Catecheses of St Cyril 097 | 15-12-1986

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

You will remember that Saint Cyril regarded the events of the Lord’s Ascension as already familiar. For that reason, he did not say much about them to his catechumens, since they had heard about the Ascension the day before, on Sunday. Since he says here that it was Sunday, the catechesis must therefore have taken place on Monday. I do not believe it took place every Monday; it simply happened that, on this occasion, that subject came after Sunday, and so it was delivered on a Monday. But, my beloved, I would not want us to be left without some additional teaching.

For the Lord’s Ascension is a very great subject. Of course, I will not bring forward many passages, but only one passage from Holy Scripture, from the Acts of the Apostles, which speaks of Christ’s Ascension.

You know these things. Luke the Evangelist concludes the book that bears his name—his Gospel, the Gospel according to Luke—with the event of Christ’s Ascension; and he begins the book of Acts, which he himself also wrote, with that same event.

Luke the Evangelist thus makes it a common point of continuity between the Gospel and the book of the Acts of the Apostles.

In his Gospel he says very little and speaks very briefly, precisely because he intended to write more in the book of Acts. Luke therefore tells us that for forty days the Lord was seen—appearing to His disciples—and spoke to them about the Kingdom of God, about the Mysteries of the Kingdom of God. Then, on the fortieth day, as Luke the Evangelist notes here...

He took His disciples to a certain place—which we know from the Gospel was the Mount of Olives.

As we have already said, Saint Cyril mentions that this is the gateway of return. Bethlehem is the gateway by which He came into the world, and the Mount of Olives is the gateway of His departure. And while He was speaking to His disciples, we read: “Now when He had spoken these things, while they watched, He was taken up”—this is in the first chapter, verse 9—“and a cloud received Him out of their sight. And while they looked steadfastly toward heaven as He went up, behold, two men stood beside them in white garments.”

They said: “Men of Galilee, why do you stand looking into heaven? This same Jesus, who was taken up from you into heaven, will come in the same manner as you saw Him go into heaven.” We see that this short yet very rich, instructive, and clear passage tells us what took place at the Lord’s Ascension. The Ascension occurred while He was speaking to them, and “He was taken up while they watched.” Who are “they”? Grammatically, it refers to the disciples, but the disciples were not the only ones there; other people were present as well.

This shows that many people witnessed the Ascension. And the expression “while they watched,” being in the present tense, shows that the action continued for some time. It was not a momentary disappearance, but what we might call a slow Ascension—a very slow one. The Lord began to rise little by little, gradually ascending. It lasted for a certain length of time. How long? Long enough for someone to say, “I can bear witness to this event; my senses did not deceive me.”

When something happens instantaneously—suddenly and abruptly—I may say that my eye played a trick on me. How often our eyes deceive us, especially when a person’s eyesight is not very good. Sometimes they produce strange images. Out of the corner of your eye, you seem to see something; you turn to look, and there is nothing there. It was an image produced by the eye. Here, my beloved, the event lasts for some time, and many people see it simultaneously. That is why it says: “While they watched, He was taken up.” To be taken up means to be lifted upward. And then, “A cloud received Him out of their sight”; it lifted Him and bore Him up—a cloud came beneath Him. This cloud...

This, of course, was not an ordinary cloud made up of the familiar droplets of water. A cloud is vapor—or, more precisely, it consists of very small droplets which, when they unite, give us rain. But this was not a natural cloud. It was an uncreated cloud, so to speak. Just as we speak of the uncreated light, this cloud is presented as God’s vehicle. The Old Testament repeatedly tells us that the cloud is God’s vehicle. But take care: God has no need to be carried from one place to another. Such descriptions portray God in human form and in terms of human experience. For God...

Fills all things. Since He fills all things, it cannot mean that He is in one place and absent from another, so that He must move from place to place. Such a thing is inconceivable. It simply means that God is portrayed as moving in an entirely human manner, through an image suited to our understanding. In this instance, although the Old Testament, as I have said, consistently presents the cloud as God’s vehicle, here we also have Christ’s human nature, which truly can move from one place to another. Indeed, a related question was raised last week concerning this very subject: namely, that Christ’s human nature...

Is perfect, and everything in Christ is twofold. He is perfect God and perfect man. There is a divine will and a human will. There is divine knowledge and human knowledge.

We have divine power and human power. Everything in Christ is twofold. Everything is twofold.

Thus, His human nature certainly always remains what it is. Yet it is united with the divine nature through what is called the hypostatic union. The hypostatic union means that there are two natures, but one person.

These two natures are not confused; they remain without confusion. The divine nature is always divine, and the human nature always human. There are the human and divine wills, and the human and divine energies. They are never confused. Yet because of this hypostatic union, Jesus Christ is present everywhere. We shall see this a little later today in Saint Cyril: “God being first”—that is, although He appears absent, He is among us. In reality He is not absent; He is absent only from our sight, but He is among us. Thus Jesus Christ is present everywhere even in His human nature. He is in heaven and, at the same time, present everywhere because of His union with the divine nature, which is everywhere present.

This happens in a manner we cannot understand; it is beyond comprehension. Here, however, the Lord is lifted up—borne upward by this cloud, which, as I tell you, is an uncreated divine energy—and He ascends toward heaven. The passage uses several very striking expressions. It says, “while they watched.” Then it says that the cloud which received Him and bore Him up took Him “out of their sight.” And a little further on it says, “while they were looking steadfastly toward heaven.” Notice: “while they watched,” “out of their sight,” and “looking steadfastly.” To “look steadfastly,” an expression Luke especially favors, means...

To observe attentively and for an extended period of time. That is what the verb means. It does not mean simply “to see” or “to look,” but “to gaze intently.” Later, in his First Epistle, John the Evangelist says: “That which we have seen”—“which we have seen with our eyes.” Notice the expression: “which we have seen with our eyes.” When we want to assure someone that we truly saw something, we say, “We saw it with our own eyes.” Of course, no one sees in any other way; we see with our eyes, not with our noses. But when we say, “We saw it with our own eyes,” it means...

That it is certain. This is why the Evangelist says, “That which we have seen with our eyes.” You see here the element of revelation. Then, a little further on, he says, “And our hands have handled, concerning the Word of life,” and so forth. This is something known directly, not only in an intelligible manner but also through the senses—through the bodily senses we possess. This is very significant. And I say it again to emphasize, in passing, the first question we raised: What is the difference between Christianity and the other religions? I say once more that there is a great danger, because so many ideas circulate in our time...

A person may be led astray and say, “Everything is good, and everything contains some truth. So what difference does it make whether I am a Christian or a Buddhist?” No, my beloved. Pay close attention to this point. Be very careful—very careful indeed. All the others contain error and falsehood, because the truth cannot be scattered here and there. Either it is the truth or it is not. Let me return to the passage: “And while they were gazing into heaven as He went”—as He was going into heaven. So He truly was going into heaven. That is where the Lord went. We shall see Saint Cyril of Jerusalem strongly emphasize this further on.

He speaks not only about the Ascension, but also about the destination of this journey. And the two men—it specifically says two men—“stood by them in white garments.” They were two angels, who drew the attention of the disciples and the others present and said to them, “Why do you stand looking into heaven?” You see? “Looking into heaven. This Jesus, who was taken up from you into heaven, will come in the same way.” He who was taken up into heaven will come again in the same manner: “as you saw Him go into heaven.” In the same way that you saw Him depart...

He will come again. This is very significant. But let us pause here and return to Saint Cyril. We are now at paragraph 27, where he says: “Remember also what has been said. Do not think that the Son’s sitting at the right hand of the Father began only because of the sequence in the Creed, which says, ‘And He ascended into heaven and sat at the right hand of the Father.’” In other words, Saint Cyril now wishes to explain to his catechumens where this Ascension of Christ came to its completion.

What was the destination of Christ’s Ascension? Yes, Christ ascended—but where did He go? Saint Cyril says that we shall take this article of the Creed and explain it: “And He sat at the right hand of the Father.” Thus, the destination of the Ascension was the throne at the right hand of God the Father. That was its completion. Why this is its destination, and what it means to be enthroned at the right hand, we shall see as we continue. “Do not pry into the nature of the throne, for it is beyond comprehension; and do not tolerate those who wrongly say that only after the Cross, the Resurrection, and the ascent into heaven did the Son begin to sit at the right hand of the Father. For He did not acquire the throne through advancement. Rather, from the very moment of His eternal being—for He is eternally begotten—He has shared the Father’s throne.” He shares the Father’s throne. Many passages of Holy Scripture say that Christ sat at the right hand of God the Father. Stephen the Protomartyr also tells us: “I see the heavens opened and Jesus standing.” Here it says “standing,” not “sitting.” This standing posture is significant: “standing at the right hand...”

“...of the glory of God,” that is, of divine power. There we shall see why, as I told you, the Lord is standing. In the Apocalypse, too, He appears standing and walking about. This means that He keeps tireless watch. Let me ask you by means of a very simple example: Does a guard watching over something, perhaps a gate, sit down, or does he stand and patrol? Of course he patrols; he stands rather than sits. Stephen therefore had to receive the clear vision that Christ was not sitting there, paying no attention to him...

To speak in human terms, Christ was standing and watching over Stephen. Stephen therefore had to place absolute trust in Christ’s hands, even though in a short while—because Christ would permit it—Stephen’s enemies would take up stones and stone him. This is significant. Yet the Lord sat at the right hand of God the Father. What is this throne? “Do not pry into it,” says Saint Cyril, because it is incomprehensible—utterly incomprehensible. Why is it incomprehensible? Quite simply, because a throne is an image. It is a chair, a splendid chair, we might say, set upon a raised platform.

We have all seen many thrones, whether in photographs or elsewhere; what we have seen is a chair. But Saint Cyril tells us not to imagine anything of that kind. It is simply an image, because Christ does not sit down in order to rest. Nor, as we shall see shortly, are there literal left and right sides of God the Father. The expression “at the right hand” signifies divine favor. That is what it means. And do not say that Christ sits upon the throne of glory because He advanced and earned it. No, says Saint Cyril: “He did not acquire the throne through advancement, but has possessed it from the very moment of His eternal being.”

“For He is eternally begotten.” Pay attention: He did not advance in virtue and then receive honor and glory. He possessed the throne eternally. You may remember that in the first catechetical lectures, in that brief overview of Jesus Christ which touched on a little of everything, we said that Christ did not receive the throne as a reward or through advancement. Such a thing would be unthinkable. He possessed this throne eternally. “For He is eternally begotten.” Here this means that He is without beginning and eternal.

He is co-eternal with the Father—eternal, that is, everlasting; co-eternal with the Father. I once gave you a brief explanation of this, and I shall repeat it. The distinction between everlasting and eternal without beginning is this: when we say everlasting, something may have a beginning but no end. We, for example, had a beginning. At a certain moment we were born, and so we have a beginning. But we shall have no end; we shall live in eternal life. God, however, has neither beginning nor end. Strictly speaking, therefore, it is inadequate merely to call God everlasting. God is eternal without beginning: always, always, always—without end and without beginning.

“Before the Savior’s coming in the flesh, the Prophet Isaiah saw this throne and said, ‘I saw the Lord sitting upon a throne, high and lifted up,’” and so forth. “For no one has ever seen the Father; the One who appeared to the prophet at that time was the Son.” How beautiful and majestic this is, my beloved! If you read the sixth chapter of Isaiah, you will find these words. It is Isaiah’s well-known vision, in which he says that he saw the Lord sitting upon a throne, high and lifted up.

It was an exceedingly high throne within the temple of God, Solomon’s Temple, and the temple was filled with smoke and incense. There God said, “Who? Who?” I shall give you the translation from the Hebrew, because it serves us better here than the Septuagint. As you know, in order to gain a more precise understanding of the text, we sometimes consult a translation from the Hebrew and at other times use the Septuagint. On occasion, we may also consult other ancient translations. The text says, “Who will go for Us? Who will go for Us?” It uses the first-person plural.

This is another of the passages using the plural. The first is where God says, “Let Us make.” Then there is, “Behold, Adam has become like one of Us.” Another is, “Come, let Us go down and confuse their languages,” at the building of the tower of Babylon, or Babel. “Come, let Us go down and confuse them”—come, let Us descend and confuse their languages. And now here again we have the plural: “Who will go for Us?”—who will go on Our behalf? And Isaiah says, “I will, Lord.”

Then the Lord gives the prophecy, and so forth. Now pay close attention. Isaiah saw the Lord upon a throne, high and lifted up. Isaiah the Prophet tells us this. Who was upon the throne? The Lord. Please pay very close attention here. Which Lord? Yahweh. The Lord. Yahweh means “the Lord.”

How do we know that the One seated upon the throne is Jesus Christ? John the Evangelist tells us. Listen. John says that the people’s unbelief fulfilled what the prophet had said: “This people has closed its ears and does not hear; it does not wish to hear.” John the Evangelist says in his Gospel that Isaiah spoke these things when he saw His glory. Whose glory was it? The glory of the Son.

It was the glory of the Son that Isaiah saw. Therefore, who is seated upon the throne? The Son. And what does the Old Testament—Isaiah himself—call Him? The Lord, Yahweh. Therefore Jesus Christ is Yahweh. What does this mean? The Jehovah’s Witnesses say that Jesus Christ is not Yahweh, but a created being. No. Jesus Christ is Yahweh, as Saint Cyril tells us here so beautifully.

He says: “I saw the Lord sitting upon a throne, high and lifted up.” Notice this: “For no one has ever seen the Father.” No one has ever seen the Father. “But the One who appeared to the prophet at that time was the Son.” The One who appeared to the prophet was the Son, not the Father. Therefore the Son is Yahweh, the Father is Yahweh, and the Holy Spirit is Yahweh—the Lord. The Father is Lord, the Son is Lord, and the Holy Spirit is Lord. I use the name Yahweh precisely because we are speaking about the Jehovah’s Witnesses. Yahweh means “Lord.” The Father is Lord, the Son is Lord, and the Holy Spirit is Lord. Yet there is one Lord—only one Lord. We do not have three Lords. We do not have three Gods. There is one Lord. Nevertheless, the Father is Lord, the Son is Lord, and likewise the Holy Spirit is Lord. Thus we see here that it was the Son who was upon the throne. Therefore...

He was upon the throne, and Isaiah saw Him there. Now, when He ascends and reaches heaven, He does not receive a throne as the result of advancement; rather, He had truly possessed that throne eternally. This is what Saint Cyril wishes to emphasize here. It is extremely important, my beloved. We would add only that His human nature now also sits upon this throne. His divine nature was eternally enthroned—eternally, eternally. The Son does not possess the throne through advancement; He possesses it because He is God. And when He became man, take note of this as well...

As God, He was never separated from the Father. Never. For Him to be separated from the Father would be inconceivable. Thus, as the Akathist Hymn tells us, “The uncircumscribed Word was wholly present here below, yet in no way absent from the heights above.” Wholly present. And the Psalmist says, “Your throne was prepared from of old; You are from everlasting,” as we read in Psalm 92. Do you see? Your throne was prepared from of old. Why? Because You existed before time came into being. If You existed before time came into being, then You are eternal.

“Because the hour is late, we shall be content with these testimonies concerning this matter.” The time has passed, he says, and we have said many things. He then quickly mentions several passages, which I too shall cite briefly. I shall not analyze them; I shall simply mention them. I have analyzed only what we have covered thus far. And so, my beloved, the fourteenth catechetical lecture—which concerns the Resurrection, the Ascension, and Christ’s enthronement at the right hand of God the Father—draws to a close. “Now we must remind you of a few of the many things said about the Son’s sitting at the right hand of the Father. For...”

“Psalm 109 clearly says”—and what does Psalm 109 say? “The Lord said to my Lord: Sit at My right hand until I make Your enemies a footstool for Your feet.” The Lord said to my Lord. That is, David says that God the Father, who is my Lord—the Lord and Father—said to the Lord and Son, “Sit at My right hand until I place Your enemies beneath Your feet.” Thus, You sit at My right hand. “The Savior confirms what is said in the Gospels, declaring that David spoke these words not of himself, but by the inspiration of the Holy Spirit, when He says: ‘How then does David...’”

“How then does David, in the Holy Spirit, call him Lord, saying, ‘The Lord said to my Lord: Sit at my right hand,’” and so forth? The Lord himself quoted this passage. And what did he say? That David spoke these words in the Holy Spirit: “The Lord said to my Lord.” This is extremely important. Indeed, I must tell you that this is a unique passage in which Christ reveals his divinity—and not only his divinity, but also his humanity, where he is, at the right hand of God the Father, and what he is doing there. For the words, “until your enemies are placed beneath your feet,” reveal the work of Christ within history.

Let me say this as well. It is a precious passage. I said I would not analyze it—but am I not also tempted? How can one refrain from analyzing it? For here, beloved, it shows us this: first, that Christ there upon the throne is the eternal mediator. And his mediation does not consist in the Son and the Holy Spirit speaking to the Father. The very presence of his human nature constitutes...

It constitutes the mediation. In other words, this is an ontological mediation, grounded in that human nature present within the bosom of the Godhead. God beholds this human nature and looks with favor upon humanity. Christ, then, is the mediator in his very being. And he is also the one who...

Within history, governs history and fights on behalf of his Church against the enemies of that Church. This is why we often ask, “What is Christ doing?” And this is why the Apocalypse so often presents Christ as judge, entering into history even though it is not yet the Last Judgment. At the end of the Book of Revelation, it presents Christ as the final judge. Yet although it speaks so many times of Christ as judge, we do not see him visibly present. This means that he governs history without being seen. He directs it, determines its outcome, and governs it. The Lord of history, beloved, is...

It is Christ.

Now, a brief aside. I do not know whether this will be of use to you—take it as you wish. Yesterday, a certain politician said, “Children will learn history in school and will say, ‘Just look at how people once waged wars, whereas now we shall finally have peace.’” Alas for us! And who would not desire that? But the earth will never see peace. Beloved, I am not a lover of war—God forbid—but this is the reality, and we must not deceive ourselves. Our poor earth will never see peace, and the closer it draws to its end...

The more people will become entangled in bitter conflict, and wars will intensify until the greatest war in history takes place, which will also be the last. The last. So all these things are fairy tales. If we seek peace merely through disarmament, we will not find it; peace is given by Christ alone. Is Christ not the judge of history? It is not human beings who control history; it is Christ. Christ permits human beings to act within history and leaves them to do so. And where do human beings lead history? To wars and conflicts. Let us continue. Paragraph twenty-nine: “We must also recall a few other testimonies concerning the Son’s sitting at the right hand of the Father.”

Let us mention, he says, and call to mind a few more such sayings and testimonies from Holy Scripture. “For in the Gospel according to Matthew it is written: ‘Nevertheless, I say to you,’” Christ says, “‘from now on’”—and where did he say this? To Caiaphas and the Sanhedrin—“‘from now on you will see the Son of Man sitting at the right hand of Power.’” God is also called Power; therefore, “at the right hand of Power” means at the right hand of God. It is the same as “at the right hand of the glory of God,” as Stephen says. Do you see what the Lord said there before the court?

This is a solemn moment, when the Lord is being judged, for Caiaphas has placed him under oath: “Tell us the truth. Who are you? Who are you?” And the Lord declared who he is and referred to Daniel’s vision. So you will see still more—not only what you have already seen. “I am the Son of the Blessed.” “Are you,” he asks, “the Son of the Blessed?” “You have said it.” It is as you say: I am the Son of the Blessed. And not only that. Listen, and I will tell you what else you will see: the Son of Man. Here he says, “From now on you will see the Son of Man sitting at the right hand of Power.” Next comes the Apostle Peter.

“Through the Resurrection of Jesus Christ, who is at the right hand of God, having gone into heaven,” he says here in his First Epistle, chapter 3, verse 21: through the Resurrection of Jesus Christ, who is at the right hand of God after going into heaven. The Apostle Paul says the following in Romans: “Christ who died, and more than that, who was raised, who is also at the right hand of God.” Christ who died—or rather, who rose from the dead—and who is at the right hand of God. “And writing to the Ephesians, he says this.” In his letter to the Ephesians, he said the following.

“According to the divine uncreated energy of his mighty power, which he worked in Christ when he raised him from the dead”—God the Father raises the Son—“and seated him at his right hand,” at the right hand of God the Father, and so forth. Another passage says: “Since you have been raised spiritually, seek the things above.”

Seek spiritual and heavenly things, where Christ is, sitting at the right hand of God the Father. And in the Epistle to the Hebrews he says, “When he had made purification for sins, he sat down at the right hand of the Majesty on high.” Majesty. He sat on high, at the right hand of the Majesty. This is another name for God: Majesty, Glory, Power, Majesty. And again, also from Hebrews: “To which of the angels did he ever say, ‘Sit at my right hand until I make your enemies a footstool for your feet’?”

Did he ever say this to an angel? No, but only to the Son. And again, from Hebrews: “But this man, after offering one sacrifice for sins forever”—one sacrifice, enduring forever—“sat down at the right hand of God, waiting from that time until his enemies should be made a footstool for his feet.” We might say that this expands upon the passage from Psalm 109, but it comes from Hebrews. And again from the Epistle to the Hebrews: “Looking to Jesus, the author and perfecter of the faith, who, for the joy set before him...”

“...endured the Cross, despising its shame, and sat down at the right hand of the throne of God.” He sat at the right hand of the throne of God—he who is the author and perfecter of the faith, who, instead of the joy he could have possessed as God, endured the shame of the Cross, rose from the dead, ascended into heaven, and sat at the right hand of God the Father. “Though there are other testimonies concerning the Only-Begotten’s throne at the right hand of God, these will suffice for us at present.” “I remind you of this once again: he did not receive the dignity of this throne after his incarnate coming; rather, before all ages, the Only-Begotten Son of God, our Lord Jesus Christ, has always possessed the throne at the right hand of the Father.” He repeats the same point we examined at the beginning. He did not receive the throne through advancement. He always had it. He had the throne eternally. “And may the God of all...” Forgive me; now he comes to the conclusion, which contains prayers for the catechumens. These prayers are also for all of you, and for all of us, from Saint Cyril, as he concludes the fourteenth catechetical lecture. Thank you.

This is the period before the feast days. As I told you earlier, we shall return after the feasts, on January 12, as a reminder. “And may the God of all, the Father of Christ, and our Lord Jesus Christ, who descended and ascended...” This contains some very beautiful points, well worth studying. God the Father and our Lord Jesus Christ, he who descended and ascended, “who descended and ascended and sits together with the Father.” And now come the prayers: “May he guard your souls.” May he indeed guard your souls.

“May he preserve unshaken and unchanging your hope in the risen Christ.” May he keep your hope in the risen Christ firm and unchanging, neither shaken nor altered—in other words, may we continually believe in the risen Lord. “May he raise you together with himself from your dead sins into his heavenly gift.” May he raise us together with Christ from our dead works and our dead sins, and may he grant us...

“...his heavenly gift. May he count you worthy to be caught up in the clouds.” This gives us a very beautiful outline—a concise picture, if you understand me—of the Christian’s journey. May he count you worthy, he says, to be caught up in the clouds, just as Christ ascended into heaven in a cloud, “to meet the Lord in the air, at the appointed time.” At the proper time. And when will that be? When the Resurrection of the dead takes place, when Christ comes to judge and the Resurrection of the dead occurs. Then may the Lord count you worthy...

...to be caught up in the clouds to meet the Lord. Why? Because sinners will not be caught up in the clouds to meet the Lord. They will remain below. And do not ask me to say more about what “below” means. They will remain below. “And until that time of his glorious Second Coming arrives”—and concerning Christ’s Second Coming, as you know, he will speak to us in the next catechetical lecture, the fifteenth, where he will also tell us many things about the Antichrist. Therefore, pay attention: God willing, if we are well, you must not miss the lectures beginning January 12. Please take note of this.

“And until that time of his glorious Second Coming arrives, may he inscribe all your names in the book of the living and, once he has written them, may he never blot them out.” Until then, may he write your names, he says, in the book of the living; and once God has inscribed your names, may he never erase them. Why? “For the names of many who fall away are blotted out.” Many are those who fall. They do not persevere to the end. Beloved, God forbid that I should say these things to you and then fall myself, while you are saved. There is no security whatsoever. I may be written in the book of life, and then be blotted out.

Let me explain at once. When the Seventy and the Twelve returned rejoicing that the demons were subject to them, the Lord said, “Do not rejoice in this, but rejoice that your names have been written in the book of life.” And yet, beloved, we do not know what became of the Seventy. Of the Twelve, one was already blotted out: Judas. Although the Lord said that their names were written, Judas’s name too had been written, but it was blotted out. This is why Saint Cyril says here: May your names—may your names—not be erased, even to the very last moment. I observe many people, and I fear for myself.

I am speaking here in literary and scholarly terms. I see many people who maintain a spiritual life and then, at some point, lose everything. You see faith flourish, and then, at some point, you see a fall into sins: they go knocking at the doors of sorcery, and there is a complete decline. And one asks, “What happened to you? What is going on with you? Why? You had everything.” Could not what happened to that person also happen to me? May I never laugh at someone because he has fallen. Instead, we should always have the fear that I too might fall as he did. I see his fall as a reminder that I too, being human, am in danger of falling. Therefore, I must be watchful.

“And may He grant all of you to believe in Him who rose, to await Him who ascended and is coming again.” “And is coming again”—there is a comma there, so that I do not draw the sentence out. “May He grant...” May He grant and give to all of you “to believe in Him who rose”: may He give you faith in the risen Jesus Christ, and may He also grant you to await Him who ascended into Heaven and who will come again—“and is coming again.”

Take heed: it is a great matter of faith to believe that Christ is the God-Man.

I have said this before. When someone is dying and has no opportunity to make his confession, I ask him three or four questions. Do you believe that God is Trinity? Do you believe that Christ is perfect God and perfect man? These two doctrines are the great doctrines of our faith. Everything depends upon these two—everything. Our salvation also depends upon these two doctrines. For the Son came into the world. And how could He have come into the world if God were not Trinity? And how could He have come into the world if the Son, though a Person of the Trinity, had not become man? It is because the Son became man that I have salvation.

So, if God is not Trinity and the Son did not become man—if God is not Trinity, or if He is Trinity but the Son did not become man—then we have no salvation. All dogmatic teaching, the whole Gospel, everything—our salvation—hangs upon these two doctrines I have spoken to you about. For this reason, my dear ones, when we make the sign of the Cross, pay attention. When we make the sign of the Cross, we bring these three fingers together—some people place their fingers carelessly like this, but that is not right. They should be held evenly together, signifying the Father, the Son, and the Holy Spirit: one God.

By joining the fingers of my right hand, I confess the doctrine of the Holy Trinity. Then, as I make the sign of the Cross, I confess the second doctrine: that the Son died. How could He die? He could die because He became man, for God does not die. Thus, by making the sign of the Precious Cross in this way, I confess these two great doctrines. That is why, if I know and believe this as I make the sign of the Cross, you see, everything before me loses its power: both the dogs barking at me, ready to devour me, and the people preparing to shoot me. I have told you before that charming story. Once, when the Russians were fighting the Poles during the Second World War, a brave Polish officer pulled open his shirt and said to a Russian officer, “Go on, fire! Shoot!” The Russian replied, “I cannot. I am prevented by what is hanging around your neck.” It was the Precious Cross. My dear ones, the Precious Cross is a great and mighty thing.

Let us return to our subject. Pay attention: “He is coming, but not from the earth.” And here, in parentheses: “Make yourself secure, O man, against the deceivers who are to come.” He will not come from the earth, as this Moon does, this Korean you read about in the newspapers. He proclaimed himself to be God, to be Christ. He claims that he is replacing Christ.

The name of God! Take heed, he says: He will not come from the earth, because many deceivers will come into this world. From where, then? He will come from Heaven. “Him who sits on high and is present here with us; Him who sees the order and steadfastness of each person’s faith”—who each one is and how each one conducts himself.

“For because He is now absent in the flesh, do not suppose that He is therefore absent in spirit as well.” Although He is absent in the flesh—that is, from the perception of our senses—do not suppose that He is also absent as God. “He is present here in our midst, hearing what is said about Him, seeing what is conceived within you, and searching the kidneys and the hearts.” He hears what we say about Him. Even now, as we speak, the Lord hears what we say about Him, and He sees what you are thinking in your nous, the spiritual intellect—“what is conceived within you”—and He searches the kidneys and the hearts. “He who even now stands ready”—He who even now is ready—“to present those who are approaching Baptism...”

...all of us, in the Holy Spirit, to the Father, and for the Son to say, “Behold, I and the children whom God has given Me.” To Him be glory unto the ages. Amen.

Ενθυμείσθε ότι ο Άγιος Κύριλος εθεώρησε ως γνωστά τα της Αναλήψεως του Κυρίου, γι' αυτό και δεν είπε πολλά πράγματα στους κατηχουμένους του, επειδή είχαν ακούσει περί της Αναλήψεως την προτεραία, την προηγουμένη ημέρα, την Κυριακή. Όπως το βλέπουμε εδώ που λέει Κυριακή, συνεπώς η κατήχησις εγίνετο ημέρα Δευτέρα. Πιστεύω ότι δεν ήταν μόνο κάθε Δευτέρα, αλλά όπως συμπίπτει η περίπτωσις ότι το θέμα εκείνο ήταν μετά την Κυριακή, για εκείνη τη φορά ημέρα Δευτέρα. Δεν θα ήθελα όμως, αγαπητοί μου, να μείνουμε εμείς χωρίς κάτι συμπληρωματικό.

Στο θέμα της Αναλήψεως του Κυρίου, γιατί είναι πολύ μεγάλο θέμα. Βέβαια, δεν θα επιστρατεύσω πολλά χωρία, παρά μόνο ένα από την Αγία Γραφή, από τις Πράξεις των Αποστόλων, που αναφέρεται στο θέμα της Αναλήψεως του Χριστού.

Τα γνωρίζετε. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς τελειώνει το βιβλίο, το ομώνυμο βιβλίο, το Ευαγγέλιό του, το ομώνυμο Ευαγγέλιό του, το τελειώνει με το γεγονός της Αναλήψεως του Χριστού, και το βιβλίο των Πράξεων, που έγραψε ο ίδιος, το αρχίζει.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Είναι ένα κοινό σημείο συνεχείας μεταξύ Ευαγγελίου και βιβλίου Πράξεων των Αποστόλων.

Εις μεν το Ευαγγέλιό του λέγει πολύ λίγα πράγματα, πολύ περιληπτικά, ακριβώς διότι είχε κατά νου να γράψει περισσότερα εις το βιβλίο των Πράξεων. Μας λέγει λοιπόν ο Λουκάς ότι ο Κύριος σαράντα ημέρες ήταν οπτανόμενος, εμφανιζόμενος στους μαθητάς του, και τους ομίλει περί της Βασιλείας του Θεού, περί των μυστηρίων της Βασιλείας του Θεού. Την τεσσαρακοστή ημέρα, μας σημειώνει εδώ ο Ευαγγελιστής Λουκάς.

Αφού επήρε τους μαθητάς του σε κάποιο σημείο — γνωρίζομε από το Ευαγγέλιο ότι αυτό είναι το Όρος των Ελαιών.

Όπως ήδη το είπαμε, μας το αναφέρει ο Άγιος Κύριλος, που είναι η πύλη επιστροφής. Η Βηθλεέμ είναι η πύλη ερχομού εις τον κόσμο και το Όρος των Ελαιών είναι η πύλη της αναχωρήσεως. Κι ενώ μιλεί στους μαθητάς του, λέγει: «Και ταύτα ειπών, βλεπόντων αυτών, επήρθη» — είναι στο πρώτο κεφάλαιο, στίχος 9 — «και νεφέλη υπέλαβεν αυτόν από των οφθαλμών αυτών. Και ως ατενίζοντες ήσαν εις τον ουρανόν, πορευομένου αυτού, και ιδού άνδρες δύο παρειστήκεισαν αυτοίς εν εσθήτι λευκή».

Είπον: «Άνδρες Γαλιλαίοι, τι εστήκατε εμβλέποντες εις τον ουρανόν; Ούτως ο Ιησούς, ο αναληφθείς αφ' υμών εις τον ουρανόν, ούτως ελεύσεται, ον τρόπον εθεάσασθε αυτόν πορευόμενον εις τον ουρανόν». Βλέπουμε ότι αυτή η μικρή, αλλά πολύ πυκνή και πολύ κατατοπιστική και σαφής περικοπή, μας λέγει τα της Αναλήψεως του Κυρίου. Ενώ τους ομίλει, έγινε η Ανάληψις, και ότι «επήρθη βλεπόντων αυτών». Ποιων «αυτών»; Και το υποκείμενο του «αυτών» είναι οι μαθητές, αλλά δεν ήσαν μόνο οι μαθητές· ήσαν κι άλλοι άνθρωποι.

Δείχνει εδώ ότι οι μάρτυρες της Αναλήψεως είναι πολλοί άνθρωποι, και εκείνο το «βλεπόντων», που είναι ενεστώς, δείχνει τη διάρκεια της πράξεως. Δεν ήταν μία στιγμιαία εξαφάνισις, αλλά μία, θα λέγαμε, βραδυπορούσα ανάληψις. Πολύ βραδυπορούσα. Δηλαδή άρχισε σιγά σιγά, σιγά σιγά, να ανέρχεται ο Κύριος. Κράτησε κάποιο χρόνο. Πόσο χρόνο; Όσο χρειάζεται να πει κανείς ότι μπορώ να σταθώ μάρτυς ενός γεγονότος, που δεν με ξεγελούν οι αισθήσεις μου.

Όταν κάτι είναι ακαριαίο, ξαφνικό, απότομο, μπορώ να πω ότι κάτι έπαθε το μάτι μου. Πόσες φορές μας γελάν τα μάτια μας, ιδίως άμα δεν είναι και πολύ καλά τα μάτια ενός ανθρώπου· καμιά φορά δημιουργούν είδωλα παράξενα. Η άκρη του ματιού σου βγάζει κάτι, ένα κάτι, ένα κάτι· γυρίζεις να κοιτάξεις και δεν είναι τίποτα. Είναι ένα είδωλο του ματιού. Εδώ έχουμε, αγαπητοί μου, μια διάρκεια του φαινομένου και βλέπουν ταυτοχρόνως πολλοί. Γι' αυτό λέει: «Βλεπόντων αυτών επήρθη». Επαίρομαι, σηκώνομαι πάνω. Και ότι «νεφέλη υπέλαβεν αυτόν από των οφθαλμών αυτών»· και τον σήκωσε, τον πήρε· πήγε από κάτω μία νεφέλη. Αυτή η νεφέλη...

Η οποία δεν είναι βεβαίως η συνήθης κοινή νεφέλη, αυτή που αποτελείται από τα γνωστά μας σταγονίδια, διότι δεν είναι ατμός· δηλαδή, μάλλον, νεφέλη πάντα είναι ατμός, σε κάποια όμως πολύ μικρά σταγονίδια, που όταν ενωθούν αυτά μας δίνουν τη βροχή. Δεν είναι εδώ αυτή η νεφέλη φυσική νεφέλη, αλλά είναι άκτιστος νεφέλη, ας το πούμε έτσι. Όπως λέμε άκτιστον φως, είναι το όχημα του Θεού. Η Παλαιά Διαθήκη πάντοτε μας λέγει ότι το όχημα του Θεού — όχημα βέβαια, προσέξτε με· ο Θεός δεν έχει ανάγκη να μεταφερθεί από ένα σημείο σε ένα άλλο σημείο, διότι αυτά είναι ανθρωπομορφικές και ανθρωποπαθείς καταστάσεις και περιγραφές. Γιατί ο Θεός...

Πληροί τα πάντα, και αφού πληροί τα πάντα, δεν σημαίνει ότι είναι σε ένα σημείο και δεν είναι σε κάποιο άλλο, ώστε να μετακινηθεί ο Θεός· είναι αδιανόητο πράγμα. Αλλά σημαίνει απλώς εδώ, κατά έναν εντελώς ανθρώπινο τρόπο, σε μια ανθρωπίνη παράσταση, ότι ο Θεός μετακινείται. Εν προκειμένω, παρότι η Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζει, θα σας έλεγα, πάντοτε σαν όχημα του Θεού τη νεφέλη, εδώ έχουμε την ανθρωπίνη φύση, η οποία πράγματι είναι δυνατόν να μετακινείται από το ένα σημείο στο άλλο σημείο. Βέβαια, και μάλιστα μια σχετική απορία ερρίφθη την περασμένη εβδομάδα γύρω από το θέμα αυτό, πάνω κάτω, ότι η ανθρωπίνη φύσις του Χριστού...

Είναι τελεία και όλα είναι διπλά εις τον Χριστόν. Είναι τέλειος Θεός, τέλειος άνθρωπος. Έχουμε θέλημα θείον, θέλημα ανθρώπινον. Έχουμε γνώση θεία, γνώση ανθρωπίνη.

Έχουμε δύναμη θεία, δύναμη ανθρωπίνη. Ο Χριστός είναι όλα διπλά. Είναι όλα διπλά.

Έτσι... Έτσι, οπωσδήποτε πάντοτε η ανθρωπίνη φύσις είναι αυτή που είναι, αλλά ένεκα της ενώσεώς της με τη Θεία Φύση, όπως λέγεται, ένεκα της υποστατικής της ενώσεως. Και θα πει η υποστατική ένωσις ότι έχουμε μεν δύο φύσεις, αλλά το πρόσωπο είναι ένα.

Χωρίς οι δύο αυτές φύσεις να μπερδεύονται· είναι ασύγχυτες. Πάντα η Θεία είναι Θεία και η ανθρωπίνη ανθρωπίνη· η βούλησις είναι η ανθρωπίνη και η Θεία, η ενέργεια είναι η Θεία και η ανθρωπίνη. Πάντοτε δεν μπερδεύονται. Όμως, ένεκα αυτής της υποστατικής ενώσεως, ο Ιησούς Χριστός είναι πανταχού παρών. Θα το δούμε λίγο πιο κάτω στον Άγιο Κύριλο σήμερα: «Πρώτα ο Θεός», που θα πει, αν και είναι απών, είναι ανάμεσά μας. Δεν είναι απών στην πραγματικότητα· είναι απών ως προς τα μάτια μας, αλλά είναι ανάμεσά μας. Έτσι ο Ιησούς Χριστός είναι πανταχού παρών και με την ανθρωπίνη Του φύση. Είναι επάνω στον ουρανό και ταυτόχρονα είναι πανταχού παρών, ένεκα της ενώσεώς Του με τη Θεία Φύση, η οποία είναι πανταχού παρούσα.

Κατά τρόπον που δεν μπορούμε να το καταλάβουμε αυτό· είναι ακατάληπτο. Ωστόσο, εδώ ο Κύριος αίρεται, σηκώνεται από το σύννεφο αυτό — άκτιστος, σας λέω, ενέργεια — και σηκώνεται προς τον ουρανό. Εδώ, μάλιστα, λέει μερικά που είναι πολύ χτυπητά. «Και ταύτα», λοιπόν, λέει, «βλεπόντων αυτών». Και μετά, ότι η νεφέλη που τον υπέλαβε, τον πήρε, τον σήκωσε, τον πήρε «από των οφθαλμών αυτών». Και παρακάτω θα πει το ρήμα: «Και ως ατενίζοντες ήσαν εις τον ουρανόν». Κοιτάξτε: «βλεπόντων», «από των οφθαλμών», «ατενίζοντες». Το «ατενίζω», προσφιλής λέξις εις τον Λουκά, σημαίνει...

Μετά παρατηρητικότητος και μετά διαρκείας χρονικής. Αυτό θα πει το ρήμα «ατενίζω». Δεν είναι το «ορώ», το «βλέπω», αλλά το «ατενίζω». Θα μας πει αργότερα ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, στην πρώτη του επιστολή: «Εκείνο που είδαμε», λέγει, «ο εωράκαμεν». Κοιτάξτε, «ο εωράκαμεν», εκείνο που είδαμε, «τοις οφθαλμοίς ημών». Όταν θέλουμε να πούμε για κάποιον ότι το είδαμε και είναι σίγουρο, λέμε «το είδαμε με τα μάτια μας». Μα δεν βλέπει κανείς αλλιώτικα, αλλά βλέπει με τα μάτια του· δεν βλέπει με τη μύτη του. Αλλά όταν λέμε «με τα μάτια μας βλέπουμε», σημαίνει...

Ένα σίγουρο πράγμα. Γι' αυτό λέγει ο Ευαγγελιστής: «Ο εωράκαμεν τοις οφθαλμοίς ημών». Βλέπετε εδώ το στοιχείο της αποκαλύψεως. Και μετά, παρακάτω, λέει: «Και αι χείρες ημών εψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής» κτλ. Κάτι που έρχεται σε μία άμεση γνώση, όχι μόνο κατά νοητόν τρόπον, αλλά και κατά αισθητόν, με αυτές τις αισθήσεις μας που διαθέτουμε, του σώματος τις αισθήσεις. Είναι πολύ χαρακτηριστικό αυτό. Και το ξαναλέγω για να δώσω έναν τόνο, με την ευκαιρία, στην πρώτη απορία που είπαμε: Ποια είναι η διαφορά του Χριστιανισμού από τις άλλες θρησκείες; Και με την ευκαιρία πάλι λέγω ότι υπάρχει μέγας ο κίνδυνος, επειδή πολλά κυκλοφορούν στην εποχή μας...

Να πλανηθεί κανείς και να πει: «Όλα είναι καλά και όλα έχουν μίαν αλήθεια. Και συνεπώς, τι θα πει είμαι χριστιανός, τι θα πει είμαι βουδιστής;» Όχι, αγαπητοί μου. Προσέξτε αυτό το σημείο. Προσέξατέ το πάρα πολύ, προσέξατέ το. Υπάρχει η πλάνη και το ψεύδος σε όλα τα άλλα, διότι δεν μπορεί να είναι η αλήθεια μοιρασμένη από εδώ και από εκεί. Ή είναι ή δεν είναι. Επανέρχομαι. «Και ως ατενίζοντες ήσαν εις τον ουρανόν, πορευομένου αυτού», που επορεύετο εις τον ουρανόν. Α, ώστε επορεύετο εις τον ουρανόν. Εκεί ο Κύριος επήγε. Θα το δούμε παρακάτω στον Άγιο Κύριλο αυτό, να το τονίζει πάρα πολύ.

Διά την Ανάληψη, αλλά διά τον τερματισμό αυτής της πορείας. Και οι δύο άνδρες — δύο, να λέει, δύο άνδρες — «παρειστήκεισαν αυτοίς εν εσθήτι λευκή». Ήσαν δύο άγγελοι, οι οποίοι επέσυραν την προσοχή των μαθητών και των άλλων παρισταμένων, για να τους πουν: «Τι σταθήκατε βλέποντας», λέει, «εις τον ουρανόν;» Είδατε; «Εμβλέποντες εις τον ουρανόν. Ούτως ο Ιησούς, ο αναληφθείς αφ' υμών εις τον ουρανόν, ούτως ελεύσεται». Αυτός ο οποίος ανελήφθη εις τον ουρανόν, με τον ίδιο τρόπο θα έλθει. «Ον τρόπον εθεάσασθε αυτόν πορευόμενον εις τον ουρανόν». Με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να φεύγει...

Θα ξανάρθει. Είναι πολύ χαρακτηριστικό. Αλλά τώρα εδώ, σταματώντας σ' αυτό το σημείο, ας έρθουμε στον Άγιο Κύριλο, ευρισκόμενοι στην 27η παράγραφο, που μας λέγει τα εξής: «Μέμνησο δε και των ειρημένων· μη υπολάβης περί του εκ δεξιών του Πατρός καθέζεσθαι τον Υιόν, διατί της πίστεως ακολουθίαν την λέγουσαν· και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός». Δηλαδή, τώρα πρέπει να αναλύσουμε, θέλει να πει στους κατηχουμένους του ο Άγιος Κύριλος, πώς κατέληξε αυτή η Ανάληψη του Χριστού.

Ποιο ήταν το τέρμα αυτής της Αναλήψεως του Χριστού; Ναι, ο Χριστός ανελήφθη. Πού πήγε; Και θα πάρουμε εκείνο το άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως για να αναλύσουμε, λέει ο Άγιος Κύριλος: «Και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός». Ώστε το τέρμα της Αναλήψεως ήταν εις τα δεξιά του Θεού Πατρός, καθέδρα. Αυτό ήταν το τέρμα. Γιατί είναι εκεί το τέρμα και τι σημαίνει η καθέδρα στα δεξιά, αυτό θα το δούμε στη συνέχεια. «Θρόνον μεν ιδιότητα μη πολυπραγμόνει, ακατάληπτον γαρ· μήτε δε ανέχου των λεγόντων κακώς...» «Ότι μετά τον Σταυρόν και την Ανάστασιν και την εις ουρανούς άνοδον, τότε ήρξατο του εκ δεξιών του Πατρός καθέζεσθαι ο Υιός. Ου γαρ εκ προκοπής έσχε τον θρόνον, αλλ' αφ' ούπερ εστίν — εστί δε αειγεννής — συγκαθέζεται τω Πατρί». Συγκαθέζεται τω Πατρί, όσον αφορά τον θρόνο, γιατί θα πει πολλά χωρία της Αγίας Γραφής που αναφέρονται ότι ο Χριστός εκάθεσε στα δεξιά του Θεού Πατρός. Θα μας το πει και ο Στέφανος, ο Πρωτομάρτυς: «Βλέπω ανοιγμένους τους ουρανούς και τον Ιησούν εστώτα». Εδώ λέει «εστώτα», όχι «καθήμενον»· έχει σημασία αυτή η ορθία θέσις: «εστώτα εις τα δεξιά...»

«Της δόξης του Θεού», της δυνάμεως. Εκεί θα δούμε γιατί, σας είπα, είναι ο Κύριος όρθιος. Όπως και στην Αποκάλυψη εμφανίζεται όρθιος και περιπατών. Θα πει: επιμελείται άγρυπνα. Θα ήθελα να σας ερωτήσω με ένα πολύ απλό παράδειγμα: Ένας σκοπός που φυλάει ένα αντικείμενο, μία πύλη, κάθεται ή είναι όρθιος και περιφέρεται; Ασφαλώς περιφέρεται, δηλαδή στέκεται, δεν κάθεται. Αυτό σημαίνει ότι έπρεπε να πάρει αντίληψη, εικόνα, ο Στέφανος ότι ο Χριστός δεν κάθεται και δεν τον προσέχει...

Να το πούμε κατ' άνθρωπον, αλλά ότι είναι όρθιος και επιμελείται του Στεφάνου, και ότι έπρεπε να έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στα χέρια του Χριστού, έστω κι αν τώρα σε λίγο — διότι θα το επιτρέψει ο Χριστός — θα πάρουν λίθους οι εχθροί του Στεφάνου για να τον λιθοβολήσουν. Έχει σημασία. Ο Κύριος όμως εκάθεσε στα δεξιά του Θεού Πατρός. Ποιος είναι αυτός ο θρόνος; «Μη πολυπραγμόνει», λέει ο Άγιος Κύριλος, διότι είναι ακατάληπτο πράγμα. Ακατάληπτο. Γιατί είναι ακατάληπτο; Διότι, απλούστατα, ο θρόνος είναι μία εικόνα. Είναι μια καρέκλα, πολυτελής, πώς να την πούμε τώρα, είναι πάνω σε ένα βάθρο.

Πολύ έχουμε δει όλοι θρόνους, ή σε φωτογραφίες ή οπουδήποτε· έχουμε δει μια καρέκλα. Αλλά μη φανταστούμε, λέει, κάτι τέτοιο, λέει ο Άγιος Κύριλος. Είναι απλώς εικόνα, διότι δεν κάθεται ο Χριστός για να ξεκουράζεται. Ούτε ακόμη, όπως θα το δούμε λίγο πιο κάτω, υπάρχουν αριστερά και δεξιά του Θεού Πατρός. Η έκφρασις «δεξιά» σημαίνει εύνοια. Αυτό σημαίνει. Ωστόσο, μην πεις ακόμα ότι κάθεται σε θρόνο δόξης από προκοπή. Όχι, λέει ο Άγιος Κύριλος: «Ου γαρ εκ προκοπής έσχε τον θρόνον, αλλ' αφ' ούπερ εστίν».

«Εστί δε αειγεννής». Πρόσεξε: όχι γιατί πρόκοψε στην αρετή και τώρα παίρνει τιμή και δόξα, αλλά τον θρόνον τον είχε πάντοτε. Θα θυμόσαστε στις πρώτες κατηχήσεις, που είχαμε πει σε εκείνες τις περιληπτικές περί του Ιησού Χριστού, σε εκείνη που είχε κάτι λίγο απ' όλα, ότι ο Χριστός δεν πήρε τον θρόνον από αμοιβή, από προκοπή. Θα ήταν αδιανόητο πράγμα. Αλλά αυτόν τον θρόνον τον είχε πάντοτε. «Εστί δε αειγεννής». Δηλαδή εδώ σημαίνει: είναι αΐδιος.

Συν... Συναΐδιος με τον Πατέρα. Αΐδιος, ήτοι αιώνιος. Συναιώνιος με τον Πατέρα. Κι άλλοτε σας είχα κάνει μία μικρή εξήγηση. Θα σας την πω πάλι. Η διαφορά του αιώνιος και του αΐδιος είναι η εξής: Όταν λέμε αιώνιος, σημαίνει ότι μπορεί να έχουμε αρχή χωρίς τέλος. Εμείς, επί παραδείγματι, είχαμε αρχή, έχουμε αρχή. Κάποια στιγμή γεννηθήκαμε και έχουμε μια αρχή. Δεν θα έχουμε τέλος όμως. Θα είμεθα στην αιωνία ζωή. Ο Θεός δεν είχε αρχή ούτε και τέλος. Συνεπώς ο Θεός καταχρηστικώς λέγεται αιώνιος. Ο Θεός λέγεται Αΐδιος. Αεί, αεί, αεί, που θα πει αιώνιος, αλλά χωρίς τέλος και χωρίς αρχή.

Τούτον τον θρόνον, προ της ενσάρκου παρουσίας του Σωτήρος, εωρακώς ο Προφήτης Ησαΐας, «είδον τον Κύριον καθήμενον επί θρόνου υψηλού και επηρμένου» και τα εξής. «Τον Πατέρα μεν γαρ ουδείς εώρακε πώποτε· ο δε τω προφήτη τότε φανείς ο Υιός εστι». Τι ωραίο αυτό, αγαπητοί μου, και μεγαλόπρεπο! Αν διαβάσετε στο βιβλίο του Ησαΐου, εις το έκτον κεφάλαιο, θα δείτε να λέγει εκεί τα εξής. Είναι και το πασίγνωστο όραμα του Ησαΐου, που είδε, λέγει, τον Κύριον καθήμενον επί θρόνου επηρμένου.

Θρόνος που ήταν πολύ υψηλός μέσα στο ναό του Θεού, στο ναό του Σολομώντος, ο οποίος ναός ήταν πλήρης από καπνό, θυμίαμα, και εκεί είπε ο Θεός: «Ποιος; Ποιος;» Θα σας πω τη μετάφραση εκ του Εβραϊκού, γιατί εξυπηρετεί καλύτερα εδώ παρά η μετάφραση των Εβδομήκοντα. Όπως ξέρετε, για να έχουμε μία ακριβεστέρα εικόνα του κειμένου, άλλοτε ανατρέχουμε στο εβραϊκό κείμενο, μετάφραση εκ του εβραϊκού, και άλλοτε έχουμε το κείμενο των Εβδομήκοντα. Μπορεί κάποτε να ανατρέξουμε και σε άλλες μεταφράσεις, αρχαίες μεταφράσεις. Εκεί λέει: «Ποιος θα πάει για μας; Ποιος θα πάει για μας;» Είναι ένας τρίτος πληθυντικός.

Από εκείνους τους δύο πρώτους, που λέγει: «Είπεν ο Θεός· ποιήσωμεν», μετά, αν θέλετε, τέταρτος, γιατί τα δύο πρώτα ίδια είναι. Μετά λέγει: «Ιδού ο Αδάμ γέγονεν ως εις εξ ημών», σαν ένας από εμάς. Το δεύτερο είναι: «Δεύτε καταβάντες συγχέωμεν αυτών τας γλώσσας», εις την πυργοποιία της Βαβυλώνος, της Βαβέλ. «Δεύτε καταβάντες συγχέωμεν», ελάτε να κατεβούμε, ελάτε κι αφού κατεβούμε να μπερδέψουμε τις γλώσσες τους. Και τώρα έχουμε εδώ, πάλι έχουμε τον πληθυντικό: «Ποιος θα πάει για μας;», για λογαριασμό μας. Και εκεί λέει ο Ησαΐας: «Εγώ, Κύριε».

Τότε δίνει προφητεία ο Κύριος και τα λοιπά. Λοιπόν, προσέξτε εδώ. Είδε τον Κύριον επί θρόνου επηρμένου. Μας λέει ο Ευαγγελιστής, μας λέει ο Ησαΐας. Ποιος ήταν επάνω στο θρόνο; Ο Κύριος. Παρακαλώ, εδώ πολύ προσέξτε. Ποιος Κύριος; Ο Γιαχβέ. Ο Κύριος. Γιαχβέ θα πει ο Κύριος.

Το ξέρουμε ότι αυτός που κάθεται πάνω στον θρόνο μπορεί να είναι ο Ιησούς Χριστός; Μας το λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Ακούστε. Δικαιολογημένα δεν πίστευε ο λαός, λέει ο Ιωάννης, γιατί το είπε ο προφήτης: «Αυτός ο λαός βούλωσε τα αυτιά του και δεν ακούει, δεν θέλει να ακούσει». Και τα είπε αυτά ο Ησαΐας, λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στο Ευαγγέλιό του, όταν είδε τη δόξα του. Ποια είναι η δόξα του; Του Υιού τη δόξα.

Υιού τη δόξα όταν είδε. Άρα ποιος είναι ο επί του θρόνου; Ο Υιός. Πώς τον αποκαλεί η Παλαιά Διαθήκη, ο ίδιος ο Ησαΐας; Ο Κύριος, ο Γιαχβέ. Συνεπώς ο Ιησούς Χριστός είναι ο Γιαχβέ. Τι σημαίνει αυτό; Οι χιλιαστές λένε ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι ο Γιαχβέ, αλλά είναι κτίσμα. Όχι. Ο Ιησούς Χριστός είναι ο Γιαχβέ και μας λέει εδώ ωραιότατα ο Άγιος Κύριλος.

,τι... Ότι «είδον τον Κύριον καθήμενον επί θρόνου υψηλού και επηρμένου». Κοιτάξτε: «Τον Πατέρα μεν γαρ ουδείς εώρακε πώποτε». Κανείς ποτέ δεν είδε τον Πατέρα. «Ο δε τω προφήτη τότε φανείς... Υιός εστι». Εκείνος που ενεφανίσθη στον προφήτη ήταν ο Υιός και δεν ήταν ο Πατήρ. Συνεπώς ο Υιός είναι ο Γιαχβέ και ο Πατήρ είναι ο Γιαχβέ και το Πνεύμα το Άγιον είναι ο Γιαχβέ, ο Κύριος. Κύριος ο Πατήρ, Κύριος ο Υιός, Κύριος το Πνεύμα το Άγιον. Χρησιμοποιώ το Γιαχβέ επειδή ακριβώς έχουμε τους χιλιαστάς. Γιαχβέ θα πει Κύριος. Κύριος ο Πατήρ, Κύριος ο Υιός, Κύριος το Πνεύμα το Άγιον. Εις ο Κύριος, ένας ο Κύριος. Δεν έχουμε τρεις Κυρίους. Δεν έχουμε τρεις Θεούς. Ένας είναι ο Κύριος. Παρά ταύτα, ο Πατήρ είναι Κύριος, ο Υιός Κύριος και το καθεξής, ώστε εδώ βλέπει κανένας ότι ο Υιός τότε είναι ο επί θρόνου. Άρα...

Ήτο επί θρόνου και τον βλέπει ο Ησαΐας. Τώρα, όταν αναλαμβάνεται και φθάνει στον ουρανό, δεν παίρνει θρόνο από προκοπή, αλλά διότι πραγματικά είχε πάντα τον θρόνο. Αυτό θέλει να τονίσει εδώ ο Άγιος Κύριλος. Είναι πάρα πολύ σπουδαίο αυτό, αγαπητοί. Θα λέγαμε μόνο ότι επ' αυτού του θρόνου τώρα κάθεται και η ανθρωπίνη φύση. Η θεία ήτο πάντοτε επί θρόνου, πάντοτε, πάντοτε. Ο Υιός δεν είναι από προκοπή, αλλά είναι Θεός. Όταν ενηνθρώπησε, σημειώστε και αυτό.

Ουδέποτε αποχωρίστηκε από τον Πατέρα ως Θεός. Ποτέ. Θα ήταν αδιανόητο πράγμα να αποχωριστεί από τον Πατέρα. Έτσι, «όλος ην εν τοις κάτω και των άνω ουδόλως απήν ο απερίγραπτος Λόγος», μας λέγουν οι Χαιρετισμοί. Ολόκληρος. Και ο ψαλμωδός φησίν: «Έτοιμος ο θρόνος σου από τότε, από του αιώνος συ ει», λέγει ο 92ος Ψαλμός. Είδατε; Έτοιμος είναι ο θρόνος σου από τότε. Γιατί; Διότι από του αιώνος, πριν γίνει ο χρόνος, αυτός είναι ο αιών. Αν πριν γίνει ο χρόνος, συ υπάρχεις.

«Των περί τούτου μαρτυριών, δια το πολύ της ώρας, αρκούμεθα και ταύταις». Ε, πέρασε η ώρα, λέγει, είπαμε πολλά πράγματα. Και αναφέρει γρήγορα μερικά χωρία, τα οποία κι εγώ γρήγορα θα αναφέρω. Δεν θα κάνω ανάλυση, απλώς μόνο θα τα αναφέρω. Ανέλυσα μόνον ό,τι μέχρι τώρα ανέλυσα. Και για να κλείσει, αγαπητοί μου, η κατήχηση, η δεκάτη τετάρτη, που αναφέρεται εις την Ανάσταση, εις την Ανάληψη και εις την εκ δεξιών του Θεού Πατρός καθέδρα. «Νυν δε ημάς υπομνηστέον ολίγων των εκ πολλών ειρημένων περί του εκ δεξιών του Πατρός καθέζεσθαι τον Υιόν. Ο μεν γαρ...

Εκατοστός ένατος Ψαλμός σαφώς φησίν». Τι λέγει ο εκατοστός ένατος Ψαλμός; «Είπεν ο Κύριος τω Κυρίω μου· κάθου εκ δεξιών μου, έως αν θω τους εχθρούς σου υποπόδιον των ποδών σου». Είπεν ο Κύριος στον Κύριό μου. Δηλαδή, είπεν ο Θεός Πατήρ, που είναι ο Κύριός μου, ο Κύριος Πατήρ, είπε εις τον Κύριον Υιόν, λέει ο Δαβίδ: «Κάτσε εκ δεξιών μου, έως ότου βάλω κάτω από τα πόδια σου τους εχθρούς σου». Ώστε κάθεσαι εκ δεξιών μου. «Βεβαιοί δε ο Σωτήρ το ειρημένον εν Ευαγγελίοις, φησί, τον Δαβίδ ουκ αφ' εαυτού ταύτα, αλλ' εξ επιπνοίας του Αγίου Πνεύματος ειρηκέναι, λέγων· Πώς ουν Δαβίδ...

Εν Πνεύματι Κύριον αυτόν καλεί, λέγων· Είπεν ο Κύριος τω Κυρίω μου· κάθου εκ δεξιών μου» και τα εξής. Ο ίδιος ο Κύριος ανέφερε το χωρίον αυτό. Και τι είπε; Ότι εν Πνεύματι Αγίω είπε ο Δαβίδ αυτούς τους λόγους, ότι «είπε ο Κύριος εις τον Κύριόν μου». Και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό και από εκεί, μάλιστα, ο Κύριος, πρέπει να σας πω, είναι ένα μοναδικό χωρίο που δείχνει τη θεότητά του ο Χριστός και όχι μόνο τη θεότητά του, αλλά και την ανθρωπότητά του, αλλά και το πού είναι, στα δεξιά του Θεού Πατρός, και τι κάνει εκεί. Διότι εκείνο το «έως αν τεθούν οι εχθροί σου κάτω απ' τα πόδια σου» δείχνει το έργον του Χριστού μέσα στην ιστορία.

Να σας το πω και αυτό. Είναι ένα πολύτιμο χωρίο. Δεν θα αναλύσω, αλλά δεν μπαίνω κι εγώ στον πειρασμό; Πώς να μην αναλύσεις; Διότι δείχνει εδώ, αγαπητοί, δείχνει αυτό το πράγμα: ότι ο Χριστός επάνω εις τον θρόνο εκεί, πρώτον, είναι ο αιώνιος μεσίτης. Και η μεσιτεία του δεν είναι ότι λέγει στον Πατέρα ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιον. Αυτή η παρουσία της ανθρωπίνης φύσεως αποτελεί...

Αποτελεί τη μεσιτεία. Έχουμε δηλαδή μία οντική... Μεσιτεία που αναφέρεται σε αυτήν την ανθρωπίνη φύση, εκεί στους κόλπους της Θεότητος, και αυτή την ανθρωπίνη φύση βλέπει ο Θεός και στρέφεται ευνοϊκά προς την ανθρωπότητα. Είναι δηλαδή οντολογικός μεσίτης ο Χριστός. Αλλά και ακόμη είναι εκείνος που...

Μέσα στην ιστορία κυβερνά την ιστορία και πολεμά υπέρ της Εκκλησίας του τους εχθρούς αυτής της Εκκλησίας. Γι' αυτό πολλές φορές λέμε: «Τι κάνει ο Χριστός;» Γι' αυτό τον παρουσιάζει πολλές φορές η Αποκάλυψη, τον Χριστό, ως κριτή που μπαίνει μέσα στην ιστορία, ενώ δεν είναι ακόμη τελική κρίση. Στο τέλος του βιβλίου της Αποκαλύψεως δείχνει τον Χριστό ως τελικόν κριτήν και, ενώ μιλάει τόσες φορές για τον Χριστόν κριτήν, δεν βλέπουμε την παρουσία του. Είναι ότι κυβερνά την ιστορία χωρίς να είναι ορατός. Δηλαδή κυβερνά, δίδει έκβαση στην ιστορία και κυβερνά την ιστορία. Κύριος της ιστορίας, αγαπητοί μου, είναι...

Είναι ο Χριστός.

Εεε... Εδώ μια μικρή παρένθεση. Δεν ξέρω αν θα σας... Όπως θέλετε, πάρτε το. Κάποιος πολιτικός χθες, χθες, είπε: «Και θα μάθουν τα παιδιά στα σχολεία την ιστορία και θα λένε: “Για κοίταξε οι άνθρωποι που κάποτε κάνανε πολέμους, ενώ τώρα πια θα έχουμε ειρήνη”». Αλίμονό μας! Και ποιος δεν θα το ήθελε αυτό; Δεν θα δει ποτέ η γη ειρήνη. Δεν είμαι, αγαπητοί μου, φιλοπόλεμος, φυλάξοι Θεός, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα και μην ξεγελιόμαστε. Δεν θα δει ποτέ ειρήνη η γη μας η ταλαίπωρη και, όσο πηγαίνει προς το τέλος της, το...

Οι άνθρωποι θα γίνονται μαλλιά κουβάρια και θα επιτείνονται οι πόλεμοι, για να γίνει και ο μεγαλύτερος πόλεμος μέσα στην ιστορία, που θα είναι και ο τελευταίος. Ο τελευταίος. Λοιπόν, όλα αυτά είναι παραμύθια. Αν ζητάμε μια ειρήνη μόνο με αφοπλισμούς, την ειρήνη τη δίνει μόνο ο Χριστός. Ο Χριστός δεν είναι κριτής της ιστορίας; Δεν είναι οι άνθρωποι που χειρίζονται την ιστορία, είναι ο Χριστός. Ο Χριστός επιτρέπει τον χειρισμό εκ μέρους των ανθρώπων και τους αφήνει. Και πού οδηγούν οι άνθρωποι την ιστορία; Σε πολέμους και σε συρράξεις. Και συνεχίζουμε. 29η παράγραφος. «Υπομνηστέον δε και άλλων ολίγων μαρτυριών, ομοίως περί του εκ δεξιών του Πατρός καθέζεσθαι τον Υιόν».

Ας πούμε, λέει, και μερικές, ας υπενθυμήσουμε ακόμη, να θυμίσουμε μερικές ακόμη τέτοιες ρήσεις από την Αγία Γραφή, μαρτυρίες. «Εν μεν γαρ τω κατά Ματθαίον Ευαγγελίω γέγραπται· Πλην λέγω υμίν», λέει ο Χριστός, «απ' άρτι» —και το είπε αυτό πού; Στον Καϊάφα και στο Συνέδριον— «απ' άρτι όψεσθε τον Υιόν του ανθρώπου καθήμενον εκ δεξιών της δυνάμεως». Ο Θεός λέγεται και Δύναμις και, συνεπώς, εις τα δεξιά της δυνάμεως θα πει εις τα δεξιά του Θεού. Το ίδιο είναι και αυτό «εις τα δεξιά της δόξης του Θεού» που λέγει ο Στέφανος. Είδατε τι είπε εδώ ο Κύριος εις το δικαστήριον;

Είναι επίσημη η ώρα αυτή που δικάζει τον Κύριο, διότι τον έχει ορκίσει ο Καϊάφας: «Πες μας την αλήθεια. Ποιος είσαι; Ποιος είσαι;» Και ο Κύριος είπε ποιος είναι και ανεφέρθη εις το όραμα του Δανιήλ και, συνεπώς, θα δείτε κι άλλα πράγματα ακόμα, όχι μόνο αυτά τα οποία έχετε δει. «Είμαι ο Υιός του Ευλογητού». «Είσαι», λέει, «ο Υιός του Ευλογητού;» «Συ είπας». Συ, είναι όπως το λες, είμαι ο Υιός του Ευλογητού. Και όχι μόνο αυτό. Άκου να σου πω και παρακάτω τι θα δείτε: τον Υιόν του Ανθρώπου. Να λέει εδώ πέρα: «Απ' άρτι όψεσθε καθήμενον εκ δεξιών της δυνάμεως». Στη συνέχεια, Απόστολος Πέτρος.

«Δι' αναστάσεως Ιησού Χριστού, ος εστιν εν δεξιά του Θεού, πορευθείς εις ουρανόν», λέγει εδώ στην πρώτη του επιστολή, 3,21, ότι δι' της Αναστάσεως του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι εις τα δεξιά του Θεού, αφού επορεύθη εις τον ουρανόν. Ο Απόστολος Παύλος εις την προς Ρωμαίους λέει τα εξής: «Χριστός ο αποθανών, μάλλον δε και εγερθείς, ος και εστιν εν δεξιά του Θεού». Χριστός ο αποθανών, μάλλον εκείνος που αναστήθηκε, ο οποίος και βρίσκεται εις τα δεξιά του Θεού. «Εφεσίοις δε επιστέλλων ταύτα φησίν». Στέλνοντας γράμμα στους Εφεσίους, αυτά έχει πει.

«Την ενέργειαν του κράτους της ισχύος αυτού, ην ενήργησεν εν τω Χριστώ, εγείρας αυτόν εκ νεκρών» —ο Θεός Πατήρ εγείρει τον Υιόν— «και καθίσας εν δεξιά αυτού», και κάθισε στα δεξιά του Θεού Πατρός, και τα εξής. Άλλο χωρίο: «Σεις δε πνευματικά έχετε αναστηθεί, τα άνω να ζητείτε».

Τα πνευματικά, τα ουράνια, εκεί που είναι ο Χριστός, εις τα δεξιά του Θεού Πατρός καθήμενος. Εν δε τη προς Εβραίους φησί, λέγει στην προς Εβραίους επιστολή του, «καθαρισμόν των αμαρτιών ποιησάμενος, εκάθισεν εν δεξιά της μεγαλοσύνης εν υψηλοίς». Μεγαλοσύνης. Εκάθισε εν υψηλοίς, δεξιά της Μεγαλοσύνης. Άλλο όνομα του Θεού: Μεγαλοσύνη, Δόξα, Δόξα, Δύναμις, Μεγαλοσύνη. Και πάλι, «προς τίνα δε των Αγγέλων είρηκέ ποτε», από την προς Εβραίους και αυτό, προς ποιον ποτέ εκ των Αγγέλων είπε, «Κάθου εκ δεξιών μου, έως αν θω τους εχθρούς σου υποπόδιον των ποδών σου»;

Το είπε αυτό ποτέ σε άγγελο; Παρά μόνο εις τον Υιόν. Και πάλι, πάλι από την προς Εβραίους: «Ούτος δε μίαν υπέρ αμαρτιών προσενέγκας θυσίαν εις το διηνεκές», μία θυσία, εις το διηνεκές, αιωνίως, «εκάθισεν εν δεξιά του Θεού, το λοιπόν εκδεχόμενος έως τεθώσιν οι εχθροί αυτού υποπόδιον των ποδών αυτού». Είναι μια πλάτυνση, θα λέγαμε, αυτού του χωρίου από τον 109ο ψαλμό, αλλά από την προς Εβραίους αυτό. Και πάλι από τους Εβραίους, από την προς Εβραίους: «Αφορώντες εις τον της πίστεως Αρχηγόν και Τελειωτήν Ιησούν, ος αντί της προκειμένης αυτώ χαράς...»

«...υπέμεινε σταυρόν, αισχύνης καταφρονήσας, εν δεξιά τε του θρόνου του Θεού εκάθισεν». Και κάθισε εις τα δεξιά του θρόνου του Θεού, αυτός που είναι τελειωτής και αρχηγός της πίστεως, ο οποίος αντί της χαράς που θα μπορούσε να έχει ως Θεός υπέμεινε την αισχύνη του Σταυρού και έτσι αναστήθηκε, ανήλθε στον Ουρανό και κάθισε στα δεξιά του Θεού Πατρός. «Και άλλων δε ούσων μαρτυριών περί της εκ δεξιών του Θεού καθέδρας του Μονογενούς, αρκέσει ημίν». Υπάρχουν κι άλλες, αρκετές όμως. «Εν τω παρόντι και αυτή...» «...ταύτην πάλιν υμών ποιούμενος υπόμνησιν, ότι ου μετά την ένσαρκον παρουσίαν της καθέδρας ταύτης έσχε την αξίαν, αλλά γαρ και προ πάντων των αιώνων ο μονογενής Υιός του Θεού, Κύριος δε ημών Ιησούς Χριστός, τον εν δεξιά του Πατρός αεί κατέχει θρόνον». Επαναλαμβάνει το ίδιο σημείο που αναλύσαμε στην αρχή. Όχι από προκοπή επήρε τον θρόνο. Πάντοτε. Τον θρόνο τον είχε πάντοτε. «Αυτός δε ο των όλων...» Συγγνώμη, τώρα έρχεται εις τον επίλογο, ο οποίος είναι και ευχές προς τους κατηχουμένους. Ευχές θα είναι και προς εσάς όλους, προς εμάς όλους, εκ μέρους του Αγίου Κυρίλου, και που κλείνει και η κατήχηση, η δεκάτη τετάρτη. Ευχαριστώ.

Περίοδος αυτή, προ των εορτών, όπως σας έλεγα προηγουμένως, που θα επανέλθουμε μετά τις εορτές, υπενθυμίζω, στις 12 Ιανουαρίου. «Αυτός δε ο των όλων Θεός, ο του Χριστού Πατήρ, και ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ο καταβάς και αναβάς...» Έχει μέσα πολύ ωραία σημεία, τα οποία είναι έτσι αξιοσπούδαστα. Ο Θεός Πατήρ και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αυτός που κατέβηκε και ανέβηκε, «ο καταβάς και αναβάς και τω Πατρί συγκαθεζόμενος», και κάθεται μαζί με τον Πατέρα. Εδώ τώρα έχει ευχές: «φυλάξαι τας υμετέρας ψυχάς». Είθε να φυλάξει τις ψυχές σας.

«Άσειστον υμών και άτρεπτον την εις τον αναστάντα ελπίδα διατηρήσειεν». Και είθε να διατηρήσει την ελπίδα εις τον αναστάντα Χριστόν άσειστον και άτρεπτον, χωρίς να κινείται, να σείεται και χωρίς να υφίσταται τροπήν, αλλαγήν. Δηλαδή να πιστεύουμε διαρκώς εις τον Αναστάντα Κύριον. «Συνεγείρειεν υμάς εκ των νεκρών υμών αμαρτημάτων εις την επουράνιον αυτού δωρεάν». Και είθε να μας συνεγείρει μαζί με τον Χριστό από τα νεκρά μας έργα, από τις νεκρές μας αμαρτίες, και να μας δώσει...

«...επουράνιον δωρεάν. Καταξιώσειεν υμάς αρπαγήναι εν νεφέλαις». Έχει ένα πολύ ωραίο διάγραμμα, πολύ ωραίο, αν καταλαβαίνετε, περιληπτικόν περί της πορείας του χριστιανού. Είθε να σας καταξιώσει, λέγει, να αρπαγείτε κι εσείς εν νεφέλαις, όπως και ο Χριστός εν νεφέλη ανελήφθη στον ουρανό, «εις απάντησιν του Κυρίου εις αέρα, εν καιρώ ευθέτω». Τον κατάλληλο καιρό. Πότε; Όταν θα γίνει η Ανάσταση των νεκρών, όταν θα έρθει να κρίνει ο Χριστός και θα γίνει η Ανάσταση των νεκρών. Και τότε είθε να σας καταξιώσει ο Κύριος...

...να αρπαγείτε εν νεφέλαις εις απάντησιν του Κυρίου. Γιατί; Διότι οι αμαρτωλοί δεν θα αρπαγούν εν νεφέλαις εις απάντησιν του Κυρίου. Θα μείνουν κάτω. Αυτό το «κάτω» μη μου πείτε πιο πολλά. Θα μείνουν κάτω. «Και έως ο καιρός εκείνος έρχεται της ενδόξου Δευτέρας αυτού Παρουσίας», για την οποία, ξέρετε, Δευτέρα του Παρουσία, του Χριστού, θα μας μιλήσει, προσέξτε, στην επομένη κατήχηση, τη δεκάτη πέμπτη κατήχηση, όπου θα μας πει πολλά πράγματα και για τον Αντίχριστο. Γι' αυτό, προσέξτε, πρώτα ο Θεός να είμαστε καλά, από τις 12 Ιανουαρίου θα πρέπει να μη λείψουμε. Προσέξτε αυτό το σημείο.

«Και έως ο καιρός εκείνος έρχεται της ενδόξου Δευτέρας αυτού Παρουσίας, εγγράψειεν υμών τα ονόματα πάντων εν βίβλω ζώντων και, γράψας, μηκέτι εξαλείψειεν». Είθε να σας γράψει έως τότε τα ονόματά σας, λέγει, στο βιβλίο των ζώντων και, αφού εγγράψει ο Θεός τα ονόματά σας, είθε να μην τα σβήσει. Γιατί; «Πολλών γαρ εξαλείφεται των αποπιπτόντων». Πολλοί είναι εκείνοι οι οποίοι πέφτουν. Δεν φτάνουν μέχρι πέρα. Αγαπητοί μου, μη γένοιτο να σας λέω αυτά και εγώ να πέσω και εσείς θα σωθείτε. Δεν υπάρχει ουδεμία ασφάλεια. Γράφτηκα στο βιβλίο της ζωής, ξεγράφομαι.

Να σας το πω αμέσως. Όταν γύρισαν οι Εβδομήκοντα και οι Δώδεκα χαίροντες ότι τα δαιμόνια υποτάσσονται εις αυτούς, τους λέει ο Κύριος: «Μη χαίρετε γι' αυτό, αλλά γιατί τα ονόματά σας γράφτηκαν εις το βιβλίο της ζωής». Και όμως, αγαπητοί μου, δεν ξέρουμε από τους Εβδομήκοντα τι έγινε. Από τους Δώδεκα ο ένας ήδη ξεγράφτηκε. Ήταν ο Ιούδας. Και ενώ ο Κύριος έλεγε ότι είναι γραμμένα τα ονόματά σας, ήταν γραμμένο και το όνομα του Ιούδα, αλλά ξεγράφτηκε. Γι' αυτό λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλος: και είθε, είθε να μη σβηστούν τα ονόματά σας μέχρι τελευταία στιγμή. Παρατηρώ πολλούς ανθρώπους και φοβάμαι για τον εαυτό μου.

Μιλάω λογοτεχνικά και φιλολογικά. Βλέπω πολλούς ανθρώπους που διατηρούν μία πνευματικότητα και κάποια στιγμή τα χάνουν όλα. Βλέπετε να υπάρχει μία ακμή πίστεως και κάποια στιγμή να υπάρχει μία πτώση σε αμαρτίες, να πηγαίνουν σε πόρτες μαγείας, ένας ξεπεσμός. Και λέει κανείς: «Τι έπαθες; Τι σου συμβαίνει; Γιατί; Τα είχες». Αυτό που έπαθε δεν μπορώ να το πάθω εγώ; Ποτέ μην γελάσω με άνθρωπο γιατί έπεσε, αλλά να έχουμε πάντοτε τον φόβον μήπως και εγώ πέσω όπως έπεσε αυτός. Και βλέπω την πτώση του για να μου υπενθυμίσει ότι και εγώ, σαν άνθρωπος, κινδυνεύω να πέσω. Γι' αυτό, λοιπόν, πρέπει να προσέχω.

«Παράσχοι δε πάσιν υμίν πιστεύειν μεν εις τον Αναστάντα, εκδέχεσθαι δε τον ανελθόντα και πάλιν ερχόμενον». «Και πάλιν ερχόμενον»· έχει κόμμα, για να μη μακροτομώ την πρόταση. «Παράσχοι...» Και είθε να παράσχει, να δώσει σε όλους εσάς «πιστεύειν μεν εις τον Αναστάντα», να σας δώσει την πίστη εις τον Αναστάντα Ιησού Χριστό, ακόμα και να περιμένετε Αυτόν που ανήλθε εις τον Ουρανό και Αυτόν που θα ξανάρθει, «και πάλιν ερχόμενον».

Προσέξτε, είναι μεγάλη η πίστις ότι ο Χριστός είναι Θεάνθρωπος.

Το έχω ξαναπεί. Κάποιος που πεθαίνει και δεν έχει δυνατότητες να εξομολογηθεί, θέτω τρία-τέσσερα ρωτήματα. Πιστεύεις ότι ο Θεός είναι τριαδικός; Πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος; Αυτά τα δύο δόγματα είναι τα μεγάλα δόγματα της πίστεώς μας. Από αυτά τα δύο εξαρτώνται όλα τα... Όλα, Και η σωτηρία μας εξαρτάται από τα δύο αυτά δόγματα. Διότι ο Υιός ήρθε στον κόσμο. Και πώς θα ήρχετο εις τον κόσμο εάν ο Θεός δεν ήταν τριαδικός; Και πώς θα ήρχετο εις τον κόσμο εάν ο Υιός, τριαδικός μεν, αλλά δεν ενηνθρώπησε; Διότι ενανθρωπήσας ο Υιός, έχω εγώ τη σωτηρία.

Λοιπόν, αν δεν είναι ο Θεός τριαδικός και δεν ενηνθρώπησε ο Υιός, αν δεν είναι τριαδικός ο Θεός ή είναι αλλά δεν ενηνθρώπησε ο Υιός, δεν έχουμε σωτηρία. Από τα δύο δόγματα, από τα οποία σας λέω κρέμεται όλη η δογματική, όλο το Ευαγγέλιο, το παν, η σωτηρία μας, από τα δύο αυτά δόγματα. Γι' αυτόν τον λόγο, τον σταυρό μας άμα τον κάνουμε, αγαπητοί μου, προσέξτε. Τον σταυρό μας, με το να κάνουμε τα τρία αυτά δάχτυλα —μερικοί βάζουν εκεί πέρα τα δάχτυλα, δεν είναι σωστό— εκεί ίσα, σημαίνει Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα, ένας Θεός.

Εκφρά Εκφράζω το δόγμα της Αγίας Τριάδος με αυτό, με το να ενώσω τα δάχτυλά μου στο δεξί μου χέρι. Και τώρα που θα κάνω το σημείο του σταυρού, εκφράζω το δεύτερο δόγμα. Δηλαδή ότι ο Υιός απέθανε. Πώς θα πέθαινε; Θα πέθαινε γιατί έγινε άνθρωπος, διότι ο Θεός δεν πεθαίνει. Έτσι, με το να κάνω τον Τίμιο Σταυρόν με αυτό το σχήμα, εκφράζω τα δύο αυτά μεγάλα δόγματα. Να γιατί, αν το ξέρω και το πιστεύω αυτό και κάνω τον σταυρό μου, βλέπετε, όλα ατονούν μπροστά μου. Και τα σκυλιά που με γαβγίζουν για να με φάνε και οι άνθρωποι που πάνε να με πυροβολήσουν. Εκείνο το χαριτωμένο, σας το έχω ξαναπεί: όταν κάποτε οι Ρώσοι πολεμούσαν εναντίον των Πολωνών, τότε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ένας Πολωνός αξιωματικός, έτσι παλικάρι, τράβηξε το πουκάμισό του και λέει: «Βάρα, χτύπα», λέει σε έναν Ρώσο αξιωματικό. Του λέει: «Δεν μπορώ. Με εμποδίζει εκείνο που κρέμεται στο λαιμό σου». Ο Τίμιος Σταυρός. Αγαπητοί μου, είναι μεγάλο πράγμα ο Τίμιος Σταυρός.

Επανερχόμενοι. Προσέξτε: «Ερχόμενον δε ουκ από γης». Εδώ, στις παρενθέσεις: «Ασφαλίζου γαρ, άνθρωπε, σεαυτόν διά τους μέλλοντας έρχεσθαι πλάνους». Δεν θα έρθει από τη γη, όπως αυτός ο Μουν, αυτός ο Κορεάτης. Το διαβάζετε στις εφημερίδες. Εκήρυξε τον εαυτό του Θεόν, Χριστόν. Αντικαθιστά, λέει, τον Χριστόν.

Όνομα του Θεού. Πρόσεξε, λέει, δεν θα είναι από τη γη, γιατί πολλοί πλάνοι θα έρθουν στον κόσμο αυτόν. Αλλά τι; Θα είναι από τον ουρανό. «Τον άνω καθεζόμενον και ημίν ώδε συμπαρόντα», αυτός που κάθεται εκεί στον ουρανό και είναι μαζί μας παρών, «τον εκάστου βλέποντα την τάξιν και το στερέωμα της πίστεως», ποιος είναι ο καθένας και πώς κινείται.

«Ει γαρ ότι σαρκί νυν άπεστιν, παρά τούτο νομίσης ότι και πνεύματι». Όχι επειδή είναι απών στη σάρκα, ως προς τις αισθήσεις μας εννοείται, νομίσεις ότι είναι και απών ως Θεός. «Μέσος ενταύθα πάρεστιν», είναι παρών ανάμεσά μας, «ακούων τα περί αυτού λεγόμενα και βλέπων τα εν σοι νοούμενα και ετάζων νεφρούς και καρδίας». Ακούει εκείνα που λέμε για εκείνον, και τώρα που μιλούμε ακούει ο Κύριος εκείνα που λέμε για εκείνον, και βλέπει εκείνα που εσείς σκέπτεσθε στο μυαλό σας, τα εν σοι νοούμενα, και εξετάζει νεφρούς και καρδίας. «Ος και νυν έτοιμός εστι», ο οποίος και τώρα είναι έτοιμος, «τους προσιόντας τω βαπτίσματι», εκείνοι που προσέρχονται στο βάπτισμα...

πάντας ημάς, εν Αγίω Πνεύματι προσενέγκετο πατρί και υπήν για να μας προσφέρει εις τον Πατέρα του ο Υιός και να υπεί Ιδού εγώ και τα παιδεία αμοιέδοκεν ο Θεός Να, εγώ και τα παιδιά μου έδωσε ο Θεός Οι δόξα εις τους αιώνας. Αμήν