Catecheses of St Cyril 092 | 10-11-1986

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My dear friends, we are at the thirteenth paragraph of Saint Cyril of Jerusalem’s fourteenth catechetical lecture. In this lecture Saint Cyril speaks about the event of the Savior’s Resurrection. As you have already seen, Saint Cyril makes abundant use of the words of the Prophets. The reason is that he is addressing Jews. If he had been addressing non-Jews, matters would have been different. We see this generally among the Apostles. When the Apostle Paul, for example, speaks in a synagogue, there in the synagogue he naturally speaks—

—from the Prophets. He refers to the Prophets because they provided, we might say, the starting point for recognizing the Messiah. If he had to speak to Gentiles, then, of course, he did not begin with the Prophets. And if he occasionally referred to them, he did so only by extension, while naturally providing the necessary explanations. This is why Saint Cyril’s catechetical lectures contain such an abundance of prophecies: because, as I told you, he is speaking to Jews. Do not forget that these lectures were delivered and spoken—

—in Jerusalem. His audience, therefore, consisted of Jews who were coming to the Christian faith. Yet for us Christians as well, this reference to the Prophets is very important. We are not Christians of Jewish origin; we are Christians from among the Gentiles—we Greeks, that is. But because we already know the Old Testament and the Prophets, these references to the Prophets are exceptionally important for us. The Apostle Peter points this out when he tells us that it is good to turn to the Prophets, because they are like a lamp shining in a dark place. An event presents us with a question. What is that event? We say, “Christ’s Resurrection.” This is something beyond comprehension: Christ’s Resurrection. I can never understand what Christ’s Resurrection means—or what resurrection in general means, what actually happened—unless I have the prophetic word to guide and enlighten me, so that I may accept the event. With this brief introduction, I have explained why Saint Cyril continually refers to the Prophets and the prophetic books. And now we come to the text. This is the thirteenth paragraph: “For after the vision of the angels—”

“—Jesus Himself came as the herald of His own good news, as the Gospel says: ‘And behold, Jesus met them, saying, “Rejoice.” And they came forward and took hold of His feet.’” They held Him so that the words might be fulfilled: “I held Him and would not let Him go.”

He says that after the vision of the angels, of which he spoke to us in the previous paragraph, Jesus Himself came as the herald of His own good news. This means one who comes in person to announce something about himself—not about someone else, but about himself. And so Jesus comes as the herald of His own good news, as the Gospel says: “And behold, Jesus met those myrrh-bearing women and said to them, ‘Rejoice.’” They approached Him, went up to Him, and took hold of His feet. In other words, they fell down to worship Him and held His feet—

—so that the prophecy in the Song of Songs 3:4 might be fulfilled and brought to pass: “I held Him and would not let Him go.” I will hold Him and not let Him go. You see, then, that it is written: “A woman’s body may be weak, but her resolve is courageous.”

Of course, although we shall depart a little from our subject—for our subject, in a direct line, is Christ’s Resurrection and the demonstration of Christ’s Resurrection—it does no harm to make an occasional digression and emphasize something beautiful, something with a particularly meaningful or useful lesson. What does he say here? “A woman’s body may be weak.” That is, it does not possess the physical strength and power of a man, but her resolve is courageous. This is very beautiful, my dear friends. If a woman could understand this—if the whole world of women could understand it—that a woman should possess courageous resolve! What does “courageous resolve” mean? Or, rather, why is woman called the weaker sex? This concerns bodily structure. God made it so.

Woman is physically weaker than man; she does not possess a man’s muscular, bodily strength, because her physical constitution was designed for one vocation, while man’s was designed for another. The bodily structure of each, we might say, corresponds to that person’s vocation. Let me give you a very simple illustration. Although man and woman are both human beings—one human being and another—each has hands, feet, and eyes. Yet notice certain differences. A man has a broad chest and a narrow pelvis. A woman has a narrower upper chest—

—and a wider pelvis. Why? Because she needs a wider pelvis for bearing children, whereas a man does not. He therefore has a broader chest, which greatly assists him in his work and exertion. There you see a difference. This difference is not artificial; we did not create it. It belongs to our bodily structure. This is how God made us. But when it comes to the soul, a woman who is called to live a life of virtue can possess the resolve described so wonderfully here: courageous resolve. Do not be troubled by the expression, for in Greek it literally means something belonging to a man.

A woman, then, can possess something associated with a man, because this concerns the soul and is a virtue—and the virtues are common to all. Courageous resolve means nothing other than facing a situation with the spirit in which a man would face that situation. Who goes to war? Men go. How do they face the enemy? With courageous resolve: “We shall fight.” A woman might shrink back and flee; she might not be able to fight. Here, then, he says that a woman must possess this courageous resolve. And so it was in the present case. Sometimes, you know, things happen the other way around.

In this case, the disciples scattered and fled. When the Lord was arrested, they became afraid. Even Peter fled. The women, by contrast, immediately set themselves in motion. What were they to do? What they undertook was no small thing. We need only place ourselves in that age to understand what these women did and what they dared to do. They rose before dawn, women without a man and without any male escort. They made their way through the city, crossed it, and went out beyond the wall. That is, they waited for the gate to open and then went outside.

The tomb was beyond the gate, outside the city, and they waited there. This also explains what we imagine to be a contradiction among the Apostles, the Evangelists. One says, “very early before dawn”—which means during the night. Another says, “when the sun had risen.” How can this be? Do they contradict one another? No. The women left their homes very early before dawn, but the city gates did not open until sunrise. Thus, one Evangelist records the time when they set out from their homes, while another records the time when they passed through the gate to go to the tomb. You see, there is no contradiction. Yet consider what it meant for a group of women to set out—

—especially since they knew very well that the tomb was under guard. They knew it perfectly well. Yet these women went and approached Roman soldiers, if you please, early in the morning. The Roman soldiers could have mistreated them. What did the women display? Brave, courageous resolve. What enabled them to show such courage? Love. Shall I bring this into the setting of family life? Today a man chooses as his wife a woman who appears highly feminine—very feminine.

They say she must have “sex appeal.” Yes, she must appear very feminine. He does not choose a woman with courageous resolve, and he pays dearly for it. How does he pay? Listen. When he can no longer meet the expenses demanded by this kind of woman, either she will tell him openly or make it clear: “That is your problem. I want money. I want a fur coat, shoes, and a handbag. That is your problem. Embezzle from the fund you manage if you must. I want these things. I want nights out and parties, parties”—and so forth. That is not a courageous woman; it is a woman concerned only with outward femininity.

Do you know who the courageous woman is? She is the one who says to her husband, “Why are you distressed because your business has not gone well? I will go and work.” Why should this trouble you? And she reduces the household expenses to the bare minimum. This is the courageous woman. This is the woman with courageous resolve. What do you think? When a household faces financial hardship, or when the husband becomes ill, is that storm any less serious than another storm in society? It is still a storm. And in that storm, a woman with courageous resolve knows how to take the helm of the ship of her household. This is the woman who possesses courageous resolve.

How many times have I told you this? And every time I say it, how can I put it? It is marvelous. Holy Scripture says, “Who can find a courageous woman? He has found a treasure.” She is the woman who is a treasure, not a trapdoor—a woman whom you marry only to have her cast you down into a pit. Yes, yes, my dear friends, that is how it is. These should be the criteria by which young men choose a wife. But alas, those criteria have now disappeared, and that is why we see what we see within marriages.

Well then, he says here: “A woman’s body may be weak, but her resolve is courageous. Many waters cannot quench love, nor can rivers overwhelm it.” How, then, was this courageous resolve developed? Because the many waters did not quench love, “nor can rivers overwhelm it.” I will explain the Greek root of the word “overwhelm” to you. This is from the Song of Songs 8:7. You see the prophecy. These women loved the Lord greatly and counted the cost of nothing—not even their own lives. And now the Song of Songs says something magnificent.

Many waters did not quench love. Why does it place water and love together? Because love is a flame, a fire, a great blaze. This blaze, it says, cannot be extinguished even by many waters. “Nor can rivers overwhelm it”—that is, love. Even if all the rivers were to pour forth, they could not—notice this—overwhelm it. The Greek verb means to inundate or wash over something, like a flood.

It means to deluge, to fill, to flood. In other words, all the rivers rise and overflow in an attempt to extinguish this fire of love, but they cannot put it out. That is why elsewhere the Word of God says that love is as strong as death.

It says, “Strong as death.” Consider that, my dear friends. Love is as strong as death. This mighty love, expressed through courageous resolve, is what accomplishes great things. And I believe that this resolve should be found in both men and women. We speak about equality. Here is equality. Where else would equality lie? In bodily structure? We explained that earlier. Where, then? In precisely what we are saying here. Here is equality: courageous resolve in the man and courageous resolve in the woman. And when we say “courageous,” we do not mean a coarse, mannish woman—

Nor do we mean a woman who speaks to you in a deep, rough voice because she smokes five packs a day, or who can curse like an old-time coachman. That is not a courageous spirit, my beloved. Let us continue. “And the angel says to them again: ‘Do not be afraid. I do not tell the soldiers not to be afraid, but you. Let them be afraid, so that, having learned by experience, they may bear witness and say, “Truly, He was the Son of God.” But you must not be afraid, for perfect love casts out fear.’”

And the angel says to the women, “You must not be afraid.” I do not mean that the soldiers should not be afraid. I am telling you not to fear, not them. Let them be afraid. Let them be afraid and learn from their own experience, so that they may go and testify that the One who had been in the tomb truly was the Son of God. You see with what wisdom God arranges all these things. The soldiers were to depart, once they had fulfilled their role. And what was their role? To secure the tomb and stand guard outside it,

so that no one could reasonably suspect a theft—the very thing the Jews would later allege, falsely claiming that the disciples had stolen the body. On this point, you should read John Chrysostom. He examines their claim with the utmost rigor, like the lawyer he had been. There you will see him present argument after argument—first, second, third, fourth, fifth, sixth, seventh, eighth, tenth—and utterly demolish their case. As though standing in a spiritual courtroom, he thoroughly exposes them as slanderers, which indeed they were. “You soldiers will say, ‘While we were sleeping,’”

“‘while we were asleep, the disciples came and stole the body of Jesus.’” Do you understand? By divine providence, then, the soldiers had to guard the tomb, so that every suspicion would be removed that what the Jews later alleged and slanderously claimed could ever have happened. But now the soldiers were no longer needed. The Lord had risen. They had to leave the scene so that the women could perceive the Resurrection and everything that followed could unfold. “You must not be afraid,” for “perfect love casts out fear,” as John the Evangelist also says. “Go and tell His disciples that He has risen.”

“Go,” he says, “and tell the disciples that the Lord has risen,” and so forth. And the women departed, filled with both joy and fear. They went away full of joy and fear. Consider, if you please, this strange mingling: joy together with fear. This is in Matthew 28:8. They were filled with fear and joy. “Is this also written?” Saint Cyril asks. Is this, too, found in Scripture?

Is it written that they departed filled with fear and joy? He says: What is the second Psalm? It is the Psalm that foretells Christ’s Passion. Let us turn, he says, to the second Psalm, which speaks of the Passion of the Lord: “Serve the Lord with fear, and rejoice in Him with trembling.” The second Psalm says: Serve the Lord with fear, and rejoice with trembling. What a strange thing! Thus fear and trembling—pardon me, fear and joy, gladness—are found together in Scripture. How can this be?

Saint Cyril says: “Rejoice because the Lord has risen, but tremble because of the earthquake and the angel who appeared like lightning.” There were two things: one filled them with fear, and the other filled them with joy. What filled the souls of the women disciples with fear? The earthquake and the angel who appeared before them like lightning. But when they met the Lord, they were filled with joy. And this, he says, is also written. We now come to the fourteenth paragraph: “The chief priests and Pharisees, through Pilate, sealed the tomb.”

“But the women beheld the risen Lord. And Isaiah, knowing the baseness of the chief priests and the steadfast faith of the women, says: ‘Come, women returning from what you have seen; for this is a people without understanding.’” How beautiful this is! The chief priests sealed the tomb, yet the women saw the risen Lord. How did they see Him if the tomb had been sealed? Quite simply: the risen Lord was outside the tomb. They had sealed the tomb, but they had not sealed in the Lord. They had merely sealed the tomb. The Lord came forth from within, while

the seals—the word means “seals”—remained intact. What have I just quoted to you? Do you remember the canon of the Resurrection, the resurrectional canon? The term means seals. The seals remained unbroken when the Lord came forth from the tomb. The rulers sealed it, but the women saw the risen Lord. Isaiah comments on this with the following words, from Isaiah 27:11: “Come, women returning from what you have seen.” Come, he says, you women who return from beholding.

The emphasis falls on the words “what you have seen”—that is, on the vision, on what you beheld. Come, he says, you women who have seen. “For this is a people without understanding,” because that other people has no understanding, no sense. But you have seen. Come, therefore, you who have seen, returning from your vision. These words, “from what you have seen,” are also familiar from those most beautiful resurrectional troparia sung by the chanters. And here we now find some beautiful contrasts: “The chief priests are without understanding, while the women are eyewitnesses.”

These are beautiful rhetorical figures, graceful and free of the pompous, irritating quality that rhetoric can sometimes have. But rhetoric is not always pompous. It can simply mean the beautiful use of language and elegant figures of speech that both delight and persuade. Here the chief priests fail to understand, while the women become eyewitnesses of the Resurrection. The former lack understanding; the latter see the risen Lord. “And when the soldiers came to them in the city and reported what had happened, they said to them: ‘Say that His disciples came by night and stole Him while we were sleeping.’ Therefore Isaiah rightly foretold this also, speaking as though in their person: ‘But another deception is told and reported to us.’” This refers to the occasion when the soldiers reported to their masters: “You assigned us to guard a tomb, but that dead man rose. We saw wondrous things. There was an earthquake, and the stone—the great stone covering the rock-hewn tomb—was rolled away.” And so they related all they had seen and witnessed. We might say that

Christ’s enemies were the first witnesses of His Resurrection. And the rulers were the first to learn of the Resurrection, through those soldiers. Yes, they were the first, because the women arrived after the stone had been rolled away. Consequently, by the time the women reached the tomb, the soldiers were no longer there. They had already left, and the rulers had already been informed of what had happened. This, Saint Cyril says, was also written. Isaiah says, “But another deception is told and reported to us.” I would like to dwell on the word “deception.” You know, when someone seeks

to distort the truth, that distortion is already a deception. When he then tries to justify that distortion, he falls into another deception. Consider someone who attempts to lie and distort the truth. He tells one lie, but as events unfold, it is about to be exposed, so he is forced to tell a second lie to cover the first. Thus a whole chain of lies is formed merely to justify the original falsehood. This, my beloved, is what happened to the Jews. They hastened to say that He had not risen, while the soldiers said, “He has risen.” They paid the soldiers and told them, “You must say that He did not rise,” and from then on they fell from one deception into another. The final deception was that this people remained without faith in Jesus Christ. You see how dreadful it is when a falsification of the truth is deliberately forged. “The risen Lord has risen, and by giving silver they persuade the soldiers, but they do not persuade the rulers of the present day.” This is one of those beautiful contrasts I mentioned earlier. Christ had risen.

The rulers now tried to win the soldiers over by bribing them—that is, by giving them silver—and assured them that nothing would happen to them.

The soldiers were anxious. “What do you mean? You give us money, but word of this will get out. What then?” And indeed it would get out. How? Pilate would hear that we had spread the story through the city: “While we were sleeping, the disciples came and stole the body.” Pilate would summon us and say, “What is this I hear? ‘While we were sleeping’? Do guards sleep at their posts? What are we to do?” Those thoroughly wicked rulers persuaded them to spread this story by saying, “We will settle the matter and keep you out of trouble. Do not be afraid; we will take care of everything.” It is dreadful when a person enters the channel of intrigue. My beloved, remember this general counsel throughout your lives: if anyone ever approaches you and tries to draw you into such a course of intrigue, take care not to make even a beginning. And if you yourselves ever think of setting some intrigue in motion, do not—never begin it.

Reject it, because once a person enters the channel of falsehood and intrigue, he can no longer stop—not at all, even until death. He will keep telling lies to justify his previous lies, and he will live amid falsehood and intrigue simply to keep himself standing. So reject it, even if you are promised money or positions of honor. Refuse them. Refuse them. Take care. Once we embark upon intrigue and falsehood, it becomes a dreadful snare. It binds us, binds us, binds us, and we can never escape from it.

That is how the rulers persuaded the soldiers.

They persuaded them to spread this story among the people, but they did not persuade the rulers of the present day. Who were these rulers? At that time they were Constantine the Great and Saint Helena, who built the Church of the Resurrection. Why did they build that church? Precisely because they were not persuaded by the Jews’ malicious story that the body had been stolen and that He had not risen. The soldiers were persuaded to tell the lie and spread the slander, but the rulers were not persuaded that Jesus was not the Son of God. Instead, they believed that He is the Son of God. The proof?

As Saint Cyril will tell us shortly, the proof is this magnificent Church of the Resurrection. They built it precisely because they believed. I shall repeat this beautiful figure of speech: “The risen Lord has risen, and by giving silver they persuade the soldiers, but they do not persuade the rulers of the present day. The soldiers of that time betrayed the truth for silver, but the present rulers, out of reverence, made this holy church of the Resurrection of God our Savior richly adorned with silver and overlaid with gold; and they beautified it with precious offerings of silver, gold, and costly stones.” At that time, he says, the soldiers—pardon me—

the soldiers of that time betrayed the truth because they had received silver. By contrast, the rulers of Saint Cyril’s day, out of reverence and faith in Christ’s Resurrection, built this church in which we are now gathered, for these catechetical lectures were delivered inside the Church of the Resurrection. They built this church and richly adorned it with silver and gold. They covered it with silver and overlaid it with gold. They worked the gold, silver, and precious stones into wondrous sacred treasures, which they dedicated to this church.

Do you see these beautiful contrasts? The soldiers receive silver to betray the truth, while the emperors offer silver to honor the risen Lord with the magnificent church they built. “And if this comes to the governor’s ears, we will persuade him,” the rulers said. If the governor hears of it, they say, we will persuade him. When we read this in Matthew 28:14, my dear friends, I see only the immense malice and cunning of these men. If he hears of it, we will persuade the governor. “You may persuade them, but you will not persuade the whole world.” The contrasts continue. You may persuade those soldiers that, if the governor hears what you have told them to say, you will take care of it; but you will not persuade the whole world. The whole world has now believed in the Resurrection of Christ. “For why, when Peter escaped from prison, were the guards condemned, while those who guarded Jesus Christ were not condemned? The former were sentenced by Herod, for in their ignorance they could offer no defense. But the latter had seen the truth and concealed it, and through the silver given by the chief priests they were spared.” Saint Cyril poses a question.

Saint Cyril challenges them and says: “Tell us: those who guarded Peter were four squads of four—sixteen soldiers. These sixteen soldiers guarding him were inside his cell, chained to their prisoner. Imagine one soldier’s hand chained to Peter’s hand. What could Peter do? If the Apostle so much as tried to scratch himself, he would pull the chain and wake the guard. Sixteen soldiers were guarding Peter because James, the brother of John, had already been killed, and this murder had pleased the Jews. It pleased them! What a fine thing to please them! In this way Herod was able to remain in power. He was the grandson of Herod the Great, who had attempted to kill the Lord when He was an infant—a grandson worthy of his grandfather. Take note. That wretched Herod kept his throne by putting on spectacles that pleased the people. This is how incompetent rulers remain on their thrones. And what does he do now? He keeps Peter in prison so that he may kill him, please the people, and continue sitting on his throne. What fine politics and fine government!”

During the night, however, an angel freed the Apostle Peter. In the morning there was a great commotion. What had become of Peter? What had become of Peter? Peter had left the city. God willing, we will encounter this familiar event in the Acts of the Apostles. Herod then killed all sixteen guards who had been guarding Peter, because he did not believe that anything miraculous could have happened. What did he know of a miracle? He assumed they had been bribed, or that something else had happened and they had let Peter out of prison. So he killed all sixteen of them. Saint Cyril now says: those sixteen soldiers who guarded Peter were put to death. Tell me,

why were the soldiers who guarded Christ’s tomb not put to death as well? Because they had been paid, while the sixteen had not. Those men knew nothing; they were unaware of what had happened, because an angel had freed the Apostle Peter. “Only a few Jews were persuaded at that time, but the world obeyed.” What a beautiful contrast! A few Jews were then persuaded by what the rulers said, but the world was not. The world was not. “Those who concealed

the truth”—listen to this beautiful turn of phrase—“those who concealed the truth were themselves concealed.” Those who hid the truth were buried beneath the forgetfulness of time. Do you see? “But those who received it were brought to light by the power of the Savior, who not only rose from the dead but also raised the dead with Himself.” Those who accepted the Resurrection were the ones who came to light. My dear friends, all who fought against the Church—and this is a great truth—all who fought against the Church were buried in the ground, in the soil of oblivion. They were forgotten and fell into obscurity and contempt. But those who accepted the message of the Gospel, the Resurrection of Christ, shone forth. This recalls the parallel saying of Saint John Chrysostom: “Where are those who persecuted the Church? They perished and passed away. And where is the Church, which was persecuted by the mighty of the earth? She shines more brightly than the sun.” That is why I tell you: let us not fear those who persecute us. The Church remains and will remain unto the ages of ages. And we, my dear friends, are the faithful; we are the members who together make up the

Church. Let us not be afraid when the Church is persecuted.

The rest of the sentence says that Christ not only rose, but also raised the dead together with Himself. It is well known that when Christ rose, a number of people who had recently died were also raised. They came to Jerusalem and, as the Evangelist tells us, appeared to many people. It was astonishing. Imagine, my dear friends, that you had buried your father two, three, or four days earlier, and then he came home. He came home! The grandfather whom we buried—with all the mourning and lamentation—and then, two or three days later, he came home. Terrifying! Terrifying!

It is overwhelming. And it was not only one dead person, but many. When did they enter Jerusalem? When Christ rose. First came the Resurrection of Christ, and then their resurrection. They entered the city and “appeared to many,” the Evangelist notes, precisely so that the reality of Christ’s Resurrection would be made manifest and tangible. This was written by the Prophet Hosea. Listen to how he writes it. It is in Hosea—one of the Twelve Minor Prophets—chapter 6, verse 2: “He will heal us after two days.”

“On the third day we shall rise and live before Him.” He will heal us and restore us to health after two days, and on the third day we shall rise and live before Him. These words are spoken in the person of the dead who were raised together with Christ’s Resurrection. We now come to the fifteenth paragraph. “Since the disobedient do not believe the divine Scriptures, but forget what has been written and speak against the Resurrection of Jesus, it is good to answer them in this way.” The Jews do not believe the divine Scriptures, for they are always unwilling to listen, always disobedient to the Word of God. They forget what has been written and speak against the Resurrection of Jesus. In other words, what have I, your catechist, been doing? I have been setting prophecies before you. The Jews forget these prophecies. Yet though they forget them, they cannot deny them. They argue against the Resurrection of Christ, saying, in effect, “I do not care what the prophecies say; Jesus did not rise,” because this is their customary way. For this reason, it is good to answer them as follows.

Now, my dear friends, Saint Cyril does not use the prophetic word. Instead, he uses historical evidence from the Old Testament. He compares it with the person of Jesus and thereby demonstrates the Resurrection. He says:

“You say that Elijah and Elisha raised the dead. Do you then speak against the Resurrection of our Savior?” Say to the Jews: You accept that Elijah and Elisha raised the dead. You accept and know that Elijah and Elisha raised the dead. Indeed, Elisha raised two people.

Elisha raised the first person while he was alive. The second resurrection accomplished through Elisha took place after Elisha had died. We will see this a little further on. How did he raise someone after his own death? We will see shortly. So you accept that Elijah and Elisha raised the dead. How, then, can you object here and say that it is impossible for Jesus to rise? “Is it because you cannot now see any witness to what was said to have happened then? In that case, neither can we produce witnesses to the events of that time.” What do you mean? Do you mean that now, as we preach the Resurrection—how many years later?—about 350 years, or 320 years to be exact,

317 years, to be absolutely precise—we have no living witnesses? How could they still be alive? Could anyone live for more than three hundred years? Is that what you mean, that we have no living witnesses? Then you too must bring us living witnesses from the time of Elisha and Elijah, from the eighth century before Christ.

Bring us living witnesses as well. “But those things are written down, and these things are also written down. Why, then, do you accept the former and reject the latter? Jews wrote those accounts, and all the Apostles were Jews. Why, then, do you disbelieve the Jews?” You may ask who wrote the books of the Old Testament—for example, the Books of Kings, which speak of Elijah and Elisha. Who wrote them? Jews. And who, he asks, wrote the Gospel? Was it not written by Jews? “Matthew, who wrote the Gospel, wrote it in the Hebrew language.” It is well known that Matthew wrote it in Hebrew and then translated it himself into Greek. “And Paul the preacher was a Hebrew of Hebrews, and the Twelve Apostles were Hebrews.” They were all Jews—Paul, the Evangelists, and all the Apostles. They were not Gentiles. “There were fifteen bishops of Jerusalem, Hebrews in succession.”

They were appointed one after another. We have fifteen bishops of Jerusalem who were Jews, succeeding one another. “For what reason do you accept your own writings but reject ours, when both were written by Jews from among you?” Why do you accept the one and reject the other, when both were written by Jewish authors? For what reason? What does Saint Cyril employ here? Both reason and comparison. “But someone says that it is impossible for a dead man to rise.” Ah, one of you may say, “It is impossible.” It is the saying that the Jews, you know, have maintained to this day: “You will not persuade me, even if you persuade me.”

You will not persuade me, even if you do persuade me. Someone will say that it is impossible for a dead person to rise. Very well. “And yet”—forgive me—“did Elisha not raise the dead twice, both while living and after he had died? Or do we refuse to believe that, when Elisha was dead, a dead man who was thrown upon him touched him and rose?”

Somewhere, at some time, several years later, a funeral took place in the town near Elisha’s tomb. A man had died, and his relatives took his body away to bury him.

It was the usual scene: they left the town and went toward the cemetery, with the whole company gathered there. As they made their way to the cemetery, they suddenly noticed some men called Moabites—robbers, we might say. In those days, robbers attacked and abused people. And these people were on their way to a funeral.

Thank you.

The people became terribly frightened when they saw the robbers. In their fear, they dropped the bier carrying the dead man and ran for their lives. But the place where they threw down the dead man was Elisha’s tomb. So when they cast the body there, it fell upon Elisha’s tomb. The relatives fled, but the dead man rose because he had come into contact with Elisha’s relics and tomb. Here, please, notice the testimony concerning Holy Relics. Take note of this as well, for it is entirely scriptural.

But I am not speaking now about the subject of the Holy Relics—we have spoken about that on another occasion. I am only telling you what Saint Cyril says next. The dead Elisha raised a dead man, yet Jesus could not rise? How can you possibly say such things? “There, a dead man touched Elisha and rose, while the one who raised him remained dead. But our dead One”—that is, Jesus—“not only rose Himself, but many of the dead who touched Him also rose.” Our dead One, Jesus, both rose Himself and raised the dead, and you tell us that it is impossible for a dead man to rise? “Many bodies of the departed saints were raised”—here he explains what I told you earlier—“and coming out of the tombs after His Resurrection, they entered the Holy City,” meaning this very city in which we now are. He makes it clear that they came into the city where we now live and appeared to many. I told you about this earlier. And he continues: “Elisha, then, raised a dead man, but when he himself died, he did not remain master over death.” Elisha, he says, raised a dead man.

Αγαπητοί μου, ευρισκόμεθα στην 13η παράγραφον της 14ης κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλλου, Επισκόπου Ιεροσολύμων. Αναφέρεται στην κατήχηση αυτήν ο Άγιος Κύριλλος στο γεγονός της Αναστάσεως του Σωτήρος. Παρατηρούμε, όπως ακριβώς και το έχετε δει μέχρι τώρα, παρατηρούμε ότι ο Άγιος Κύριλλος χρησιμοποιεί κατά πλησμονήν τους προφητικούς λόγους. Ο λόγος είναι γιατί αποτείνεται προς Εβραίους. Εάν έπρεπε να αποτείνεται προς μη Εβραίους, τα πράγματα θα ήσαν διαφορετικά. Αυτό το βλέπουμε γενικά στους Αποστόλους. Όταν ο Απόστολος Παύλος, επί παραδείγματι, ομιλεί σε μία συναγωγή, εκεί, στην συναγωγή,

βεβαίως από τους Προφήτες. Η αναφορά είναι στους Προφήτες, διότι ήταν το σημείον, θα λέγαμε, αφετηρίας αναγνωρίσεως του Μεσσίου. Αν έπρεπε να ομιλήσει προς εθνικούς, τότε βεβαίως ομιλεί όχι από τους Προφήτες. Κι αν έκανε κάποτε μία αναφορά εις τους Προφήτες, αυτό θα γινόταν καταχρηστικώς, αφού βεβαίως θα έκανε και τις δέουσες επεξηγήσεις. Αυτός είναι ο λόγος που οι κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλλου έχουν πλησμονή προφητειών. Επειδή, όπως σας είπα, ομιλεί προς Εβραίους. Μην ξεχνάτε ότι οι κατηχήσεις εξεφωνήθησαν, ελέχθησαν

εις την Ιερουσαλήμ. Συνεπώς το ακροατήριον ήταν Εβραίοι που προσήρχοντο εις τον Χριστιανισμό. Αλλά και για μας τους Χριστιανούς αυτή η αναφορά εις τους Προφήτες είναι πολύ σημαντική. Εμείς δεν είμεθα Χριστιανοί εξ Εβραίων, είμεθα Χριστιανοί εξ εθνικών. Λοιπόν, εμείς οι Έλληνες, αλλά επειδή ήδη γνωρίζομεν την Παλαιά Διαθήκη και τους Προφήτες, γι' αυτό η αναφορά μας στους Προφήτες είναι εκτάκτως σπουδαία. Μας το σημειώνει αυτό ο Απόστολος Πέτρος, όταν μας λέγει ότι καλό είναι να στρεφόμεθα εις τους Προφήτες, διότι αποτελούν λύχνον εν αυχμηρώ τόπω. Διότι ένα γεγονός αποτελεί ένα πρόβλημα. Τι είναι αυτό το γεγονός; Λέμε: Ανάστασις του Χριστού. Αυτό είναι ακατανόητο πράγμα, Ανάστασις του Χριστού. Δεν θα μπορέσω ποτέ να καταλάβω τι θα πει Ανάστασις του Χριστού ή γενικά Ανάστασις. Τι θα πει η Ανάσταση, δηλαδή τι έγινε, εάν δεν έχω τον προφητικό λόγο, ο οποίος θα με καθοδηγήσει, θα με φωτίσει, για να αποδεχθώ το γεγονός. Αιτιολογώ με αυτή τη μικρή εισαγωγή που σας έκανα το γιατί διαρκώς αναφέρεται στους Προφήτες ή στα προφητικά βιβλία ο Άγιος Κύριλλος. Και τώρα ερχόμεθα στο κείμενο. Ταύτα είναι η δεκάτη τρίτη κατήχησις. «Μετά γαρ την οπτασίαν των Αγγέλων,

Αυτάγγελος Ιησούς ήλθε, καθώς φησί το Ευαγγέλιον. Και ιδού ο Ιησούς απήντησεν αυταίς λέγων· “Χαίρετε”. Αι δε προσελθούσαι εκράτησαν αυτού τους πόδας». Εκράτησαν αυτόν, για να πληρωθεί το «Κρατήσω αυτόν και ουκ αφήσω αυτόν».

Λέγει: από την οπτασία των Αγγέλων, για την οποία μας μίλησε εις την προηγουμένη παράγραφον, ήρθε αυτός ο ίδιος ο Ιησούς, Αυτάγγελος. Αυτάγγελος θα πει εκείνος που αυτοπροσώπως έρχεται να αναγγείλει κάτι για τον εαυτόν, όχι για κάποιον άλλον, αλλά για τον εαυτόν. Και έρχεται, λοιπόν, ο Ιησούς Αυτάγγελος, όπως λέγει το Ευαγγέλιο, «και ιδού», λέγει, «ο Ιησούς συνήντησε εκείνες τις μυροφόρες και τους είπε: Χαίρετε». Αυτές, αφού προσήλθαν, επήγαν και εκράτησαν τα πόδια του. Δηλαδή έπεσαν να τον προσκυνήσουν και του εκράτησαν τα πόδια,

για να πληρωθεί, για να πραγματοποιηθεί η προφητεία εκείνη, η οποία είναι εις το Άσμα 3,4, που λέγει: «Κρατήσω αυτόν και ουκ αφήσω αυτόν». Θα τον κρατήσω και δεν θα τον αφήσω. Βλέπετε, λοιπόν, ότι είναι γραμμένο: «Ασθενές μεν της γυναικός το σώμα, ανδρείον δε το φρόνημα».

Βέβαια, παρότι θα φύγουμε λίγο από το θέμα μας, γιατί το θέμα μας, σε μια ευθεία γραμμή, είναι η Ανάσταση του Χριστού, η κατάδειξη της Αναστάσεως του Χριστού, όμως το να κάνει κανείς κάποτε κάποιες παρεκβάσεις, να τονίζει κάτι που είναι όμορφο, έχει ένα νόημα πιο ξεχωριστό ή χρήσιμο, δεν πειράζει. Τι λέγει εδώ; Ότι «ασθενές μεν της γυναικός το σώμα», ήτο ασθενές, δηλαδή δεν έχει την ρώμη, την δύναμη ενός ανθρώπου, αλλά το φρόνημα, όμως, ανδρείον. Είναι πάρα πολύ ωραίο αυτό, αγαπητοί μου, και εάν μπορούσε μία γυναίκα να το καταλάβει αυτό, θα λέγαμε ο γυναικείος κόσμος να το καταλάβει αυτό, το ότι δηλαδή πρέπει να υπάρχει στην γυναίκα το ανδρείον φρόνημα. Τι θα πει ανδρείον φρόνημα ή, καλύτερα, γιατί είναι το ασθενές φύλον, όπως λέγεται; Αυτό είναι θέμα δομής. Αυτό ο Θεός το έκανε.

Η γυναίκα να είναι ασθενεστέρα του ανδρός, δεν έχει την δύναμη του ανδρός, εννοώ την μυϊκήν, την σωματικήν δύναμη του ανδρός, διότι η κατασκευή της προέβλεπε άλλην αποστολήν, ενώ του ανδρός άλλην αποστολήν. Και κατά την αποστολήν, θα λέγαμε, εκάστου, γίνεται και η δομή, η σωματική. Έτσι, πρόχειρα σας λέγω, εντελώς πρόχειρα σας λέγω, να το δείτε. Ενώ και ο άνδρας και η γυναίκα είναι δύο άνθρωποι, αν τους δούμε, θα έχουμε άνθρωπος και άνθρωπος. Χέρι ο ένας, χέρι ο άλλος, πόδι ο ένας, πόδι ο άλλος, μάτι ο ένας, μάτι ο άλλος. Για κοιτάξτε, όμως, κάποιες διαφορές. Ο άνδρας έχει ευρύ στήθος και στενή λεκάνη. Η γυναίκα έχει στενό στήθος,

στήθος εδώ πάνω, και έχει ευρεία λεκάνη. Γιατί; Διότι η ευρεία λεκάνη της χρειάζεται για την τεκνογονία, ενώ αυτό δεν χρειάζεται στον άνδρα και, συνεπώς, έχει ευρύ το στήθος, διότι αυτό θα τον βοηθήσει πολύ στην όλη του εργασία. Ανδρεία. Βλέπετε μια διαφοροποίηση. Αυτή η διαφοροποίηση δεν είναι τεχνητή, δεν την κάνουμε εμείς, είναι στη δομή μας. Έτσι μας έχει κατασκευάσει ο Θεός. Αλλά το θέμα, όμως, τώρα της ψυχής, που μία γυναίκα καλείται να ζήσει ζωή αρετής, μπορεί να έχει αυτό τώρα το φρόνημα, όπως λέει θαυμάσια εδώ, το ανδρείον. Μην σας κάνει εντύπωση αυτό το ανδρείον, διότι ανδρείον σημαίνει κάτι που ανήκει στον άνδρα.

Μπορεί, λοιπόν, να έχει κάτι που ανήκει στον άνδρα, μα αυτό αφορά στην ψυχή και είναι αρετή, και οι αρετές είναι κοινές. Και το ανδρείον φρόνημα δεν είναι παρά η αντιμετώπιση μιας καταστάσεως με φρόνημα που θα την αντιμετώπιζε ένας άνδρας στην κατάσταση αυτή. Ποιοι πάνε στον πόλεμο; Πάνε οι άνδρες. Πώς βλέπουν τους εχθρούς; Με ανδρείον φρόνημα. Θα πολεμήσουμε. Η γυναίκα θα υποχωρούσε, θα έφευγε. Δεν θα μπορούσε να πολεμήσει. Εδώ, λοιπόν, τώρα λέγει: Η γυναίκα πρέπει να έχει αυτό το ανδρείον φρόνημα. Και εν προκειμένω. Κάποτε, ξέρετε, τα πράγματα πάνε ανάποδα.

Οι μαθητές, εν προκειμένω, οι μαθητές σκόρπισαν, έφυγαν. Όταν συνελήφθη ο Κύριος, φοβήθηκαν. Ένας Πέτρος έφυγε. Ενώ, αντιθέτως, οι γυναίκες αμέσως ενεργοποιούν τα παρακάτω. Τι θα κάνουμε; Δεν ήταν μικρό πράγμα. Αρκεί να μεταφερθούμε στην εποχή για να καταλάβουμε αυτό που έκαναν, που ετόλμησαν οι γυναίκες αυτές. Να σηκωθούν ξημερώματα γυναίκες, χωρίς άνδρα, χωρίς να υπάρχει συνοδός άνδρας. Να κινηθούν μέσα στην πόλη, να διασχίσουν την πόλη, να βγουν από το τείχος. Δηλαδή περίμεναν να ανοίξει η πύλη και να βγουν έξω.

Ο τάφος ήταν έξω από την πύλη, έξω από την πόλη, και περίμεναν εκεί. Εδώ υπάρχει και εκείνο που νομίζουμε ότι είναι αντιφατικό στους Αποστόλους, στους Γραφείς Ευαγγελιστάς, που λέγουν: ο ένας ότι «όρθρου βαθέως» — όρθρος βαθύς είναι η νύχτα. Άλλος λέγει: «Ανατείλαντος του Ηλίου». Μα πώς; Αντιφάσκουν; Όχι. Απ' το σπίτι τους έφυγαν όρθρου βαθέως, αλλά οι πύλες των πόλεων δεν άνοιγαν παρά μόνο όταν ο ήλιος ανέτελλε. Και, συνεπώς, ο ένας Ευαγγελιστής γράφει τι ώρα ξεκίνησαν από το σπίτι τους και ο άλλος Ευαγγελιστής τι ώρα βγήκαν από την πύλη για να πάνε στο μνημείο. Βλέπετε, δεν υπάρχουν αντιφατικά πράγματα. Αλλά για να κινηθούν, λοιπόν, κάποιες γυναίκες,

μάλιστα εγνώριζαν πολύ καλά ότι ο τάφος φρουρείται. Το εγνώριζαν πολύ καλά. Και να κινηθούν αυτές οι γυναίκες, να βρεθούν τώρα κοντά σε Ρωμαίους, παρακαλώ, στρατιώτες, πρωί πρωί. Μπορούσαν να κακοποιηθούν από τους Ρωμαίους στρατιώτες. Τι έδειξαν; Γενναίο φρόνημα, ανδρείον φρόνημα. Τι είναι εκείνο που έκανε αυτές τις γυναίκες να δείξουν αυτό το ανδρείον φρόνημα; Η αγάπη. Θέλετε να το μεταφέρω αυτό μέσα στον χώρο της οικογένειας; Σήμερα ένας άνδρας διαλέγει σαν γυναίκα του μια γυναίκα που είναι πολύ θηλυκό. Πολύ θηλυκό.

Το λένε, σεξαπίλ, λένε, να έχει. Ναι, πολύ θηλυκό. Δεν διαλέγει γυναίκα με ανδρείον φρόνημα. Έτσι, το πληρώνει ακριβά. Πώς το πληρώνει; Ακούσατέ το. Όταν δεν μπορεί πια να ανταποκριθεί στα έξοδα αυτού του θηλυκού, τότε ή θα του το πει η γυναίκα του ή θα αφήσει να εννοηθεί: «Κόψε το λαιμό σου. Εγώ λεφτά θέλω, γούνα θέλω, παπούτσια θέλω, τσάντα θέλω. Κόψε το λαιμό σου. Κάνε κατάχρηση ακόμα στο ταμείο που βρίσκεσαι. Εγώ αυτά θέλω, κέντρα θέλω, πάρτι θέλω, πάρτι θέλω», και ούτω καθεξής. Αυτό δεν είναι η γυναίκα η ανδρεία, είναι η γυναίκα θηλυκό.

Η γυναίκα η ανδρεία, ξέρετε ποια είναι; Εκείνη που θα πει στον άνδρα της: «Και τι σε στεναχωρεί αν δεν πήγανε καλά οι δουλειές σου; Θα πάω εγώ να δουλέψω». Τι σε στεναχωρεί αυτό; Και να περιορίσει στο μίνιμουμ τα έξοδα του σπιτιού. Αυτή είναι η ανδρεία γυναίκα. Αυτή είναι η γυναίκα που έχει ανδρείον φρόνημα. Γιατί, τι νομίζετε; Όταν κάποια οικονομικά δεν πηγαίνουν καλά μέσα στο σπίτι ή ο άνδρας έχει αρρωστήσει, είναι μικρότερη αυτή η φουρτούνα από κάποια άλλη φουρτούνα κοινωνική; Φουρτούνα είναι. Και πάνω σε αυτή τη φουρτούνα ξέρει μια γυναίκα με ανδρείον φρόνημα να κυβερνήσει το πηδάλιο του πλοίου του σπιτιού της. Αυτή είναι η γυναίκα που έχει το ανδρείον φρόνημα.

Πόσες φορές σας το έχω πει, και κάθε φορά που το λέγω έτσι, πώς να σας το πω, είναι θαυμαστό. «Τις εύρε», λέει η Αγία Γραφή, «ανδρεία γυναίκα; Εύρε θησαυρόν». Αυτή είναι η γυναίκα θησαυρός και όχι η γυναίκα καταπακτή, που παίρνεις μια γυναίκα και σε βάζει μέσα στην καταπακτή. Ναι, ναι, αγαπητοί μου, ναι, ναι, αυτή είναι. Και έτσι θα έπρεπε να υπήρχαν τα κριτήρια των νέων όταν διαλέγουν μία γυναίκα. Αλλά αλίμονο. Εξέλιπον πια αυτά τα κριτήρια, γι' αυτό και έχουμε αυτά που έχουμε μέσα εις τους γάμους.

Λοιπόν... Λοιπόν, λέει εδώ: «Ασθενές μεν είναι της γυναικός το σώμα, ανδρείον δε το φρόνημα. Ύδωρ πολύ ου δυνήσεται σβέσαι την αγάπην, και ποταμοί ου συγκλύσουσιν αυτήν». Και τούτο πώς, δηλαδή, ανεπτύχθη αυτό το ανδρείον φρόνημα; Διότι το πολύ νερό δεν έσβησε την αγάπη, ούτε ποταμοί, «ουδέ ποταμοί συγκλύσουσιν αυτήν». Το «κλυ» με ύψιλον, θα σας το εξηγήσω. Αυτό είναι από το Άσμα 8,7. Βλέπετε η προφητεία. Διότι οι γυναίκες αυτές αγάπησαν πολύ τον Κύριο και δεν λογάριασαν τίποτε. Τίποτα δεν λογάριασαν. Ούτε την ίδια τη ζωή τους. Τώρα λέγει κάτι περίφημο το Άσμα.

Νερό το πολύ δεν έσβησε την αγάπη. Γιατί βάζει νερό και αγάπη; Γιατί η αγάπη είναι μια φλόγα, είναι ένα πυρ, είναι μια πυρκαγιά. Αυτή, λέγει, η πυρκαγιά δεν σβήνει ούτε με το πολύ νερό. «Ουδέ ποταμοί συγκλύσουσιν αυτήν», την αγάπη. Ούτε αν ρεύσουν όλα τα ποτάμια μπορούν να δημιουργήσουν, προσέξτε, να δημιουργήσουν τι; Το «συγκλύσουσιν», του ρήματος κλύω, συγκλύω, το «κλυ» με ύψιλον, θυμηθείτε, κλύσμα που γράφεται με ύψιλον. Όχι έψιλον γιώτα, θα λέγαμε το κλείστρον. Κλύσμα.

Κατακλυσμός, το «κλυ» με ύψιλον, που θα πει αυτό που λέμε στην γλώσσα μας κατακλύζω, γεμίζω, πλημμυρίζω. Έρχονται δηλαδή όλα τα ποτάμια να αρθούν, να πλημμυρίσουν, για να σβήσουν αυτή τη φωτιά της αγάπης. Δεν μπορούν να τη σβήσουν. Γι' αυτό αλλού λέγει ο Λόγος του Θεού ότι η αγάπη είναι κραταιά ως ο θάνατος.

Λέγει: «Κραταιά ως ο θάνατος». Για σκεφτείτε, αγαπητοί μου, αυτό. Δυνατή ως ο θάνατος είναι η αγάπη. Η αγάπη αυτή, η κραταιά, που εκφράζεται με ανδρείον φρόνημα, είναι εκείνη η οποία μεγαλουργεί. Και νομίζω ότι αυτό το φρόνημα πρέπει να υπάρχει και εις τους άνδρες και εις τις γυναίκες. Μιλάμε για ισότητα. Ιδού η ισότης. Πού αλλού να είναι η ισότης; Στη σωματική κατασκευή; Το εξηγήσαμε προηγουμένως. Πού; Να, σε αυτά που λέμε εδώ. Ιδού η ισότης. Ανδρείον φρόνημα ο άνδρας, ανδρείον φρόνημα η γυναίκα. Και όταν λέμε ανδρείον, δεν εννοούμε την ανδρούτσα γυναίκα,

εκείνη που θα σου μιλήσει με χοντρή φωνή γιατί καπνίζει πέντε πακέτα την ημέρα, ούτε γιατί μπορεί να βλαστημάει σαν παλιός αμαξάς. Αυτό δεν είναι το ανδρείον φρόνημα, αγαπητοί. Προχωρούμε. «Και ο άγγελος προς αυτάς λέγει πάλιν· Μη φοβείσθε υμείς. Ου λέγω τοις στρατιώταις το μη φοβείσθε, αλλ' υμίν. Εκείνοι φοβηθήτωσαν, ίνα πείρα μαθόντες μαρτυρήσωσι και είπωσι· Αληθώς Θεού Υιός ην. Υμείς ου χρή φοβηθήναι· η γαρ τελεία αγάπη έξω βάλλει τον φόβον».

Και ο Άγγελος λέγει προς αυτές, τις γυναίκες: «Εσείς μη φοβόσαστε». Δεν εννοώ τους στρατιώτες να μη φοβηθούν. Σε εσάς λέγω να μη φοβόσαστε, όχι για αυτούς. Εκείνοι να φοβηθούν. Να φοβηθούν και να πάρουν από πείρα την μαρτυρία, για να πάνε να πουν ότι πράγματι εκείνος που ήταν μέσα στον τάφο ήτο αληθινά Υιός του Θεού. Βλέπετε με τι σοφία τα κάνει αυτά όλα ο Θεός. Οι στρατιώτες να φύγουν, αφού βέβαια έπαιξαν τον ρόλο τους. Ποιος ήταν ο ρόλος; Να ασφαλίσουν τον τάφο και να τον φυλάξουν απ' έξω,

ώστε να δημιουργήσουν το ανύποπτον για μια κλοπή, που κατόπιν θα κατηγορήσουν οι Εβραίοι και θα συκοφαντήσουν, μάλλον, ότι εκλάπη το σώμα από τους μαθητάς. Αυτό, εκεί να δείτε τον Ιερό Χρυσόστομο. Τους περνάει από ψιλό κόσκινο, σαν δικηγόρος που ήταν ο Ιερός Χρυσόστομος. Εκεί να δείτε, να λέει πρώτον, δεύτερον, τρίτον, τέταρτον, πέμπτον, έκτον, έβδομον, όγδοον, δέκατον, επιχειρήματα, και τους ξετινάζει πραγματικά, σαν να είναι σε ένα νοητό δικαστήριο, και τους ξετινάζει πραγματικά και τους αποκαλύπτει συκοφάντας, όπως και ήσαν πραγματικά, συκοφάνται. «Ημών», λέει, «κοιμωμένων θα πείτε», οι πάντες στρατιώτες,

«κοιμωμένων, ενώ», λέει, «εμείς κοιμόμαστε, ήρθαν και έκλεψαν οι μαθηταί το σώμα του Ιησού». Καταλάβατε; Έπρεπε, λοιπόν, οι στρατιώτες, κατά πρόνοιαν θείαν, να φυλάνε τον τάφο, ώστε να βγει κάθε υποψία ότι μπορούσε να συμβεί αυτό που κατηγόρησαν, συκοφάντησαν κατόπιν οι Εβραίοι. Τώρα, όμως, δεν χρειάζονται. Ο Κύριος ανέστη. Έπρεπε να φύγουν από τη μέση. Έπρεπε οι γυναίκες να αντιληφθούν την Ανάσταση και τα παρακάτω μετά να προχωρήσουν. «Υμείς ου χρή φοβηθήναι». Εσείς δεν πρέπει, όμως, να φοβηθείτε, διότι «η τελεία αγάπη έξω βάλλει τον φόβον», όπως λέγει και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. «Πορευθείσαι είπατε τοις μαθηταίς αυτού ότι ηγέρθη».

Θα πάτε, λέγει, πείτε στους μαθητάς ότι ο Κύριος ανεστήθη. Και τα εξής. Και αναχωρούσαν εκείνες μετά χαράς έμφοβοι. Και εκείνες ανεχώρησαν γεμάτες από χαρά και από φόβο. Κοιτάξτε, παρακαλώ, αυτό το περίεργο κράμα, μετά χαράς εν φόβω. Αυτό είναι στον Ματθαίο 28,8. Γεμάτες από φόβο και από χαρά. Άρα και τούτο γέγραπται; Ερωτάει ο Άγιος Κύριλος. Άραγε και αυτό είναι γραμμένο;

Ότι έφυγαν γεμάτες από φόβο και χαρά; Λέγει: Τι είναι ο δεύτερος ψαλμός; Ο το πάθος του Χριστού διαγορεύων. Ας έρθουμε, λέγει, στον δεύτερο ψαλμό, εκείνον ο οποίος ομιλεί δια το πάθος του Κυρίου. «Δουλεύσατε τω Κυρίω εν φόβω και αγαλλιάσθε αυτώ εν τρόμω». Λέει εκεί ο Ψαλμός ο Δεύτερος: δουλεύσατε εις τον Κύριον εν φόβω και να χαίρεστε εν τρόμω. Περίεργο πράγμα. Βάζει γραμμένο, συνεπώς, ο φόβος και ο τρόμος — συγχωρείτε, ο φόβος και η χαρά, η αγαλλίαση. Πώς συμβαίνει αυτό το πράγμα;

Ο Άγιος Κύριλος: «Αγαλλιάσθε μεν δια τον αναστάντα Κύριον, εν τρόμω δε δια τον σεισμόν και τον άγγελον, τον ως αστραπήν φανέντα». Δύο πράγματα υπήρξαν, που το ένα γέμισε φόβο και το άλλο γέμισε χαρά. Τι γέμισε φόβο την ψυχή των μαθητριών; Ο σεισμός και ο Άγγελος που σαν αστραπή φάνηκε μπροστά τους. Όταν όμως συνάντησαν τον Κύριο, εγέμισαν από χαρά. Και αυτό, λέει, είναι γραμμένο. Και πηγαίνουμε στη δεκάτη τετάρτη παράγραφο. «Εσφράγισαν μεν αρχιερείς και Φαρισαίοι δια Πιλάτου τον τάφον».

Γυναίκες εθεάσαντο τον Αναστάντα. Και γινώσκων Ησαΐας αρχιερέων μεν το ευτελές, των δε γυναικών το στερεόν της πίστεως, λέγει: «Γυναίκες ερχόμεναι από θέας, δεύτε· ου γαρ λαός εστιν έχων σύνεσιν». Τι ωραίο αυτό! Οι αρχιερείς εσφράγισαν τον τάφον, αλλά οι γυναίκες όμως είδαν τον Αναστάντα. Πώς είδαν τον Αναστάντα, αφού εσφραγίσθη ο τάφος; Απλούστατα, διότι ο αναστηθείς ήτο έξω από τον τάφο και, συνεπώς, εκείνοι μεν εσφράγισαν, αλλά δεν εσφράγισαν όμως τον Κύριον. Απλώς σφράγισαν τον τάφον. Ο Κύριος έφυγε από μέσα, ενώ

σήμαντρα, το «ση» με ήτα, ενώ τα σήμαντρα ευρέθησαν σώα. Τι σας είπα τώρα; Θυμόσαστε τον κανόνα της Αναστάσεως, τον Αναστάσιμο κανόνα. Σήμαντρα θα πει σφραγίδες, θα πει σφραγίδες. Οι σφραγίδες έμειναν ακέραιες όταν ο Κύριος βγήκε από τον τάφο. Σφραγίζουν μεν οι άρχοντες, αλλά οι γυναίκες βλέπουν τον Αναστάντα Κύριο. Και πάνω σε αυτό σημειώνει ο Ησαΐας τα εξής. Είναι αυτό που θα σας πω, Ησαΐας 27,11. «Γυναίκες ερχόμεναι από θέας, δεύτε». Ελάτε, λέει, οι γυναίκες ερχόμενες από θέας.

Ο τόνος πέφτει απάνω στο «θέας», από θέας, δηλαδή από οράσεως, από εκείνο το οποίο είδατε. Ελάτε, λέει, οι γυναίκες, σεις που είδατε. «Ου γαρ λαός εστιν έχων σύνεσιν», διότι αυτός ο άλλος ο λαός είναι λαός που δεν έχει σύνεση, δεν έχει μυαλό. Εσείς όμως είδατε. Ελάτε, λοιπόν, εσείς που είδατε, από θέας. Οι λέξεις αυτές, «από θέας», είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούνται και από τους ψαλμωδούς στα ωραιότατα εκείνα αναστάσιμα τροπάρια. Και τώρα εδώ έχει κάτι ωραίες, θα λέγαμε έτσι, αντιπαραβολές. «Αρχιερείς ασυνετούσιν και γυναίκες αυτοπτούσιν».

Αυτά είναι ωραία ρητορικά σχήματα, που είναι χαριτωμένα, χωρίς να έχουν εκείνο το πομπώδες, εκείνο το ενοχλητικό που μπορεί να έχει μια ρητορεία. Αλλά ρητορεία δεν είναι πάντα κάτι που είναι πομπώδες. Ρητορεία είναι κάτι που μπορεί να χρησιμοποιεί, απλώς, όταν χρησιμοποιείται ο λόγος όμορφα και με ωραία σχήματα, που μπορεί να ευχαριστεί και να πείθει. Εδώ ασυνετούν οι αρχιερείς και οι γυναίκες γίνονται αυτόπτες της Αναστάσεως. Οι μεν ασυνετούν, εκείνες βλέπουν τον Αναστάντα. «Και ελθόντων των στρατιωτών προς αυτούς στην πόλη και απαγγειλάντων...» «Απαγγειλάντων τα γενόμενα, είπον αυτοίς· είπατε ότι οι μαθηταί αυτού νυκτός ελθόντες έκλεψαν αυτόν, ημών κοιμωμένων». Καλώς άρα και τούτο ως εξ αυτών προείπεν Ησαΐας: «Αλλά λέγεται ημίν και απαγγέλλεται ημίν ετέραν πλάνησιν». Εδώ αναφέρεται εις το περιστατικό εκείνο που οι στρατιώτες ανήγγειλαν στα αφεντικά τους. Λέγαμε ότι εσείς μας βάλατε να φυλάμε έναν τάφο, αλλά ο νεκρός εκείνος ανεστήθη. Είδαμε θαυμαστά πράγματα. Έγινε σεισμός, απεκυλίσθη η πέτρα, εκείνος ο λίθος που σκέπαζε τον βράχον. Λοιπόν, και λοιπά, ό,τι είδαν και έγιναν μάρτυρες, θα λέγαμε, είναι

πρώτοι μάρτυρες της Αναστάσεως του Χριστού οι εχθροί Του. Και οι πρώτοι που έμαθαν την Ανάσταση ήσαν οι άρχοντες, από αυτούς τους στρατιώτες. Είναι οι πρώτοι, ναι, διότι οι γυναίκες έφτασαν μετά την αποκύλιση του λίθου. Και, συνεπώς, όταν έφτασαν εκεί, οι στρατιώτες δεν υπήρχαν πια εκεί, είχαν φύγει, και ήδη οι άρχοντες είχαν πληροφορηθεί το γεγονός. Αυτό τώρα, λέει, είναι γραμμένο. Λέγει ο Ησαΐας: «Αλλά λέγεται ημίν και απαγγέλλεται ημίν ετέραν πλάνησιν». Θα ήθελα να μείνω στο «πλάνησιν». Ξέρετε, όταν κανείς θα ήθελε

να αλλοιώσει μιαν αλήθεια, αυτό ήδη αποτελεί μια πλάνη. Όταν θα ήθελε τώρα να δικαιολογήσει αυτή την αλλοίωση, πέφτει σε άλλη πλάνη. Για να το καταλάβουμε, όπως εκείνος ο οποίος επιχειρεί να πει ψέμα, να αλλοιώσει την αλήθεια. Λέει ένα ψέμα, αλλά, όταν τα πράγματα προχωρούν, θα αποκαλυφθεί και αναγκάζεται τώρα να πει δεύτερο ψέμα για να καλύψει το πρώτο ψέμα. Και γίνεται ένας ορμαθός από ψέματα, ακριβώς για να δικαιολογηθεί μία πρώτη κατάσταση. Έτσι, αγαπητοί μου, έπαθαν οι Εβραίοι. Έσπευσαν να πουν ότι δεν ανεστήθη, ενώ λέγουν οι στρατιώτες «ανεστήθη». Πληρώνουν και λέγουν «θα πείτε δεν ανεστήθη» και από τότε, από πλάνη σε πλάνη πέφτουν. Και η εσχάτη πλάνη είναι ότι ο λαός αυτός έμεινε χωρίς να πιστεύσει εις τον Ιησού Χριστό. Βλέπετε, είναι φοβερό αυτό το πράγμα, όταν χαλκεύεται η παραποίηση της αληθείας. «Εγήγερται ο Αναστάς και δια δόσεως αργυρίου πείθουσι τους στρατιώτας, αλλ’ ου πείθουσι τους νυν βασιλείς». Είναι αυτές οι ωραίες αντιθέσεις που σας είπα προηγουμένως. Και ανεστήθηκε ο Χριστός.

Τώρα προσπαθούν οι άρχοντες, με το να δωροδοκήσουν, να δώσουν δηλαδή αργύριον εις τους στρατιώτας, πείθουν αυτούς ότι δεν πρόκειται τίποτα να πάθουν.

Δηλαδή εκείνοι ανησύχησαν. Μα πώς; Μας δίνετε χρήματα, θα ακουστεί το πράγμα. Πώς; Και μάλιστα θα ακουστεί. Πώς θα ακουστεί; Θα ακουστεί στον Πιλάτο ότι, όταν εμείς διαδώσουμε στην πόλη «ημών κοιμωμένων», ενώ εμείς εκοιμόμαστε, ήλθαν οι μαθητές και έκλεψαν το σώμα, θα μας καλέσει ο Πιλάτος και θα μας πει: «Τι ακούω; Ημών κοιμωμένων; Και τι, λοιπόν; Οι φρουροί κοιμούνται; Τι θα κάνουμε;» Τους έπεισαν να διαδώσουν αυτό οι πονηρότατοι άρχοντες, ότι εμείς θα τακτοποιήσουμε τα πράγματα και θα καταστήσουμε εσάς αμερίμνους. Μην φοβόσαστε, θα τα βολέψουμε τα πράγματα. Όταν ο άνθρωπος μπει μέσα στον δρόμο, στο κανάλι της μηχανορραφίας, είναι φοβερό. Αγαπητοί μου, μια γενική συμβουλή να την ξέρετε στη ζωή σας. Αν ποτέ σας πλησιάσει κανένας άνθρωπος για να σας ρίξει σε αυτό το κανάλι της μηχανορραφίας, προσέξτε, μην κάνετε αρχή. Αν εσείς ποτέ σκεφτείτε να ξεκινήσετε μια μηχανορραφία, μη, ποτέ την ξεκινήσετε.

Απορρίψατέ την, διότι, όταν ο άνθρωπος θα μπει στο κανάλι του ψεύδους και της μηχανορραφίας, δεν μπορεί πια να σταματήσει. Τελείως. Μέχρι που να πεθάνει. Διότι θα λέει ψέματα για να δικαιολογεί τα προηγούμενα ψέματά του και θα ζει μέσα στο ψέμα και μέσα στη μηχανορραφία, για να μπορεί να σταθεί πια. Όταν όμως απορρίψουμε, έστω και αν μας υπόσχονται χρήματα, μας υπόσχονται θέσεις, αρνηθείτε τα. Αρνηθείτε τα. Προσέξτε. Είναι φοβερή παγίδα αυτή η κατάσταση, όταν ξεκινήσουμε τη μηχανορραφία και το ψέμα. Μας δένει, μας δένει, μας δένει και δεν μπορούμε ποτέ να φύγουμε από αυτές τις καταστάσεις.

Έτσι! Έτσι έπεισαν τους στρατιώτες οι άρχοντες.

Έπεισαν έτσι να διαδώσουν στον λαό, αλλά δεν πείθουν όμως τους νυν βασιλείς. Τι είναι οι νυν βασιλείς; Τότε ήταν ο Μέγας Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη, οι κτίσαντες τον ναόν της Αναστάσεως. Διότι γιατί έκτισαν ακριβώς τον ναόν της Αναστάσεως; Ακριβώς γιατί δεν πείστηκαν εις αυτή την κακόβουλη διάδοση των Εβραίων, ότι εκλάπη το σώμα και δεν ανεστήθη. Οι μεν στρατιώται πείστηκαν να πουν το ψέμα, τη συκοφαντία, αλλά οι βασιλείς όμως δεν πείστηκαν ότι ο Ιησούς δεν είναι Υιός του Θεού, αλλά επίστεψαν ότι είναι Υιός του Θεού. Απόδειξις;

Αυτός, όπως θα μας πει λίγο πιο κάτω, ο περίλαμπρος ναός της Αναστάσεως. Ακριβώς γιατί πίστεψαν. Θα ξαναπώ αυτό το πολύ ωραίο σχήμα: «Εγήγερται ο Αναστάς και δια δόσεως αργυρίου πείθουσι τους στρατιώτας, αλλ’ ου πείθουσι τους νυν βασιλείς. Οι τότε μεν στρατιώται αργυρίου προδεδώκασι την αλήθειαν, οι δε νυν βασιλείς δι’ ευσέβειαν αργυρόμβητον και χρυσόκολλον την Αγίαν Εκκλησίαν ταύτην της του Σωτήρος Θεού Αναστάσεως εξειργάσαντο και της εξ αργύρου και χρυσού και λίθων τιμίων κειμηλίοις εφαίδρυναν». Τότε, λέγει, τους μεν στρατιώτες — συγγνώμη —

τότε οι στρατιώτες πρόδωσαν την αλήθεια γιατί πήραν αργύρια. Οι νυν βασιλείς, αντίθετα, από ευσέβεια και πίστη στην Ανάσταση του Χριστού, έφτιαξαν αυτή την εκκλησία που τώρα εμείς λέμε της κατοικήσεώς μας, διότι οι κατηχήσεις αυτές ελέχθησαν μέσα εις τον ναό της Αναστάσεως. Έφτιαξαν αυτή την εκκλησία και την έκαναν αργυρόμβητον και χρυσόκολλον. Την έντυσαν με ασήμι και επεκόλλησαν χρυσάφι. Και εξεργάστηκαν το χρυσάφι και το ασήμι και πολύτιμα πετράδια, για να αφιερώσουν θαυμαστά κειμήλια εις αυτόν τον ναό.

Είδατε αυτές τις ωραίες αντιθέσεις; Οι στρατιώτες παίρνουν αργύριο να προδώσουν την αλήθεια και οι βασιλείς προσφέρουν αργύριον για να τιμήσουν τον Αναστάντα Κύριο με τον μεγαλοπρεπή ναό που ανήγειραν. «Και αν ακουσθή τούτο επί του ηγεμόνος, ημείς πείσομεν αυτόν», είπαν οι άρχοντες. Αν ακουστεί, λέει, αυτό στα αυτιά του ηγεμόνος, εμείς θα τον πείσουμε. Όταν το διαβάζουμε, αγαπητοί μου, αυτό εις τον Ματθαίον 28,14, βλέπω μόνο το μέγεθος της μοχθηρίας και της πονηρίας αυτών των ανθρώπων. Όταν ακουστεί, εμείς θα τον πείσουμε τον ηγεμόνα. «Και εκείνους πείθετε, την δε οικουμένην ου πείθετε». Συνεχίζουν οι αντιθέσεις. Και εάν εκείνους τους στρατιώτες τούς πείθετε ότι, αν ακουστεί στον ηγεμόνα αυτό που θα έχετε πει, αλλά την οικουμένη όμως δεν την πείθετε. Η οικουμένη επίστεψε πια στην Ανάσταση του Χριστού. «Διατί γαρ, ώσπερ του Πέτρου εξελθόντος εκ της φυλακής, κατεδικάζοντο οι φύλακες, ούτω και οι Ιησούν Χριστόν τηρούντες ου κατεδικάσθησαν; Αλλ’ εκείνοις μεν επήλθεν η καταδίκη παρά Ηρώδου, απολογήσασθαι γαρ ουχ εύρισκον εξ αγνοίας· ούτοι δε την αλήθειαν ιδόντες και ταύτην κρύπτοντες, δια του αργυρίου παρά των αρχιερέων διεσώζοντο». Κάνει μια ερώτηση.

Κριτικάρει ο Άγιος Κύριλος και λέγει: «Για πέστε μας, εκείνοι που φυλούσαν τον Πέτρον ήσαν τέσσερις τετράδες, ήσαν δεκαέξι στρατιώτες. Αυτοί οι δεκαέξι στρατιώτες που τον φυλούσαν ήσαν μέσα στο κελί του, δεμένοι οι ίδιοι με τον φυλακισμένο τους. Ας πούμε το χέρι του ενός με το χέρι του Πέτρου. Τι θα έκανε; Να ξυστεί λιγάκι ο Απόστολος, θα τραβούσε την αλυσίδα, θα ξυπνούσε τον σκοπό. Δεκαέξι στρατιώτες φυλάττουν τον Πέτρο, επειδή ήδη εφονεύθη ο Ιάκωβος, ο αδελφός του Ιωάννου, τώρα, και επειδή άρεσε ο φόνος αυτός στους Εβραίους. Άρεσε. Ωραίο πράγμα, άρεσε. Ο Ηρώδης έτσι μπορούσε να στέκεται στην εξουσία. Ήταν ο εγγονός εκείνου του μεγάλου Ηρώδου, που είχε αποπειραθεί να φονεύσει τον Κύριο όταν ήταν νήπιο. Εγγονός άξιος του παππού του. Προσέξτε. Έτσι στέκεται στον θρόνο εκείνος ο ταλαίπωρος Ηρώδης, με το να κάνει πράγματα θεαματικά που να αρέσουν εις τον λαό. Οι ανίκανοι άρχοντες έτσι στέκονται στους θρόνους των. Και τι κάνει τώρα; Τον έχει στη φυλακή να τον φονεύσει, για να αρέσει εις τον λαό και να συνεχίσει αυτός να κάθεται εις τον θρόνο του. Ωραία πολιτική και ωραία κυβερνητική.

Τη νύχτα όμως Άγγελος απελευθέρωσε τον Απόστολο Πέτρο. Και το πρωί έγινε πολλή ταραχή. Τι έγινε ο Πέτρος; Τι έγινε ο Πέτρος; Ο δε Πέτρος έφυγε από την πόλη. Το γνωστό εκείνο περιστατικό, πρώτα ο Θεός, θα το συναντήσουμε στις Πράξεις των Αποστόλων. Και ο Ηρώδης εφόνευσε και τους δεκαέξι φρουρούς που εφύλαττον τον Πέτρο, διότι δεν επίστευε ότι μπορούσε κάτι να γίνει. Τι θα πει θαύμα; Ότι αυτοί δωροδοκήθηκαν, πιθανώς κάτι έγινε και έδιωξαν τον Πέτρο από τη φυλακή. Και τους εφόνευσε και τους δεκαέξι. Και λέει τώρα ο Άγιος Κύριλος: τότε εφονεύθησαν οι δεκαέξι στρατιώτες που φυλούσαν τον Πέτρον. Πέστε μου,

γιατί δεν εφονεύθησαν και οι στρατιώτες εκείνοι οι οποίοι εφύλατταν τον τάφον του Χριστού; Γιατί πληρώθηκαν. Ενώ οι δεκαέξι δεν είχαν πληρωθεί. Αγνοούσαν οι άνθρωποι, αγνοούσαν, διότι Άγγελος απελευθέρωσε τον Απόστολο Πέτρο. «Αλλ’ ολίγοι μεν επείσθησαν Ιουδαίων τότε, ο κόσμος δε υπήκουσεν». Ωραία αντίθεση. Ολίγοι Εβραίοι τότε επείστηκαν σε εκείνα τα οποία έλεγαν οι άρχοντες. Ο κόσμος όμως όχι. Ο κόσμος όχι. «Οι κρύψαντες

την αλήθειαν», ακούστε ένα πολύ ωραίο σχήμα, «οι κρύψαντες την αλήθειαν κατεκρύφθησαν». Αυτοί που έκρυψαν την αλήθεια καταχώθηκαν από τη λήθη του χρόνου. Βλέπετε, παρακαλώ; «Και οι καταδεξάμενοι ταύτην ανεφάνησαν δυνάμει του Σωτήρος, του μη μόνον εκ νεκρών Αναστάντος, αλλά και μεθ’ εαυτού τους νεκρούς εγείραντος». Εκείνοι που δέχθηκαν την Ανάσταση, αυτοί, λέγει, ανεφάνησαν. Αγαπητοί μου, όσοι πολέμησαν την Εκκλησία — μια μεγάλη αλήθεια είναι αυτό — όσοι πολέμησαν την Εκκλησία, αυτοί κατεχώθησαν στο χώμα, στο έδαφος της λήθης. Ξεχάστηκαν, έπεσαν στην ασημότητα και στην καταφρόνηση. Όσοι, αντιθέτως, απεδέχθησαν το μήνυμα του Ευαγγελίου, την Ανάσταση του Χριστού, αυτοί έλαμψαν. Είναι εκείνο το παράλληλο σχήμα που έχει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, που λέγει: «Πού είναι εκείνοι που εδίωκαν την Εκκλησία; Απώλοντο, παρήλθαν. Πού είναι η Εκκλησία, η οποία εδιώκετο από τους δυνατούς της γης; Υπέρ τον ήλιον λάμπει». Γι’ αυτό σας λέγω, μην φοβηθούμε εκείνους οι οποίοι διώκουν. Η Εκκλησία μένει και θα μένει εις τους αιώνας των αιώνων. Και εμείς, αγαπητοί μου, είμεθα πιστοί, είμεθα τα μέλη που αποτελούμε την

Εκκλησία. Μην φοβηθούμε όταν διώκεται η Εκκλησία.

Μόνο ανεστήθη ο Χριστός, λέγει το υπόλοιπο της προτάσεως, αλλά και μαζί Του ανέστησε και νεκρούς. Είναι γνωστό ότι, όταν ανεστήθη ο Χριστός, τότε ανεστήθησαν αρκετοί νεκροί, πρόσφατα αποθανόντες, οι οποίοι έφτασαν στην Ιερουσαλήμ και, όπως μας λέει ο Ευαγγελιστής, ενεφανίσθησαν, παρουσιάστηκαν σε πολλούς. Ήταν κάτι καταπληκτικό. Ξέρετε, αγαπητοί μου, πριν από δύο-τρεις μέρες, τέσσερις μέρες, να είχατε θάψει τον πατέρα σας και να έρθει στο σπίτι. Και να έρθει στο σπίτι! Ο παππούς που τον θάψαμε, πήγαμε εκεί, μοιρολόγια, όλα, και να έρθει στο σπίτι ύστερα από δύο-τρεις μέρες. Φοβερό! Φοβερό!

Συγκλονιστικό είναι. Και όχι μόνο ένας νεκρός, αλλά πολλοί νεκροί. Και πότε μπήκαν στην Ιερουσαλήμ; Όταν ο Χριστός ανεστήθη. Πρώτα έγινε η Ανάσταση του Χριστού και μετά η ανάσταση αυτών. Κι ήρθαν στην πόλη και ενεφανίσθησαν πολλοίς, σημειώνει ο Ευαγγελιστής, ακριβώς για να γίνει φανερό και αισθητό το γεγονός της Αναστάσεως του Χριστού. Ε, λοιπόν, αυτό το γράφει ο Ωσηέ ο Προφήτης. Ακούστε πώς το γράφει. Είναι, παρακαλώ, στον Ωσηέ —είναι από τους δώδεκα Ελάσσονες Προφήτες— 6,2. Λέει: «Υγιάσει ημάς μετά δύο ημέρας».

«Τη ημέρα τη τρίτη αναστησόμεθα και ζησόμεθα ενώπιον αυτού». Θα μας υγειάσει, θα μας δώσει την υγεία μας, ύστερα από δύο ημέρες. Και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε και θα ζήσουμε μπροστά Του. Αυτό είναι από προσώπου των νεκρών που ανεστήθησαν μαζί με την Ανάσταση του Χριστού. Και πηγαίνουμε στη δεκάτη πέμπτη παράγραφο. «Επειδή δε ου πείθονται ταις θείαις Γραφαίς οι ανήκοοι, οι ουδέν των γεγραμμένων επιλαθόμενοι, αντιλέγουσι τη Αναστάσει του Ιησού, καλόν εστι προς αυτούς ούτως αντειπείν». Οι ουν Εβραίοι οι οποίοι δεν πείθονται στις θείες Γραφές, διότι είναι πάντοτε ανήκοοι, ανυπάκουοι στον Λόγο του Θεού, και ξεχνάνε εκείνα τα οποία είναι γραμμένα και αντιλέγουν στην Ανάσταση του Ιησού. Δηλαδή, τι έκανα εγώ, ο κατηχητής σας; Σας παραθέτω προφητείες. Αυτές τις προφητείες τις ξεχνούν οι Ιουδαίοι. Και ξεχνώντας τις προφητείες, δεν μπορούν όμως να τις αρνηθούν. Αντιλέγουν για την Ανάσταση του Χριστού, ότι δεν ξέρω τι λένε οι προφητείες, ο Ιησούς δεν ανεστήθη, επειδή αυτή είναι η τακτική τους. Γι’ αυτόν τον λόγο, καλό είναι να τους αντιμετωπίσει κανείς ως εξής.

Τώρα, αγαπητοί, δεν χρησιμοποιεί τον προφητικό λόγο, αλλά χρησιμοποιεί ιστορικά στοιχεία, ιστορικά τώρα από την Παλαιά Διαθήκη. Τα αντιπαραβάλλει με το πρόσωπο του Ιησού και καταδεικνύει την Ανάσταση. Και λέει:

το λόγο των Ελισσαίων και των Ηλίαν νεκρούς εγιγερκέν λεγοντές. «Τη αναστάσει του ημετέρου Σωτήρος αντιλέγετε;» Πείτε στους Εβραίους: Εσείς δέχεστε ότι ο Ηλίας και ο Ελισσαίος ανέστησαν νεκρούς. Τότε εκείνο μεν το δέχεστε, ότι ο Ηλίας και ο Ελισσαίος ανέστησαν νεκρούς, το γνωρίζετε αυτό. Μάλιστα, ο Ελισσαίος ανέστησε δύο.

Πρώτη ανάσταση ανθρώπου, όταν ζούσε ο Ελισσαίος. Η δευτέρα ανάσταση που έκανε ο Ελισσαίος, όταν ο Ελισσαίος πέθανε. Θα το δούμε λίγο πιο κάτω. Πώς ανέστησε αφού πέθανε; Θα το δούμε λίγο πιο κάτω. Εσείς δέχεστε ότι ο Ηλίας, λοιπόν, και ο Ελισσαίος έχουν αναστήσει νεκρούς. Πώς τώρα εδώ αντιλέγετε και λέτε ότι είναι αδύνατον να αναστηθεί ο Ιησούς; «Ότι μη ορώντες εκ των τότε μάρτυρά τινα των λεγομένων; Πού και ημείς παραστήσομεν των τότε γεγονότων μάρτυρας;» Τι θέλετε να πείτε; Ότι δεν έχουμε τώρα που κηρύσσουμε την Ανάσταση —πόσα χρόνια;— 350 χρόνια περίπου, τριακόσια είκοσι χρόνια για την ακρίβεια.

Τρακώσα, 317 χρόνια ακριβέστατα. Δεν έχουμε μάρτυρες που να ζουν. Μα πώς θα ζούσαν; Δηλαδή, θα μπορούσαν να υπάρχουν άνθρωποι 300 τόσα χρόνια; Τι θέλετε να πείτε, δεν έχουμε μάρτυρες που να ζουν; Φέρτε μας κι εσείς μάρτυρες που να ζουν από την εποχή του Ελισσαίου και του Ηλία, από τον 8ο αιώνα π.Χ.

Φέρτε μας κι εσείς μάρτυρες ζωντανούς. «Αλλ’ έγγραφον εκείνο, και τούτο έγγραφον. Διατί ουν το μεν αποδέχεσθε, το δε αποδοκιμάζετε;» Θα μας πείτε: Είναι γραμμένα αυτά. Μάλιστα, και τα δικά μας είναι γραμμένα. Γιατί, λοιπόν, εκείνα τα γραμμένα δέχεστε και αυτά τα γραμμένα δεν τα δέχεστε; «Εβραίοι έγραψαν εκείνα, και οι Απόστολοι πάντες Εβραίοι. Διατί ουν τοις Ιουδαίοις απιστείτε;» Θέλετε να πείτε, ποιοι θα είναι οι συγγραφείς των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης, ας πούμε των Βασιλειών, τα βιβλία των Βασιλειών που γράφουν για τον Ηλία και για τον Ελισσαίο; Ποιοι τα έγραψαν; Εβραίοι. Και το Ευαγγέλιο, λέει, ποιοι το έγραψαν; Εβραίοι δεν το έγραψαν; «Ματθαίος ο γράψας το Ευαγγέλιον εβραΐδι γλώσση τούτο έγραψε». Είναι γνωστό ότι ο Ματθαίος έγραψε εβραϊκά, ο ίδιος δε μετέφρασε ελληνικά. «Και Παύλος ο κήρυξ, Εβραίος εξ Εβραίων. Και οι δώδεκα Απόστολοι εξ Εβραίων». Όλοι Εβραίοι ήσαν. Και ο Παύλος και οι Ευαγγελιστές και οι Απόστολοι όλοι ήσαν Εβραίοι. Δεν ήσαν μη Εβραίοι. «Ήσαν δεκαπέντε Ιεροσολυμίται επίσκοποι εξ Εβραίων κατά διαδοχήν».

Κατέστησαν. Έχουμε δεκαπέντε επισκόπους στα Ιεροσόλυμα που ήσαν Εβραίοι, κατά διαδοχή, ο ένας μετά τον άλλον. «Τίνα λόγον αποδέχεσθε μεν τα οικεία, τα δε ημέτερα αποδοκιμάζετε, και τα αυτά υπό των παρ’ υμίν Εβραίων γεγραμμένα;» Γιατί τα μεν δέχεστε και τα δε δεν δέχεστε, ενώ και τα μεν και τα δε είναι γραμμένα από Εβραίους συγγραφείς; Για ποιον λόγο; Τι χρησιμοποιεί εδώ τώρα; Και λίγο τη λογική και την αντιπαραβολή. «Αλλά αδύνατον, λέγει τις, το αναστήναι νεκρόν». Ω, θα πείτε εσείς, κάποιος θα πει από εσάς: Αδύνατον. Είναι εκείνο που οι Εβραίοι, ξέρετε, έχουν κρατήσει μέχρι σήμερα: «Ου με πείσεις, καν με πείσης».

Δεν θα με πείσεις κι αν ακόμα με πείσεις. Αδύνατον, θα πει κάποιος, να αναστηθεί νεκρός. Μάλιστα. «Και μην», συγχωρείτε, «και μην ήγειρεν Ελισσαίος δις, και ζων και τελευτήσας; Ή απιστούμεν ότι Ελισσαίου νεκρού όντος ήψατο νεκρός επιρριφείς και ανέστη;»

Σε κάποιο μέρος, κάποια φορά, ύστερα από κάποια χρόνια, σε εκείνη την πόλη που ήταν κοντά ο τάφος του Ελισσαίου, έγινε μία κηδεία. Πέθανε κάποιος εδώ και οι συγγενείς επήραν τον νεκρόν να πάνε να τον θάψουν.

Τυπική περίπτωση: βγαίνουμε από την πόλη, πάμε στο νεκροταφείο, όλος εκεί ο κόσμος. Επήγαιναν για το νεκροταφείο. Κάποια στιγμή αντελήφθησαν κάτι άνδρες, Μωαβίτες έτσι λέγοντο, ας πούμε ληστές. Και τότε οι ληστές κακοποιούν τους ανθρώπους. Τώρα αυτοί πήγαν σε κηδεία.

Ευχαριστώ.

Εφοβήθηκαν πάρα πολύ οι άνθρωποι όταν είδαν αυτούς τους ληστές και, από τον φόβο τους, όπως κρατούσαν το φέρετρο του νεκρού, το πέταξαν κάτω και το έβαλαν στα πόδια. Αλλά στο σημείο εκείνο που επέταξαν τον νεκρόν ήταν ο τάφος του Ελισσαίου. Όπως, λοιπόν, πέταξαν τον νεκρό εκεί, έπεσε απάνω στον τάφο του Ελισσαίου, και οι μεν άνθρωποι αυτοί, οι συγγενείς, φύγαν, ο δε νεκρός ανέστη, διότι ήρθε σε επαφή με τα λείψανα, τον τάφο του Ελισσαίου. Εδώ, παρακαλώ, δείτε και την περίπτωση των Αγίων Λειψάνων. Δείτε και αυτό, και μάλιστα αγιογραφικότατο.

Δεν μιλάω, όμως, για το θέμα των Αγίων Λειψάνων —άλλη φορά έχουμε μιλήσει— παρά μόνο σας λέγω τι λέει εδώ στη συνέχεια ο Άγιος Κύριλος. Ο νεκρός Ελισσαίος ανέστησε νεκρόν και ο Ιησούς δεν θα μπορούσε να αναστηθεί; Είναι δυνατόν να λέτε αυτά που λέτε; «Αλλ’ Ελισσαίου μεν εκεί νεκρός αψάμενος ανέστη, και αυτός ο αναστήσας έμεινεν ομοίως νεκρός. Ο δε νεκρός ο ημέτερος», εδώ ο δικός μας νεκρός, ο Ιησούς, «και πολλοί μεν αψάμενοι αυτού νεκροί ανέστησαν». Ο δικός μας νεκρός, ο Ιησούς, και ο ίδιος ανεστήθη και νεκρούς ανέστησε. Και μας λέτε ότι είναι αδύνατον να αναστηθεί νεκρός; «Πολλά σώματα των κεκοιμημένων Αγίων ηγέρθη», εξηγεί αυτό που σας είπα προηγουμένως, «και εξελθόντες εκ των μνημείων μετά την έγερσιν αυτού εισήλθον εις την Αγίαν Πόλιν», δηλών δε ότι ταύτην, εν η νυν εσμέν. Φανερώνει ότι σε αυτή την πόλη που τώρα εμείς κατοικούμε, εις αυτήν ήρθαν και ενεφανίσθησαν πολλοίς. Σας το διηγήθηκα προηγουμένως. Και λέγει στη συνέχεια: «Ήγειρε μεν ουν Ελισσαίος νεκρόν, αλλ’ ουκ εκράτησε νεκρούμενος». Ο Ελισσαίος, λέει, ανέστησε νεκρόν.