Catecheses of St Cyril 096 | 08-12-1986

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Dear friends, we are now at paragraph 24 of Saint Cyril of Jerusalem’s Fourteenth Catechetical Lecture. Up to this point, he has been examining the great subject of Christ’s Resurrection. Christ’s Resurrection is a fact—an unshakable fact—attested both by eyewitnesses and by the prophets. Thus, both the witnesses of the event and the prophets bear their testimony.

Christ’s Resurrection is now an unshakable fact within history. No one can undermine Christ’s Resurrection. Many have tried, but they have failed. In the end, they only injured themselves in the attempt. Paul’s conversion took place because Christ had risen. He himself would later say, “Have I not seen Jesus our Lord?” And when he made his defense before Festus and then before Herod Agrippa, this was precisely what he declared.

Namely, that...

As he was traveling toward Damascus, he gives a complete account: this and that happened to me, and I saw the risen Jesus. The phenomenon of Paul, then, is otherwise inexplicable; it can be explained only by the fact that Christ rose. We must never forget this. There were, therefore, many witnesses. Yet the Resurrection is also clearly one of the saving causes of our salvation. In his interpretation of the Divine Liturgy, Nicholas Cabasilas says that the events which bring about our salvation are found within it.

The saving causes of our salvation are these great milestones in the life of Christ: the Incarnation, the Crucifixion, the Transfiguration, the Resurrection, and Christ’s Ascension. These are the events that bring about our salvation. Would you like to see this for yourselves? The Divine Liturgy is a summary of the whole Gospel. Search it and see: nowhere in the Liturgy is there even the slightest reference to Christ working miracles—not even the slightest reference.

Christ’s miracles are not the saving causes of our salvation. But the events that do bring about our salvation—the Cross, the Resurrection, and the Ascension—are mentioned again and again. These form the foundation of our salvation.

First comes the Resurrection, which brings about our salvation, as we confess: “I look for the resurrection of the dead.” Why? Because Christ rose. That is why I look for the resurrection of the dead. You see, I too, though dead, shall rise because Christ rose. After the Resurrection, then, comes another event that brings about our salvation.

It is Christ’s Ascension. And I tell you that this too brings about our salvation, because, if we have ever considered it carefully, it is nothing less than an ascent into heaven. We could have risen and remained here on earth. But we shall not remain here on earth. In a wondrous manner, we too shall be taken up into heaven. You may remember what the Apostle Paul says in his First Epistle to the Thessalonians: “We shall be caught up in the clouds, into the air, to meet the Lord.” We shall be caught up into the air, he says. In other words, we shall not live immortally upon the earth.

Then we shall go out to meet Christ as He descends—the same Christ who will come again into the world as Judge. Christ will descend to receive us. Yet the picture given there is not complete, because the Apostle Paul is not concerned in that passage with sinners. When he writes his epistle to the Thessalonians, he is speaking about the devout. That is why he says, “We who remain,” meaning those of us who are still alive at that time, shall be caught up, and so forth. In other words, what follows is spoken about us, though this does not mean that...

sinners will be ignored, as though they were simply to remain on earth. No, dear friends; they will be led into Hell, although Holy Scripture does not tell us so in that particular passage. It speaks only of the faithful, saying that we shall be caught up into the air to meet the Lord—that is, we too shall experience an ascent. Whatever is predicated of Christ, whatever is said of Him, is also predicated of the faithful. We must not forget this. Christ died, and we too shall die: “It is appointed for men to die once.” Christ rose, and we too shall rise. Christ ascended, and we too shall ascend.

Christ entered His Kingdom, and we too shall enter it. This is why He became perfect man: to open the way for us, not as God, but as man. For it is Christ’s human nature that is emphasized here. His humanity opens the way for us. He is the New Adam, who leads us into the Kingdom of God, into the calm and sheltered harbor of the Kingdom of God. And so, having completed his teaching on the Lord’s Resurrection, Saint Cyril now comes to the subject of Christ’s Ascension. But an incident occurred which...

was preserved in the Catechetical Lectures. Let us consider it. It was fortunate for the catechumens of that time, but unfortunate for us. You will see why. Paragraph 24: “The sequence of the teaching of the faith urged us to speak also about the Ascension. But by the providence of God’s grace, despite our weakness, you heard a most thorough account yesterday, on Sunday, when, by the dispensation of divine grace, the appointed sequence of readings at the assembly contained the account of our Savior’s ascent into heaven.” He is saying that the continuation of the teaching of the faith had on its program “to speak also about the Ascension.” Naturally, the proper sequence is to speak about the Ascension after the Resurrection. Yet the grace of God arranged matters so that yesterday, to the best of our ability—to the extent permitted by our weakness, as Saint Cyril says—the subject was covered. Yesterday was Sunday, so today was Monday. What a coincidence! Yesterday was Sunday, and therefore today, as we speak after some sixteen hundred years, is Monday. It is a striking detail.

By this coincidence, God had arranged for the readings they heard and interpreted to refer to Christ’s Ascension. So, Saint Cyril says, we spoke about these things yesterday. This was fortunate for the catechumens then, but unfortunate for us, because Saint Cyril will not tell us very much about them here. Before going on, however, I would like to comment on this short passage I have read to you and point out a few details. Even such technical details, so to speak—“we discussed this yesterday, so today we shall not...”

say very much,” and so forth—often have value when they come from the Saints. Or, if you prefer, examining them shows respect for the text, even when it comes from the ancient Greeks or from any old document. Respect means seeking to understand how people thought and conducted themselves in those days. We should not simply pass over such details, but look upon them all with respect. What does he tell us here? Yesterday, on Sunday, there had been an assembly. A little later, he will tell us that the whole multitude of the faithful was present. You catechumens were there as well.

Saint Cyril, then, preached on Sunday. The sermon was addressed to the faithful, though naturally the catechumens were also able to hear it. Monday, therefore, must have been reserved especially for the catechumens. But there is something else as well. The entire Fourteenth Catechetical Lecture cannot have been delivered in a single lesson. Otherwise, how could there be this interruption here, where he says, “We spoke about these things yesterday,” as he now turns to the Ascension? A single catechetical lecture must therefore have been delivered in several sessions. Naturally so, because a catechesis of the length usually found in each of these lectures could not have been delivered in one lesson.

That would have been impossible. Let me also tell you that Saint Cyril did not write these Catechetical Lectures himself; stenographers recorded them. As scholars of Patristic literature tell us, it appears that Saint Cyril may perhaps have looked over them briefly afterward, once they had been written down. This is why the lectures preserve the liveliness of spoken language. Saint Cyril spoke, and the stenographers wrote. Do you understand? But there is something else. Notice what he calls Christianity: faith. “The sequence of the teaching of the faith.” It is called faith.

And one of the names given to Christians was “the faithful”—a believer. This is very important, because it shows how a person must approach Christianity. The question of faith is fundamental. Christianity can be approached only through faith. Here is another point. He says, “At the assembly, in the appointed sequence of readings.” This refers to readings from Holy Scripture that were explained and interpreted consecutively. It is what we do with the Book of Acts: we take a book of Holy Scripture, explain a portion, and then stop.

The next time, we continue. This method is thoroughly ecclesial. I want to emphasize this so that you may know it. At one time I was searching for a method of presenting the Word of God. Indeed, I was not yet a clergyman when I began searching for such a method. Around 1957, or perhaps a little earlier, Greek printing houses began publishing the Greek Patrology for the first time in Greek history. I began reading what the earliest ecclesiastical writers and Fathers had written—Origen in particular, whose works appear in volume eight.

It was volume eight of the Patrology published by BEPES. When I saw how he analyzed Holy Scripture, particularly the Gospel according to Luke, I was astonished. I said, “Here is the method!” It is well known, however, that in later years the method of the formal oration came to prevail. What is such an oration? It means taking a subject, searching through many passages of Holy Scripture, and constructing a treatment of that subject. This is called an oration. As a literary form, it was taken from rhetoric outside the Church, we might say. Of course, such orations eventually came to be used mainly for encomiums.

We offer an encomium for a feast, for a Saint, and so forth. We deliver an oration. But these orations retain a certain grandiloquence and contain many rhetorical flourishes. They amount to a celebration: their teaching character is ceremonial and festive. They do not have the character of a lesson, through which we become disciples and truly learn. The proper way to present the Word of God is different. We take the Word of God phrase by phrase and word by word, advancing carefully through the sacred texts. John Chrysostom and other Fathers worked in precisely this way.

This is why we have commentaries on Holy Scripture, on both the Old and the New Testaments, written by great Fathers of the Church. These have been preserved and show us how the work of interpreting Holy Scripture should be carried out for pastoral purposes. You may ask, “What importance does all this have for us?” First, it helps you understand that the work being done here is thoroughly ecclesial; and second, it teaches you to study in the same way yourselves. At home, too, you should study in this way. We should take the Word of God and examine it word by word, instead of skimming here and there, but rather...

we must wrestle with the text and press it closely until it yields its meaning to us. Wisdom loves to be searched out and demands this labor, as the Wisdom of Sirach says: it tests us and is itself searched out. In other words, Wisdom makes a person labor so that he will wrestle with the text until Wisdom gives herself to him. This is very important. Those are the few comments I wished to make on what I read to you. Let us continue: “What was said was spoken chiefly for everyone, for the whole assembly of the faithful together, but especially for you.” These things were said for everyone, but in a very particular way they were said for you, the catechumen.

“Your attentiveness to what was said is now to be tested.” Saint Cyril says that it must now be discovered how carefully you listened to what I was saying. How attentive were you? Were you asleep, or were you paying attention? That is now the question. There is, indeed, something that no longer exists among us Christians. When the Church taught, she also examined you to see how much you had learned, just as a school does.

At that time, after the catechist had worked with the catechumens, the bishop would question them: “You, tell me this; and you, tell me that.” If someone did not know the catechesis, his Baptism was postponed until the next occasion. If it was Christmas, for example, as we are now approaching Christmas, and the Baptism of those coming to the faith was to take place, he would be told: “Ah, you do not know these things well enough. You must learn them. Your Baptism, then, is postponed until Pascha.” Do you see? Today, however, we examine nothing at all. If we were to hand out paper and pencils and say, “Write,” it would seem strange to you.

The Jehovah’s Witnesses do this, my dear friends. Did you know that they do this? They know that this is the only way a person truly learns—not merely in an academic way, but as a disciple. The ancient Church rejected academicism in favor of discipleship. The Jehovah’s Witnesses have their own reasons for being interested in this. You see, they borrowed the method from the ancient Church. What method? Discipleship. If you have ever seen one of their books, you will know that at the bottom of every page there are questions. Those questions concern the page you have just read. The text is numbered, and it asks you, for example...

“When was Solomon’s Temple built?” Beside the relevant passage in the text there may be the number three, and below, at number three, it asks, “When was Solomon’s Temple built?” What does this make you do? It makes you return from the questions to the text, so that you may grasp what you have read, rather than passing over it quickly, and so that you may learn it. The Jehovah’s Witnesses use this as a method. That is why even uneducated people who are drawn away from among our Orthodox Christians by them know what they have learned inside and out. Is it not a pity that we hear such important things—things that are Orthodox and true—and yet they simply pass by, scatter, and are lost? Is that not a pity?

You might say, “I would never do that,” but suppose, as the saying goes, that we had paper and pencils here. Some people do take notes. Look at that little child with the glasses. How old are you? There you are—he is in the second grade and is taking notes. Now you may ask, “But what can children possibly write?” Well, I am ready to show you notes kept by small children here—yes, notes they have taken during these talks. You would be amazed at how they identify the main points of what they hear. That is why I do not send children away from the talks. I fear that in the end they may be the only ones who are benefited, though of course I do not wish to offend the adults. But we adults have not even learned to hold...

Holy Scripture in our hands, so that we might at least follow the text as it is being read. Let us continue: “For you have seen that the course of the faith teaches you to believe in Him who rose on the third day, ascended into the heavens, and sat at the right hand of the Father.” That is, the course and continuity of the faith teaches us that we must believe that Christ rose and ascended into the heavens. “I suppose, then, that you especially remember the explanation.” I must remind you of that interpretation. “Nevertheless, even now you shall be reminded in passing of what was said.” In passing, then, we might say...

I shall remind you of what was said. When was it said? Yesterday. This is why I told you that Saint Cyril is giving a very brief review of the homily he delivered the previous day, while we do not possess a complete picture of everything he said. “Remember what is clearly written in the Psalms: ‘God has gone up with a shout.’” This is Psalm 46:6. Remember that it is written that God went up with a shout. Who is shouting for joy? The angels. He continues: “Remember also that the divine powers said to one another”—the angels speaking among themselves—“Lift up your gates, O rulers.” Psalm 23:7. Lift up the gates, O rulers. Why? So that the Lord of Glory may pass through. “Who is the Lord of Glory?” they ask. It is a beautiful dialogue exchanged among the angels, revealing the Ascension of Christ. “Remember also the Psalm which says: ‘He ascended on high; He led captivity captive.’” This is Psalm 67:19, a passage rich in meaning. What is this height? First, it is the height of the Cross.

Then what is the captivity? He took Satan captive. A second height is heaven, to which Christ ascended, and from there He gives His gifts to mankind. “He gave gifts to men,” it says. These are the gifts of the Holy Spirit. “Remember the prophet who said...” Listen to what Amos says here. It is an astonishing passage, Amos 9:6: “He who builds His ascent into heaven.” Why does it say, “He who builds”?

It seems strange. Elsewhere it says, “He who makes His angels spirits,” and so forth, “and His ministers a flame of fire.” “He who makes” means “He who creates.” This means, then, that the angels are created beings. Here it says that He built, or created, His ascent into heaven. It is well known that everything within the Godhead is uncreated. God is uncreated. The Father is uncreated, and the Son is uncreated. The begetting of the Son is uncreated; the Holy Spirit is uncreated; the divine glory and the divine uncreated energies are uncreated. None of these is something God creates...

outside Himself. Everything that is in God Himself belongs to the Godhead. Why, then, does it say here, “He who builds His ascent into heaven”? Quite simply, because it is referring to His human body. This is very beautiful, for it shows that God did not ascend as God, since the Word is present everywhere. Rather, it was the human nature of God the Word that ascended—the human nature with which the divine Word had united Himself. Do you see the prophet’s precision? “He who builds,” and so forth. Saint Cyril continues, “All that was said yesterday in answer to the objections of the Jews.” Evidently, then...

Saint Cyril had spoken about these things. And now, beloved, we enter paragraph twenty-five. Here Saint Cyril will say a few things concerning the Ascension of Christ: “For when some oppose the Savior’s ascent as much as they can, remember what was said about the transportation of Habakkuk. For if Habakkuk was transported by an angel, carried by the hair of his head, how much more shall the Master of both prophets and angels, having mounted a cloud from the Mount of Olives, make His ascent into the heavens by His own power?” He is mightier. How beautiful!

The point is this: the Jews object, “How did He ascend into heaven?” The rationalism of many philosophers, including Plato himself, might also raise the same objection—although I believe that if Plato had lived in the time of Christ, he would have been the first to believe. Socrates would have been the first to believe. Nevertheless, according to Platonic theory and philosophy, it is impossible for matter to ascend into heaven. How can a human body ascend when the realms of heaven are inhabited by pure spirits? Until recently, science too might have raised this objection. Now it no longer does.

Could a human being overcome gravity, the earth’s pull, and rise upward? Science no longer asks that today. To begin with, modern science has learned humility and refuses to rule anything out. In the last century it ruled out many things and suffered the consequences. When science rules something out, it loses the possibility of investigating the matter again. But by allowing many avenues of research, it discovers new things. This is a condition for possessing a scientific outlook. You cannot become a scientist—that is, you cannot think scientifically...

if you always rule things out. Even if you set something aside for a time because it does not serve your present purpose, or for some other reason, you put it to one side; you do not reject it. At some point, you return and examine it again. Do you know how many times science has gone back to what it once threw away?

Does a craftsman throw away screws and little fasteners? Of course not. A good craftsman keeps boxes under his workbench and puts into them the things he might otherwise have discarded. And how often—ask any craftsman and he will tell you; I know this from experience, for I have done it myself—how often does he search through those discarded things to find some screw or little fastener that he needs? In the same way, science throws nothing away. It returns and investigates again. That is what a truly scientific outlook means. What, then, would science have said some years ago, before the airplane, the rocket, or the hot-air balloon?

Could a human body, without any other assistance, rise upward? And yet, beloved, Saint Cyril says: search the Scriptures, and you will see that there are similar cases. To whom are you speaking? You are speaking to a Jew. So what will you use?

Holy Scripture. You will silence his objection from Holy Scripture. Of course, neither do we need to appeal to science or philosophy. For the moment, they are unnecessary; we shall turn to Holy Scripture. Is the Ascension of Christ entirely without precedent?

Should we therefore say, even for a moment, that it is impossible? We could say that nothing is impossible for God, even if it were entirely unique. Yet we would not need to say only that, especially since it is not without precedent. Saint Cyril now mentions an event that I shall relate to you briefly. It is found in the Book of Daniel, in the chapter concerning Bel. As is well known, Daniel was a Jewish captive in Babylon. After he had shown the king that Bel—a serpent—was not God, he killed it simply by feeding it small cakes made of pitch, fat, and hair. You see? The serpent ate them and burst open. Then Daniel said to the king, “Do you see?”

“You worship something that can die, that can burst apart.” The Babylonians became very angry, because this had been preceded by another incident involving that temple, where the priests would go in and eat the food offered to the patron deity of Babylon, and so on. So the Babylonians were furious with Daniel and threatened the king’s life unless he put Daniel to death. A common method at that time was also a way of feeding the lions: there was a den with seven lions, and every day they threw in two people—human bodies—and two sheep. Just imagine it; it was a dreadful thing.

They seized Daniel and threw him into the lions’ den. And behold the miracle! They had even left the lions without food. Yet the lions did not harm Daniel. He remained in the den for six days—six whole days. Though ravenously hungry, the lions did not touch him. Meanwhile, in Judea—how far, indeed, is Judea from Babylon? Let us take the distance in a straight line, since that is what concerns us. Jerusalem is here, while Babylon is over there in Mesopotamia, in present-day Iraq, somewhere near the Persian Gulf.

It is several hundred kilometers—about seven or eight hundred, if I am not mistaken. There was a man named Habakkuk. Take note: this was not the Prophet Habakkuk. He was simply a man. He is called a prophet, but he is not the well-known prophet counted among the Twelve Minor Prophets. This man had fields, and it was harvesttime, so he had laborers working for him. He needed to take them their midday meal. He cooked the food, kneaded the dough, took the loaves, loaded everything onto his back, and set out for his fields to feed the workers. On the way, he met someone.

The stranger asked him, “Where are you going?” He replied, “I am going to the field, to my workers.” “No, do not take the food to the workers. You must take it to Babylon, to the lions’ den, where Daniel is.” Habakkuk answered, “I have never been to Babylon. I do not know any lions’ den, nor do I know Daniel.” Before Habakkuk had even finished speaking, the stranger—who was an angel—seized him by the hair at the front of his head, though he was still loaded down with all those things. The angel took hold of him here and, in an instant, carried him above the lions’ den. Listen to that! In an instant—immediately!

He brought him there with a rushing sound. That word means a noise or rushing sound. So the angel brought him above the lions’ den, and Habakkuk cried out, “Daniel!” Daniel heard a man calling from above, and Habakkuk lowered the loaves and the food down into the den. Daniel glorified God because He had sent him food and bread. The next day, the king went to mourn his friend Daniel, his great counselor. Standing above the den, he cried, “Oh, Daniel, Daniel!” And from below Daniel called back:

“O king, I am alive!” Then the king brought him up from the den. He declared that Daniel’s God is the true God, and he threw in those who had slandered Daniel—or rather, those who had accused him. And the lions, my dear friends, caught them before they even reached the ground and tore them apart. That is one point. Here is another: why did the angel take this man while he was on his way to the field? So that the miracle might be confirmed. Someone might say, “But the workers were left hungry.” Yet that is precisely what makes it so striking and confirms the miracle. The angel also brought Habakkuk back to the very same spot. Obviously, he must have reached the field empty-handed and certainly somewhat late.

He must have told the workers what had happened—how he had suddenly been carried through the air with such speed. We therefore have a precedent for the Ascension of Christ. Pay close attention: Christ is not somewhere within the universe; He is in His Kingdom. And the Kingdom of God is not within the universe. Try, if you can, to cross the universe. You know that to travel from one end to the other would require twenty billion light-years, even if you were moving at the speed of light—

the speed of light, three hundred million meters per second. Millions of kilometers? No, three hundred thousand kilometers. Yes, I said it correctly: three hundred million meters per second. And you would have to travel for twenty billion years. Yet Christ reached His Kingdom in an instant. Do you know the only point at which He delayed? It was while He was rising slowly within the disciples’ field of vision, so that they might delight in beholding Him and bear witness to His ascent. There He rose slowly, very slowly.

But once they could no longer see Him, the angels said to the disciples, “Why do you stand looking up?” The Lord was in His Kingdom in an instant. How did He pass through this universe, this material universe, in His human nature? There is another incident as well. Saint Cyril does not relate it, but I will tell it to you. Why? What does he say next? Do you know? He says, “Remember the miracles that are similar.” Remember and recount similar miracles. That is why he does not mention this one directly, but merely alludes to it. It concerns Philip the Deacon. In the Acts of the Apostles—now we are in the New Testament—the following occurred. The Holy Spirit spoke to Philip the Deacon, one of the seven deacons, the man who had four daughters who lived as virgins,

as we mentioned last Sunday in our study of Acts. “Rise and go toward the south,” He said, toward Gaza. The road there was deserted; not a soul was in sight. It was an empty country road. Philip wondered, “Why did the Spirit of God tell me to come here?” While he was thinking this, he saw a distinguished carriage approaching from behind, carrying that well-known Ethiopian official, a servant of Candace, queen of Ethiopia. “Candace” was what we might today call “Pharaoh”: it was a general title, not her personal name.

He came from somewhere in Ethiopia. As the chariot was about to pass Philip, the Holy Spirit said to him, “Go near and join yourself to it.” So Stephen—or rather, Philip—ran up and took hold of it. He saw the Ethiopian reading Isaiah. The man was a proselyte. Philip asked him the familiar question, “Do you understand what you are reading?” The man turned toward him and said, “How could I understand unless someone guided me?” Philip then explained to him the things concerning Jesus Christ and baptized him. “What prevents me,” the man asked, “from being baptized?” “Nothing prevents you, if you believe that Christ is the Son of God—that Jesus Christ is the Son of God. Nothing prevents you.”

Here we even have a rudimentary confession of faith, an early form of the Creed. Later it became fuller because heresies arose. They then went down to a place beside the road where there was some water, and Philip baptized the eunuch there. Then Philip was caught away by the Spirit of God, just as Habakkuk had been caught away when he was going to Babylon, and the Spirit carried him somewhere around Gaza or Tyre—I do not remember exactly. Scripture says that the eunuch did not see Philip again. Suddenly Philip vanished from before his eyes. He was gone!

The Holy Spirit caught him away and carried him such a great distance. From there Philip the Deacon continued his sacred mission. So here, I would say, is another kind of ascent. But let us continue: “Remember the miracles that are similar, but reserve the preeminence for the Master of those who work miracles.” Whatever miracle you recount is certainly great, but in His Ascension Christ always retains the preeminence. “For the others are carried, but He carries all things.” How beautiful that is! All the others are carried by the Spirit of God or by an angel.

But the Lord carries all things and is carried by no one. “Remember that Enoch was translated, but Jesus ascended.” Beautiful! Remember that Enoch was translated. Recall the Old Testament: “He was well pleasing to God and was not found, because God translated him.” So Enoch was indeed translated—but where did he go? To where was he translated? We might say that something similar apparently happened to the Prophet Elijah: he was taken somewhere in the heavens. But we will say no more, because Saint Cyril will explain this further below, at least with regard to the Prophet Elijah. The Lord, however, was not translated; He ascended.

That is, He passed beyond the universe and entered His Kingdom. “Remember what was said yesterday concerning Elijah”—what Saint Cyril had said about Elijah the day before. What a pity that we do not know exactly what he said! What did he mention about Elijah? “Elijah was taken up in a chariot of fire, but Christ’s chariot was ten thousand times greater, with thousands rejoicing.” Elijah, he says, “was caught up in a chariot.” But Christ’s escort was countless times greater than any chariot, for the angels accompanied Him and acclaimed Him. And what I am telling you is found in Psalm 67, verse 18. It is prophetic.

Elijah was taken up east of the Jordan, but Christ ascended east of the brook Kidron. Elijah was taken up “as if into heaven,” whereas Jesus ascended “into heaven.” Twice, my dear friends, the Fourth Book of Kingdoms says of the Prophet Elijah, “He went up as if into heaven.” Pay attention: “as if into heaven”—that is, somewhere in the heavens. Which heaven? Saint Cyril will tell us shortly. But Christ, he says, did not ascend “as if into heaven”; He ascended “into heaven.” He entered His Kingdom. “And Elijah said, ‘A double portion of the Holy Spirit shall be given to you.’” His disciple Elisha, you know, begged to receive a double portion of Elijah’s prophetic gift and grace. Elijah told him, “If you see my ascent”—so there was a possibility that he might not see it—“and if you take up my mantle.” Elisha saw the prophet rising and witnessed his ascent, and he took up the mantle. Elijah no longer needed it; it was a sheepskin, a garment of leather. Elisha took it, and then received the prophetic gift. This is not the time to explain what “double” means, though it is significant. “Elijah said to his disciple, ‘A double portion of the Holy Spirit shall be given to you.’”

“But Christ granted His own disciples such an abundant enjoyment of the grace of the Holy Spirit that they not only possessed it within themselves, but through the laying on of their hands also imparted communion in it to those who believed.” Christ did not need to give His disciples a mantle so that they might receive some gift. He bestowed the Holy Spirit upon them in great abundance. And not only that: through ordination, the disciples were able to impart the gifts of the Holy Spirit to their successors. This is the preeminence of Christ over Elijah. Paragraph twenty-six: “And when you contend in this way with the Jews, when you have defeated them by using comparable examples”—that is, when you engage them with similar arguments and examples and leave them without an answer—“then proceed to the preeminence of the Savior’s glory: the others are servants, but He is the Son of God.” Those others were taken up as servants, as if into heaven or somewhere else; but He ascended as the Son of God. “And you will also remember this preeminence when you reflect that a servant of Christ was caught up to the third heaven.” Here a servant of Christ was caught up. Who was it? Paul. How far? To the third heaven. “For if Elijah reached only the first heaven, while Paul reached the third heaven, Paul therefore obtained the greater honor.”

Remarkable! Elijah was taken somewhere in the heavens. Where? Pay attention: within the universe. Elijah is not in the Kingdom of God; he is within the universe. Paul ascended as far as the third heaven. And do you know what the third heaven is? Paradise. The realm of the spirits is outside the universe—the realm of the spirits. Pay attention to this point. That is the third heaven. Paul himself says, “I know a man,” and so forth, “who was caught up to the third heaven.” He himself “was caught up into Paradise and heard inexpressible words.” The Apostle Paul himself identifies the third heaven with Paradise. Elijah is not in Paradise, but was taken “as if into heaven.”

Consequently, even the servants of Christ are greater than Elijah, Elisha, Habakkuk, and the others. “Do not be ashamed of your Apostles.” Do not be embarrassed or put to shame because of your Apostles—the Apostles of Christ. “They are not inferior to Moses, nor do they rank second to the prophets; rather, they are good among the good, and better than the good.” The Apostles are good together with the good, and better than the good. “For Elijah was taken up into heaven, but Peter holds the keys of the Kingdom of Heaven.”

Elijah ascended somewhere in the heavens, but Peter holds the keys of the Kingdom of Heaven. See the difference, for he heard Christ say, “Whatever you loose on earth shall be loosed in the heavens.” “Elijah reached heaven alone, but Paul reached both heaven and Paradise.” He ascended into heaven and into Paradise, the third heaven that I mentioned to you. “For it was fitting that the disciples of Jesus should receive far more abundant grace,” because the disciples of Christ had to receive grace many times more abundantly.

“Inexpressible words, which it is not lawful for a man to utter.” He heard words that not only may not be spoken, but cannot be uttered by a human mouth. These are uncreated words. You know, the words of the Gospel are created; they are created words, for we print them, and so on. But the words Paul heard were uncreated. That is why “it is not lawful” means not merely that they may not be spoken, but that it is impossible to utter them. “Paul then came down again from above, not because he was unworthy to remain in the third heaven, but so that, after partaking of things beyond human experience, he might descend with honor, preach Christ, die for His sake, and receive the crown of martyrdom.” Paul came down again.

Not because he was unworthy, but so that he might preach Christ, undergo martyrdom, and receive the crown of martyrdom. “Let us pass over the remaining arguments, which were presented yesterday at the Sunday gathering; for intelligent hearers who are fellow disciples, a mere reminder is sufficient.” For those disciples who have understanding, what has been said is enough. And so, my dear friends, I believe that what has been said is also more than sufficient for us—for those who truly have eagerness and willingness. What the Word of God tells us is indeed more than sufficient for us to know the content of our faith and to conform our lives to it.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, εις την 24η παράγραφον της 14ης κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλου Ιεροσολύμων. Μέχρι τώρα έγινε ανάλυσις επί του μεγάλου θέματος της Αναστάσεως του Χριστού. Η Ανάσταση του Χριστού αποτελεί ένα γεγονός, αδιάσειστον γεγονός, το οποίον καθορίζεται τόσο από τους μάρτυρες όσον και από τους προφήτες. Έτσι λοιπόν οι μάρτυρες του γεγονότος και οι προφήτες δίνουν την μαρτυρία τους.

Πλέον η Ανάσταση του Χριστού, μέσα στην ιστορία, είναι αδιάσειστος. Δεν μπορεί κανείς να διασείσει την Ανάσταση του Χριστού. Πολλοί επεχείρησαν, αλλά δεν τα κατάφεραν. Στο τέλος, γρονθοκόπησαν επάνω σε καρφιά. Ο Παύλος αντεστράφη, είναι γιατί ανεστήθη ο Χριστός. Ο ίδιος θα πει αργότερα «Ουχί τον Κύριον ημών Ιησούν εώρακα;» και όταν θα απολογείται εις τον Φήστον και λοιπά, εις τον Ηρώδην τον Αγρίππαν, θα λέγει ακριβώς αυτό.

Ότι...

Πηγαίνοντας προς τη Δαμασκό, κάνει ολόκληρη περιγραφή: μου συνέβη τούτο και εκείνο, και ότι εγώ είδα τον Αναστάντα Ιησούν. Ο Παύλος λοιπόν, το φαινόμενον Παύλος, είναι ανερμήνευτον και ερμηνεύεται μόνο γιατί ο Χριστός ανέστη. Αυτό δεν πρέπει ποτέ να το ξεχνούμε. Συνεπώς, οι μάρτυρες πολλοί, αλλά η Ανάσταση σαφώς αποτελεί και ένα ποιητικό στοιχείο της σωτηρίας μας. Λέγει ο Νικόλαος Καβάσιλας ότι τα ποιητικά της σωτηρίας μας είναι στη Θεία Λειτουργία που ερμηνεύει.

Ποιητικά της σωτηρίας μας είναι αυτοί οι μεγάλοι σταθμοί του βίου του Χριστού. Είναι η ενανθρώπησις, είναι η σταύρωσις, η μεταμόρφωσις, η Ανάστασις και η Ανάληψη του Χριστού. Αυτά είναι τα ποιητικά της σωτηρίας μας. Θέλετε να το δείτε αυτό; Η Θεία Λειτουργία είναι μία επιτομή ολοκλήρου του Ευαγγελίου. Ψάξτε να δείτε, δεν υπάρχει πουθενά μέσα στη Λειτουργία ούτε υπαινιγμός εκφράσεως στο ότι ο Χριστός έκανε θαύματα. Ούτε υπαινιγμός εκφράσεως.

Τα θαύματα του Χριστού δεν είναι τα ποιητικά της σωτηρίας μας. Αλλά γίνεται όμως κατά κόρον, θα λέγαμε, αναφορά στα ποιητικά της σωτηρίας μας, που είναι ο Σταυρός, η Ανάστασις, η Ανάληψις. Αυτά αποτελούν το θεμέλιο της σωτηρίας μας.

Μετά από την Ανάσταση, που είναι το ποιητικό της σωτηρίας μας, κατά το «προσδοκώ ανάσταση νεκρών». Γιατί; Διότι ο Χριστός ανέστη. Γι' αυτό προσδοκώ ανάσταση νεκρών. Βλέπετε ότι θα αναστηθώ εγώ ο νεκρός, γιατί ανέστη ο Χριστός. Έτσι, μετά από την Ανάσταση, έρχεται ένα άλλο ποιητικό της σωτηρίας μας.

Είναι η Ανάληψη του Χριστού. Και σας λέγω ότι είναι ποιητικό της σωτηρίας μας, διότι, αν το προσέξαμε ποτέ, δεν είναι παρά άνοδος στον ουρανό. Μπορούσαμε να αναστηθούμε και να βρισκόμεθα εδώ εις την γην. Αλλά δεν θα μείνουμε εδώ εις την γην, αλλά και κατά θαυμαστόν τρόπον θα αναληφθούμε και εμείς εις τον ουρανόν. Αν το προσέξατε ποτέ, που το λέγει ο Απόστολος Παύλος εις την πρώτη του προς Θεσσαλονικείς επιστολή, ότι «αρπαγησόμεθα εν νεφέλαις εις αέρα εις απάντησιν του Κυρίου». Θα αρπαχθούμε, λέγει, εις αέρα. Δηλαδή σημαίνει, δεν θα είμεθα αθάνατοι στη γη.

Τότε θα προϋπαντήσουμε τον κατερχόμενον Χριστόν, που αποτελεί το άλλο εκείνο στοιχείο, που είναι ο Χριστός Κριτής, που θα ξανάρθει στον κόσμο. Θα κατέβει όμως ο Χριστός να μας παραλάβει. Μόνο που εκεί δεν είναι πλήρης η εικόνα, διότι ο Απόστολος Παύλος δεν ενδιαφέρεται διά τους αμαρτωλούς. Όταν γράφει την επιστολή του στους Θεσσαλονικείς, ομιλεί διά τους ευσεβείς. Γι' αυτό λέγει «εμείς οι περιλειπόμενοι», που θα ζούμε τότε, όσοι θα ζουν, θα αρπαχθούμε και ούτω καθεξής. Δηλαδή ότι για μας ο λόγος παρακάτω, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι...

οι αμαρτωλοί θα αγνοηθούν, με την έννοια ότι, να, θα μείνουν στη γη. Όχι, αγαπητοί, θα οδηγηθούν εις την κόλαση, αλλά δεν μας το λέει αυτό η Αγία Γραφή κατ' εκείνον τον τρόπο. Μόνο διά τους πιστούς λέγει ότι θα αρπαχθούμε στον αέρα εις απάντησιν του Κυρίου, δηλαδή ανάληψις. Δηλαδή, ό,τι κατηγορείται, δηλαδή αναφέρεται εις τον Χριστόν, αυτό κατηγορείται και εις τον πιστόν. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Δηλαδή θα πρέπει να καταλάβουμε ότι απέθανε ο Χριστός, θα πεθάνουμε κι εμείς. «Απόκειται τοις ανθρώποις άπαξ αποθανείν». Ανεστήθη ο Χριστός, θα αναστηθούμε κι εμείς. Ανελήφθη ο Χριστός, θα αναληφθούμε και εμείς.

Ο Χριστός στην Βασιλεία Του, θα πάμε κι εμείς. Γι' αυτό έγινε τέλειος άνθρωπος, για να μας ανοίξει το δρόμο όχι ως Θεός, αλλά ως άνθρωπος. Διότι εδώ τονίζεται η ανθρωπίνη φύσις του Χριστού, τονίζεται. Αυτή λοιπόν μας ανοίγει το δρόμο. Είναι ο νέος Αδάμ, ο οποίος μας οδηγεί στην Βασιλεία του Θεού, στο ακύμαντο λιμάνι της Βασιλείας του Θεού. Συνεπώς, και εδώ τώρα ο Άγιος Κύριλος, αφού ετελείωσε τα περί της Αναστάσεως του Κυρίου, έρχεται εις το θέμα της Αναλήψεως του Χριστού. Συνέβη όμως ένα περιστατικό, το οποίο...

Απετυπώθη μέσα εις τις κατηχήσεις. Ας το δούμε το περιστατικό αυτό. Ευτυχές μεν διά τους κατηχουμένους του τότε, δυστυχές όμως για μας. Θα το δείτε γιατί. Παράγραφος 24, ΚΔ: «Η μεν ακολουθία της διδασκαλίας της πίστεως προέτρεπεν ειπείν και τα περί της αναλήψεως· αλλ' η του Θεού Χάρις ωκονόμησε πληρέστατά σε ακούσαι κατά την ημετέραν ασθένειαν τη χθες ημέρα, κατά την Κυριακήν, κατ' οικονομίαν της Θείας Χάριτος, εν τη συνάξει της των αναγνωσμάτων ακολουθίας τα περί της εις ουρανούς ανόδου του Σωτήρος ημών περιεχούσης». Λέγει: Η συνέχεια της διδασκαλίας της πίστεως είχε σαν πρόγραμμά της, «προέτρεπεν ειπείν και τα περί της Αναλήψεως». Βεβαίως, ακολουθία είναι, συνέχεια, να μιλήσουμε μετά την Ανάσταση τα της Αναλήψεως. Αλλά όμως η Χάρις του Θεού έτσι τα έφερε τα πράγματα, ώστε κατά τη χθεσινή ημέρα, όση δύναμις υπήρχε σε εμάς, κατά την ασθενή μας δύναμη, λέει ο Άγιος Κύριλλος. Εχθές που ήταν Κυριακή, άρα σήμερα Δευτέρα. Τι σύμπτωσις! Εχθές Κυριακή, άρα σήμερα Δευτέρα που μιλάμε, ύστερα από, ξέρετε, ύστερα από χίλια εξακόσια χρόνια. Είναι έτσι χαρακτηριστικό.

Μια σύμπτωσις, ώστε να έχει οικονομήσει ο Θεός τα αναγνώσματα που είχαμε και που τα ερμηνεύαμε να αναφερθούν εις την Ανάληψη του Χριστού. Συνεπώς, τα είπαμε χθες. Ευτυχές μεν το πράγμα διά τους τότε κατηχουμένους, δυστυχές όμως για μας, που δεν θα μας πει πολλά πράγματα ο Άγιος Κύριλλος. Πριν όμως προχωρήσω, θα ήθελα να σχολιάσω αυτό το μικρό κομματάκι που σας διάβασα, για να σας δείξω κάποια σημεία, γιατί έστω και αυτά τα, θα λέγαμε, σημεία τα τεχνικά, ότι, να, χθες τα είπαμε, σήμερα δεν θα...

θα πούμε πολλά πράγματα και το καθεξής, και αυτά στους Αγίους πολλές φορές έχουν αξία. Ή, αν θέλετε, είναι σεβασμός στο κείμενο, ακόμη κι αν προέρχεται από τους αρχαίους Έλληνες, από ένα παλιό κείμενο. Σεβασμός είναι να δούμε πώς εσκέπτοντο και πώς εκινούντο οι άνθρωποι τότε. Οπότε, γι' αυτό δεν πρέπει να τα περνάμε τα πράγματα έτσι όπως είναι, αλλά μια ματιά σεβασμού να ρίχνουμε σε όλα αυτά. Τι λέγει εδώ; Ότι εχθές, Κυριακή, είχε γίνει σύναξις. Θα μας πει λίγο πιο κάτω ότι έγινε σε όλο το πλήθος των πιστών. Ήσαστε και εσείς οι κατηχούμενοι.

Ώστε λοιπόν έκανε κήρυγμα ο Άγιος Κύριλος την Κυριακή. Το κήρυγμα αφορούσε εις τους πιστούς. Με την ευκαιρία, βεβαίως, μπορούσαν να ακούσουν και οι κατηχούμενοι. Τη Δευτέρα πρέπει λοιπόν να ήταν ειδικά για τους κατηχουμένους. Αλλά και κάτι άλλο. Δεν μπορεί να ειπώθηκε ολόκληρη η Κατήχηση η δεκάτη τετάρτη σε ένα μόνο μάθημα, διότι πώς γίνεται τώρα εδώ μια διακοπή και λέει «χθες είχαμε πει αυτά», μιλώντας τώρα για την Ανάληψη; Πρέπει λοιπόν μία κατήχηση να ειπώθηκε σε διαφορετικά χρονικά κομμάτια. Βεβαίως, διότι τόσο μακρά κατήχηση, που κάθε μία είναι συνήθως, δεν μπορούσε να ειπωθεί σε ένα μάθημα.

Περίπτωση. Να σας πω ότι τις κατηχήσεις αυτές δεν τις έγραψε ο Άγιος Κύριλος, αλλά ταχυγράφοι. Δηλαδή φαίνεται, όπως λέγεται στην πατρολογία, φαίνεται ότι ίσως λίγο να τις κοίταξε ο Άγιος Κύριλος μετά, γραμμένες. Γι' αυτό διατηρούν μία ζωηρότητα του προφορικού λόγου οι κατηχήσεις αυτές. Δηλαδή, ο Άγιος Κύριλος μιλούσε και οι ταχυγράφοι έγραφαν. Καταλάβατε; Αλλά κάτι ακόμα. Κοιτάξτε πώς αποκαλεί τον χριστιανισμό: πίστη. «Η μεν ακολουθία της διδασκαλίας της πίστεως». Πίστη λέγεται.

Και οι χριστιανοί, ένα τους όνομα ήταν πιστοί, ο πιστός. Και αυτό έχει πολύ σημασία, γιατί δείχνει τον τρόπο με τον οποίο θα πλησιάσει κανείς τον χριστιανισμό. Είναι θεμελιώδους σημασίας το θέμα της πίστεως. Δεν προσεγγίζεις τον χριστιανισμό παρά με την πίστη. Ακόμα ένα άλλο σημείο. Λέγει «εν τη συνάξει της των αναγνωσμάτων ακολουθίας». Σημαίνει αγιογραφικά αναγνώσματα που εξηγούντο, ερμηνεύοντο σε συνέχειες. Είναι αυτό που κάνουμε εμείς με το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, που παίρνουμε ένα βιβλίο της Αγίας Γραφής, εξηγούμε κάτι, σταματούμε.

Πάλι προσεχώς θα συνεχίσουμε. Αυτή η μέθοδος είναι ακριβώς εκκλησιαστική. Θα ήθελα να σας την τονίσω για να την γνωρίζετε. Κάποτε αναζητούσα μέθοδον προσφοράς του Λόγου του Θεού. Μάλιστα, ακόμη δεν ήμουν κληρικός όταν αναζητούσα αυτή τη μέθοδον. Όταν, κάπου το 1957, λίγο εκεί, λίγο πιο μπροστά, άρχισε να εκδίδεται η Ελληνική Πατρολογία από ελληνικά τυπογραφεία, για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, για πρώτη φορά, και άρχισα να βλέπω τους πρώτους εκκλησιαστικούς συγγραφείς και Πατέρες που έγραφαν. Συγκεκριμένα τον Ωριγένη, που είναι ο όγδοος τόμος, δηλαδή ο αριθμός οκτώ.

Της Πατρολογίας, εκδόσεως ΒΕΠΕΣ, και είδα τον τρόπο με τον οποίο ανέλυε την Αγία Γραφή, συγκεκριμένα στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιον, έμεινα έκπληκτος. Είπα: να η μέθοδος! Είναι δε γνωστό ότι έχει επικρατήσει στα μετέπειτα χρόνια η μέθοδος λόγου. Τι είναι ο λόγος; Το να πάρω ένα θέμα, να ψάξω σε πολλά σημεία της Αγίας Γραφής και να απαρτίσω το θέμα μου. Αυτό λέγεται λόγος. Ο λόγος είναι παρμένος σαν μορφή από την ρητορική, θα λέγαμε, την εξωεκκλησιαστική, ο λόγος. Βέβαια, ως λόγος περιορίστηκαν συνήθως μόνο τα εγκώμια.

Να εγκωμιάσουμε μια εορτή, έναν Άγιο κτλ. Κάνουμε ένα λόγο, αλλά οι λόγοι διατηρούν, έχουν ένα στόμφο, έχουν πολλούς ρητορισμούς και δεν είναι παρά ένας πανηγυρισμός, δηλαδή έχει διδακτικό χαρακτήρα πανηγυρικό. Δεν έχει χαρακτήρα μαθητικό, χαρακτήρα που να μαθητεύσωμεν, που να μάθωμεν, ενώ ο σωστός χαρακτήρ προσφοράς του Λόγου του Θεού είναι αυτός. Θα πάρουμε το Λόγο του Θεού φράση-φράση, λέξη-λέξη, θα προχωρούμε στα Ιερά Κείμενα. Ο Ιερός Χρυσόστομος και άλλοι Πατέρες έχουν δουλέψει έτσι.

Αυτό και έχουμε... λέγαμε, υπομνήματα στην Αγία Γραφή, και την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, που έχουν διασωθεί και μας δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να γίνεται η ερμηνευτική εργασία πάνω στην Αγία Γραφή για λόγους ποιμαντικούς. Θα μου πείτε: τι σημασία έχουν αυτά που σας λέγω εγώ; Πρώτον, για να συνειδητοποιήσετε την εργασία που γίνεται, ότι είναι καθαρά εκκλησιαστική, και δεύτερον, να μελετάτε κι εσείς κατά παρόμοιον τρόπο. Σπίτι σας να μελετάτε κατά παρόμοιον τρόπο. Δηλαδή, να πάρουμε το Λόγο του Θεού και να πιάνουμε λέξη-λέξη και να μην περνιόμαστε από εδώ και από εκεί, αλλά...

να βασανίζουμε το κείμενο, θα γίνουμε βασανισταί του κειμένου, για να μας παραδοθεί. Η Σοφία αγαπά και θέλει να βασανιστεί, το λέει στη Σοφία Σειράχ, βασανίζει και βασανίζεται. Δηλαδή βάζει τον άνθρωπο να βασανιστεί, για να βασανίσει το κείμενο, για να του παραδοθεί η Σοφία. Αυτό είναι πολύ σπουδαίο. Αυτά τα λίγα θα σχολιάσω από αυτά που σας διάβασα και συνεχίζομε. «Ελέγετο δε τα λεγόμενα, μάλιστα μεν διά πάντας και διά το των πιστών ομού πλήθος, εξαιρέτως δε διά σε». Για όλους ελέγοντο αυτά, αλλά όλως ιδιαιτέρως ελέγοντο για σένα τον κατηχούμενον.

«Ζητείται δε η προσοχή σου των λεγομένων και νυν ζητείται», να γίνει γνωστό κατά πόσο πρόσεχες σε εκείνα τα οποία εγώ έλεγα, λέει ο Άγιος Κύριλος. Ζητείται κατά πόσο πρόσεχες. Κοιμόσουν; Πρόσεχες; Εδώ είναι τώρα το ζητούμενο. Αλήθεια, υπάρχει κάτι το οποίο δεν υπάρχει πια σε εμάς, στους χριστιανούς. Όταν η Εκκλησία δίδασκε, εξήταζε κιόλας κατά πόσο έμαθες, όπως ένα σχολείο.

Τότε ο Επίσκοπος, μετά από τη δουλειά που έκανε ο κατηχητής στους κατηχουμένους, ερωτούσε: πες μου εσύ αυτό, πες μου εσύ εκείνο. Και αν κανείς δεν γνώριζε την κατήχηση, ανεβάλλετο η βάπτισή του διά την προσεχήν περίπτωση. Δηλαδή, αν ήτανε Χριστούγεννα, όπως τώρα μπαίνουμε στα Χριστούγεννα, και θα είχαμε την βάπτιση των πιστών: «Α, δεν τα ξέρεις καλά, θα τα μάθεις. Λοιπόν, αναβάλλεται η βάπτισή σου για το Πάσχα». Βλέπετε, παρακαλώ; Σήμερα όμως δεν εξετάζουμε τίποτα. Αν έπρεπε να δώσουμε μια κόλλα χαρτί και ένα μολύβι και να πούμε «γράψτε», σας φαίνεται περίεργο.

Το κάνουν οι χιλιασταί, αγαπητοί μου. Το ξέρετε πως το κάνουν οι χιλιασταί αυτό; Γιατί ξέρουν ότι μόνο με τον τρόπον αυτόν κανείς μαθαίνει. Όχι ακαδημαϊκά, αλλά μαθητικά. Η Αρχαία Εκκλησία εδίωξε τον ακαδημαϊσμό για την μαθητεία. Και οι χιλιασταί έχουν λόγους να ενδιαφέρονται. Ξέρετε, κλέψαν από την Αρχαία Εκκλησία την μέθοδον. Τι; Την μαθητεία. Ξέρετε, αν έχετε δει χιλιαστικό βιβλίο, από κάτω, σε κάθε σελίδα, έχει κάποιες ερωτήσεις. Και οι ερωτήσεις αναφέρονται στη σελίδα που διάβασες. Έχει αριθμούς. Σου λέει, πότε...

εκτίστηκε ο Ναός του Σολομώντος; Σου βάζει όμως δίπλα, ας πούμε, έχει τον αριθμό τρία μέσα στο κείμενο, βάζει το τρία και σου λέει εκεί «Πότε εκτίστηκε ο Ναός του Σολομώντος;». Τι σε κάνει; Σε κάνει να ανατρέχεις από τις ερωτήσεις στο κείμενο, για να συνειδητοποιήσεις και να μην περνάς έτσι στα γρήγορα εκείνο που διαβάζεις και να το μάθεις. Αυτό το έχουνε ως μέθοδο οι χιλιασταί. Γι' αυτό οι χιλιασταί, αγράμματοι άνθρωποι, αυτοί που παρασύρονται από τους Ορθοδόξους χριστιανούς μας, αυτά που μάθανε τουλάχιστον τα ξέρουν απ' έξω κι ανακατωτά. Δεν είναι κρίμα εμείς να ακούμε τόσο σπουδαία πράγματα, και να είναι Ορθόδοξα και σωστά, και να περνάνε, να σκορπίζουν, να χάνονται; Δεν είναι κρίμα;

Θα λέγατε, δεν θα το κάνω, αλλά που λέει ο λόγος, εάν έχουμε εδώ χαρτί και μολύβι... Είναι μερικοί που σημειώνουν. Να, εκείνο το παιδάκι με τα γυαλάκια, πόσο χρονών είσαι; Εντάξει, πηγαίνει Δευτέρα Δημοτικού και γράφει σημειώσεις. Τώρα θα μου πείτε, τι γράφουν; Ε, λοιπόν, είμαι έτοιμος να σας δώσω σημειώσεις μικρών παιδιών που κρατιούνται εδώ, εδώ, εδώ κρατιούνται, επάνω στις ομιλίες. Θα μείνετε έκπληκτοι πώς επισημαίνουν κύρια σημεία των όσων ακούνε. Γι' αυτό εγώ δεν διώχνω τα παιδιά από τις ομιλίες, γιατί φοβάμαι ότι τελικά μόνο αυτά θα είναι ωφελημένα, χωρίς να θέλω βέβαια να προσβάλλω τους μεγάλους. Αλλά οι μεγάλοι δεν μάθαμε να κρατάμε ούτε...

την Αγία Γραφή στα χέρια μας, τουλάχιστον να παρακολουθούμε το κείμενο από εκεί. Και προχωρούμε. «Είδας γαρ ότι η ακολουθία της πίστεως διδάσκει σε πιστεύειν εις τον Αναστάντα τη τρίτη ημέρα και ανελθόντα εις τους ουρανούς και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός». Ότι η συνέχεια, η ακολουθία, η συνέχεια της πίστεως μας διδάσκει και ότι πρέπει να πιστεύουμε ότι ο Χριστός ανεστήθη και ανελήφθη εις τους Ουρανούς. «Μάλιστα μεν ουν μνημονεύειν σε νομίζω της εξηγήσεως». Πρέπει να σου θυμίσω την ερμηνεία. «Πλην εν παραδρομή και νυν υπομνησθήση των ειρημένων». Αλλά εν τούτοις, εν παρόδω θα λέγαμε,

θα σου υπενθυμίσω εκείνα που ειπώθηκαν. Πότε; Εχθές. Γι' αυτό σας είπα, γίνεται μία πολύ σύντομη ανασκόπηση της ομιλίας που έκανε ο Άγιος Κύριλος την προηγουμένη ημέρα, που εμείς δεν έχουμε μία πλήρη εικόνα των όσων είπε. «Μνημόνευε ότι και θείαι δυνάμεις...» Συγγνώμη, συγγνώμη. «Μνημόνευε του γεγραμμένου σαφώς εν ψαλμοίς· ανέβη ο Θεός εν αλαλαγμώ». Είναι ο 46ος ψαλμός, στίχος 6. Να θυμάσαι, είναι γεγραμμένο, ότι ο Θεός ανέβηκε με αλαλαγμό. Ποιοι αλαλάζουν; Οι άγγελοι. Το λέγει: «Μνημόνευε ότι και θείαι δυνάμεις έλεγον προς αλλήλας», μεταξύ τους οι άγγελοι, «Άρατε πύλας, οι άρχοντες, υμών». Ψαλμός 23, 7. Σηκώστε τις πόρτες, οι άρχοντές σας. Γιατί; Για να περάσει ο Κύριος της Δόξης. Ποιος είναι, λέει, ο Κύριος της Δόξης; Είναι ένας ωραίος διάλογος, ο οποίος διαμείβεται μεταξύ των αγγέλων, για να δειχθεί εδώ η Ανάληψη του Χριστού. «Μνημόνευε και του ψαλμού του λέγοντος· ανέβη εις ύψος, ηχμαλώτευσεν αιχμαλωσίαν». Είναι ο 67ος ψαλμός, στίχος 19. Ένα πλούσιο χωρίον αυτό. Ποιο είναι το ύψος; Καταρχάς είναι του Σταυρού το ύψος.

Κατόπιν, ποια είναι η αιχμαλωσία; Αιχμαλώτισε τον σατανά. Μετά, ένα δεύτερον ύψος είναι ο ουρανός, που ανήλθε ο Χριστός και δίδει τα δώρα Του εις τους ανθρώπους. «Έδωκε δόματα τοις ανθρώποις», λέγει. Είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. «Μνημόνευε του Προφήτου του ειπόντος». Ακούστε εδώ τι λέγει ο Αμώς. Είναι ένα καταπληκτικό χωρίο, 9, 6 στον Αμώς: «Ο οικοδομών εις τον ουρανόν την ανάβασιν αυτού». Γιατί λέγει «ο οικοδομών»;

Περίεργο. Λέγει «ο ποιών τους αγγέλους αυτού πνεύματα» και τα λοιπά, «και τους λειτουργούς αυτού πυρός φλόγα». «Ο ποιών» θα πει «ο κατασκευάζων». Σημαίνει, λοιπόν, ότι οι άγγελοι είναι κτίσματα. Εδώ λέγει: αυτός που οικοδόμησε, έκτισε εις τον ουρανόν την ανάβασή του. Είναι γνωστό ότι ό,τι υπάρχει στη Θεότητα είναι άκτιστον. Ο Θεός είναι άκτιστος. Ο Πατήρ άκτιστος, ο Υιός άκτιστος. Η γέννησις του Υιού είναι άκτιστος, το Πνεύμα το Άγιο είναι άκτιστον, η Θεία Δόξα, οι Θείες Ενέργειες είναι άκτιστες. Δεν είναι τίποτα που ο Θεός το δημιουργεί

έξω από τον εαυτόν Του. Ό,τι, λοιπόν, είναι μέσα στον εαυτόν Του είναι Θεότης. Γιατί λέγει εδώ «εκείνος που οικοδομεί την ανάβασή του στον ουρανό»; Γιατί απλούστατα πρόκειται περί του ανθρωπίνου σώματος. Είναι πολύ ωραίο, που δείχνει ότι δεν ανελήφθη ο Θεός ως Θεός, αφού ο Λόγος είναι πανταχού παρών, αλλά ανελήφθη η ανθρωπίνη φύσις του Θεού Λόγου, μετά της οποίας φύσεως ενώθη ο Θείος Λόγος. Είδατε ακρίβεια προφήτου; «Ο οικοδομών» και τα λοιπά, «όσα είρητο χθες δι' αυτάς των Ιουδαίων αντιλογίας». Προφανώς, λοιπόν,

είχε μιλήσει ο Άγιος Κύριλος. Και εισερχόμεθα, αγαπητοί, στην 25η παράγραφον. Εδώ τώρα θα πει μερικά ο Άγιος Κύριλος που αφορούν στην Ανάληψη του Χριστού. «Όταν γαρ, όσον δύνανται, τινές του Σωτήρος ανάβασιν αντιλέγωσιν, μνημόνευε τον περί της μεταθέσεως του Αβακούμ ειρημένον. Ει γαρ ο Αβακούμ υπό αγγέλου μετετέθη, βασταχθείς από της κόμης της κεφαλής αυτού, πολύ μάλλον ο και προφητών και αγγέλων Δεσπότης, εξ όρους Ελαιών νεφέλη επιβάς, οικεία δυνάμει ποιήσεται την εις ουρανούς άνοδον». Δυνατότερος είναι. Πολύ ωραία!

Το εξής: αντιλέγουν οι Ιουδαίοι, πώς ανελήφθη στον Ουρανό; Ίσως θα αντέλεγε και ο ορθολογισμός πολλών φιλοσοφούντων και αυτού του Πλάτωνος, παρότι πιστεύω ότι, αν ζούσε ο Πλάτων στην εποχή του Χριστού, θα πίστευε πρώτος. Ο Σωκράτης θα πίστευε πρώτος. Αλλά, εν τούτη περιπτώσει, αν πάρουμε την πλατωνική θεωρία, φιλοσοφία, είναι αδύνατο να ανεβεί η ύλη στον ουρανό. Πώς είναι δυνατόν να ανεβεί ανθρώπινο σώμα, όταν εις τους χώρους του ουρανού υπάρχουν τα καθαρά πνεύματα; Αλλά και η επιστήμη θα μπορούσε να πει, μέχρι πρώτινος. Τώρα δεν το λέει.

Θα μπορούσε ο άνθρωπος, υπερνικώντας τη βαρύτητα, την έλξη της γης, να ανεβεί προς τα πάνω; Τώρα δεν το λέει, όμως. Η επιστήμη, πρώτα πρώτα η σύγχρονη επιστήμη, έμαθε να ταπεινώνεται και τίποτα να μην αποκλείει. Τον περασμένο αιώνα απέκλειε πολλά και την έπαθε. Η επιστήμη, όταν αποκλείει, σημαίνει ότι δεν έχει τη δυνατότητα να ξαναερευνήσει ένα θέμα. Άρα, μέσα στην πολλαπλότητα της ερεύνης, βρίσκει καινούργια πράγματα. Αυτό είναι όρος για να έχει κανείς επιστημονική νοοτροπία. Δεν μπορείς να γίνεις επιστήμων, να σκέπτεσαι δηλαδή επιστημονικά,

αν αποκλείεις πάντα κάτι. Και αν το αποκλείσεις για μια στιγμή, γιατί δεν σε εξυπηρετεί, γιατί δεν ξέρω τι, το βάζεις στην άκρη, δεν το απορρίπτεις και κάποια στιγμή ξαναγυρίζεις να το ξανακοιτάξεις. Ξέρετε πόσες φορές η επιστήμη ξαναγύρισε στα σκουπίδια της;

Ο μάστορας πετάει βίδες, βιδάκια; Τι; Δεν πετάει βίδες, βιδάκια. Ο καλός ο μάστορας, κάτω από τον πάγκο, έχει κάποια κουτιά και βάζει αυτά που θα πετούσε. Και πόσες φορές —ρωτήστε μάστορες, θα σας το πουν, έχω και ιδίαν αντίληψιν πράγματος, το έκανα και εγώ αυτό— θα σας πουν πόσες φορές ανατρέχουν σ' αυτά τα σκουπίδια για να βρουν κάποια βίδα και κάποιο βιδάκι που τους χρειάζεται. Έτσι και η επιστήμη δεν πετάει τίποτε. Ξαναγυρίζει, ξαναερευνά. Αυτό θα πει αληθινή νοοτροπία επιστημονική. Τι θα έλεγε, λοιπόν, η επιστήμη πριν από κάποια χρόνια, πριν έρθει το αεροπλάνο, ο πύραυλος, το αερόστατο;

Μπορούσε, άραγε, ένα ανθρώπινο σώμα, χωρίς άλλη βοήθεια, να ανεβαίνει προς τα πάνω; Κι όμως, αγαπητοί, λέει ο Άγιος Κύριλος, ερεύνησε τη Γραφή, να δεις ότι υπάρχουν και παρόμοιες περιπτώσεις. Σε ποιον θα μιλήσεις; Θα μιλήσεις σε Ιουδαίον. Λοιπόν, τι θα χρησιμοποιήσεις;

Αγία Γραφή. Θα τον αποστομώσεις από την Αγία Γραφή. Βέβαια, και εμείς δεν έχουμε ανάγκη να χρησιμοποιήσουμε ούτε την επιστήμη ούτε τη φιλοσοφία. Δεν μας χρειάζονται για μια στιγμή, αλλά θα ανατρέχουμε στην Αγία Γραφή. Αποτελεί μοναδικότητα η Ανάληψη του Χριστού;

Συνεπώς, να πούμε για μια στιγμή ότι αυτό είναι αδύνατον; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι στον Θεό δεν είναι τίποτε αδύνατον και να αποτελούσε μοναδικότητα. Πάλι δεν θα το λέγαμε αυτό, πόσο περισσότερο που δεν αποτελεί μοναδικότητα. Και εδώ τώρα ο Άγιος Κύριλος αναφέρει ένα περιστατικό, το οποίο με δύο λόγια θα σας το διηγηθώ. Είναι στο βιβλίο του Δανιήλ, στο κεφάλαιο «Βήλ». Είναι γνωστό ότι ο Δανιήλ, ως αιχμάλωτος Ιουδαίος στη Βαβυλώνα, αφού βεβαίως υπέδειξε εις τον βασιλέα ότι ο Βήλ, ένα φίδι, δεν είναι Θεός, και το εθανάτωσε, μόνο γιατί του έδωσε να φάει κάτι μικρά κομματάκια φτιαγμένα από πίσσα, πάχος και τρίχες. Είδες; Έφαγε το φίδι αυτά και έσκασε. Και λέει στον βασιλέα: «Είδες εδώ;»

Λατρεύετε κάτι που είναι... κάτι που μπορεί να πεθαίνει, να σκάζει. Θύμωσαν πολύ οι Βαβυλώνιοι, διότι είχε προηγηθεί ένα άλλο, με τον ναό εκείνο, που μπαίναν οι ιερείς και τρώγανε τα φαγητά εις τον πολιούχον της Βαβυλώνας κλπ. και λοιπά. Και θύμωσαν πολύ με τον Δανιήλ οι Βαβυλώνιοι και απείλησαν τη ζωή του βασιλέως, εάν δεν τον φονεύσει τον Δανιήλ. Ένας συνήθης τρόπος τότε, για να χορταίνουν και τα λιοντάρια, διότι ήταν ένας λάκκος με επτά λιοντάρια και ρίχναν κάθε μέρα δύο ανθρώπους, ανθρώπινα σώματα, και δύο πρόβατα. Σκεφτείτε, φοβερό πράγμα.

Άρπαξαν αυτοί τον Δανιήλ και τον πέταξαν μέσα στον λάκκο των λεόντων. Να το θαύμα! Μάλιστα είχαν αφήσει τους λέοντες νηστικούς. Οι λέοντες δεν πείραξαν τον Δανιήλ. Έμεινε μέσα έξι μέρες εις τον λάκκο, έξι μέρες. Οι λέοντες, καταπεινασμένοι, δεν πειράζουν τον Δανιήλ. Στην Ιουδαία —πόσο, αλήθεια, απέχει η Ιουδαία από τη Βαβυλώνα;— πάρτε και μία ευθεία, γιατί περί ευθείας ο λόγος. Πού είναι η Ιερουσαλήμ, πού είναι η Βαβυλώνα, εκεί στη Μεσοποταμία, στο σημερινό Ιράκ, κάπου εκεί κοντά στον Περσικό Κόλπο.

Μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα, αν δεν κάνω λάθος, είναι περί τα... επτακόσια με οκτακόσια χιλιόμετρα, αν δεν κάνω λάθος. Ένας άνθρωπος, ονόματι Αβακούμ —δεν είναι ο προφήτης Αβακούμ, προσέξτε— απλώς ένας άνθρωπος. Λέγεται προφήτης, αλλά δεν είναι ο προφήτης ο γνωστός από τους δώδεκα Ελάσσονες Προφήτες. Αυτός είχε χωράφια και ήταν η εποχή του θερισμού και είχε εργάτες. Τότε έπρεπε να τους πάει φαγητό το μεσημέρι. Έψησε φαΐ, ζύμωσε, πήρε και τα ψωμιά, τα φορτώθηκε και πηγαίνει τώρα για τα χωράφια του, να δώσει στους εργάτες να φάνε. Στον δρόμο συναντάει κάποιον.

Του λέγει: «Πού πηγαίνεις;» Λέει: «Πηγαίνω στο χωράφι, για τους εργάτες». «Όχι, μην πας το φαΐ στους εργάτες. Θα το πας στη Βαβυλώνα, εις τον λάκκο των λεόντων, που είναι εκεί ο Δανιήλ». Λέει αυτός: «Ποτέ μου δεν πήγα στη Βαβυλώνα, ούτε λάκκο γνωρίζω λεόντων, ούτε τον Δανιήλ γνωρίζω». Και πριν καλά καλά τελειώσει τον λόγο του ο Αβακούμ —ήταν άγγελος— τον άρπαξε από τα μαλλιά, από εδώ μπροστά, ο άγγελος, φορτωμένος αυτός με τα πράγματα. Τον αρπάζει από εδώ. Ακαρεί τον μετέφερε πάνω από τον λάκκο των λεόντων. Ακούστε! Ακαρεί! Ακαριαίο!

Τον έφερε εκεί, μετά ροίζου. Ροίζος θα πει θόρυβος. Τον φέρνει, λοιπόν, επάνω από τον λάκκο των λεόντων και τότε ο Αβακούμ φωνάζει: «Δανιήλ!» Κι άκουσε άνθρωπο μέσα να φωνάζει και του ρίχνει από πάνω, από τον λάκκο, τα ψωμιά και το φαΐ. Ο Δανιήλ εδόξασε τον Θεό, διότι του έστειλε φαγητό και ψωμί. Την άλλη μέρα επήγε ο βασιλιάς να θρηνήσει τον φίλο του, τον Δανιήλ, τον σπουδαίο σύμβουλό του, και από πάνω λέγει: «Αχ, Δανιήλ, Δανιήλ!» Και φωνάζει από κάτω ο Δανιήλ:

«Ε, βασιλιά, ζω!» Τότε τον έβγαλε από τον λάκκο. Είπε ότι είναι αληθινός ο Θεός του Δανιήλ και έριξε εκείνους που τον συκοφάντησαν, τον κατηγόρησαν μάλλον. Και οι λέοντες, αγαπητοί μου, τους άρπαξαν στον αέρα και τους σπάραξαν τους άλλους. Το ένα αυτό. Το άλλο: γιατί πήρε ο άγγελος αυτόν που πήγαινε στο χωράφι; Για να πιστοποιηθεί το θαύμα. Ίσως πει κάποιος: «Έμειναν νηστικοί οι άνθρωποι εκεί». Μα αυτό είναι το σπουδαίο, για να πιστοποιηθεί το θαύμα. Και τον έφερε πίσω ο άγγελος στο ίδιο σημείο. Προφανώς θα πήγε με άδεια χέρια στο χωράφι και ασφαλώς θα πήγε και λίγο καθυστερημένα.

Θα... είπε εις τους εργάτες εκεί το περιστατικό, πώς αυτός πετάχτηκε, δηλαδή μεταφέρθηκε δια του αέρος τόσο γρήγορα. Έχουμε, λοιπόν, ένα προηγούμενο για την Ανάληψη του Χριστού. Διότι ο Χριστός, προσέξτε αυτό, δεν είναι κάπου στο σύμπαν, αλλά είναι στη Βασιλεία Του. Και η Βασιλεία του Θεού δεν είναι μέσα στο σύμπαν. Κάνετε μια απόπειρα να διέλθετε το σύμπαν. Ξέρετε ότι από τη μια άκρη στην άλλη χρειαζόμαστε 20 δισεκατομμύρια έτη φωτός, να τρέχεις με την ταχύτητα του φωτός,

την ταχύτητα του φωτός, 300 εκατομμύρια μέτρα το δευτερόλεπτο. Εκατομμύρια χιλιόμετρα; Όχι, 300.000 χιλιόμετρα. Καλά το είπα, 300 εκατομμύρια μέτρα το δευτερόλεπτο. Και να κάνεις 20 δισεκατομμύρια χρόνια. Ο Χριστός ακαρεί έφτασε στη Βασιλεία Του. Ξέρετε μόνο πού καθυστέρησε; Όταν ανέβαινε σιγά σιγά στην ακτίνα οράσεως των μαθητών, για να Τον απολαμβάνουν και να βεβαιώνουν την άνοδό Του. Εκεί ανήρχετο σιγά σιγά, σιγά σιγά.

Όμως πια δεν Τον έβλεπαν και οι άγγελοι τούς είπαν, στους μαθητές: «Τι σταθήκατε να βλέπετε;» Ο Κύριος ακαρεί βρέθηκε στη Βασιλεία Του. Πώς πέρασε το σύμπαν αυτό, το υλικό σύμπαν, με την ανθρωπίνη Του φύση; Και είναι άλλο περιστατικό. Δεν το γράφει ο Άγιος Κύριλος. Θα σας το πω όμως εγώ. Γιατί; Τι λέει παρακάτω; Ξέρετε τι λέει; Λέει: «Και τα μεν όμοια μνημόνευε των θαυμάτων». Να μνημονεύεις, να αναφέρεις τα όμοια θαύματα. Γι' αυτό, λοιπόν, δεν το αναφέρει, απλώς κάνει υπαινιγμό. Είναι ο Φίλιππος ο Διάκονος. Στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων —Καινή Διαθήκη τώρα— συνέβη το εξής. Λέγει το Πνεύμα το Άγιον εις τον Φίλιππον τον Διάκονον, έναν από τους επτά Διακόνους, αυτός που είχε τα τέσσερα κορίτσια που παρθενεύαν,

Περασμένη Κυριακή. Στην ανάλυση των Πράξεων, «σήκω, πήγαινε κατὰ μεσημβρίαν», λέει, προς Νότον, εκεί προς τη Γάζα. Εκεί ο δρόμος ήταν έρημος, δηλαδή ψυχή δεν φαινόταν, επαρχιακός δρόμος, ψυχή. Αναρωτιέται ο Φίλιππος: «Γιατί μου είπε το Πνεύμα του Θεού να έρθω εδώ;» Όταν όμως σκεφτόταν έτσι, βλέπει να έρχεται από πίσω του ένα αμάξι, αρχοντικό αμάξι, με τον γνωστό εκείνον Αιθίοπα, Αιθίοπα, της βασίλισσας της Αιθιοπίας, την Κανδάκη, ό,τι θα λέγαμε Φαραώ σήμερα. Γενική ονομασία, δεν είναι το όνομά της.

Ήταν κάπου εκεί στην Αιθιοπία και ήρθε. Πήγε να περάσει μπροστά του το άρμα, δηλαδή η καρότσα αυτή, και λέει το Πνεύμα το Άγιον εις τον Φίλιππον: «Προσκολλήθητι». Ο Στέφανος λοιπόν, ο Φίλιππος, πήγε και γαντζώθηκε επάνω. Βλέπει τον Αιθίοπα αυτόν να μελετάει τον Ησαΐα. Ήταν προσήλυτος. Και του είπε το γνωστό εκείνο: «Γινώσκεις ἃ ἀναγινώσκεις;» Γυρίζει αυτός να δει. Λέει: «Πώς θα το εγνώριζα αυτό, εάν κάποιος δεν με βοηθούσε;» Του υπέδειξε λοιπόν τα περί του Ιησού Χριστού και τον εβάπτισε. «Τι με εμποδίζει», λέει, «να βαπτιστώ;» «Τίποτα δεν σε εμποδίζει, αν πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο Ιησούς

ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, τίποτα δεν σε εμποδίζει». Έχουμε μάλιστα μια υποτυπώδη ομολογία πίστεως, ένα σύμβολο πίστεως υποτυπώδες. Μετά έγινε πιο πλουσιότερο, διότι μπήκαν οι αιρέσεις. Και τότε κατέβηκαν εκεί, σε ένα σημείο του δρόμου, είχε λίγο νερό, και τον εβάπτισε εκεί, τον ευνούχο αυτόν. Και τότε ο Φίλιππος αρπάχθηκε από το Πνεύμα του Θεού, κατά τον ίδιο τρόπο που αρπάχθηκε ο Αβακούμ, εκείνος που πήγαινε στη Βαβυλώνα, και τον έφερε εκεί κάπου στη Γάζα, στην Τύρο, κάπου εκεί, δεν θυμάμαι. Και ο ευνούχος, λέει, δεν ξαναείδε τον Φίλιππο. Ξαφνικά έφυγε από μπροστά του. Χάθηκε!

Εκεί που αρπάχθηκε και πήγε τόσο μακριά, τον πήγε το Πνεύμα το Άγιον. Από εκεί συνέχιζε την ιερά αποστολή του ο διάκονος Φίλιππος. Να λοιπόν και ένα άλλο, θα πω, Αναλήψεως, αλλά ας προχωρήσουμε. «Καὶ τὰ μὲν ὅμοια μνημόνευε τῶν θαυμάτων· τὴν δὲ ὑπεροχὴν τήρει τῷ Δεσπότῃ τῶν θαυματοποιῶν». Ό,τι να αναφέρεις ασφαλώς είναι σπουδαίο, αλλά την υπεροχή όμως στην Ανάληψή Του την έχει πάντοτε ο Χριστός. «Οἱ μὲν γὰρ βαστάζονται, ὁ δὲ βαστάζει τὰ πάντα». Τι ωραίο αυτό! Όλοι βαστάζονται από το Πνεύμα του Θεού, από τον άγγελο.

Ο Κύριος όμως βαστάζει τα πάντα και δεν βαστάζεται από κανέναν. «Μνημόνευε ὅτι Ἐνὼχ μετετέθη, ἀλλ᾽ Ἰησοῦς ἀνῆλθεν». Ωραία! Να θυμάσαι ότι ο Ενώχ μετετέθη. Θυμηθείτε την Παλαιά Διαθήκη: «Εὐηρέστησε», λέγει, «τῷ Θεῷ καὶ οὐχ εὑρίσκετο, διότι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός». Μετετέθη λοιπόν ο Ενώχ, ναι, αλλά πού πήγε, πού μετετέθη; Θα λέγαμε ό,τι φαίνεται συνέβη με τον προφήτη Ηλία, κάπου στον ουρανό. Δεν λέγαμε όμως πιο πολλά, διότι θα μας τα πει πιο κάτω ο Άγιος Κύριλλος, για τον προφήτη Ηλία τουλάχιστον. Ενώ ο Κύριος δεν μετετέθη, αλλά ανήλθεν.

Ανέβηκε, δηλαδή πέρασε το σύμπαν και πήγε εις τη Βασιλεία Του. «Μνημόνευε τὸν περὶ Ἠλίαν τῶν χθὲς εἰρημένων», αυτά που λέγαμε χθες για τον Ηλία. Τι κρίμα να ξέραμε τι είχε πει ο Άγιος Κύριλλος! Τι ανέφερε για τον Ηλία; «Ὅτι Ἠλίας μὲν ἐν ἅρματι πυρὸς ἀνελήφθη· Χριστοῦ δὲ τὸ ἅρμα μυριοπλάσιον, χιλιάδες εὐθηνούντων». «Ἐπὶ ἅρματος», λέγει, «ἡρπάγη». Αλλά ο Χριστός, μυριάδες φορές παραπάνω από άρμα, διότι οι άγγελοι Τον συνοδεύουν και Τον επευφημούν. Και ότι μάλιστα αυτό που σας λέγω είναι Ψαλμός 67, 18. Είναι προφητικό.

ότι οι Ιλίες με έναν Ελλήφθη προς Ανατολάς του Ιορδάνου, Χριστός δε προς Ανατολάς του Χυμάρου Κέδρον ανήλθεν και ότι εκείνος ως εις τον Ουρανόν, Ιησούς δε εις τον Ουρανόν. Δύο φορές αγαπητοί μου αναφέρει δια των προφήτων Ιλίας το Δέλτα Βασιλεών «Ανήλθεν», προσέξτε, «ὡς εἰς τὸν οὐρανόν», δηλαδή κάπου στον ουρανό. Ποιον ουρανό; Θα μας το πει λίγο πιο κάτω ο Άγιος Κύριλλος. Αλλά ο Χριστός, λέγει, ανήλθε όχι «ὡς εἰς οὐρανόν», αλλά «εἰς τὸν οὐρανόν». Ανήλθε εις τη Βασιλεία Του. «Καὶ ὅτι ἐκεῖνος μὲν εἶπε· Δοθήσεταί σοι διπλᾶ ἐν πνεύματι τῷ ἁγίῳ». Μαθητή. Ξέρετε, ο Ελισσαίος τον παρεκάλεσε να πάρει διπλήν τη μερίδα της προφητείας και των χαρισμάτων. Και του λέει: «Αν δεις την ανάληψή μου» — υπήρχε περίπτωση να μην δει την ανάληψή του — «και αν», λέγει, «πάρεις τη μηλωτή μου». Και ανερχόμενον τον προφήτη και την ανάληψή του είδε ο Ελισσαίος και τη μηλωτή πήρε. Δεν τη χρειαζότανε πια τη μηλωτή, μια προβιά, δερμάτινος χιτών. Δεν το χρειαζότανε πια αυτό και τότε πήρε το προφητικό χάρισμα. Δεν είναι εδώ τώρα ώρα να σας πω τι σημαίνει διπλό, έχει σημασία. «Καὶ ὅτι ἐκεῖνος μὲν εἶπε· Δοθήσεταί σοι διπλᾶ ἐν πνεύματι τῷ ἁγίῳ». Μαθητή. «Χριστὸς δὲ τοσαύτην παρέσχε τοῖς ἰδίοις μαθηταῖς ἀπόλαυσιν χάριτος τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὥστε μὴ μόνον αὐτοὺς ἔχειν ἐν αὑτοῖς,

ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτῶν τῆς κοινωνίας αὐτοῦ μεταδιδόναι τοῖς πιστεύουσιν». Αλλά εδώ δεν χρειάστηκε ο Χριστός να δώσει, να δώσει καμιά μηλωτή για να πάρουν κάποιο χάρισμα οι μαθηταί Του. Έδωσε τόσο πλούσιο το Πνεύμα το Άγιον. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και οι μαθητές, διά της χειροτονίας, να παρέχουν τα δώρα του Αγίου Πνεύματος εις τους διαδόχους των. Η υπεροχή του Χριστού έναντι του Ηλία. 26η παράγραφος. «Καὶ ὅταν οὕτω πρὸς Ἰουδαίους παλαίσῃς, ὅταν ἐξ ὁμοιότητος νικήσῃς», όταν δηλαδή έρθεις να παλέψεις με όμοια επιχειρήματα και παραδείγματα προς τους Ιουδαίους παρόμοια, ώστε να τους αποστομώσεις, «τότε ἐλθὲ λοιπὸν ἐπὶ τὴν ὑπεροχὴν τῆς τοῦ Σωτῆρος δόξης· ὅτι οἱ μὲν δοῦλοι, ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ». Και εκείνοι μεν ως δούλοι ανελήφθησαν, ως εις ουρανόν ή ό,τι άλλο. Τούτος όμως ως Υιός του Θεού. «Καὶ οὕτω δὲ τῆς ὑπεροχῆς μνημονεύσεις, ἐννοῶν ὅτι τοῦ Χριστοῦ δοῦλος ἡρπάγη ἕως τρίτου οὐρανοῦ». Εδώ αρπάζεται δούλος του Χριστού. Ποιος; Ο Παύλος. Πού; Έως τρίτου ουρανού. «Εἰ γὰρ Ἠλίας μὲν ἕως πρώτου ἔφθασε, Παῦλος δὲ ἕως τρίτου οὐρανοῦ, προτιμοτέραν ἄρα τετύχηκε τῆς ἀξίας».

Καταπληκτικό. Ο Ηλίας κάπου στον ουρανό. Πού; Προσέξτε, εντός του σύμπαντος. Ο Ηλίας δεν είναι στη Βασιλεία του Θεού. Είναι εντός του σύμπαντος. Ο Παύλος ανέβηκε έως τρίτου ουρανού. Και ξέρετε ποιος είναι ο τρίτος ουρανός; Ο Παράδεισος. Παύλος. Η χώρα των πνευμάτων είναι έξω από το σύμπαν, η χώρα των πνευμάτων. Προσέξτε αυτό το σημείο. Αυτός είναι ο τρίτος ουρανός. Το λέει ο ίδιος: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο», και τα λοιπά, «ανέβηκε ως τρίτο ουρανό». «Ἡρπάγη», ο ίδιος, «εἰς τὸν παράδεισον καὶ ἤκουσεν ἄρρητα ῥήματα». Ταυτίζει ο ίδιος ο Απόστολος Παύλος τον τρίτον ουρανόν με τον Παράδεισον. Ο Ηλίας δεν είναι εις τον Παράδεισον, αλλά ως εις ουρανόν.

Συνεπώς και οι δούλοι του Χριστού είναι ανώτεροι από τον Ηλία και τον Ελισέο και τον Αβακούμ και λοιπά Μη επεσχυνθείς της εις Αποστόλης, μην τροπιάζεσαι, μην τρέπεσαι για τους Αποστόλους σου Τους Αποστόλους του Χριστού Ούκης η χήρωνες Μωυσέως δεν είναι κατώτερη του Μωυσέως ουδέ δεύτερη των προφητών, ούτε δευτέρα σειράς από τους προφήτας, αλλά καλή με τα καλόν και καλόν καλίονες. Αλλά καλή μαζί με τους καλούς και απ' τους καλούς καλύτεροι είναι οι Απόστολοι. Ηλίας Μενγκάρ ανελήφθη εις ουρανών, αλλά Πέτρος έχει τα σκλής της βασιλείας των ουρανών.

Ο Ηλίας ανέβηκε κάπου στον ουρανό, αλλά ο Πέτρος έχει τα κλειδιά της Βασιλείας των Ουρανών. Δες τη διαφορά, «ἀκούσας», αφού άκουσε από τον Χριστό, «ὅσα ἂν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς». «Ἠλίας εἰς οὐρανὸν μόνον, Παῦλος δὲ καὶ εἰς οὐρανὸν καὶ εἰς παράδεισον». Ανέβηκε εις τον ουρανό και εις τον Παράδεισον, ο τρίτος ουρανός που σας είπα. «Ἔδει γὰρ τοὺς μαθητὰς τοῦ Ἰησοῦ πολλῷ πλείονα λαβεῖν τὴν χάριν», διότι οι μαθηταί του Χριστού έπρεπε να πάρουν πολλαπλασία τη χάρη.

«Ἄρρητα ῥήματα, ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι», κι άκουσε λόγια που δεν, όχι μόνο δεν επιτρέπεται, δεν είναι δυνατόν να ακουστούν τα λόγια αυτά, να ειπωθούν με ανθρώπινο στόμα. Είναι τα άκτιστα ρήματα. Και τα άκτιστα ρήματα, ξέρετε, τα λόγια του Ευαγγελίου είναι κτιστά, είναι κτιστά τα λόγια του Ευαγγελίου, τα τυπώνουμε κτλ. Αλλά εκείνα που ο Παύλος ήκουσε ήταν τα άκτιστα ρήματα. Γι’ αυτά «οὐκ ἐξόν», δεν είναι δυνατόν, και όχι μόνο δεν επιτρέπεται, αλλά δεν είναι δυνατόν αυτά να ειπωθούν. «Κατέβη δὲ ὁ Παῦλος ἄνωθεν πάλιν, οὐχ ὅτι ἀνάξιος ἦν τῆς ἐν τῷ τρίτῳ οὐρανῷ διατριβῆς, ἀλλ᾽ ἵνα ἀπολαύσας τῶν ὑπερανθρώπων καὶ ἔντιμος καταβὰς καὶ Χριστὸν κηρύξας καὶ ὑπεραποθανὼν αὐτοῦ λάβῃ τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον». Κατέβηκε πάλι ο Παύλος.

Όχι γιατί ήταν ανάξιος, αλλά για να κηρύξει τον Χριστό και να τύχει του μαρτυρίου και του στεφάνου του μαρτυρίου. «Παρέλθωμεν τὰ λοιπὰ τῆς κατασκευῆς, τὰ χθὲς ἐπὶ τῆς συνάξεως εἰρημένα τῆς Κυριακῆς· παρὰ γὰρ τοῖς νοήμοσιν ἀκροαταῖς αὐτάρκης μόνον ὑπόμνησις συμμαθητῶν». Για τους μαθητάς εκείνους που έχουν σύνεση, αρκετά αυτά που είπαμε. Πιστεύω λοιπόν, αγαπητοί μου, ότι και για μας αυτά που είπαμε, εκείνοι που έχουν πραγματικά όρεξη, έχουν διάθεση, πραγματικά είναι πολύ αρκετά αυτά που μας λέει ο Λόγος του Θεού, για να γνωρίζουμε το περιεχόμενο της πίστεώς μας και να συμμορφούμεθα με αυτό.