Catecheses of St Cyril 107 | 30-03-1987

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are still in the fifteenth catechetical lecture of Saint Cyril of Jerusalem. We have reached paragraph nine, and last time we spoke about the names and titles of the Antichrist—that is, names which express the characteristics of this person. I would like to add something to what the Apostle Paul says. You remember that he calls him “the man of lawlessness,” “the son of perdition,” “the adversary who exalts himself above everything called God or an object of worship.” Thus, he gives him four names.

Holy Scripture gives him other names as well, and the Fathers of our Church also give him other names. I will not analyze them; I shall simply mention them. Saint John the Evangelist, in his First Epistle, chapter 4, verse 3, calls him the Antichrist.

That is, he will oppose Christ and set himself against Him; and, as Saint Augustine says, he will be the ape of Christ. He will imitate Christ, but falsely. And he will be the person who, above all others,

stands against Christ. We might say that, just as the holy Apostle Paul calls him “the adversary,” Saint John calls him the Antichrist. For Christ is the stone that has been laid, the living stone upon which the Church is built, and no one can build the Church apart from this stone that has been laid. I am taking this word, “laid,” again from Holy Scripture, from the Apostle Paul. Christ is the One laid as the foundation—the stone laid in its appointed place, the cornerstone. The Antichrist is the one who lies against Him, the one who is not the true foundation stone. Moreover, in Ezekiel 28:2–10, the prophet gives him the title, “I am God.” This same idea is expressed at greater length by the Apostle Paul: he will sit in the temple of God, presenting himself as God. Both Paul and Ezekiel express it as a phrase rather than a single word: “I am God.” Furthermore,

the Apocalypse, chapter 13, verse 1, calls him the Beast. The Didache—an ancient book written at the end of the first century or the beginning of the second, and no later than the middle of the second century—gives a substantial description of the Last Things and of the Antichrist, and calls him the deceiver of the world, the one who will lead the world astray. Saint Cyril of Jerusalem calls him the enemy.

He also calls him the false Christ. Saint Irenaeus calls him the lawless god, and Saint Hippolytus calls him the son of the devil. Elsewhere, returning to Holy Scripture, the book of Genesis calls him the serpent. John the Evangelist speaks of “the ancient serpent,” though there he is referring to the devil. Nevertheless, in the Apocalypse,

the Beast that represents the devil and the Beast that represents the Antichrist both have seven heads and ten horns. Thus there is both distinction and identification. They are distinct, for the devil and the Antichrist are two separate persons; yet they are identified with one another in their character, in the magnitude of their evil, and so forth. For this reason, the Antichrist is also called a serpent, although the serpent primarily signifies the devil. That, my beloved, is enough concerning the names of the Antichrist. We shall now continue with what Saint Cyril writes, especially his references to the Apostle Paul.

Last time we spoke about “that which restrains.” Although we mentioned that there are many interpretations of this passage, the Fathers say that it is God’s appointed limit. John Chrysostom says, “That is, the thing which prevents.” What, then, is “that which restrains”—what is it that prevents? It is God’s appointed limit. In other words, God does not permit the Antichrist to appear until the appointed time has come, because for now God is carrying out His plan. That plan includes, for example, the Gospel being proclaimed to all humanity.

Therefore—therefore, God intervenes and restrains. Later He will no longer restrain, because...

of the wickedness of mankind. When evil has reached its culmination, God will withdraw, and then humanity will bring forth the Antichrist. Thus God restrains him now; but later, so to speak, the wickedness of mankind will prevent God from continuing to intervene. In a certain sense, He will leave humanity to reach the summit of its wickedness, which is the Antichrist. All this is entirely consistent with the whole spirit of Holy Scripture and with what we see in the history of Israel. What do I mean? Pay close attention here. I have told you that very many things—

most, though not all, of the things that are prophesied—are continually repeated throughout history. The darkening of the sun cannot be repeated in that way. Here we have what we have previously called the linear interpretation: this will happen only once. Likewise, the dreadful changes in the universe will happen only once. Other things, however, are continually repeated. So I sense that “that which restrains” is something repeated in history, as is the withdrawal of “the one who restrains.”

The Greek expression now changes to the masculine: “the one who restrains.” The previous expression was neuter, “that which restrains”; now it is masculine, “the one who restrains,” who withdraws. I have the sense that this, too, is repeated throughout our history. Let me explain. And do not forget what the Apostle Paul says immediately afterward: “The mystery”—what mystery? This whole matter—“the mystery of lawlessness is already at work.” It is already at work, even though he is speaking of the lawlessness that will bring apostasy and will appear before the final event. Before that, there will be particular manifestations of it. What, then, are these particular instances of restraint, and where do we see the restrainer withdraw and evil appear? It happens in this way: at a certain point in history, God continually intervenes on behalf of a people because they keep His commandments. Yet little by little, evil enters. Even so, God continues to bestow His grace. Evil then reaches its height—not throughout the whole earth, but among one particular people. It may be among the Greeks, or somewhere else; wherever you wish—within one region, or sometimes even within a village,

a city, or some particular place. God allows evil finally to reach its height. Yet His grace is still present there, and He intervenes. But when evil has reached its culmination, God withdraws. Then evil surges and becomes rampant, and a judgment follows. In the same way, there are particular judgments of the Son of God. The Son of God will judge humanity once, at the end; nevertheless, throughout history there are also particular judgments of the Son of God. This is shown very clearly in the Apocalypse: He continually judges history. He does not merely condemn; God intervenes. And so God withdraws.

Christ and His grace withdraw, and evil becomes exceedingly wicked. Eventually, however, people suffer the consequences of their evil, come to metanoia and repentance, and return; then Christ and His grace return as well. The same pattern is repeated later, either in the same place or somewhere else. Do we not see this in the history of Israel?

God protects His people. Little by little, however, the people turn to idolatry, and idolatry seeps in more and more deeply. God abandons His people and delivers them into the hands of their enemies, who deal them blow after blow. The people repent, God intervenes once again, and so the pattern continues.

Thus we may say that this is also happening in our own country.

Allow me to say that I am deeply afraid that this is what we are seeing in all the events now taking place, especially those concerning the Church. One or two questions were put to me, but I did not answer because I had no time. I think the best answer would be what I have been telling you all this time: God allows it; in a certain sense, He lifts His grace and withdraws, and evil surges. People become terrified. Do you see? Pay attention to what Paul says: “Only the one who now restrains will do so until he is taken out of the way.” In other words, the One who restrains, the One who watches over the Church, steps aside. He steps aside, and then evil surges.

Yet God intervenes—pay attention—God intervenes according to His own manner and wisdom. He knows how. And in the example I have just given you, He also knows how to punish those who prevail. My beloved, I am struck by the following words in the Old Testament. God says: “Listen to Me. Do not worship idols, for I shall deliver you into the hands of your enemies.” He even names particular peoples: the Babylonians, the Ninevites, and the Assyrians. Yet when He says, “You will be delivered into their hands, and they will oppress and torment you,” He also says—listen carefully—“I Myself delivered you into their hands. I delivered you. Then, in turn, I shall punish those who tormented you.” This seems strange. Think about it carefully, and it will appear very puzzling. Yet if you consider it more deeply, you will find that it is simply what I have been saying. God intervenes and withdraws; He intervenes in history and withdraws. He restrains, then steps aside, and afterward returns once more. At the end, however, the following will happen. In the days of the Antichrist—that is, when the Antichrist is about to appear—

evil will reach its culmination. God will step aside, and evil will rise to its summit; but once again there will be an intervention. Do you know what it will be? Immediately afterward will come the Second Coming of Christ. There is the intervention. I think you can see that what I have presented as my understanding has a sound basis and support. We shall see this immediately below, when we examine how the Lord appears. “For the mystery of lawlessness is already at work; only the one who now restrains will do so until he is taken out of the way.” What is the mystery of lawlessness? As I told you last time—and I repeat it—the word “mystery” means, first of all, something secret. In other words, it often operates secretly. This is what we mean.

Who knows what those who turn against the Church—whether through proposed laws or by other means—have in mind? For example, in those dens, those robbers’ caves known as Masonic lodges, who knows what these people are plotting against the Church? Who knows? They themselves know. From this point of view, because they alone know, lawlessness is a mystery—that is, a secret. I repeat: “mystery” can also mean “secret.” This is the second sense of the word “mystery.” Here, then, the mystery is something that is at work,

It has, we might say, a purely theological implication: something comes about because something else is no longer standing in the way. This constitutes a mystery. And of this mystery he says, “It is already at work.” The activity of this mystery of lawlessness will continually increase, both in quality and in quantity, as we move toward the Last Things (eschata).

This mystery of lawlessness is already at work. We have expressed it in other words as the spirit of the Antichrist. Or, as Andreas Theodorou, a university professor, calls it, “Antichristianism.” He published a small book, gathering together several articles he had written for the Orthodox Press; it is already on sale, including here in Larissa. He calls it “Antichristianism”—not the Antichrist, but Antichristianism. And he clearly distinguishes the Antichrist from Antichristianism. What is the Antichrist? A person. What is Antichristianism? It is the action, the activity already present in those who bear the spirit of the Antichrist. He connects this with the Evangelist’s use of the word “antichrists.”

I mean John the Evangelist. The Antichrist is one thing, and the antichrists are another. The Antichrist, I repeat, is a person; the antichrists bear the spirit of the Antichrist—Antichristianism. I have spoken to you about this throughout the years, ever since our lectures on the Apocalypse, calling it the spirit of the Antichrist. These individual antichrists, then, are bearers of the spirit of the Antichrist. And what do we mean by “spirit”? A way of thinking and a way of acting. This is the spirit of the Antichrist. Therefore, it is already at work. Since when has it been at work? I would say, from the moment the Son of God was born.

It works in this way: the first bearer of the spirit of the Antichrist is Herod, who wants to kill Jesus Christ, even though he knows little more than that He is a descendant of David who will claim the throne. Do you know how John the Evangelist describes the persecution of Jesus as an infant? He speaks of the woman who is both the Theotokos (God-bearer) and the Church—distinct, yet identified with one another. She is pursued by the dragon, the ancient serpent, the devil, who seeks to devour her Child as soon as He is born.

That passage comes from chapter 12 of the Apocalypse. The dragon seeks to devour the Child she has borne, but the Child, it says, “was caught up to heaven.” In that brief phrase, the whole earthly life of Christ is shown, from the moment of His birth to the Ascension. Do you see? The dragon who goes to devour the Child is Herod. Yet the matter begins even earlier. When we were studying the Apocalypse, I told you that the history of the Antichrist—that is, of the spirit of the Antichrist—begins where? In Paradise. There we find the Beast, the first Beast of the Apocalypse: the devil, the serpent.

Then children are born to our first parents, Adam and Eve. Cain becomes the bearer of the spirit of the Antichrist and murders Abel. Cain does not know very much. Perhaps he knows something, because the children of Adam and Eve knew the promise God had given their parents in Paradise: that the One who would save them, the Savior, would come through righteous Abel. Abel’s place was then taken by righteous Seth, so that the coming of the Messiah would not be thwarted. What did Cain do? He murdered Abel. Who incited him? The devil. Why? To thwart

the coming of the Messiah. What role, then, does Cain play? The same role Herod later played. Do you see the panorama—the whole sweep of history? Do you see? This is the spirit of the Antichrist, and of course it has its bearers. These are not only persons, but also institutions and ideas. When we speak of ideas, we mean the third Beast, the false prophet. He appears like a sheep, like a ram with horns—not ten horns, not seven, but only two, like a ram. This suggests something calm and harmless, and it represents the various ideas found in philosophy.

Various antichristian ideas include heresies—above all, heresies—and antichristian social ideologies: Marxism and similar things. They serve the Antichrist and embody the spirit of the Antichrist. No elaborate philosophy is needed when the seal is plainly stamped upon them: atheism. What more philosophy do you need? If it meows on the rooftops, you know what it is. It is very simple; you understand. And all systems directed against the Church are manifestations of the spirit of the Antichrist. The same is true of certain forms of education.

The spirit of the Antichrist comes through the third Beast, the false prophet, who often offers all these things peacefully. It is fashion; it is music—this music that, what can I say, drives the young out of their minds. It is pansexualism. All these things, I repeat, belong to the spirit of the false prophet, the spirit of the Antichrist. Whoever cannot see this, whoever cannot understand it, understands nothing. He is blind, utterly blind. I appeal, of course, to your nous, your spiritual intellect, and I appeal to the Spirit of God to open your eyes. For whoever does not have the Spirit of God understands nothing. Merely hearing these words, such a person might stand up and say, “I object! That is not true.” He cannot see; he cannot see. Let us understand this, then. Those who hear the Word of God must be able to see, because they must have the Holy Spirit. No one can hear the Word of God and be without the Holy Spirit. For when the Holy Spirit dwells within us, He gives us other eyes, as John Chrysostom says.

“And then the lawless one will be revealed, whom the Lord will slay with the breath of His mouth.” When will the lawless one be revealed? When, as the Apostle says, the restrainer is removed from the midst. The One who restrains—that is, God—will step aside. Others have offered different interpretations of the restrainer, but I do not want to confuse you. I mentioned them last time and will say no more now. Then, after the lawless one has brought into action the whole repertoire of lawlessness—above all what I described last time, following the holy Prophet Daniel, that he will alter law and times, meaning moral laws and even nature—then he will be revealed, and then the Lord will come. When will the Lord come? Three and a half years after the Antichrist’s public appearance in this world. And how will the Lord come—that is, how will the Second Coming of Christ take place? What will He do? He will abolish him—pardon me, the text says: “The Lord will slay him with the breath of His mouth.” With a single breath, the Lord will render him powerless.

What does “breath” mean here? Here it means air. “The wind blows where it wills,” says John the Evangelist. The Greek verb means “blows”—we are doing a little grammar, but never mind. So, “the wind blows where it wills.” What spirit is meant? Not the Holy Spirit, but the wind. The wind goes where it wills; it moves. We speak of a north wind or a south wind. “You hear its sound, but you do not know where it comes from or where it goes,” and so forth.

And so, my dear ones, if people experienced such terror during the Occupation under Hitler, how much greater will their terror be at the appearance of the Antichrist, who will be unimaginably more cruel than even a brutal Hitler could be. I make this comparison simply to give us some picture of what terror and fear mean. And what does the text say next? That the Lord will render him powerless with a single breath—in other words, very easily—“and will abolish him by the manifestation of His Second Coming.” The verb “abolish” means to put someone out of action. It does not mean to annihilate him. This verb appears in the Euchologion, in the words, “O You who have trampled down death and rendered the devil powerless.”

At first, it may seem strange that the Lord “tramples down” death—these words are found in the funeral services, not in a troparion but in a prayer. What does it say? “O You who have trampled down death and rendered the devil powerless.” We might have expected the reverse: “He who abolished death and trampled down the devil.” But no. The Lord rendered the devil powerless. This does not mean that He annihilated him. “To abolish” means to remove someone from the way, to put him out of action, so that the devil no longer has any work to do. Thus, when the text says that the Lord will abolish the Antichrist, it means He will put him out of action. The Antichrist will no longer be able to act. He will be disarmed and unable to do anything at all. How will the Lord abolish him? “By the manifestation of His Second Coming.” Which coming is this? What does the Second Coming of Christ mean here? How, then, will He abolish him? Merely by appearing—by the manifestation of His Second Coming. We could say that “manifestation” and “coming,” which mean the same thing here, form a single expression: He will abolish him through the manifestation that is His Second Coming. It is one and the same event.

The text could have said, “He will abolish him by His coming,” or, “He will abolish him by His manifestation.” Instead, it uses both terms. We know that Christ is said to come at His Second Coming or at His Second Manifestation. What was His first manifestation? When He came into the world as man. Both “coming” and “manifestation” are used in the New Testament to denote the Second Coming, the Second Manifestation of Christ—Christ’s second advent. So Christ will come; He certainly will come. And when will this be? Immediately after the Antichrist. No interval of time will remain, for when the Lord slays him, He will render him powerless.

He will render him powerless by His manifestation. What, then, will happen? Will the Lord appear, depart again, and then return after a thousand years? I told you this last Monday, and I say it once more. What could that mean? Some Orthodox Christians maintain that a thousand years will intervene between the Antichrist and Christ. No. The interval is zero—zero. The text could not be clearer. If Christ comes at His manifestation, at the Second Coming—I say it once again—and destroys the Antichrist, does He then disappear? Once the Second Coming has taken place, history is over, the world is at an end, and the ship has reached harbor.

“His coming is according to the activity of Satan, with all power and signs and lying wonders.” What is this second “coming”? It is the appearance of the Antichrist, whose coming is according to the activity of Satan, with all Satan’s power and all Satan’s activity. You see, then, that the word “coming” appears twice in close succession. The first refers to the Second Coming of Christ, and the second to the appearance of the Antichrist. The Lord will abolish the Antichrist’s presence, while the Antichrist will act, we might say, by the power of Satan. Let us pause here: “according to the activity of Satan.”

“With all power and signs and lying wonders.” Therefore, it is perfectly clear that this is not an incarnation of Satan. Rather, as we said last Monday, the Antichrist will be fully human, but he will act with all the power of Satan. This is what “with all power” and “according to his activity” mean: he will act on Satan’s behalf, with Satan’s activity and Satan’s power. It does not mean that Satan will become man. And what will the Antichrist do? He will perform lying signs and wonders. “Signs” means miracles, and “wonders” also means miracles.

A “wonder” is something extraordinary: something great, astonishing, and dazzling. The Antichrist, then, will perform such miracles. The Word of God says so; the Apostle Paul says so. He will perform miracles, but they will be lying miracles. What does “lying” mean? They will only appear to be true. You know that spiritualism works miracles and magic works miracles, but they are lying miracles. We must be extremely careful, because many will be deceived by them. And this is true even in our own age. As I have told you, these things do not occur only in the last days; they have appeared continually throughout history and will intensify in the last days. You know that the devil has produced such things throughout history—astonishing events that are nothing but the devil’s tricks. Yet we often rush toward them because something has amazed us. Listen, my dear ones. I have told you this before, but it does no harm to repeat it.

We run about seeking miracles, and we will be deceived. If the Antichrist comes, we will follow him because we will see his miracles. I believe in miracles—not only those in the Gospel, but also the miracles of the Saints—and miracles continually take place. But do not forget that beside the assembly of God stands the false assembly of the devil.

Alongside the genuine gold sovereign circulating in the marketplace, there is also the worthless one—the copper counterfeit. We must never forget this, and we must not seek after miracles. The true miracle is the miracle of faith: you believed, and you were saved. Do you want a greater miracle than that? What more do you want to see? I have also explained the psychology behind this. Often we seek a miracle to reassure ourselves about the one in whom we believe. That means there is unbelief in us, because when we ask for proof, it is as though someone says, “You know, I have a check for you worth a thousand sovereigns.” We rejoice, but then we say, “Let me see it,” because we do not trust him. “Let me see it; let me see it in writing.”

That is unbelief. It means, “I want proof.” So if, deep within us, we are seeking a miracle, it is only because unbelief lies deep within us as well. Take heed. Those who seek miracles will accept the miracles of the Antichrist. Take heed. I stress this and underline it. The Church warns us. This does not mean—I say it again, do not misunderstand me—that the Saints do not work miracles, that Christ does not work miracles throughout history, or that the Church does not work miracles. It does not mean that miracles do not happen. “With every unrighteous deception among those who are perishing.”

Here, “signs and wonders” means miracles. They are false, accompanied by every unrighteous deception. Do you see how the Apostle Paul piles up these expressions to show how utterly false it all is? But who will believe in the miracles of the Antichrist? Those who are perishing. He says, “among those who are perishing”—those whose names are not written in the Book of Life. They will believe in the miracles of the Antichrist. That is why we must ask: Is my name written in the Book of Life? Is it written there? And if it is, might I fall away? Thank you.

When the seventy and the twelve returned from working miracles and joyfully said to the Lord, “Lord, even the demons are subject to us in Your name,” He told them, “Do not rejoice in this.” Do you see? Do not rejoice in miracles.

Rejoice because your names are written in the Book of Life. Indeed, He said, “in heaven.” It is the same thing; the expressions mean the same: your names are written in the Book of Life. He sent out the twelve, and that means Judas as well. Judas too worked miracles, my beloved. Would it not have been strange for the eleven to work miracles while Judas did not? Yet Judas fell away. And so I must say: My name is written in the Book of Life.

If it is written there, I must take care not to fall away, because a name that has not been written can be written, and one that has been written can be erased and blotted out. This must be our deepest concern, and we must be very watchful lest we belong among those who are perishing. Thus far, Paul.

That is the end of the sentence. This is what the Apostle Paul tells us. This is what he says. And now Saint Cyril gives his interpretation.

Saint Cyril gives the interpretation; now Saint Cyril will interpret the passage. He will dwell on one particular point: the apostasy. Last time I told you that we would leave this matter of the apostasy until now, because Saint Cyril speaks of it further on. “Now is the apostasy.” End of sentence. Now, he says, is the apostasy. What did the Apostle Paul say? Christ will not come unless the apostasy comes first, and consequently the Antichrist as well. And Saint Cyril says, “Now is the apostasy.” When is “now”? In his own time. But I shall return to another point, because, as you remember, we mentioned this before: when you see Christians devouring one another and clergy hating their brethren, then, he says, the Antichrist is near.

What does he say? “Now,” he says, “is the apostasy.” Did it exist then? Yes, it did. But he did not know whether the Antichrist would come at that time and Christ after him, because that is hidden. Since Christ’s Second Coming is linked with the Antichrist, and since the Lord told us that His Second Coming is unknown—as Holy Scripture states plainly and unmistakably—we cannot calculate it from the Antichrist. For if we say, my beloved—and there is no harm in repeating it—that the Antichrist is now seventeen, twenty-two, or twenty-five years old and will appear in five years, three years, eight years, or fifteen years, then, let us say, fifteen years plus three and a half makes eighteen and a half. That would mean Christ will come eighteen and a half years from today.

What kind of talk is this? Did the Lord not tell us that no one knows the day or the hour? We can discern only general indications from the signs He has given us; we cannot insist on exact calculations. This also refutes the claim that I know whether or not the Antichrist has already been born. I reassure you so that I may also make you concerned: I reassure you about things over which concern is misplaced, but I want you to be concerned about things that truly are right and worthy of concern. “Now, therefore, is the apostasy.” And Saint Cyril begins to enumerate its signs: “For men have fallen away from the right faith.” The first sign, then, is apostasy from the right faith—that is, the appearance of heresies. He explains: “Some proclaim Son-Fatherhood, while others dare to say that Christ was brought into being from nonbeing.” He mentions two kinds of heretics: Sabellius and Arius. What did Sabellius teach? This doctrine of “Son-Fatherhood.” He wanted to preserve the dogma that God is one, but he said that God appears in three persons. God is one, and the three persons are distinct. Yet Sabellius taught that the one God appears in one...

period of history as the Father; in another period of history as the Son, when Jesus Christ appeared; and in another period, such as our own, as the Holy Spirit. Yet, he said, these are not three persons, but one person changing roles: first called the Father, then the Son, and afterward the Holy Spirit. This is called “Son-Fatherhood.” What, then, does Saint Cyril say? Some proclaim Son-Fatherhood, a grave heresy directed against the dogma of the Holy Trinity. “Others dare to say that Christ was brought into being from nonbeing...”

“They dare to say” that Christ once did not exist. This is what Arius taught. Arius said: “There was a time when He was not.”

There was a time when He did not exist. Therefore, if He is not God from the essence of God, then He is a creature and consequently came from nonbeing...

into being, into existence—from nonexistence into existence. Who taught this? Arius. Saint Cyril, then, is referring both to Sabellius and to Arius. These heresies, my beloved, had shaken the Church profoundly. During the time of Arius and the Arian heresy, Saint Cyril was exiled repeatedly—three times, if I remember correctly...

He too was exiled, as Saint Athanasius was. Of course, he was not at the First Ecumenical Council. The First Council took place in 325, while his Catechetical Lectures are dated to around 350, twenty-five years later. These events were still recent. Yet I must tell you that these heresies remain with us to this day. They will always exist and will always lead people astray.

Suppose I were to give you paper and pencil now, hold a little examination, and say, “Write something for me about the dogma of the Holy Trinity.” Some people would write things that are heretical. Yet those people are not heretics; they write such things because they do not know the faith.

Therefore, we are not speaking about them. We are speaking about those who believe in the heresy—that is, those who do not believe in the truth or in Orthodoxy—and who often do not dare to reveal themselves. Thus, there truly are many hidden, secret heretics. “For men have fallen away from the truth and have itching ears.” People have now departed from the truth.

They want their ears to be tickled. “To have itching ears” means taking pleasure in hearing strange things—fables, we might say—things pleasant to the ear. And what fable could be more pleasing than the fable of the millenarians: that there is no Hell; that the sinners too will, of course, be raised; and that at the Judgment Christ will ask them, “Well then, what do you say? Do you repent now?” What fool, I would ask, would not repent after passing through such an experience? What fool would not repent? And if there were supposedly some fools who still would not repent...

then, they say, Christ would annihilate them. Annihilate them. There is no Hell. “Hurrah, there is no Hell,” say the millenarians. Sinners will be annihilated; they will become nothing. Could there be a more appealing fable than this? After all, how many people say, “What do I care whether I live again or not? What matters to me is living now and enjoying the pleasures of this world. Who cares about anything else?” So it is a pleasant fable. It tickles and soothes the ear. “A plausible tale, and everyone listens gladly; a call to conversion, and everyone turns away.” This is well said. “A plausible tale”—that is, speculation.

Everyone listens gladly. But at a call to metanoia and conversion, everyone turns away. Take note of this; it is characteristic. You see, newspapers sometimes publish speculative stories. A “plausible tale” means various theories. Take reincarnation, for example. Television presents something about it, newspapers write something, and you see everyone giving it their full attention. What is reincarnation? Yet when you speak to them about the resurrection of the dead, no one is moved. Do you hear? No one is moved. It is a strange thing. A plausible tale, then...

Speculations—“and everyone listens gladly. A call to conversion, and everyone turns away. Most have departed from the sound words and choose evil rather than prefer the good.” Most people, he says, have fallen away and departed from the sound words of the Gospel. They choose evil rather than good. This is happening now. My beloved, it is dreadful. This is called apostasy. Truly, do you hear? In an age when man prefers evil to good, what else can we call it?

What does he call it? “This, then, is the apostasy.” This, he says, is the apostasy. What is apostasy? It is when we turn away from God, take pleasure in fables, and grow weary of the truth. This is apostasy. “And the Enemy is to be expected.” The Enemy is now to be awaited. Who is the Enemy? The Antichrist. That is why I told you that Saint Cyril also calls him the Enemy. This is precisely why we are expecting the Antichrist. But even then, the conditions of that time already existed. Saint Cyril, in those days there were, we might say...

struggles over the faith because of the heresies. Saint Cyril, if only you had lived in our time, to see what you would have seen—and what we ourselves are seeing! How many things there are, how many, and to what an extent! See how the enemies turn against the Church and seek to bring the Church into subjection. Indeed, regarding the ecclesiastical issue that Father Efthymios was speaking to you about earlier, I would say that—even though it might seem outside our subject—it is not, my dear ones, a matter of property. No, it is not about property. That is the least of it. Ultimately, that is of no importance. The issue goes deeper: they want to take the Church captive...

to make her like the Masons’ triangle, which contains the Cross and is called the imprisoned Cross; just as sorcerers imprison the Cross through demonic powers, so that the Cross does not act there, “until he is taken out of the way.” This is what I was telling you earlier. Yes, yes, God steps aside and permits it, in order to punish these people by allowing them to remain in their delusion. So these people move beyond mere symbols. In reality, having made symbols of their own that hold the Precious Cross captive within them, they proceed to put this into effect. This, then, is the dreadful thing: to gain a foothold within the Church in order to bring about her complete dissolution. We have said it before: “The gates...

of Hades shall not prevail against her,” said the Lord. What can they destroy? Will they take the sacred treasures, the movable property, or the walls of the church building? What will they take? What might they eventually manage to seize? They cannot, however, destroy the Creator. Those things are created things. My dear ones, even the sacred treasures, when all is said and done, will become useless when the end of the world comes, if you wish to look at it that way. What remains to us is our Maker and Creator. Let them take everything. They should not—but even if they do, our Maker and Creator remains with us. There was a similar period in the time of Saint Gregory the Theologian, when the Second Ecumenical Council took place. Do you know what was said when they seized all the churches? It is that famous saying of Saint Gregory:

“You have the houses, but we have Him who dwells in them.” They took the houses—that is, the church buildings. But we have the One who dwells in them: God, Christ. They have only the buildings; they do not have Christ. We have Christ. He said this about the heretics of that time. On another occasion, Saint Athanasius the Great said, when Constantinople sought to interfere in the affairs of the Church: “Let the emperor learn not to interfere in the affairs of the Church. Let him remain in his palace, upon his throne, and govern the state. The Church is the concern of the bishops, not of the emperor, not of the secular ruler.” And you should read a recent travel account from Russia.

Holy Relics were kept in museums, and a simple woman was venerating them there inside the museum. This is what interference in the Church means; this is what apostasy means. But we shall continue, my dear ones.

Ευρισκόμεθα πάντοτε εις την δεκάτη πέμπτη κατήχηση του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων. Είμεθα εις την παράγραφον θήτα εννέα και είχαμε αναφερθεί την περασμένη φορά εις τα ονόματα, εις τις προσωνυμίες του Αντιχρίστου. Δηλαδή ονόματα τα οποία εκφράζουν τις ιδιότητες αυτού του προσώπου. Θα ήθελα κάτι να προσθέσω σε εκείνο το οποίο λέγει ο Απόστολος Παύλος. Ενθυμείσθε, λέγει, τον αποκαλεί άνθρωπο της ανομίας, υιόν της απωλείας, αντικείμενον ὑπεραιρόμενον ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα. Δίνει δηλαδή τέσσερα, τέσσερα ονόματα.

Η Αγία Γραφή δίδει κι άλλα ονόματα ή οι Πατέρες της Εκκλησίας μας δίδουν κι άλλα ονόματα. Χωρίς να κάνω ανάλυση, δεν θα κάνω, αλλά απλώς θα κάνω μία αναφορά. Ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, στην πρώτη του επιστολή, 4,3, τον λέγει Αντίχριστον.

Θα αντιπράττει, δηλαδή θα έρχεται σε αντίθεση με τον Χριστό και, όπως λέγει ο Ιερός Αυγουστίνος, θα είναι ο πίθηκος του Χριστού. Θα μιμείται τον Χριστό, αλλά ψεύτικα. Και θα είναι το κατεξοχήν πρόσωπον

εναντίον του Χριστού. Μπορούσαμε να πούμε ότι, όπως ο Άγιος Απόστολος Παύλος τον λέει αντικείμενον, ο Άγιος Ιωάννης τον λέει Αντίχριστον, διότι κείμενος είναι ο λίθος, ο ζων λίθος, επί του οποίου κειμένου λίθου οικοδομείται η Εκκλησία. Και κανείς δεν μπορεί να οικοδομήσει την Εκκλησία έξω από αυτόν τον κείμενον λίθον. Παίρνω τη λέξη «κείμενος» πάλι από την Αγία Γραφή, από τον Απόστολο Παύλο, ώστε ο Χριστός είναι ο κείμενος, δηλαδή αυτός που βρίσκεται κάπου, σε ένα σημείο, ο κείμενος λίθος, είναι ο ακρογωνιαίος κείμενος λίθος. Ο Αντίχριστος είναι ο αντι- κείμενος, ο μη κείμενος. Αλλά ακόμα ο προφήτης Ιεζεκιήλ, 28,2 έως 10, λέγει το όνομα «Θεός ειμί εγώ». Αυτό, σε μια περίφραση, βρίσκεται στον Απόστολο Παύλο, ότι θα καθίσει στο Ναό του Θεού και θα αποδεικνύει ότι είναι Θεός. Αυτό στον Απόστολο Παύλο σε περίφραση μεγαλύτερη, γιατί και στον Ιεζεκιήλ είναι μία περίφραση. Δηλαδή δεν είναι μία λέξη, αλλά περισσότερες από μία λέξη: «Θεός ειμί εγώ». Ακόμη,

το βιβλίο της Αποκαλύψεως, 13,1, τον αποκαλεί θηρίον. Το βιβλίο Διδαχή, που είναι ένα βιβλίο γραμμένο τέλη του πρώτου αιώνος, αρχές του δευτέρου αιώνος, όχι αργότερα γραμμένο από τα μέσα του δευτέρου αιώνος, δηλαδή πανάρχαιο βιβλίο, τον αποκαλεί τον Αντίχριστον, αφού κάνει ικανή περιγραφή περί των εσχάτων και του Αντιχρίστου, τον αποκαλεί κοσμοπλανή. Αυτός ο οποίος θα πλανήσει τον κόσμο. Ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων τον αποκαλεί εχθρόν.

Ακόμα τον αποκαλεί και Ψευδόχριστον. Ο Άγιος Ειρηναίος τον αποκαλεί άνομον Θεόν και ο Άγιος Ιππόλυτος τον αποκαλεί υιόν Διαβόλου. Αλλού, το δε βιβλίο της Γενέσεως, ξαναγυρίζω στην Αγία Γραφή, τον αποκαλεί όφιν. Γιατί λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης «ο όφις ο αρχαίος», αλλά αναφέρεται εις τον Διάβολον. Αλλά όμως, επειδή στο βιβλίο της Αποκαλύψεως

θηρίον Διάβολος και το θηρίον Αντίχριστος έχουν επτά κεφάλια με δέκα κέρατα, δηλαδή μία ταύτισις, διάκρισις και ταύτισις. Διακρίνονται, είναι δύο ξεχωριστά πρόσωπα, ο Διάβολος και ο Αντίχριστος, αλλά ταυτίζονται στην ιδιότητά τους, στο μέγεθος της κακίας κ.λπ., κ.λπ. Γι' αυτό ο Αντίχριστος λέγεται και όφις, ενώ κατ' εξοχήν ο όφις είναι ο Διάβολος. Αυτά, αγαπητοί μου, ως προς τα ονόματα του Αντιχρίστου και τώρα ερχόμεθα να δούμε στη συνέχεια αυτά που μας γράφει ο Άγιος Κύριλλος, κυρίως σε αυτά που αναφέρεται στον Απόστολο Παύλο.

Είχαμε πει την περασμένη φορά δια το κατέχον. Είχαμε πει ότι ο όρος του Θεού, όπως λέγουν οι Πατέρες, παρότι αναφέραμε ότι υπάρχουν πολλές ερμηνείες σε αυτό το σημείο, αλλά είναι ο όρος του Θεού. Δηλαδή «τοῦτ' ἔστι», λέει, «τὸ κωλύον», λέει ο Ιερός Χρυσόστομος. Τι είναι το κατέχον, δηλαδή αυτό το οποίο εμποδίζει; Τι εμποδίζει; Είναι ο όρος του Θεού. Δηλαδή ο Θεός δεν επιτρέπει να εμφανιστεί ο Αντίχριστος έως ότου έλθει η ώρα να εμφανιστεί, διότι τώρα ο Θεός έχει το σχέδιό Του. Το σχέδιο είναι να ακουστεί, ας πούμε, το Ευαγγέλιο σε όλη την ανθρωπότητα.

Συνεπώς. Συνεπώς, ο Θεός επεμβαίνει και εμποδίζει. Μετά δεν θα εμποδίσει, γιατί...

την κακία των ανθρώπων. Όταν το κακό θα έχει αποκορυφωθεί, ο Θεός θα απέλθει και τότε θα αναδείξει η ανθρωπότητα τον Αντίχριστο. Ώστε ο Θεός εμποδίζει τώρα, αλλά κατόπιν, ούτως ειπείν, θα εμποδιστεί ο Θεός από την κακία των ανθρώπων να επεμβαίνει πλέον. Τρόπον τινά θα αφήσει την ανθρωπότητα στο αποκορύφωμα της κακίας της, που είναι ο Αντίχριστος. Αυτά είναι δε απολύτως σύμφωνα με το όλο πνεύμα της Αγίας Γραφής και όπως τα βλέπουμε και με την ιστορία του Ισραήλ. Τι; Εδώ προσέξτε τώρα. Σας έχω πει ότι πάρα πολλά πράγματα,

πιο πολλά από εκείνα τα οποία προφητεύονται, όχι όλα όμως, έχουν μια διαρκή επανάληψη μέσα στην ιστορία. Δεν μπορεί να έχει επανάληψη ότι ο ήλιος θα σκοτιστεί. Έχουμε λοιπόν εδώ την ευθύγραμμο ερμηνεία, τα λέγαμε και άλλοτε. Θα είναι μια φορά αυτό, αλλά ή, ξέρω εγώ, στο σύμπαν μεταβολές φοβερές, μια φορά θα είναι αυτό. Άλλα πράγματα όμως θα είναι διαρκώς επαναλαμβανόμενα. Έτσι αισθάνομαι ότι αυτό το κατέχον είναι επαναλαμβανόμενο, όπως και το ότι αποσύρεται ο κατέχων,

αρσενικό, με το «χων», αρσενικού γένους. Το προηγούμενο ουδέτερον, το κατέχον, το «χον» με όμικρον, το κατέχον. Τώρα ο κατέχων, το «χων» με ωμέγα, αρσενικού γένους, ο κατέχων, του ότι αποσύρεται. Αυτό έχω την αίσθηση ότι και αυτό είναι επαναλαμβανόμενο μέσα στην ιστορία μας. Θα σας το εξηγήσω ως εξής. Μη δε λησμονείτε, το λέει ευθύς παρακάτω ο Απόστολος Παύλος, ότι «τὸ μυστήριον», λέγει. Ποιο μυστήριο; Όλη αυτή η υπόθεση. «Ἤδη ἐνεργεῖται τὸ μυστήριον τῆς ἀνομίας». Ήδη ενεργείται. Και όμως ομιλεί δια την ανομία που θα φέρει την αποστασία και η οποία θα είναι ένα φαινόμενο προ του τελικού. Θα έχουμε τα επιμέρους φαινόμενα. Ποια είναι τώρα τα επιμέρους κατέχοντα και πού τα επιμέρους που αποχωρεί ο κατέχων και εμφανίζεται το κακό; Τούτο είναι κακό: όταν κάποια στιγμή μέσα στην ιστορία ο Θεός επεμβαίνει πάντα σε ένα λαό, γιατί ο λαός τηρεί τις εντολές του Θεού, αλλά σιγά σιγά μπαίνει το κακό. Παρά ταύτα ο Θεός δίνει τη χάρη Του. Το κακό κορυφούται, όχι σε ολόκληρη τη γη, σε ένα λαό μόνο. Μπορεί στους Έλληνες, μπορεί, δεν ξέρω πού θέλετε, σε ένα τόπο, κάποτε σε ένα χωριό,

σε μια πόλη, τέλος πάντων σε ένα τόπο. Αφήνει ο Θεός, κορυφούται τελικά το κακό. Έχει τη χάρη Του, όμως, εκεί, επεμβαίνει. Και όταν κορυφωθεί το κακό, φεύγει ο Θεός. Και τότε το κακό γίνεται, φουντώνει το κακό. Δημιουργείται όμως τότε μία κρίση. Όπως έχουμε και τις επιμέρους κρίσεις του Υιού του Θεού. Ο Υιός του Θεού θα κρίνει μια φορά την ανθρωπότητα, στο τέλος. Εν τούτοις, έχουμε και τις επιμέρους κρίσεις μέσα στην ιστορία του Υιού του Θεού, κάτι που φαίνεται μέσα στο βιβλίο της Αποκαλύψεως κατά έκτυπον τρόπον, ότι κρίνει διαρκώς την ιστορία, διότι δεν επικρίνει, επεμβαίνει ο Θεός. Έτσι αποχωρεί ο Θεός.

Αποχωρεί ο Χριστός και η χάρη Του και το κακό γίνεται πολύ κακό. Κάποτε όμως οι άνθρωποι με το κακό σπάζουν τα μούτρα τους, μετανοούν, επανέρχονται και επανέρχεται ο Χριστός και η χάρη Του, για να επαναληφθεί πάλι πιο κάτω, στον ίδιο τόπο ή σε άλλο τόπο. Αυτό δεν το βλέπουμε και στην ιστορία του Ισραήλ;

Ο Θεός προστατεύει το λαό Του. Σιγά σιγά ο λαός ειδωλολατρεί, εισχωρεί, εισχωρεί, εισχωρεί η ειδωλολατρία. Ο Θεός εγκαταλείπει το λαό Του και τον παραδίδει στα χέρια των εχθρών του λαού. Ροζόλι, ροζόλι. Μετανοεί ο λαός και ξαναεπεμβαίνει ο Θεός και τα καθεξής.

Έτσι μπορούμε να πούμε ότι αυτό συμβαίνει και στην πατρίδα μας.

Με επιτρέπετε να πω, πολύ φοβάμαι, όλα αυτά τα τρέχοντα γεγονότα που έχουμε και μάλιστα γύρω από το θέμα της Εκκλησίας. Ένα-δυο απορίες μου ετέθησαν, αλλά δεν απήντησα, δεν είχα χρόνο. Νομίζω ότι η καλύτερη απάντηση που θα μπορούσε να δοθεί θα ήταν αυτή. Αυτή που σας λέω τόση ώρα, ότι αφήνει ο Θεός, αίρει τη χάρη Του τρόπον τινά, αποσύρεται ο Θεός και φουντώνει το κακό. Τρομάζουν οι άνθρωποι. Είδατε; «Ἕως ὅτου», λέγει, προσέξτε, «μόνον ὁ κατέχων ἄρτι, ἕως ἐκ μέσου γένηται». Εκείνος δηλαδή που κατέχει, εκείνος που επιβλέπει την Εκκλησία, πάει στην άκρη. Πάει στην άκρη και τότε φουντώνει το κακό.

Επεμβαίνει όμως ο Θεός, προσέξτε, επεμβαίνει ο Θεός με τον τρόπο και τη σοφία που έχει. Εκείνος ξέρει πώς και εκείνος ξέρει πώς, στο προκείμενο παράδειγμα που σας είπα, και τιμωρεί εκείνους οι οποίοι επικρατούν. Μου κάνει κατάπληξη, αγαπητοί μου, η εξής φράση στην Παλαιά Διαθήκη. Λέγει ο Θεός: «Να με ακούτε, μην ειδωλολατρείτε, διότι θα σας παραδώσω στα χέρια των εχθρών σας». Και μάλιστα λέει τους Βαβυλωνίους συγκεκριμένα, τους Νινευίτας, τους Ασσυρίους. Αλλά όταν λέει «θα παραδοθείτε εσείς στα χέρια αυτών και θα σας τυραννήσουν και θα σας βασανίσουν», «εγώ», λέει, ακούστε, «εγώ σας παρέδωσα στα χέρια τα δικά τους. Εγώ σας παρέδωσα. Τότε εγώ θα τιμωρήσω με τη σειρά μου εκείνους οι οποίοι θα σας έχουν βασανίσει». Περίεργο αυτό. Για σκεφτείτε το καλά, θα σας φανεί πολύ παράξενο. Εν τούτοις, αν το σκεφτείτε ακόμα καλύτερα, θα βρείτε ότι δεν είναι τίποτε άλλο παρά αυτά τα οποία σας λέγω τώρα. Ο Θεός επεμβαίνει και αποσύρεται, επεμβαίνει στην ιστορία και αποσύρεται, κατέχει και πάει στην άκρη και πάλι επανέρχεται. Στο τέλος όμως θα γίνει το εξής. Στις ημέρες του Αντιχρίστου, δηλαδή προκειμένου του Αντιχρίστου,

αποκορύφωσις του κακού. Θα πάει στην άκρη ο Θεός, θα αποκορυφωθεί το κακό, αλλά και πάλι έχουμε επέμβαση. Ξέρετε ποια είναι; Ευθύς αμέσως η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία. Να τη η επέμβαση. Νομίζω ότι αυτό που σας είπα ως νομίζω, ότι έχει μια βάση και μια κατοχύρωση, το βλέπετε. Θα το δούμε ευθύς παρακάτω αυτό, πώς ο Κύριος εμφανίζεται. «Τὸ γὰρ μυστήριον ἤδη ἐνεργεῖται τῆς ἀνομίας, μόνον ὁ κατέχων ἄρτι, ἕως ἐκ μέσου γένηται». Ποιο είναι το μυστήριον της ανομίας; Μυστήριον, σας είχα πει την περασμένη φορά, το επαναλαμβάνω, θα πει τούτο: διότι είναι μυστικό. Λοιπόν, δηλαδή πολλές φορές ενεργείται μυστικά, είναι αυτό που λέμε.

Ποιος ξέρει εκείνοι οι οποίοι στρέφονται εναντίον της Εκκλησίας, με νομοσχέδια ή και όχι με νομοσχέδια, φερ' ειπείν στα άντρα και σε εκείνα τα σπήλαια των ληστών που λέγονται μασονικές στοές, ποιος ξέρει τι έχουν στο κεφάλι τους αυτοί οι άνθρωποι εναντίον της Εκκλησίας; Λοιπόν, ποιος ξέρει; Αυτοί ξέρουν. Από την άποψη αυτή, ότι αυτοί ξέρουν, είναι μυστήριον η ανομία. Δηλαδή μυστικόν. Ξαναλέγω, μυστήριον θα πει και μυστικόν. Δευτέρα θέσις του όρου μυστήριον. Μυστήριον τώρα εδώ είναι κάτι που ενεργείται,

που δεν έχει παρά μία θεολογική, θα λέγαμε, συνέπεια. Κάτι που έρχεται επειδή κάτι άλλο δεν είναι στη μέση. Αυτό αποτελεί ένα μυστήριο. Και το μυστήριο, λέει γι' αυτό, «ήδη ενεργείται». Η δε ενέργεια αυτού του μυστηρίου της ανομίας θα είναι διαρκώς αυξανόμενη και ποιοτικώς και ποσοτικώς, πηγαίνοντας προς τα έσχατα.

Ήδη ενεργείται αυτό το μυστήριο της ανομίας. Το λέγαμε ως εξής, με άλλα λόγια: είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου. Ή, όπως το λέγει ο Ανδρέας Θεοδώρου, καθηγητής του Πανεπιστημίου, έβγαλε ένα βιβλιαράκι και κάποια άρθρα είχε δημοσιεύσει στον Ορθόδοξο Τύπο και τα μάζεψε και τα έκανε ένα βιβλιαράκι, ήδη πωλείται και στη Λάρισα πωλείται. Το λέγει «Αντιχριστισμός». Αντιχριστισμός. Δηλαδή όχι Αντίχριστος, αντιχριστισμός. Και μάλιστα σαφώς λέγει ότι αντιδιαστέλλεται ο Αντίχριστος από τον αντιχριστισμό. Τι είναι ο Αντίχριστος; Ένα πρόσωπο. Τι είναι ο αντιχριστισμός; Είναι η δράση, η ενέργεια η οποία ήδη υπάρχει σε εκείνους που είναι φορείς του Αντιχρίστου και αυτό το αποδίδει στη λέξη «αντίχριστοι» του Ευαγγελιστού.

Ευαγγελιστού Ιωάννου. Άλλο Αντίχριστος και άλλο αντίχριστοι. Ο Αντίχριστος, ξαναλέγω το ίδιο πράγμα, είναι πρόσωπον, οι δε αντίχριστοι είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου, ο αντιχριστισμός. Εγώ σας το έχω πει όλα τα χρόνια, από τον καιρό που λέγαμε την Αποκάλυψη, ως πνεύμα του Αντιχρίστου. Είναι φορείς, λοιπόν, αυτοί οι επιμέρους αντίχριστοι του πνεύματος του Αντιχρίστου. Δηλαδή τι είναι το πνεύμα; Ο τρόπος του σκέπτεσθαι, ο τρόπος του ενεργείν, αυτό είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου. Συνεπώς, αυτό ήδη ενεργείται. Από πότε ενεργείται; Θα έλεγα από τη στιγμή που γεννήθηκε ο Υιός του Θεού.

Ενεργείται αυτό, ενεργείται ως εξής: πρώτος φορέας του πνεύματος του Αντιχρίστου είναι ο Ηρώδης, ο οποίος θέλει να φονεύσει τον Ιησού Χριστό, παρότι δεν γνωρίζει πιο πολλά πράγματα, ότι είναι μόνο απόγονος του Δαβίδ και θα διεκδικήσει τον θρόνο. Αυτό το σημείο, του ότι διώκεται ο Ιησούς νήπιον, ξέρετε πώς το εκφράζει αυτό ο Ευαγγελιστής Ιωάννης; Με εκείνη τη γυναίκα, λέει, η οποία είναι η Θεοτόκος και η Εκκλησία — ταυτίζεται και διακρίνεται — η οποία διώκεται από τον δράκοντα, τον όφιν τον αρχαίον, τον διάβολο, να της φάει το παιδί μόλις γεννήθηκε.

Εδάφιο της Αποκαλύψεως, 12 κεφάλαιο, από εκεί είναι. Να της φάει το παιδί που γεννήθηκε, αλλά αυτό, λέει, ηρπάγη εις τον ουρανόν. Μέσα σε αυτή τη σύντομη φράση δείχνει την ιστορία του Χριστού επί της γης, από τη στιγμή που γεννιέται μέχρι τη στιγμή που αναλαμβάνεται. Είδατε; Ο δράκων πάει να το φάει το παιδί, είναι ο Ηρώδης. Αλλά είναι από πιο μπροστά το πράγμα. Σας είχα πει, όταν λέγαμε περί της Αποκαλύψεως, ότι η ιστορία αρχίζει του Αντιχρίστου, δηλαδή εννοείται του πνεύματος του Αντιχρίστου. Από πού λέτε; Από τον Παράδεισο. Εκεί έχουμε το θηρίον, το πρώτο θηρίο της Αποκαλύψεως, τον διάβολον, τον όφιν.

Όμως γεννιούνται παιδιά στους πρωτοπλάστους, τον Αδάμ και την Εύα. Τότε ο Κάιν είναι ο φορέας του πνεύματος του Αντιχρίστου και φονεύει τον Άβελ. Δεν ξέρει πιο πολλά πράγματα ο Κάιν. Ίσως κάτι ξέρει, διότι την επαγγελία που δόθηκε στον Παράδεισο από τον Θεό στους πρωτοπλάστους τη ξέρουν τα παιδιά τους, ότι θα έρθει εκείνος ο οποίος θα σώσει, ο Σωτήρ θα έρθει, διά του δικαίου Άβελ, του οποίου τη θέση πήρε ο Σηθ, ο δίκαιος, για να μην ματαιωθεί ο ερχομός του Μεσσίου. Τι έκανε ο Κάιν; Εφόνευσε τον Άβελ. Ποιος τον έβαλε; Ο διάβολος. Γιατί; Να ματαιώσει

τον ερχομό του Μεσσίου. Τι ρόλο παίζει τώρα ο Κάιν; Εκείνον τον ρόλο που έπαιξε ο Ηρώδης. Βλέπετε, παρακαλώ, πανοραμικά ή, αν θέλετε, πανωραματικά την ιστορία; Βλέπετε; Αυτό είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου, το οποίο βεβαίως έχει τους φορείς του. Δεν είναι μόνο τα πρόσωπα, είναι και τα πράγματα, είναι και οι ιδέες. Μάλιστα, όταν λέμε ιδέες, εννοούμε τώρα το τρίτον θηρίον, που είναι ο ψευδοπροφήτης, ο οποίος φέρεται σαν πρόβατο, σαν κριός με κέρατα, όχι δέκα, όχι επτά, αλλά δύο μόνο κέρατα, ως κριός, που δείχνει το ήρεμον του πράγματος, και είναι οι διάφορες ιδέες στη φιλοσοφία.

Διάφορες αντίχριστες ιδέες είναι οι αιρέσεις, κατεξοχήν οι αιρέσεις, είναι οι κοινωνιολογικές ιδέες, αντίχριστες, μαρξισμοί, πράματα, θάματα, υπηρετούν τον Αντίχριστον και είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου. Δεν θέλει φιλοσοφία, εφόσον η σφραγίδα είναι κατατεθειμένη: αθεΐα. Θέλει φιλοσοφία; Μιάου μιάου στα κεραμίδια. Πολύ απλό, το καταλαβαίνετε. Και όλα εκείνα τα συστήματα που στρέφονται εναντίον της Εκκλησίας είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου. Μετά, οι μορφές παιδείας που δίδονται.

Το πνεύμα του Αντιχρίστου από το τρίτο θηρίον, τον ψευδοπροφήτη, τα οποία όλα αυτά τα προσφέρει πολλές φορές ειρηνικά. Είναι η μόδα, είναι η μουσική, αυτή η μουσική που, τι να σας πω, τρελαίνει τη νεολαία. Είναι, ο πανσεξουαλισμός. Όλα αυτά αποτελούν, ξαναλέγω, το πνεύμα του ψευδοπροφήτου, του Αντιχρίστου. Όποιος δεν το βλέπει, όποιος δεν καταλαβαίνει, δεν καταλαβαίνει τίποτα. Είναι τυφλός, είναι ολότελα τυφλός. Και επικαλούμαι τον νου σας, ασφαλώς, και επικαλούμαι το άνοιγμα των ματιών σας από το Πνεύμα του Θεού. Γιατί εκείνος που δεν έχει το Πνεύμα του Θεού δεν καταλαβαίνει τίποτα. Και μόνο γιατί θα ακούσει αυτά, θα μπορούσε να σηκωθεί και να πει: «Διαμαρτύρομαι, δεν είναι αυτά». Δεν βλέπει, δεν βλέπει. Ας το καταλάβουμε, λοιπόν. Εκείνοι που ακούνε τον Λόγο του Θεού πρέπει να βλέπουν, γιατί πρέπει να έχουν το Άγιο Πνεύμα. Δεν μπορεί κανείς να ακούει τον Λόγο του Θεού και να είναι άμοιρος Αγίου Πνεύματος. Διότι το Πνεύμα το Άγιον, εσκήνωσε, ποιεί ετέρους οφθαλμούς, που λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος.

Και τότε αποκαλυφθήσεται ο άνομος, ον ο Κύριος ανελεί τω πνεύματι του στόματος αυτού. Πότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος; Εφόσον, λέει, ο κατέχων εκ μέσου γένηται. Εφόσον θα πάει εκείνος που κατέχει στην άκρη, δηλαδή ο Θεός. Θα πάει στην άκρη. Άλλοι είπαν — να μην σας μπερδέψω — γύρω από το κατέχον, σας είπα και την περασμένη φορά, δεν θέλω πιο πολλά. Και τότε, λέγει, αφού θα ενεργήσει ο άνομος με όλο, κυρίως, το ρεπερτόριο της ανομίας, που σας είχα την περασμένη φορά πει και που μας λέει ο Άγιος Δανιήλ ο Προφήτης, ότι θα αλλοιώσει νόμον και καιρούς, δηλαδή τους νόμους, τους ηθικούς νόμους, αλλά και τη φύση — σας τα είχα πει την περασμένη φορά — τότε θα αποκαλυφθεί, τότε θα έρθει και ο Κύριος. Δηλαδή πότε θα έρθει; Τρεισήμισι χρόνια μετά την παρουσία του, τη δημοσία του παρουσία, εις τον κόσμο αυτόν. Και πώς θα έρθει τώρα ο Κύριος, δηλαδή η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία; Τι θα κάνει; Καταργήσει, λέει — συγγνώμη — ο Κύριος ανελεί τω πνεύματι του στόματος αυτού. Με ένα φύσημά Του ο Κύριος θα τον εξουδετερώσει.

Αυτό τι θα πει, το πνεύμα; Πνεύμα εδώ θα πει αέρας. «Το πνεύμα όπου θέλει πνει», λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Πνει, πνέει, πνει, συνηρημένον. Κάνουμε και λίγο γραμματική, δεν πειράζει. Λοιπόν, «το πνεύμα όπου θέλει πνει». Ποιο πνεύμα; Όχι το Άγιο Πνεύμα, ο άνεμος. Άνεμος, όπου θέλει πηγαίνει, κινείται ο άνεμος, λέμε βόρειος, νότιος, «και την φωνήν αυτού ακούεις και ουκ οίδας πόθεν έρχεται και πού υπάγει» κτλ.

Ώστε... Ώστε, αγαπητοί, εάν είχαμε τόσο τρόμο στην Κατοχή με την παρουσία του Χίτλερ, πόσο περισσότερο τρόμο θα έχουν οι άνθρωποι με την παρουσία του Αντιχρίστου, ο οποίος θα είναι αφαντάστως σκληρότερος απ’ ό,τι μπορούσε να ήταν ένας σκληρός Χίτλερ. Έτσι το είπα συγκριτικά, να πάρουμε μία εικόνα τι θα πει τρόμος, φόβος. Και τι λέγει στη συνέχεια; Ότι θα τον εξουδετερώσει ο Κύριος με ένα φύσημά Του, δηλαδή πολύ εύκολα, «και καταργήσει τη επιφανεία της παρουσίας αυτού». Καταργώ, το ρήμα καταργώ θα πει θέτω εκτός έργου κάποιον άνθρωπον. Δεν θα πει εξαφανίζω. Στο Ευχολόγιο αναφέρεται αυτό το ρήμα. Μάλιστα, «ο τον θάνατον καταπατήσας, τον δε διάβολον καταργήσας».

Κάτι που ίσως για μια στιγμή να παραξενέψει, ότι καταπατεί ο Κύριος — είναι στις νεκρώσιμες ακολουθίες, δεν είναι τροπάριο, είναι σε μια ευχή. Ναι, τι λέει; «Ο τον θάνατον καταπατήσας, τον δε διάβολον καταργήσας». Θα μπορούσαμε να το κάνουμε ανάποδα: «Εκείνος ο οποίος κατήργησε τον θάνατον και κατεπάτησε τον διάβολον». Όχι. Καταργώ θα πει: τον διάβολο κατήργησε ο Κύριος. Τον κατήργησε δεν σημαίνει τον εκμηδένισε. Καταργώ θα πει θέτω εκποδών, θέτω εκτός έργου, ότι ο διάβολος δεν θα έχει πλέον έργον. Όταν λέει, λοιπόν, εδώ ότι ο Κύριος θα καταργήσει τον Αντίχριστο, θα πει θα τον θέσει εκτός έργου. Δεν θα μπορεί πλέον να ενεργεί ο Αντίχριστος. Θα αφοπλιστεί, τίποτα, δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Πώς θα τον καταργήσει; «Τη επιφανεία της παρουσίας αυτού». Ποιας παρουσίας; Τι είναι ως παρουσία του Χριστού; Πώς, λοιπόν, θα τον καταργήσει; Με μόνη την παρουσία της εμφανίσεως, με την παρουσία της επιφανείας. Μπορώ να σας πω ότι είτε επιφάνεια είτε παρουσία, που είναι το ίδιο πράγμα, θα λέγαμε εδώ είναι εν διά δυοίν, μια σύνταξη, που λέει ότι θα τον καταργήσει με την επιφάνεια, το κάνει μέσω την επιφάνεια της παρουσίας του. Είναι το ίδιο πράγμα.

Μπορούσε να το πει: θα τον καταργήσει με την παρουσία του και θα τον καταργήσει με την επιφάνειά του. Βάζει και τα δύο. Και εδώ είναι γνωστό ότι ο Χριστός λέγεται ότι θα έρθει κατά τη Δευτέρα Του Παρουσία ή κατά τη Δευτέρα Του Επιφάνεια. Ποια είναι η πρώτη επιφάνεια; Όταν ήρθε στον κόσμο ως άνθρωπος. Και τα δύο, Παρουσία και Επιφάνεια, χρησιμοποιούνται από την Καινή Διαθήκη και δηλώνουν τη Δευτέρα Παρουσία, τη Δευτέρα Επιφάνεια του Χριστού, τον δεύτερον ερχομόν του Χριστού. Ώστε θα έρθει ο Χριστός, βεβαίως θα έρθει ο Χριστός. Και πότε θα είναι; Ευθύς μετά τον Αντίχριστον. Δηλαδή δεν θα μείνει χρονικό διάστημα, διότι αφού ανελεί αυτόν, θα τον εξουδετερώσει.

Αυτόν θα τον εξουδετερώσει με την επιφάνειά Του. Τι θα κάνει, λοιπόν; Θα εμφανιστεί ο Κύριος, θα αποχωρήσει μετά για να ξανάρθει ύστερα από χίλια χρόνια; Σας το είπα και την περασμένη Δευτέρα, σας το λέω άλλη μια φορά. Τι θα πει αυτό; Επειδή υποστηρίζεται από Ορθοδόξους ότι θα μεσολαβήσουν χίλια χρόνια μεταξύ του Αντιχρίστου και του Χριστού. Όχι. Χρόνος μηδέν. Χρόνος μηδέν. Το βλέπετε πιο καθαρά από καθαρά. Διότι αν έρθει ο Χριστός, λέει, η επιφάνεια, με τη Δευτέρα Παρουσία — θα το πω άλλη μια φορά — τον καταλύει τον Αντίχριστον και μετά εξαφανίζεται; Αφού έχουμε τη Δευτέρα Παρουσία, τέλος η ιστορία, τέλος ο κόσμος, η παραβολή ευπλώ.

Ου εστίν η παρουσία κατ’ ενέργειαν του σατανά εν πάση δυνάμει και σημείοις και τέρασι ψεύδους. Τώρα, αυτή η δεύτερη παρουσία τι είναι; Η παρουσία του Αντιχρίστου, του οποίου η παρουσία είναι κατ’ ενέργειαν του σατανά, με κάθε δύναμη του σατανά και με κάθε ενέργεια του σατανά. Βλέπετε, λοιπόν, έχουμε δυο φορές τη λέξη παρουσία κοντά κοντά. Η μία αναφέρεται στην παρουσία του Χριστού και η άλλη αναφέρεται στην παρουσία του Αντιχρίστου, του οποίου, λοιπόν, την παρουσία θα καταργήσει ο Κύριος και ο οποίος, ο Αντίχριστος, θα ενεργεί, θα λέγαμε, με τη δύναμη του σατανά. Εδώ να μείνω λίγο. Κατ’ ενέργειαν του σατανά

εν πάση δυνάμει και σημείοις και τέρασι ψεύδους. Ώστε, σαφώς, σαφέστατα, δεν έχουμε ενανθρώπιση του σατανά, αλλά έχουμε πλήρη άνθρωπο, το λέγαμε και την περασμένη Δευτέρα, ο οποίος θα ενεργεί με όλη τη δύναμη του σατανά. Αυτό θα πει εν πάση δυνάμει και κατ’ ενέργειαν, διά λογαριασμόν του σατανά, με την ενέργεια του σατανά και με τη δύναμη του σατανά, και όχι ότι ο σατανάς θα γίνει άνθρωπος. Και τι θα κάνει; Θα κάνει σημεία και τέρατα ψεύδους. Σημεία θα πει θαύματα και τέρατα θα πει πάλι θαύματα.

Τέρας, του τέρατος, δηλαδή το τεράστιο, κάτι το μεγάλο, κάτι το καταπληκτικό, κάτι το εκθαμβωτικό. Θα κάνει, λοιπόν, τέτοια θαύματα. Το λέγει ο Λόγος του Θεού, το λέγει ο Απόστολος Παύλος. Θα κάνει θαύματα, αλλά θα είναι θαύματα ψεύδους. Τι θα πει ψεύδους; Κατ’ επίφασιν. Ξέρετε ότι ο πνευματισμός κάνει θαύματα, η μαγεία κάνει θαύματα, αλλά είναι θαύματα ψεύδους. Πολύ προσοχή, διότι εκεί θα πλανηθούν πολλοί. Όταν μάλιστα και στην εποχή μας — γιατί σας είπα, αυτά δεν θα είναι στα έσχατα, αλλά είναι διαρκώς μέσα στην ιστορία με επίταση στα έσχατα. Ξέρετε πως τέτοια πράγματα ο διάβολος επιτελεί στην ιστορία, θαυμαστά πράγματα που δεν είναι παρά του διαβόλου καμώματα. Και πολλές φορές σπεύδομε, τρέχομε, γιατί κάτι μας κατέπληξε. Ακούστε, αγαπητοί, σας το είπα και μια άλλη φορά, δεν πειράζει αν πάλι λέγω.

Τρέχουμε να ζητάμε θαύματα. Θα πλανηθούμε. Εάν θα έρθει ο Αντίχριστος, θα τον ακολουθήσουμε, διότι θα δούμε τα θαύματα. Εγώ πιστεύω στα θαύματα, όχι του Ευαγγελίου μόνο, αλλά και στα θαύματα των Αγίων, και θαύματα γίνονται διαρκώς. Αλλά μην ξεχνάτε ότι στη συναγωγή του Θεού πλάι είναι η παρασυναγωγή του διαβόλου.

Και στη χρυσή λίρα που κυκλοφορεί στην αγορά είναι και η σκάρτη λίρα, η χάλκινη, η κίβδηλη. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνούμε, και ότι δεν πρέπει να ζητούμε τα θαύματα. Το θαύμα είναι το θαύμα της πίστεως. Πίστεψες, σώθηκες. Θέλεις πιο μεγάλο θαύμα; Τι θες να δεις; Σας είχα πει δε και την ψυχολογία του πράγματος, ότι πολλές φορές αναζητούμε το θαύμα για να βεβαιωθούμε για εκείνον που πιστεύουμε. Άρα, λοιπόν, έχουμε απιστία, διότι αν ζητούμε ένα τεκμήριο είναι σαν να μας λέει ο άλλος: «Ξέρεις, έχω μια επιταγή για σένα, χιλίων λιρών». Χαιρόμαστε, αλλά του λέμε: «Για να τη δω», γιατί δυσπιστούμε. «Για να τη δω, να τη δω γραμμένη».

Είναι απιστία. Σημαίνει: θέλω μια βεβαίωση. Έτσι, αν υπάρχει μέσα μας υποσυνείδητα η αναζήτηση του θαύματος, δεν είναι παρά γιατί υπάρχει υποσυνείδητα η απιστία. Προσέξατέ το. Εκείνοι οι οποίοι αναζητούν το θαύμα θα αποδεχθούν τα θαύματα του Αντιχρίστου. Προσέξατέ το. Το τονίζω και το υπογραμμίζω. Η Εκκλησία ειδοποιεί. Χωρίς να σημαίνει — το ξαναλέγω, μην το παρεξηγείτε — χωρίς να σημαίνει ότι οι Άγιοι δεν κάνουν θαύματα, δεν επιτελεί ο Χριστός μέσα στην ιστορία θαύματα και η Εκκλησία δεν κάνει θαύματα. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν γίνονται. Εν πάση απάτη αδικίας τοις απολλυμένοις.

Εδώ, σημεία και τέρατα είναι τα θαύματα. Ψεύδους, με κάθε απάτη αδικίας. Είδατε πώς τα συσσωρεύει εδώ ο Απόστολος Παύλος; Για να δείξει το ψεύτικον του πράγματος. Αλλά ποιοι θα πιστέψουν στα θαύματα του Αντιχρίστου; Οι απολλύμενοι. Λέει «τοις απολλυμένοις», εκείνοι που δεν γράφει και το όνομά τους στο βιβλίο της ζωής. Αυτοί θα πιστέψουν εις τα θαύματα του Αντιχρίστου. Γι’ αυτό πρέπει να ρωτάμε: είμαι γραμμένος στο βιβλίο της ζωής; Είμαι γραμμένος ή, αν είμαι γραμμένος, μήπως εκπέσω; Σας ευχαριστώ.

Ο Κύριος, όταν γύρισαν οι εβδομήκοντα και οι δώδεκα από τα θαύματα που έκαναν και του είπαν με χαρά τους: «Κύριε, και τα δαιμόνια υποτάσσονται στο όνομά Σου», τους είπε: «Μη χαίρεστε γι’ αυτό». Είδατε; Μη χαίρεστε για τα θαύματα.

Γιατί τα ονόματά σας είναι γραμμένα στο βιβλίο της ζωής. Μάλιστα, το είπε «εν τω ουρανώ». Το ίδιο είναι, ταυτόν. Είναι ταυτόσημα: στο βιβλίο της ζωής γραμμένα τα ονόματά σας. Έστειλε τους δώδεκα, άρα και ο Ιούδας. Και ο Ιούδας έκανε θαύματα, αγαπητοί μου. Τότε, λέει, περίεργο, ο Ιούδας να μην κάνει θαύματα και να κάνουν οι ένδεκα; Αλλά εξέπεσε ο Ιούδας. Έτσι θα πρέπει να λέγω: το όνομά μου είναι γραμμένο στο βιβλίο της ζωής.

Αν είναι γραμμένο, προσέχω μην εκπέσω, γιατί κάτι που δεν έχει γραφεί γράφεται και κάτι που γράφεται ξεγράφεται, σβήνεται. Αυτό πρέπει να είναι ο καημός μας και πρέπει πολύ να το προσέξουμε, μήπως ανήκουμε εις τους απολλυμένους. Ταῦτα μὲν ὁ Παῦλος.

Τελεία στην πρόταση. Αυτά μας λέει ο Απόστολος Παύλος. Αυτά μας λέει. Και τώρα κάνει ερμηνεία ο Άγιος Κύριλος, διότι, αν καταλάβατε, την περασμένη φορά και σήμερα... Εεε... Απόστολος.

Κάνει ερμηνεία ο Άγιος Κύριλος, τώρα θα κάνει ερμηνεία ο Άγιος Κύριλος. Θα μείνει σε κάποιο σημείο, στο σημείο της Αποστασίας. Σας είχα πει την περασμένη φορά ότι αφήνουμε τώρα αυτό το σημείο της Αποστασίας για να το πούμε, γιατί πιο κάτω το λέγει ο Άγιος Κύριλος. «Νῦν δέ ἐστιν ἡ ἀποστασία». Τελεία στην πρόταση. Τώρα, λέει, είναι η Αποστασία. Τι είπε ο Απόστολος Παύλος; Δεν θα έρθει ο Χριστός αν δεν έρθει πρώτα η Αποστασία και, συνεπώς, και ο Αντίχριστος. Και λέει ο Άγιος Κύριλος: τώρα είναι η Αποστασία. Πότε τώρα; Στην εποχή του. Μα θα επανέλθω σε δεύτερο σημείο, γιατί, ενθυμείστε, είχαμε ξαναπεί ένα: όταν βλέπεις, λέγει, να υπάρχει φαγομάρα των Χριστιανών, μισαδελφία των κληρικών, ε, λέει, ο Αντίχριστος είναι κοντά.

Τι λέει; Τώρα, λέει, είναι η Αποστασία. Ήταν τότε; Ήταν. Δεν ξέρει όμως ότι τώρα θα έρθει ο Αντίχριστος και μετά ο Χριστός, γιατί είναι κρυμμένο. Αφού συνδέεται η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία με τον Αντίχριστο και αφού μας είπε ο Κύριος ότι η Δευτέρα Του Παρουσία είναι άγνωστη —η Αγία Γραφή σαφώς, σαφέστατα—, δεν μπορούμε λοιπόν να το συνδέσουμε με τον Αντίχριστο. Διότι άμα λέμε, αγαπητοί μου, ότι ο Αντίχριστος είναι —δεν πειράζει να ξαναλέω— 17, 22, 25 χρονών και έρθει σε 5 χρόνια, σε 3 χρόνια, σε 8, σε 15, τότε σημαίνει, ας πούμε, 15 χρόνια συν 3,5, 18,5, ε, τότε θα έρθει ο Χριστός. 18,5 χρόνια ύστερα από σήμερα.

Τι πράγματα είναι αυτά; Δεν μας είπε ο Κύριος ότι κανείς δεν ξέρει την ημέρα και την ώρα; Μόνο γενικούς προσδιορισμούς μπορούμε να έχουμε από τα σημάδια που μας έχει δώσει και δεν μπορούμε να μένουμε σε ακρίβειες. Και από εδώ ελέγχεται η περίπτωση ότι δεν ξέρω αν γεννήθηκε ή δεν γεννήθηκε ο Αντίχριστος. Σας καθησυχάζω για να σας κάνω και να ανησυχείτε, διότι σας καθησυχάζω σε πράγματα που δεν είναι σωστά και θέλω να ανησυχείτε για πράγματα που είναι σωστά και άξια ανησυχίας. «Νῦν, λοιπόν, ἐστὶν ἡ ἀποστασία». Και απαριθμεί: «Ἀπέστησαν γὰρ οἱ ἄνθρωποι τῆς ὀρθῆς πίστεως». Πρώτον, λοιπόν, σημείο: η αποστασία από την ορθήν πίστην, δηλαδή η παρουσία των αιρέσεων. Αναλύει: «Καὶ οἱ μὲν υἱοπατορίαν καταγγέλλουσιν, οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθέντα λέγειν τολμῶσιν». Αναφέρει δύο κατηγορίες αιρετικών: τον Σαβέλλιο και τον Άρειο. Τι έλεγε ο Σαβέλλιος; Αυτήν την υἱοπατορία, δηλαδή ότι ο Θεός είναι ένας και ήθελε να διασώσει το δόγμα ότι ο Θεός είναι ένας, αλλά εμφανίζεται με τρία πρόσωπα. Ο Θεός είναι ένας, αλλά τα τρία πρόσωπα είναι ξέχωρα. Αλλά έλεγε ο Σαβέλλιος ότι ο ένας Θεός εμφανίζεται σε μία...

περίοδο της ιστορίας ως Πατήρ, σε μια άλλη περίοδο της ιστορίας εμφανίζεται ως Υιός, τότε που ενεφανίστηκε ο Ιησούς Χριστός, και σε μια άλλη περίοδο της ιστορίας εμφανίζεται, όπως η δική μας, ως Πνεύμα Άγιο. Αλλά όμως, λέγει, δεν είναι τρία πρόσωπα, είναι ένα που αλλάζει ρόλο: λέγεται Πατήρ, μετά λέγεται Υιός και μετά λέγεται Πνεύμα Άγιο. Αυτό λέγεται υἱοπατορία. Τι λέει να πούμε; Άλλοι καταγγέλλουν υἱοπατορία, αίρεση βαριά που στρέφεται εναντίον του δόγματος της Αγίας Τριάδας. «Οἱ δὲ τὸν Χριστὸν ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρενεχθέντα...»

«λέγειν τολμῶσιν». Ότι ο Χριστός δεν υπήρχε. Αυτό που έλεγε ο Άρειος. Ο Άρειος: ποτέ χρόνος, ούτε ουκ είναι.

Υπήρξε εποχή που δεν υπήρχε. Αφού, λοιπόν, δεν είναι Θεός από την ουσία του Θεού, τότε είναι κτίσμα και, συνεπώς, εκ του μη όντος...

εις το είναι, εις την ύπαρξη, από την ανυπαρξία εις την ύπαρξη. Ποιος το έλεγε; Ο Άρειος. Αναφέρεται, λοιπόν, εις τον Σαβέλλιον, αναφέρεται και εις τον Άρειον ο Άγιος Κύριλος. Αυτές οι αιρέσεις, αγαπητοί μου, είχαν συνταράξει την Εκκλησία. Στην εποχή του Αρείου, της Αρειανικής αιρέσεως, ο Άγιος Κύριλος είχε επανειλημμένως, τρεις φορές, αν θυμάμαι καλά...

εξοριστεί. Ήταν και εκείνος, όπως και ο Άγιος Αθανάσιος. Βέβαια, δεν ήταν στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, αλλά 325 είναι η Σύνοδος η Πρώτη, 350 λέγονται οι Κατηχήσεις, 25 χρόνια μετά. Είναι πρόσφατα πράγματα. Πρέπει να σας πω, όμως, ότι οι αιρέσεις αυτές υπάρχουν μέχρι σήμερα και θα υπάρχουν πάντοτε και θα πλανώνται αυτές οι αιρέσεις.

Σας βάλω τώρα, σας δώσω ένα χαρτί και ένα μολύβι και κάνουμε ένα διαγωνισμό και σας πω: γράψτε μου γύρω από το δόγμα της Αγίας Τριάδος κάτι. Θα υπάρξουν άνθρωποι που θα γράψουνε πράγματα τα οποία θα είναι αιρετικά. Δεν είναι αιρετικοί, όμως, οι άνθρωποι, αλλά, διότι αγνοούν, γράφουν αυτά που γράφουν.

Συνεπώς! Συνεπώς, δεν λέμε γι' αυτούς. Λέμε για εκείνους οι οποίοι πιστεύουν στην αίρεση, δηλαδή δεν πιστεύουν στην αλήθεια ή στην Ορθοδοξία, και αυτοί δεν τολμούν πολλές φορές να αποκαλυφθούν. Έτσι έχουμε πράγματι πολλούς αιρετικούς κρυμμένους, κρυφούς. «Ἀπέστησαν γὰρ οἱ ἄνθρωποι τῆς ἀληθείας καὶ κνήθονται τὴν ἀκοήν». Έχουν φύγει πια οι άνθρωποι από την αλήθεια.

Χαϊδεύονται. Κνήθομαι θα πει ευχαριστιέμαι να ακούω πράγματα περίεργα, τα παραμύθια, ας πούμε. «Κνήθονται τὴν ἀκοήν», να ακούνε πράγματα ευχάριστα εις τα αυτιά. Δεν υπάρχει και ευχάριστο παραμύθι από το παραμύθι των χιλιαστών, ότι δεν υπάρχει κόλασις και ότι θα αναστηθούν, βέβαια, λέει, και οι αμαρτωλοί και τότε, στην κρίση, θα πει ο Χριστός: «Ε, λοιπόν, τι λέτε; Τώρα μετανοείτε;» Ποιος βλάκας, θα έλεγα, δεν μετανοεί, αφού θα πέρασε από μια τέτοια κατάσταση; Ποιος βλάκας, θα έλεγα, δεν μετανοεί; Αν υποτεθεί ότι θα υπήρχαν βλάκες που δεν θα μετανοούσαν...

λέει, ο Χριστός θα τους εκμηδενίσει. Εκμηδενίσει. Δεν υπάρχει κόλασις. Ζήτω, δεν υπάρχει κόλασις, λέγουν οι χιλιαστές. Οι αμαρτωλοί θα εκμηδενιστούν, θα γίνουν μηδέν. Υπάρχει ωραιότερο παραμύθι από αυτό; Επιτέλους, πόσοι είναι εκείνοι οι οποίοι λένε: «Τι με νοιάζει αν θα ξαναζήσω ή όχι; Εμένα με ενδιαφέρει να ζήσω τώρα, να χαρώ τις ηδονές του κόσμου τούτου. Τ' άλλα, λοιπόν, ποιος τα λογαριάζει;» Λοιπόν, είναι ωραίο παραμύθι. Κνήθει, χαϊδεύει την ακοή. «Λόγος πιθανὸς καὶ πάντες ἀκούουσιν ἡδέως· λόγος ἐπιστροφῆς καὶ πάντες ἀποστρέφονται». Ωραίο αυτό. Λόγος πιθανός, δηλαδή πιθανολογίες.

Όλοι ακούνε ευχάριστα. Λόγος μετανοίας και επιστροφής και όλοι αποστρέφονται. Προσέξτε αυτό, είναι χαρακτηριστικό. Βλέπετε, κάποια φορά γράφουν οι εφημερίδες πράγματα, πιθανολογίες. Πιθανός, λόγος πιθανός, είναι διάφορες θεωρίες. Ας πούμε για τη μετεμψύχωση, κάτι παρουσιάζει η τηλεόραση, κάτι γράφουν οι εφημερίδες, βλέπετε όλους να έχουν την προσοχή τους εκεί. Τι είναι η μετεμψύχωση; Τους μιλάς για την ανάσταση των νεκρών και κανείς δεν συγκινείται, ακούτε; Και κανείς δεν συγκινείται. Περίεργο πράγμα. Λόγος, λοιπόν, πιθανός...

Πιθανολογίες, «καὶ πάντες ἀκούουσιν ἡδέως», ευχαρίστως. «Λόγος ἐπιστροφῆς καὶ πάντες ἀποστρέφονται. Ἀπέστησαν οἱ πλεῖστοι τῶν ὀρθῶν λόγων καὶ μᾶλλον τὸ κακὸν αἱροῦνται ἢ τὸ ἀγαθὸν προαιροῦνται». Οι πιο πολλοί απέστησαν, λέει, έφυγαν από τους ορθούς λόγους του Ευαγγελίου και μάλλον διαλέγουν το κακό παρά προτιμούν το αγαθό. Αυτό είναι τώρα. Αγαπητοί μου, είναι φοβερόν. Αυτό λέγεται αποστασία. Αλήθεια, ακούσατε; Σε μια εποχή που προτιμάει ο άνθρωπος το κακό παρά το καλό, πώς αλλιώς μπορούμε να την πούμε;

Πώς το λέει; «Αὕτη τοίνυν ἐστὶν ἡ ἀποστασία». Αυτή, λοιπόν, λέει, είναι η αποστασία. Ποια είναι η αποστασία; Όταν φεύγουμε από τον Θεό και ευχαριστιόμαστε στα παραμύθια και βαριόμαστε την αλήθεια. Αυτή είναι η αποστασία. «Καὶ μέλλει προσδοκᾶσθαι ὁ ἐχθρός». Και πρόκειται να αναμένεται ο Εχθρός. Ποιος είναι ο Εχθρός; Ο Αντίχριστος. Γι' αυτό σας είπα, τον λέει ο Άγιος Κύριλος, τον λέει και Εχθρόν. Γι' αυτό ακριβώς περιμένουμε τον Αντίχριστο. Μα τότε υπήρχε εκείνο που υπήρχε. Άγιε Κύριλε, τότε υπήρχαν, θα λέγαμε...

αγώνες γύρω από τον χώρο της πίστεως με τις αιρέσεις. Άγιε Κύριλε, πού να ήσουν στην εποχή μας, να έβλεπες ό,τι θα έβλεπες και που τα βλέπουμε εμείς. Και πόσα, πόσα και πόσο! Και πώς οι εχθροί στρέφονται εναντίον της Εκκλησίας και ζητούν την υποδούλωση της Εκκλησίας. Μάλιστα, αυτό που σας έλεγε προηγουμένως και ο πατήρ Ευθύμιος με το θέμα τώρα το εκκλησιαστικό, θα σας έλεγα, δεν είναι, αγαπητοί μου —παρότι θα μπορούσε να είναι έξω από το θέμα μας—, αγαπητοί μου, δεν είναι περιουσία. Όχι, δεν είναι περιουσία. Αυτό είναι το λιγότερο. Επιτέλους, δεν έχει καμία σημασία αυτό. Το θέμα είναι βαθύτερο: να αιχμαλωτίσουν την Εκκλησία...

να την κάνουν όπως ακριβώς οι Μασόνοι έχουν το τρίγωνό τους και έχουν μέσα τον Σταυρό και λέγεται ο εγκλωβισμένος Σταυρός, όπως ακριβώς και οι μάγοι εγκλωβίζουν τον Σταυρό με δαιμονικές ενέργειες, και εκεί δεν ενεργεί ο Σταυρός, «ἕως ἐκ μέσου γένηται». Αυτό που σας έλεγα προηγουμένως. Ναι, ναι, παραμερίζεται ο Θεός, αφήνει, για να τιμωρήσει αυτούς τους ανθρώπους στην πλάνη τους, αφήνει. Λοιπόν, οι άνθρωποι αυτοί φεύγουν από τα σύμβολα. Στην πραγματικότητα κάνουν τα σύμβολά τους, που αιχμαλωτίζουν τον Τίμιο Σταυρό στα σύμβολα, προχωρούν στην πραγμάτωση. Το φοβερό, λοιπόν, είναι αυτό: να πατήσουν πόδι μες στην Εκκλησία για πλήρη διάλυση. Τα λέμε. «Πύλαι...

ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς», είπε ο Κύριος. Τι θα χαλάσουν; Θα πάρουν τα κειμήλια, την κινητή περιουσία, θα πάρουν τα ντουβάρια του ναού; Τι θα πάρουν; Τι μπορούν να φτάσουν να πάρουν κάποτε; Δεν μπορούν, όμως, να καταστρέψουν τον Κτίστη. Αυτά είναι κτίσματα. Αγαπητοί μου, και τα κειμήλια, αν το θέλετε, στην τελευταία ανάλυση, όταν θα γίνει το τέλος του κόσμου, θα είναι άχρηστα πράγματα. Εκείνο που μας μένει εμάς είναι ο Κτίστης και Δημιουργός μας. Ας τα πάρουν όλα. Δεν πρέπει. Αλλά, εάν τα πάρουν, μας μένει ο Κτίστης και Δημιουργός μας. Μια παράλληλη εποχή, την εποχή του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, τότε που έγινε η Δευτέρα Οικουμενική Σύνοδος. Ξέρετε τι ειπώθηκε όταν πήραν όλους τους ναούς; Αυτή η περίφημη ρήση του Αγίου Γρηγορίου:

«Ὑμεῖς μὲν τοὺς οἴκους, ἡμεῖς δὲ τὸν οἰκοῦντα». Αυτοί πήραν τους οίκους, δηλαδή τους ναούς. Αλλά εμείς έχουμε τον Οικούντα, Αυτόν που κατοικεί στους ναούς, τον Θεόν, τον Χριστόν. Αυτοί έχουν μόνο τους οίκους, δεν έχουν τον Χριστό. Εμείς έχουμε τον Χριστό. Το λέει για τους αιρετικούς της εποχής εκείνης. Κάποτε είπε ο Μέγας Αθανάσιος, όταν η Κωνσταντινούπολη ήθελε να επεμβαίνει στα εκκλησιαστικά: «Να μάθει ο βασιλεύς», είπε, «να μην επεμβαίνει στα της Εκκλησίας. Να καθίσει στο παλάτι του, στον θρόνο του, και να διοικεί το κράτος. Η Εκκλησία είναι υπόθεση των επισκόπων και δεν είναι του βασιλέως, δεν είναι του κοσμικού άρχοντος». Και να διαβάσετε από ένα σύγχρονο οδοιπορικό στη Ρωσία.

Λείψανα στα μουσεία και μια γυναικούλα προσκυνούσε τα Άγια Λείψανα μέσα στο μουσείο. Αυτό θα πει επέμβαση στην Εκκλησία, αυτό θα πει αποστασία. Αλλά θα συνεχίσουμε, αγαπητοί μου.