό,τι θα κάνει. Τι θα κάνει; Ό,τι θα κάνει, «ἐν πάσῃ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους». Θα κάνει τρομακτικά θαύματα, αλλά αυτά όμως θα είναι ψευδή. Για να το καταλάβετε αυτό, διαβάζω την παράγραφο.

«Αἰνιττόμενος ὅτι ὁ Σατανᾶς ὀργάνῳ κέχρηται ἐκείνῳ». Αυτό λέει, υπονοεί, αινίττεται, όπως ο θείος Παύλος, ότι ο διάβολος χρησιμοποιεί εκείνον ως όργανον. «Ὀργάνῳ κέχρηται ἐκείνῳ, αὐτοπροσώπως δι' αὐτοῦ ἐνεργῶν», ενεργώντας ο διάβολος αυτοπροσώπως δια μέσου του Αντιχρίστου. «Εἰδὼς γὰρ ὅτι οὐ μέλλει λοιπὸν ἀναβολὴ γενέσθαι αὐτῷ τῆς κρίσεως», γνωρίζοντας ο διάβολος: δεν έχει πια καιρό. Το παιχνίδι το έχει χαμένο. «Οὐκέτι διὰ τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ ὡς συνήθως», όπως κάνει δια μέσου των δαιμόνων, στους άλλους ανθρώπους που είναι υπηρέτες του, «ἀλλ' αὐτὸς λοιπὸν πολεμεῖ φανερώτερον». Πλέον ο ίδιος ο διάβολος μπαίνει στη μάχη, όπως ακριβώς, αγαπητοί μου,

ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. Όταν είδε ότι χάνεται η μάχη, τι έκανε; Πολεμούσε σαν στρατιώτης. Δεν ήταν ο αυτοκράτωρ που δίνει διαταγές. Βλέπει ότι έγινε μακελειό. Πώς πολεμάει; Ο ίδιος, στήθος με στήθος. Έτσι και εδώ πέφτει στη μάχη πλέον αυτός ο ίδιος ο διάβολος, χρησιμοποιώντας τον Αντίχριστον ως όργανό του. «Ἐν πάσῃ δὲ δυνάμει καὶ σημείοις καὶ τέρασι ψεύδους· ὁ γὰρ πατὴρ τοῦ ψεύδους», ήτοι ο διάβολος, «τὰ τοῦ ψεύδους ἔργα φαντασιοκοπήσει, ἵνα τὰ πλήθη νομίσῃ θεωρεῖν νεκρὸν ἐγειρόμενον, μὴ ἐγειρόμενον, καὶ χωλοὺς περιπατοῦντας καὶ τυφλοὺς ἀναβλέποντας, μὴ γενομένης θεραπείας». Αυτά τα αναφέρει και το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Ξέρετε πώς το λέγει αυτό;

Λέγει ότι είχε, λέγει, επτά κεφαλές το θηρίο, και η μία κεφαλή έμοιασε ότι πέθανε, αλλά μετά, λέγει, ζωντάνεψε. Σας το είχα εξηγήσει τότε, στη σειρά των ομιλιών της Αποκαλύψεως. Ή θα δείξει ότι πεθαίνει και αναστήνεται, ή ένα όργανό του, δηλαδή έναν εκ των ανθρώπων δικών του, ο Αντίχριστος, ότι πεθαίνει και τώρα ανασταίνει. Αυτά όμως θα είναι ψεύτικα. Για να πάρετε μία εικόνα, σας λέω ότι η μαγεία πολλά καταφέρνει. Αυτή τη στιγμή, επί παραδείγματι, σας λέγω, το βλέπετε από το ρολόι. Από το ρολόι που βλέπετε εδώ τώρα.

Το ξαναβλέπετε. «Σας παρακαλώ, κύριε, κοιτάξτε μας την τσέπη σας». Πιάνει εκείνος και το βγάζει μέσα από την τσέπη. Πώς πήγε εκεί πέρα το ρολόι; Είναι συνηθισμένο πράγμα, τα ξέρετε αυτά. Πώς πήγε το ρολόι στην τσέπη εκείνου του κυρίου; Ή το βλέπετε το ρολόι, βγάζει το καπέλο του, το βάζει μέσα και παίρνει ένα γουδοχέρι και το κάνει λιώμα. Και κατόπιν παίρνει αυτά και σας τα παρουσιάζει ολόκληρο το ρολόι. Ή βγάζει από εδώ κάποια περιστέρια, τα πετάει από εδώ, γεμίζει ο χώρος από περιστέρια. Ούτε περιστέρια είναι. Μα θα μου πείτε, τόσα μάτια να ξεγελιούνται; Είναι πράγματα που γίνονται. Πιθανώς πολλοί από εσάς θα τα έχετε δει έτσι. Είναι πράγματα που γίνονται και, αν το θέλετε, αυτά που σας είπα σαν παραδείγματα, και τα τρία...

είναι μαγεία, είναι ταχυδακτυλουργία. Πόσο περισσότερο να είναι προϊόντα της μαγείας. Τι το εκπληκτικό, λοιπόν; Τι το εκπληκτικό; Θα μετέλθει, συνεπώς, όλες αυτές τις μαγικές τέχνες, μεθόδους, τρόπους, για να εξαπατήσει τους ανθρώπους ο διάβολος, ο Αντίχριστος, για να αποδείξει ότι είναι ο αναμενόμενος Μεσσίας. Σας έχω πει ότι ο Άγιος Αυγουστίνος λέγει τον Αντίχριστον πίθηκον του Χριστού. Ό,τι έκανε ο Χριστός προσπαθεί να το μιμηθεί, για να αποδείξει ότι αυτός τώρα είναι ο Μεσσίας. Και πηγαίνουμε στη 15η παράγραφο. Εδώ προσέξτε και κρατήστε δύο σημεία πολύ σημαντικά.

«Πάλιν φησίν, ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα». Και πάλι λέει. Ποιος; Ο Απόστολος Παύλος. «Ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος». Αντικείμενος, ο Αντίχριστος, αυτός που αντίκειται στον Χριστό. Ο υπεραιρόμενος, αυτός που υπερηφανεύεται πάνω από κάθε υπερηφάνεια. «Ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα», όπως αναφέρει ο Απόστολος Παύλος. Θεωρεί τον εαυτό του Θεόν, ότι στέκεται πάνω από όλους, ό,τι ονομάστηκε στην ιστορία Θεός ή αντικείμενον άξιον σεβασμού. «Ἐπὶ πάντα δὲ Θεόν· μήτι γε τὰ εἴδωλα μισεῖ ὁ Ἀντίχριστος;» Τάχα ο Αντίχριστος θα δείξει ότι μισεί τα είδωλα.

Στρέφεται εναντίον της ειδωλολατρίας, «ὥστε αὐτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καθίσαι». Ώστε να φτάσει να καθίσει εις αυτόν τον ναόν του Θεού και εκεί, βεβαίως, να ανακηρύξει τον εαυτόν του Θεόν. Προσέξτε, γιατί αυτό αποτελεί ένα στοιχείο για να διακρίνουμε πότε ήρθε ο Αντίχριστος. Πολύ προσέξατέ το. Ποιον ναόν, λέγει ο Άγιος Κύριλος; Άραγε ποιος είναι αυτός ο ναός που θα καθίσει ο Αντίχριστος; «Τὸν καταλελυμένον τῶν Ἰουδαίων, φησίν». Αυτός ο ναός που ανήκει στους Εβραίους και ο οποίος τώρα είναι καταλελυμένος, λελυμένος, δηλαδή γκρεμισμένος, διαλυμένος.

Αυτόν, λέει, τον ναό θα καθίσει. «Μὴ γένοιτο γὰρ τοῦτον ἐννοεῖσθαι». Θεός να φυλάξει. Δεν είναι αυτός ο ναός. Ποιος; Της Αναστάσεως, στον οποίο εμείς τώρα, εγώ ο Κύριλος και εσείς που με ακούτε, οι κατηχούμενοι που πρόκειται να βαπτιστείτε, βρισκόμαστε. Αυτό, 350 μετά Χριστόν. Δεν θα έρθει ο Αντίχριστος εις αυτόν τον ναό της Αναστάσεως, αλλά εις εκείνον τον ναόν, τον εβραϊκόν, κοντά, δείχνει, εις εκείνον τον ναόν του Σολομώντος. «Διὰ τί τοῦτο λέγομεν; Ἵνα μὴ νομισθῶμεν χαρίζεσθαι ἑαυτοῖς. Εἰ γὰρ ὡς Χριστὸς πρὸς Ἰουδαίους ἔρχεται καὶ ὑπὸ Ἰουδαίων προσκυνεῖσθαι βούλεται».

«Ὅπως μᾶλλον αὐτοὺς ἀπατήσῃ, περὶ πλείστου ποιεῖται τὸν ναόν, ὑπόνοιαν διδοὺς ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἐκ γένους Δαβίδ, ὁ τὸν ὑπὸ Σολομῶντος ναὸν κατασκευασθέντα μέλλων οἰκοδομεῖν». Όχι, λέει, δεν είναι ο ναός που λέμε της Αναστάσεως, αλλά είναι ο ναός του Σολομώντος. Και για να μην νομίσει κανείς ότι χαριζόμαστε, σας λέγω τούτο: ότι εάν ο Χριστός ήρθε στους Ιουδαίους και δεν τον πίστεψαν, ο Αντίχριστος θα έρθει στους Ιουδαίους και θα τους ανοικοδομήσει τον ναό, για να τους εξαπατήσει ότι αυτός ήταν ο αναμενόμενος Μεσσίας. Δεν συμφέρει στον Αντίχριστο να χρησιμοποιήσει τον Ναό της Αναστάσεως.

Είναι χριστιανικός ναός και δεν θα τον δεχθούν ποτέ οι Εβραίοι, αυτόν τον Μεσσία που εγκαθιδρύεται μέσα στον Ναό της Αναστάσεως. Αλλά θα ζητήσουν να δουν εκείνον που θα κτίσει τον Ναό της Αναστάσεως —συγγνώμη— Σολομώντος. Εκεί θα εγκατασταθεί. Το θέμα είναι πολύ σπουδαίο, αγαπητοί μου, είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Αλλά τελειώνοντας, θα είχα να σας πω κάτι. Μου έστειλαν προ ημερών μια εφημερίδα από τη Νέα Υόρκη. Προσέξτε, είναι The New York Times. Είναι ολοσέλιδο αυτό που βλέπετε, ολοσέλιδο. Είναι γραμμένο από τους Εβραίους για τους Εβραίους. Και ο τίτλος είναι: «Μετά 1900 χρόνια».

«Καιρός για μια αλλαγή», it is time for a change, είναι καιρός για μια αλλαγή. Το βλέπετε; Και εδώ πέρα, ούτε λίγο ούτε πολύ, λέγει το εξής, αγαπητοί, μία φράση μόνο: «Πρέπει να βρούμε θετικούς τρόπους να εκφράσουμε την πίστη μας εις τον ερχόμενον Μεσσία που θα ξανακτίσει τον Ναό του Σολομώντος». Αλλά επειδή το θέμα είναι πολύ σπουδαίο, θα παρακαλέσω έναν αγγλομαθή, τον κύριο Ριγκλέσε, να μας το μεταφράσει ολόκληρο και θα σας διαβάσω τη μετάφρασή του την ερχομένη Δευτέρα. Πρώτα ο Θεός, Αγίου Δημητρίου θα έχουμε ομιλία. Ο Κύριος να σας ευλογεί.