Catecheses of St Cyril 078 | 13-01-1986

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Last time, as you may remember, still following the Thirteenth Catechesis of Saint Cyril of Jerusalem, we examined this very important point in the third paragraph: that the message of the Cross is “a stumbling block to the Jews and foolishness to the Gentiles, but salvation to us.” To the Jews, the Cross is a stumbling block; to the idolaters, it is foolishness; but to us, it is salvation. We spent the entire session examining this subject. Saint Cyril then goes on to say: “For He who died on our behalf was not a mere man, but the Son of God, God made man.”

This is because, as we have said, the one who was dying on behalf of others was not a mere man. He was the Son of God—the Son of God, God who became man. Saint Cyril now presents his arguments and says:

The blood of sacrificial animals—in this case, the blood of a sheep, of a lamb—was offered for the forgiveness of sins. And there was also the blood of the sheep, the lamb, which in the time of Moses was placed on the lintels and doorposts in Egypt at God’s command. When the destroying angel passed through and killed every firstborn of the Egyptians, he did not touch the firstborn of the Jews—the Hebrews, forgive me—precisely because the blood of the sacrificed lamb was the sign that they were not to be harmed.

How much more, then, could the blood of the prototype save—the Blood of Christ—since those things were antitypes? How much more powerful must His Blood be? Saint Cyril gives a beautiful argument here; listen carefully: “If anyone doubts the power of the Crucified One, let him question the demons. If anyone does not believe the words, let him believe what can be seen. Many throughout the world have been crucified, yet the demons fear none of them.” The word means “they fear.” “But when they merely see the sign of the Cross of Christ, who was crucified for us, the demons are afraid, because the others died for their own sins, whereas He died for the sins of others. For He committed no sin, neither was deceit found in His mouth.” Do you not believe that the Blood of Christ drives evil away? Do you not believe that the Blood of Christ brings redemption? Saint Cyril called it a power that drives evil away: it repels evil and overthrows the dominion of Satan. The proof is that the demons fear the Blood of Christ. They fear the Cross upon which the Blood of Christ was shed, and it is

the Cross that drives the demons away. In other words, it makes them withdraw. The demons themselves confess this. That is why Saint Cyril says, “Let him question the demons,” speaking of anyone who doubts the power of the Crucified One. At this point, my dear friends, allow me to speak—not of the miracles that have always occurred throughout history, that occur in our own time, and that will always occur in the name of Christ crucified upon the Cross, causing the demons to flee. The Cross of Christ puts the demons to flight. We must never forget this. Yet I have told you something else as well, because, as far as I am able, I try to answer your questions before you even ask them. You may perhaps say to me: How is it that sorcerers use the sign of the Cross while performing their magic—that is, while making use of demonic power? I have explained this before, but I will say it again. This is what is called the imprisoned cross. What does that mean? It is well known that Freemasons, as well as sorcerers, use the cross. But theirs is an imprisoned cross, a captive cross. Its symbol is the sign of the cross enclosed within a triangle.

What does this mean? The triangle is the symbol of the Freemasons, while the cross is the symbol of Christianity. It is meant to signify: “We have enclosed, imprisoned, and confined the cross”—that is, the power of God. You may ask: Can such a thing really happen? Does God allow the power of the Precious Cross to be confined and imprisoned while the demons dance around it? I answer: yes—as a punishment for those who do not live according to the Cross of Christ, who do not live a cruciform life but follow a falsified Gospel. For such people, the Cross does not possess the power revealed in the Gospel. When these people go to the doors of the Freemasons, sorcerers, and the like, the Precious Cross truly does not act, as a punishment upon them. God does not drive the demons away because they have not believed the content of the message—the preaching—of the Precious Cross, and they do not live a cruciform life. But if, on the contrary, they do live a cruciform life, then it does not matter what symbols are enclosed within triangles or anything else. Even if all the demons and every dark power of Hades were brought up from below

to unite and wage war against the Precious Cross, they would accomplish nothing. Know this well. Christ said, “And the gates of Hades shall not prevail against her”—against the Church, which is the guardian and keeper of the Cross of Christ. That is the difference, and we must always be attentive to it. Let me give you a small, familiar, practical example. We say that the Cross is the guardian of the whole world and the guardian of my life. Very well. I wear the Cross around my neck. I have the Precious Cross in my car. I have the Precious Cross in my home. Yet I have an accident. Why did this happen to me? Did the Precious Cross not protect me?

If we examine the matter, we may find that it happened because we did not truly believe in the profound meaning of Christ’s sacrifice upon the Cross. Our lives, moreover, are not cruciform. Go to the beaches in summer and look at the people bathing there. How many of them are wearing a cross? And when they are dressed, you will see that many—especially the men—have their shirts open down to the navel, forgive me, in order to display their manliness, as you understand, while the Precious Cross hangs high upon their chest. Sometimes it is even a gold cross on a gold chain. It has become merely an ornament.

At that beach they may have committed fornication or adultery. And even if they committed no outward act, they went there, they looked, they allowed themselves to be looked at, and their souls were filled with filth. They therefore do not live according to the cruciform spirit of the Gospel, which says, “Turn my eyes away from beholding vanity,” as we read in Psalm 119. How, then, can I expect the power of the Precious Cross to act? It will not act. What happens instead? So to speak, the Cross becomes imprisoned for me. God permits the power of the Precious Cross not to act, while Satan’s power acts and brings evil upon me. I do not know whether we have understood this. But I would like to dwell on one further point.

Saint Cyril says, “Let him question the demons.” These demons, speaking through the mouths of the demon-possessed, say terrifying things. Consider what happens when the relic of a Saint is brought near. I am not speaking now of the Precious Cross, but of what I am about to describe. Why does this happen? The relics may be those of Saint Nektarios of Aegina, Saint Dionysios, Saint Gerasimos, Saint Spyridon, Saint John the Russian, and so forth—the Holy Relics of Saints whose names are well known. When the demon-possessed person is brought near the Saint’s relic, or the Holy Relics are placed upon him, we hear the poor afflicted person cry out:

“You are burning me! You are burning me! You have burned me!” And do you know what the demons call these Saints? They call them “burners.” I do not know whether you have heard this expression. What, according to the demons, is Saint Nektarios of Aegina? A “burner”—someone before whom the demons are burned. What does it mean that the demons are burned? Pay close attention. I spoke of the Holy Relics; I did not mention the Cross. You may ask whether I am straying from the subject or taking it too far. Listen carefully: I am not straying at all. Do you know why the Saints are holy? Because they lived according to the cruciform spirit of the Gospel. For this reason, the Precious Cross acts through their Holy Relics.

They themselves lived according to the cruciform spirit of the Gospel. Do you see how the power of God acts? Even when the Precious Cross is not visibly present, it is mystically present within the Holy Relics. Yes, this is why the Holy Relics so often work miracles. Does the Cross work miracles? It is the One crucified upon the Cross who works miracles—Jesus Christ. He is the Wonderworker. Do you see how, through theological understanding, we can discern the meaning of all these things? I ask you to view them in this way. But it is not only here that the demons confess the power of the Cross, the power of Christ.

When the Holy Relics are brought forth, the demons flee. They cry out, curse, protest, throw the poor demon-possessed person to the ground, and cause him to foam and convulse. Remember that poor child whose father brought him to Christ when the Lord came down from Mount Tabor. The Lord said to the father, in effect, “It is not a question of whether I can do it, but whether you believe.” And He said, “O faithless and perverse generation, how long shall I bear with you? How long shall I be with you?” I will not interpret these words of the Lord now. They show that people lack faith and do not draw near to Him. When Christ commanded the devil to leave the child, and the command was heard—not by the child, but by the

devil—the devil threw the child to the ground. The child convulsed there and thrashed about so violently that many said he was dead. After writhing on the ground, he lay completely still. He neither spoke nor made a sound nor breathed—nothing at all.

Many said, “The child is dead.” But he was not dead. Christ raised him to his feet. Christ did not perform a resurrection, because the child had not died; he only appeared to be dead. He had not died—I say it again. Christ did not raise him from the dead; He lifted him up. Why had this happened? It was the final convulsion of Satan’s malice. If such a thing occurred then in the presence of Christ, all the more can it also occur before the Saints and their Holy Relics. When a demon-possessed person is brought to them, he foams and convulses. What do all these things reveal? That the power of the Cross is terrifying to the demons and drives them away. Saint Cyril says that many people have been crucified, but their cross is not the Cross of Christ. It is the cross of the thieves—the various criminals who have been crucified throughout history. Ultimately, my dear friends, however bold it may sound, I would say that sorcerers, Freemasons, or indeed any nominal believer who does not believe in the power of Christ’s Cross does not, in reality, make use of the Cross of Christ.

I am deliberately drawing a distinction here: what such people use is the cross of the criminals who have been crucified as offenders against society. But those crosses work no miracles. We must possess the Cross of Christ. Notice one more thing, a final point. One place where we can see the power of the Cross of Christ—where the demons, when questioned, confess it—is spiritualism. You know that spiritualism is, we might say, a negative manifestation of the presence of the demons and of their fear of the Cross of Christ. You know this. You know what spiritualism is. And unfortunately, as I have told you before,

it is very fashionable today. And among whom especially, do you think? Among students. You know that schoolchildren, both younger and older, as well as university students, have lately become involved in spiritualism. It seems our young people must pass through every stage of sin and taste every flavor of evil. We go from cigarettes to drugs, from drugs to still worse things—to fornication and drunkenness. It seems we must also try spiritualism. You know that, supposedly for amusement, young people practice spiritualism in their homes or wherever they happen to gather. And of course, it is well known that they also engage in reading coffee grounds from the cup.

They practice coffee-ground divination, both young and old. But they also engage in spiritualism itself, using the familiar séance table, which they question. It is a terrifying thing—truly terrifying. There you can see the power of Satan acting in an astonishing way. All those who are present come under Satan’s influence. But suppose the Precious Cross were brought in by a genuine believer—for it is not merely the Cross as an object that matters, but the faith of the person who believes in the Precious Cross. Then no spiritualistic phenomenon would appear at all.

Let me tell you of an incident that has been mentioned before and has also been published. Perhaps you have read about it. It happened many years ago. Once, in Patras, a spiritualist came to give a public demonstration in a cinema theater. Tickets were sold so that people could attend and watch his experiments. You know that, in earlier times—and perhaps this still happens, I do not know—such people would even go into schools, unfortunately, and into the army. They would ask permission, naturally receiving payment, to give demonstrations to soldiers and schoolchildren.

It was a demonic performance. If certain things in this country functioned as they should, such people would never have been permitted to appear in schools or before soldiers. So there in Patras, as I said, the cinema theater had been rented, tickets had been sold, and people came. Some of those who attended were young boys at the time; naturally, they are grown men now, for this happened many years ago. They placed a cross beneath the small table on the stage where the experiments were to take place. They fastened the cross to its underside. At the appointed hour, the cinema theater was full...

There is also curiosity. Take care: this kind of curiosity is demonic and is not permitted. We must never attend a spiritualist séance, as it is called. We must never go. So the man tries to summon the spirits. He keeps trying; he turns red, breaks into a sweat, and exhausts himself, all in front of an audience. Nothing happens. He cannot accomplish anything. It is impossible. Then he says to the audience, “Forgive me, something has happened to me. I cannot continue. Please go to the theater box office and receive a refund for your tickets.” The event had to be canceled. But there is also a rather striking incident which provides a practical answer. The late Father Charalambos Vasilopoulos recounts it

in his little book If Sorcery Exists. A certain man spent every night practicing spiritualism—that is, invoking demons whom he imagined to be the spirits of the dead. That is what spiritualism is. As we know, these spirits are demons and only demons; they are not the souls of people who have died. These demons caused terrible problems in the house: noises, disturbances, damage, and other dreadful things. This wretched man, enslaved to the evil spirits, occupied himself with them late into every night. One day his mother—the two of them lived together in the house—could no longer endure the situation. She called a priest, who performed the blessing of water. As we know,

the blessing of water is performed with the Holy Cross: “Save, O Lord, Thy people, and bless Thine inheritance.” We immerse the Holy Cross in the water and sanctify the place. In other words, the Holy Cross is made present. That evening the man summons the spirits, but there is no response. He calls them and calls them again, but nothing happens. Then, at one point, he hears a voice with his own ears: “We are not coming.” “Why are you not coming?” “Because your mother brought that other man here.” These are the demons. These are the demons. What does this mean? It is precisely what Saint Cyril says here: Do you not believe in the power of the crucified Christ? “Question the demons.”

Question the demons, and they themselves will testify to you about the power of Christ and the power of the Cross of Christ. That is how it is, my dear friends. But Christ, he says, died for the sins of others, while He Himself was sinless. And he says here as well: “Neither was deceit found in His mouth.”

Peter is the one who says this. But lest anyone suspect that he is merely flattering his Teacher, Isaiah also says it. Though Isaiah was not present at the beginning, through the Spirit he foresaw the coming of Christ in the flesh.

The Apostle Peter said it. What does the Apostle Peter write? He says that Christ “committed no sin, neither was deceit found in His mouth.” But lest you think that the disciple is merely flattering his Teacher, you need only turn to Isaiah. This is from chapter 53, verse 9. Isaiah lived long before Jesus Christ—eight centuries before Christ—and through the Spirit he foresaw His coming in the flesh. In other words, he spiritually foresaw the coming of the Son of God in the flesh,

His assumption of human nature. What does Isaiah say there? The same thing the Apostle Peter says: “He committed no lawlessness, neither was deceit found in His mouth.” You may say, “Peter took this from Isaiah’s prophecy.” Yes, but Peter’s testimony, my dear friends, is based on personal experience. The prophet tells us what the Messiah would be like. Peter writes what the prophet said, but he also bears witness from experience, because he lived with Jesus Christ and could testify that “He committed no sin.” Saint Cyril then continues—and pay attention to this, because I shall say something more about it shortly: “What then? Does he now bring forward only a prophet as witness?”

“Take Pilate also as a witness—the very man who condemned Him—who said, ‘I find no fault in this man.’ And when he handed Him over, he washed his hands and said, ‘I am innocent of the blood of this righteous man.’” Do not go only to the prophet, he says.

Go to Pilate, who was hostile toward Jesus and who condemned Him. What did he say? “I am innocent of the blood of this righteous man.” You see, then, that His innocence and sinlessness are confessed by the prophet, by the disciple, and by the judge.

And there is someone else as well. He brings forward another witness to the sinlessness of Jesus: the thief who was first to enter Paradise. Rebuking the thief beside him, he said, “We are receiving the due reward of what we have done, but this man has done nothing wrong. Do you not even fear God, since you are under the same condemnation?” You and I are both thieves, he is saying. I am a thief, and you are a thief. Yet we have seen who Jesus is. He forgave those who crucified Him while He was upon the Cross. And what does one thief say to the other?

“We are suffering justly, because we became thieves. But He is guilty of nothing.” You see, then, that the thief bears witness here to the sinlessness of Christ. Let me add something that Saint Cyril does not mention. If he had included everything, my dear friends, his Catecheses would have had to fill a hundred volumes. Naturally, he selects certain examples. So let me tell you one more. Once, men were sent to arrest Christ, but they did not arrest Him. They returned empty-handed, overwhelmed by His character and by His words. “Never has a man spoken like this,” they said. And there is something else. The Lord Himself said to His enemies, my dear friends, “Which of you convicts Me of sin?” No one in history had ever dared to ask such a question, least of all before his enemies.

I was saying that this question was addressed not only to those who were present, but to history itself. If you knew how thoroughly Holy Scripture has been examined in an effort to find something against Jesus Christ, you would know that there is nothing. Jesus Christ is truly the Sinless One. And so, my dear friends, I now ask you this: if Jesus Christ is the Sinless One, by what right do people in our own age dare to do what earlier ages did not, apart from two or three individuals beginning in the second century?

There was Celsus, and perhaps one or two others. No one else dared. For entire centuries, no one dared to attack the person of Jesus Christ with regard to His holiness or His moral purity. How, then, do we in the twentieth century dare to attribute unspeakable passions to Jesus Christ? It is dreadful, truly dreadful. I do not wish to tell you how some people distort the Gospel in order to accuse Jesus Christ of the most terrible sins. I do not wish to repeat these things, lest they cling to your mind like a leech—these ways in which they view and interpret the Word of God.

You know from the blasphemous plays and books of our time what accusations they hurl against Jesus Christ. For this reason, I greatly fear that our age will pay a very heavy price. Remember my words. You may object, but I do not say this as a curse—God forbid. It is a warning. All of us will pay very dearly, exceedingly dearly, for these unheard-of blasphemies against our Lord, which neither the centuries nor the worst enemies of Christianity ever dared to utter. That is the dreadful thing. This is why I told you to pay attention. I emphasize this point: Jesus Christ is the Sinless One.

Let us therefore take care. You know what was said when Jerusalem was captured. Although particular blame was placed upon the murder of Saint James, the Brother of the Lord, because he had been killed shortly before Jerusalem fell, and the city’s fall and terrible punishment were attributed to his unjust murder, still, what is the killing and martyrdom of Saint James, the Brother of the Lord, compared with the sacrificial death of Christ upon the Cross? What is it in comparison? Jerusalem was the city that paid very dearly for its sin—the city that crucified its God. Therefore, my dear friends, let us take care.

Let us take care when we hear people blaspheming. I am not speaking about ordinary profanities. Pay attention: I do not mean the common blasphemies heard in the marketplace, when people revile sacred things, though even that is of course incomprehensible. If a person truly considered whom he was blaspheming, he would begin to tremble. What person are you blaspheming? Whom? Whom? Have you understood whom you are blaspheming and what it is that you are saying? Grasp it, and you will shudder. But that is not what I mean. I mean those other blasphemies which claim that Christ was this or that, and that the Most Holy Theotokos was this or that. God forbid! If you hear people speaking this way, or see publications that brutally insult the name of Jesus Christ or of the Most Holy Theotokos,

do not remain inactive. Respond with a letter, or do whatever you can, but do not remain inactive. Do you know why? So that God may not punish us. If voices of protest are raised, then perhaps, for the sake of those people who protest and those voices that speak out, even the offenders themselves may be saved, and we may not be punished through some general catastrophe. We now come to the fourth paragraph: “Jesus therefore truly suffered for all mankind. For the Cross was no mere appearance; otherwise redemption itself would also be mere appearance. His death was not imaginary; otherwise salvation itself would be a myth.”

And this Golgotha convicts us, and we do not deny it; rather, we boast in it. For even if we were to deny it now, this Golgotha, near which we are all now standing, would convict us. The wood of the Cross convicts me—the wood which, little by little, has spread from here throughout the whole inhabited world.

This is a beautiful paragraph. It is certainly not the first time Saint Cyril has addressed this subject; he has returned to it repeatedly. And we shall encounter this teaching again further on, because in his time there were the Docetists, a heretical group which taught that Christ became incarnate only in appearance. Perhaps you have noticed this before.

The Archangel Gabriel “entered,” it says, and came to the Theotokos. He entered. The word “entered” presupposes that the door opened and he came inside. It does not say that he “appeared.” He entered. Let me say it once again: the door opened, and he came inside. What did she see before her? A young man, a man. Was he radiant with light? No. Had he been radiant, the Theotokos would have been overwhelmed, and who knows what might have followed. Our hymnographers express this beautifully when they place these words upon the lips of the Theotokos as she speaks to the angel. Holy Scripture does not record her saying this; the hymnographers place it on her lips, offering an interpretation: “Tell me, is this message from God? Do not deceive me as Eve was deceived.”

“Are you Satan?” You see, the Theotokos is afraid, because she does not have a radiant angel before her. No. The conversation unfolds calmly. A man appeared and said these things to the Theotokos. The Theotokos believed. Pay attention: she believed, because if the overwhelming weight of a theophany had come upon her, she could not have responded otherwise. Faith would have been abolished—faith would certainly have been abolished. How did the angel appear? As a man. Was he a man? No, no. Perhaps he entered but did not leave in the same way, as happened with Raphael.

In the Book of Tobit, Raphael accompanies Tobias on a distant journey, for many days and a long time. Tobias met the angel in the marketplace, however, and took him for a fellow countryman, and so forth. He moves about like a man. But when the angel Raphael reveals himself to the father and son, Tobit and Tobias, he vanishes. Until then he had entered and departed normally; but at that moment he disappeared, and they understood that he was an angel. So it was here as well: he entered in this manner, because otherwise faith would have been abolished. Holy Scripture does not, of course, say that he vanished, but we may suppose that he did. The Theotokos would then have received an indication that he was an angel. Yet her certainty did not come from that. Her certainty came

when the Theotokos went to see the sign the angel had given her: “Your kinswoman Elizabeth is with child and is in her sixth month.” Who? That elderly cousin? Her elderly cousin is with child? And the Theotokos went with haste, it says. Why with haste? Not because she lacked faith, but because she wished to rejoice in the sign. My dear friends, an angel had appeared, but without a human hypostasis—a human person. In outward appearance he was a man. Angels do not become incarnate. And you know very well that the Antichrist—forgive me, I mean the devil, Satan—cannot imitate the Incarnation of Christ.

He enters into a man—for example, the Antichrist. And although he will imitate many things belonging to Christ, imitating miracles and even resurrections, they will only be appearances. But he cannot imitate the Incarnation. It is impossible for the devil to imitate the Incarnation. He assumes human nature only in outward appearance. The Son of God alone underwent a true Incarnation. Therefore, those who belong to Satan are called “men of Satan” by Saint Ignatius the God-bearer, one of the first—if not the very first—to oppose the heresy of the Docetists.

They claimed that Christ did not possess a real human nature, but had it only in appearance, only seemingly, as with the angels. This is a dreadful heresy. And Saint Cyril says here: “If the Cross is only an appearance”—that is, if the Cross only seemed to happen—“then redemption is also only an appearance,” something imaginary. “For if the Cross is an appearance, redemption is an appearance as well.” The Cross, he says, is not a mere appearance or illusion. The Son of God truly died upon the Cross, because He possessed a real human nature. Otherwise, salvation itself would also be imaginary. “His death was not an illusion.”

His death was not imaginary, “for otherwise salvation would also be a myth”—that is, nonexistent. “If His death was imaginary, then those who say the following are speaking the truth.” For if His death had been imaginary... But pay attention: who said this, and what did they say? Who was it? His enemies. His enemies. You know, the testimony of enemies is often precious. When Sophocles—forgive me, Aeschylus—wishes to portray the victory of the Greeks over the Persians, he presents nothing onstage showing the Greek victory. Instead, in his play The Persians, he portrays the Persian court weeping and beating their breasts over their own defeat.

The Persians—yes, The Persians. You see it there. The same applies here. It is powerful to place testimony to a victory in the mouths of the enemy. It has great value here. Look at what was said and who said it. The chief priests who had condemned Him said to Pilate: “We remember that, while He was still alive, that deceiver said, ‘After three days I will rise.’” “While He was still alive”—when He was alive. What, then, is He now? Now He is dead. Who therefore testified that Jesus had died? His enemies themselves. And Saint Cyril says something very beautiful.

“I am not ashamed,” Saint Cyril says. “My Lord was truly crucified, but I am not ashamed. He was crucified, and I do not deny it.” Yes, He was crucified; He was truly crucified. Indeed, we regard it as our boast. Why should I deny it, since Christ rose from the dead? Why should I deny it? This Golgotha proves me wrong if I do. And do you know how close Golgotha was to them? It was right beside them. It was within the very church where the catecheses were being delivered. Do you know where the catecheses we are now reading were given? In the Church of the Resurrection, built by Saint Helen—if I remember correctly and am not mistaken—in the year 333. It was built by Saint Helen in 333, if I remember correctly; I may be slightly off, one way or the other. And do you know when the catecheses we have before us were delivered? In the year 350. Therefore, they were delivered inside the church. And you know that the Church of the Resurrection encompasses Golgotha. Saint Cyril delivered his catecheses somewhere within that church, and he says here, “It is near us.” How near? Beneath the very same roof. Listen to how he puts it: “This Golgotha refutes me.” If I say that Christ did not die, this Golgotha refutes me, “near which we are all now gathered.” Where are we? Right beside it.

Close to it. Golgotha itself refutes me if I say that Christ did not die upon the Cross. Saint Cyril is fond of this form of expression: “This refutes me; that refutes me.” It makes his speech vivid, and it is very beautiful. Then he adds a second witness: “The wood of the Cross refutes me.” Pay attention to this: “It was gradually distributed from here throughout the whole inhabited world.” This is the Precious Wood, divided and dispersed throughout the world—the well-known distribution of the Precious Wood across the whole world. Saint Cyril says that the Precious Cross refutes him: the very Cross upon which Christ died and whose wood has now been distributed throughout the world, received by the whole earth as a blessing.

See what miracles are worked through the surviving portions of the Precious Cross. We have the two largest pieces on the Holy Mountain, as you know. It is astonishing, my dear friends. I confess the Cross because I have seen the Resurrection; I know the Resurrection, and therefore I confess the Cross. “For if He had remained dead after being crucified, perhaps I would not have confessed it; perhaps I would have concealed it out of regard for my Teacher. But since the Resurrection followed the Cross, I am not ashamed to proclaim it.” If my Teacher had not risen, perhaps I would have concealed it and not spoken of it. But now I do not conceal it, nor am I ashamed to proclaim it.

Because the Resurrection followed the Cross. Saint Cyril will, of course, devote a separate catechesis to the Resurrection of Christ, and there he has much to tell us. For now, throughout this catechesis, he is speaking about Christ’s death upon the Cross. And we now come to the fifth section.

The paragraph.

“Like everyone else who is in the flesh, He was crucified, but not for sins like theirs.” He was crucified in every outward respect just as a robber was, but not for the same kinds of sins. “For He was not led to death because of love of money.” The Lord was not led to death because He loved money. Saint Cyril uses some very beautiful contrasts here. “For He was the teacher of freedom from possessions.” These contrasts demonstrate His innocence. He was not crucified because He loved money, nor was He accused of embezzlement or anything similar, for He taught freedom from possessions. Let me make a hymnographic observation. Among the troparia of Holy Week there is a beautiful passage in which the hymnographer asks Judas: “Did you not know that your Teacher possessed nothing? If you were a lover of money, why did you follow a Teacher who possessed nothing?” That is very beautiful. “Nor was He condemned because of lust.”

For He Himself clearly says, “Whoever looks at a woman with lust has already committed adultery with her.” No evil desire overshadowed Him, so that He might be condemned for it. For He Himself said that it is sinful even to look upon another human being with passion—and I do not say only a woman. This can apply to a woman looking upon a man, just as it applies to a man looking upon a woman: whenever you look upon another person under the influence of a passion. “Nor did He rashly strike or beat anyone.” He did not rashly strike, wound, or beat anyone so as to be condemned for it. “For He turned the other cheek to the one who struck Him.”

He was able to turn the other cheek to receive a blow; this is what He taught, and this is what He did. “Nor did He despise the Law, for He was the fulfiller of the Law.” He did not despise the Law and thereby deserve condemnation, for He fulfilled and carried out the Law. “Nor did He revile a prophet.” He neither insulted nor spoke evil of any prophet. “For He Himself was the One proclaimed by the prophets.” He was the very One whom the prophets had proclaimed and foretold. “Nor did He withhold anyone’s wages.” He did not withhold the wages of laborers. “For without payment and freely

He healed.” He offered healing freely; He healed and gave without charge. “He did not sin in words, deeds, or thoughts.” Pay attention to this threefold distinction, because some people say that committing an evil deed is wrong, but speaking evil words does not matter—and still less does merely thinking evil things. My dear friends, look at what is said here: whatever sinful thing I do, whatever sinful word I speak, and whatever sinful thing I think is sin. “He committed no sin, neither was deceit found in His mouth. When He was reviled, He did not revile in return.”

When He was insulted, He did not answer with insults. “When He suffered, He did not threaten.” He did not threaten while suffering, as we might say, “I will show you what I will do to you,” nor did He curse anyone or say, “I will send you to Hell.” Nothing of the kind. “When He suffered, He did not threaten; He approached His Passion not unwillingly, but willingly.” He did not come to His Passion against His will. He came willingly, because He desired to do so. And He came by concealing His purpose from the devil, who raised Him upon the Cross, so that He might save the human race. I would remind you of a similar example, which I believe I mentioned yesterday: the story of Codrus.

Codrus was the king of Athens, and he received the following oracle from Delphi: the city of Athens would be saved if its king died. But how could this be brought about? He dressed as a peasant, took an axe, and went to cut wood beside the enemies of his homeland. They told him to get up and leave, but he persisted in cutting wood. In other words, he provoked them. They became angry and killed him. When they learned that he was Codrus the king, they withdrew, because the enemy also knew the oracle: if the king of Athens were killed, they would lose the battle. So they departed. The siege was lifted, and the city was saved.

My dear friends, this is a beautiful type—a foreshadowing—even though it comes from the pagan world, and we may say that it corresponds to Jesus Christ. He clothed Himself in human nature; His divinity was hidden from the devil; the devil raised Him upon the Cross; and the Son of God was put to death. This is why the Lord concealed His divinity in every possible way. What had He told the three disciples? “You shall not tell anyone what you saw on Mount Tabor. You shall speak of it only after the Resurrection of the Son of Man.” The devil was not to learn—do not be surprised by this expression—who the Son of God was: that He is the Son of the glory of God, the glory of God, the Son, the Lord, Yahweh, the Lord. The devil was not to know. He had deceived our first parents; now the devil himself had to be deceived.

And the Lord came to outwit the devil. He put on the form of a servant—that is, human nature—and He came not unwillingly or against His will, but freely and willingly. He came precisely in order to offer Himself. “And even now, if someone tries to dissuade Him and says, ‘God be gracious to You, Lord,’ He will answer again, ‘Get behind Me, Satan.’” If someone were to say to Him at that very moment, “God be gracious to You, Lord; do not go to be crucified,” He would say once more, “Get behind Me, Satan. Go away. I am going so that the human race may be saved.”

Την περασμένη φορά, θυμάστε, αναφερόμενοι πάντοτε στην 13η Κατήχηση του Αγίου Κυρίλου Ιεροσολύμων, είχαμε αναλύσει αυτό το πολύ σπουδαίο σημείο της τρίτης παραγράφου, ότι ο λόγος του Σταυρού «Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, έθνεσι δε μωρία, ημίν δε σωτηρία». Διά τους Ιουδαίους ο Σταυρός είναι σκάνδαλον, διά τους ειδωλολάτρας είναι μωρία, για μας όμως είναι σωτηρία. Και είχαμε καταναλώσει όλη την ώρα αναλύοντας το θέμα αυτό. Σημειώνει παρακάτω ο Άγιος Κύριλλος και λέγει: «Οὐ γὰρ ἦν ψιλὸς ἄνθρωπος ὁ ὑπὲρ ἀποθνῄσκων, ἀλλ’ Υἱὸς Θεοῦ, Θεὸς ἐνανθρωπήσας».

Τούτο διότι δεν είναι ο απλός άνθρωπος, όπως έχει ειπωθεί, εκείνος ο οποίος απέθνησκε για κάποιους, ο υπέρ αποθνήσκων, αλλά Υιός Θεού ήταν. Υιός Θεού ήταν, Θεός που ενανθρώπησε. Και έχει τώρα τα επιχειρήματά του και λέγει:

Αίμα των θυσιαζομένων ζώων, εν προκειμένω του προβάτου, του αμνού, προσεφέρετο υπέρ αφέσεως αμαρτιών. Ή ακόμα, εκείνο το αίμα του προβάτου, του αμνού, που ετέθη εις τα ανώφλια, απάνω στα περβάζια δηλαδή των θυρών, επί Μωυσέως, στην Αίγυπτο, κατ’ εντολή του Θεού, όταν πέρασε ο Άγγελος ο Ολοθρευτής και φόνευσε όλα τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων, αλλά δεν επείραξε τα πρωτότοκα των Ιουδαίων, των Εβραίων, συγγνώμη, ακριβώς διότι ήταν το σημάδι ότι δεν έπρεπε να πειραχθούν, εκείνο το αίμα του θυσιαζομένου προβάτου.

Περισσότερο θα μπορούσε να σώσει το αίμα του πρωτοτύπου πια, γιατί εκείνα ήταν αντίτυπα, το αίμα του Χριστού, πόσο περισσότερο; Και έχει εδώ ένα πολύ ωραίο επιχείρημα, το οποίον, προσέξατέ το: «Ἢ τις ἀπιστεῖ τῇ δυνάμει τοῦ σταυρωθέντος, ἐξεταζέτω τοὺς δαίμονας. Ἢ τις οὐ πιστεύει τοῖς λόγοις, πιστευέτω τοῖς φαινομένοις. Πολλοὶ κατὰ τὴν οἰκουμένην ἐσταυρώθησαν, ἀλλ’ οὐδένα πτήσσουσιν οἱ δαίμονες». Πτήσσουσιν, ήτα, δύο σίγμα. Φοβούνται. «Τοῦ δὲ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρωθέντος Χριστοῦ...» «...τὸ σημεῖον ἰδόντες μόνον τοῦ Σταυροῦ, πτήσσουσιν οἱ δαίμονες, ἐπειδὴ οἱ μὲν δι’ οἰκείας ἁμαρτίας ἀπέθανον, ὁ δὲ ὑπὲρ ἁμαρτιῶν ἀλλοτρίων. Ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ». Δεν πιστεύεις ότι το αίμα του Χριστού είναι αποτρόπαιον; Δεν πιστεύεις ότι το αίμα του Χριστού είναι λυτρωτικόν; Το είπε αποτρόπαιον: αποτρέπει το κακόν, αποτρέπει την κυριαρχία του σατανά. Απόδειξις ότι οι δαίμονες το φοβούνται το αίμα του Χριστού, φοβούνται τον Σταυρόν επί του οποίου εχύθη το αίμα του Χριστού και είναι

αποτρόπαιος ο Σταυρός των δαιμόνων. Δηλαδή τους απομακρύνει τους δαίμονες. Αυτοί οι δαίμονες οι ίδιοι το ομολογούν. Γι’ αυτό λέγει εδώ «ἐξεταζέτω τοὺς δαίμονας» όποιος απιστεί στη δύναμη του Σταυρωθέντος. Ας μου επιτραπεί εδώ, αγαπητοί μου, να αναφερθώ όχι στα θαύματα τα οποία πάντοτε στην ιστορία γίνονται και γίνονται και στην εποχή μας και θα γίνονται πάντοτε, εν ονόματι του Χριστού, του Σταυρωθέντος επί του Σταυρού, οι δαίμονες να τρέπονται εις φυγήν. Ο Σταυρός του Χριστού τρέπει εις φυγήν τους δαίμονες. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνούμε. Σας έχω πει όμως κάτι, γιατί προσπαθώ να λύνω τις απορίες σας χωρίς να μου τις υποβάλλετε, όσο τούτο μου είναι δυνατόν. Μπορείτε να μου πείτε ίσως: πώς μάγοι χρησιμοποιούν το σημείο του Σταυρού και μετέρχονται τις μαγείες τους, δηλαδή μετέρχονται την ενέργεια τη δαιμονική; Κι άλλοτε σας το έχω πει, θα σας το πω όμως πάλι. Πρόκειται περί του εγκλωβισμένου σταυρού. Περί τίνος πρόκειται; Είναι γνωστό ότι τον σταυρόν τον χρησιμοποιούν και οι μασόνοι, οι τέκτονες, όπως και οι μάγοι τον χρησιμοποιούν. Αλλά πρόκειται περί του εγκλωβισμένου σταυρού, περί του αιχμαλώτου σταυρού. Το σύμβολο του εγκλωβισμένου σταυρού είναι το σημείο του σταυρού μέσα σε ένα τρίγωνο.

Τι σημαίνει; Το τρίγωνο, το σύμβολο των τεκτόνων, των μασόνων, ο σταυρός, το σύμβολο του Χριστιανισμού. Που σημαίνει: εγκλώβισαν, ενεκλώβισαν, φυλάκισαν, μάντρωσαν τον σταυρόν, λέει, την ενέργεια του Θεού. Θα μου πείτε: είναι δυνατόν ποτέ αυτό να συμβεί; Δηλαδή δέχεται ο Θεός να μαντρωθεί, να εγκλωβιστεί η δύναμις του Τιμίου Σταυρού και οι δαίμονες να χοροπηδούν γύρω από τον Τίμιο Σταυρό; Απαντώ: ναι, γιατί προς τιμωρίαν εκείνων οι οποίοι δεν ζουν κατά Σταυρόν Χριστού, δεν ζουν τον σταυρικόν βίον, αλλά ζουν ένα νοθευμένο Ευαγγέλιο. Και γι’ αυτούς ο Σταυρός δεν έχει τη δύναμη που προβάλλεται μέσα εις το Ευαγγέλιο. Όταν αυτοί οι άνθρωποι πάνε στις πόρτες των μασόνων, των μάγων κτλ., εκεί πράγματι δεν ενεργεί ο Τίμιος Σταυρός, για τιμωρία τους. Δηλαδή δεν διώχνει ο Θεός τους δαίμονες, επειδή αυτοί δεν πίστεψαν εις το περιεχόμενο του λόγου, δηλαδή του κηρύγματος του Τιμίου Σταυρού, και δεν ζουν τη σταυρική ζωή. Αν, αντιθέτως, ζουν τη σταυρική ζωή, όχι σε σύμβολα να βάλουν μέσα σε τρίγωνα και δεν ξέρω τι άλλο, όλους τους δαίμονες του Άδου να ανεβάσουν επάνω, όλες τις δυνάμεις του Άδου, τις σκοτεινές δυνάμεις του Άδου να ανεβάσουν,

να συμμαχήσουν και να πολεμήσουν τον Τίμιο Σταυρόν, τίποτα δεν θα πετύχουν. Αυτό να το ξέρετε. «Καὶ πύλαι ᾅδου», που είπε ο Χριστός, «οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς», της Εκκλησίας, η οποία Εκκλησία είναι ο θεματοφύλαξ του Σταυρού του Χριστού. Αυτή είναι η διαφορά. Και αυτό πρέπει πάντα να το προσέξουμε. Αν το θέλετε, με ένα μικρό, συνηθισμένο, πρακτικό παράδειγμα. Λέμε ότι ο Σταυρός είναι φύλαξ της οικουμένης, φύλακας της ζωής μου. Μάλιστα. Έχω τον Σταυρό στο λαιμό μου κρεμασμένον. Έχω τον Τίμιο Σταυρό στο αυτοκίνητό μου. Έχω τον Τίμιο Σταυρό στο σπίτι μου. Και παθαίνω ατύχημα. Γιατί μου συνέβη αυτό; Δεν με φύλαξε ο Τίμιος Σταυρός;

Αν το θέλετε και ψάξουμε, είναι γιατί δεν πιστέψαμε εις το βάθος της σημασίας της σταυρικής θυσίας του Χριστού. Και η ζωή μας, αν θέλετε ακόμη, δεν είναι σταυρική. Πηγαίνετε, παρακαλώ, στις παραλίες να δείτε το καλοκαίρι που λούονται οι άνθρωποι. Πόσοι από αυτούς φοράνε σταυρό, φορούν σταυρό. Αλλά όταν ντυθούν μάλιστα θα δείτε, ιδίως οι άνδρες, έχουν το πουκάμισο ανοιχτό μέχρι τον αφαλό τους, συγχωρείτε, το έχουν ανοιχτό για να φαίνονται ότι είναι και άνδρες μάλιστα, καταλαβαίνετε παρακάτω, και έχουν τον Τίμιο Σταυρό εδώ πάνω, ψηλά ψηλά. Κάποτε είναι και χρυσός ο σταυρός αυτός, με χρυσή αλυσίδα. Είναι διακοσμητικό στοιχείο.

Στην παραλία αυτή μπορεί να πόρνευσαν, να μοίχευσαν, και αν δεν έκαναν πράξεις, πήγαν εκεί, είδαν, τους είδαν, γέμισε η ψυχή τους από βρωμιά. Άρα δεν ζουν το σταυρικό πνεύμα του Ευαγγελίου, που θα πει «ἀπόστρεψον τοὺς ὀφθαλμούς μου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα», που λέει ο 118ος Ψαλμός. Πώς θέλω να ενεργήσει μετά η δύναμις του Τιμίου Σταυρού; Δεν θα ενεργήσει. Αλλά τι; Ούτως ειπείν, για μένα ο Σταυρός είναι εγκλωβισμένος. Δηλαδή ο Θεός επιτρέπει να μην ενεργήσει η δύναμις του Τιμίου Σταυρού, αλλά η ενέργεια του σατανά, που θα μου επιφέρει το κακό. Δεν ξέρω αν το καταλάβαμε. Αλλά εγώ θα ήθελα όμως να μείνω σε ένα ακόμη σημείο.

Το «ἐξεταζέτω τοὺς δαίμονας», οι οποίοι βεβαίως δαίμονες, διά στόματος δαιμονιζομένων, λέγουν φοβερά πράγματα. Βλέπετε, πλησιάζουν το λείψανο ενός Αγίου. Δεν λέω τώρα για τον Τίμιο Σταυρό, λέω το τι θα σας πω. Γιατί; Το λείψανο ενός Αγίου, του Αγίου Νεκταρίου, του Αγίου Διονυσίου, του Αγίου Γερασίμου, του Αγίου Σπυρίδωνος, του Αγίου Ιωάννου του Ρώσου κ.λπ., κ.λπ. Λείψανα Αγίων. Παίρνουν αυτά τα ονόματα που είναι γνωστά, ονόματα Αγίων, και πλησιάζουμε τον δαιμονισμένο άνθρωπο εκεί στο λείψανο του Αγίου ή τα Άγια Λείψανα επάνω στον δαιμονισμένο, και ακούμε να φωνάζει ο ταλαίπωρος δαιμονισμένος:

«Καίεις, με καίεις, με έκαψες». Και ξέρετε πώς οι δαίμονες αποκαλούν αυτούς τους Αγίους; Τους αποκαλούν «Καψαλίδες». Δεν ξέρω αν έχετε ακούσει αυτή την ονομασία. Τι είναι, λέει, ο Άγιος Νεκτάριος για τους δαίμονες; Καψαλίδης. Δηλαδή καίγονται οι δαίμονες. Τι θα πει καίγονται οι δαίμονες; Προσέξτε εδώ. Εγώ είπα τα Άγια Λείψανα και δεν είπα Σταυρός. Ναι, θα μου πείτε, μήπως παρέλκω το θέμα, μήπως το πάω πιο πέρα; Προσέξτε, δεν το πάω πιο πέρα. Ξέρετε γιατί είναι Άγιοι οι Άγιοι; Γιατί έζησαν το σταυρικό πνεύμα του Ευαγγελίου. Γι’ αυτό ενεργεί ο Τίμιος Σταυρός διά των Τιμίων Λειψάνων τους.

Οι ίδιοι έζησαν το σταυρικό πνεύμα του Ευαγγελίου. Βλέπετε, παρακαλώ, πώς ενεργεί η δύναμις του Θεού; Έστω κι αν δεν έχω την παρουσία του Τιμίου Σταυρού, την έχω μυστικά εις τα Άγια Λείψανα. Ναι, γι’ αυτό και τα Άγια Λείψανα πολλάκις θαυματουργούν. Γι’ αυτόν τον λόγο. Ο Σταυρός θαυματουργεί; Ο Σταυρωθείς επί του Σταυρού θαυματουργεί, ο Ιησούς Χριστός. Αυτός είναι ο Θαυματουργός. Βλέπετε πώς μπορεί να τα θεολογήσει κανείς και να τα βρει όλα αυτά τα πράγματα; Και θα παρακαλέσω έτσι να τα βλέπετε όλα αυτά. Αλλά όχι μόνο οι δαίμονες εδώ ομολογούν τη δύναμη του Σταυρού, τη δύναμη του Χριστού.

Εις φυγήν όταν προβάλλονται τα Άγια Λείψανα. Φυγήν, φωνάζουν, βρίζουν, διαμαρτύρονται, ρίχνουν τον ταλαίπωρο δαιμονισμένο χάμω, αφρίζει αυτός, χτυπιέται. Θυμηθείτε εκείνο το παιδάκι το ταλαίπωρο που το πήγε ο πατέρας του στον Χριστόν, όταν ο Κύριος κατέβηκε από το όρος Θαβώρ. Εκεί που είπε εις τον πατέρα εκείνον: όχι αν μπορώ εγώ, αλλά αν εσύ πιστεύεις. Και είπε: «Ὦ γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη, ἕως πότε θα σας ανέχομαι; ἕως πότε θα είμαι μαζί σας;». Δεν ερμηνεύω αυτά του Κυρίου, που δείχνει εδώ ότι οι άνθρωποι απιστούν και δεν πηγαίνουν οι άνθρωποι κοντά του. Ότι όταν το παιδί, κατ’ εντολή του Χριστού να φύγει ο διάβολος, άκουσε την εντολή, όχι το παιδί, ο

διάβολος, το παιδί έκανε το εξής — όχι το παιδί, ο διάβολος: έριξε το παιδί κάτω. Το παιδί εσπάραξε χάμω, χτυπιόταν, ώστε πολλοί να πουν ότι έμεινε νεκρό. Αφού χτυπιόταν χάμω, μετά ξαπλώθηκε χάμω. Ούτε μιλούσε ούτε λαλούσε ούτε ανέπνεε ούτε τίποτε.

Πολλοί είπαν: «Πέθανε το παιδί». Δεν πέθανε. Το σήκωσε ο Χριστός. Δεν έκανε ανάσταση ο Χριστός, γιατί δεν είχε πεθάνει το παιδί, αλλά εφαίνετο σαν πεθαμένο. Δεν είχε πεθάνει, το ξαναλέγω. Δεν ανέστησε, και το σήκωσε επάνω. Γιατί; Η τελευταία σπασμή της κακίας του σατανά. Πολύ περισσότερο, λοιπόν, εάν παρουσιάστηκε το φαινόμενο τότε μπροστά στον Χριστό, το ίδιο συμβαίνει και στους Αγίους εδώ, δηλαδή μπροστά στους Αγίους, στα Άγια Λείψανα κ.λπ. Όταν πηγαίνουμε έναν δαιμονισμένο άνθρωπο, αφρίζει, χτυπιέται. Όλα αυτά τι φανερώνουν; Ότι η δύναμις του Σταυρού είναι φοβερή και αποτροπαία εις τους δαίμονες. Πολλοί, λέγει ο Άγιος Κύριλλος, σταυρώθηκαν, αλλά δεν είναι ο σταυρός του Χριστού· είναι ο σταυρός των ληστών, των εκάστοτε ληστών που ποτέ σταυρώθηκαν μέσα στην ιστορία. Θα έλεγα, στην τελευταία ανάλυση, αγαπητοί μου, όσο κι αν μοιάζει ότι είναι τολμηρόν, ότι οι μάγοι και οι μασόνοι και οιοσδήποτε και κάθε πιστός, αλλά που δεν πιστεύει στη σταυρική δύναμη του Χριστού, στην πραγματικότητα δεν χρησιμοποιεί τον Σταυρό του Χριστού.

Λέγω τώρα μία αλλοίωση πράγματος, αλλά τον σταυρό των εκάστοτε ληστών που σταυρώθηκαν σαν εγκληματίες μέσα στην κοινωνία. Αλλά αυτοί δεν θαυματουργούν. Πρέπει να έχουμε τον Σταυρό του Χριστού. Προσέξτε κάτι ακόμη. Ένα τελευταίο. Εκεί που βλέπει κανείς τη δύναμη του Σταυρού του Χριστού, οι δαίμονες εξεταζόμενοι ομολογούν, είναι ο πνευματισμός. Ξέρετε ότι ο πνευματισμός είναι μία, θα λέγαμε, αρνητική όψις έστω της παρουσίας των δαιμόνων και του φόβου των προς τον Σταυρόν του Χριστού. Το γνωρίζετε αυτό. Ξέρετε τι είναι ο πνευματισμός. Το γνωρίζετε. Και που, δυστυχώς, κι άλλοτε σας το είπα,

είναι τόσο της μόδας σήμερα και κυρίως πού, πιστεύετε; Στη μαθητιώσα νεολαία. Ξέρετε ότι τα παιδιά στο σχολείο, του γυμνασίου, του λυκείου, και οι φοιτητές ασχολούνται τελευταία με τον πνευματισμό. Φαίνεται πως πρέπει να περάσουν οι νέοι μας από όλα τα σκαλοπάτια της αμαρτίας και να δοκιμάσουν όλες τις γεύσεις του κακού. Περνάμε από το τσιγάρο στα ναρκωτικά, από τα ναρκωτικά στα παρακάτω, στα παραπέρα, στις πορνείες, στα μεθύσια. Φαίνεται ότι πρέπει να δοκιμάσουμε και τον πνευματισμό. Το ξέρετε ότι ασχολούνται έτσι, για διασκέδαση, ασχολούνται στα σπίτια που βρίσκονται, όπου βρίσκονται, με τον πνευματισμό. Βέβαια είναι γνωστό ότι ασχολούνται με τον καφέ, το κουπάκι του καφέ.

Κάνουν την καφεομαντεία, μικροί ή μεγάλοι ασχολούνται, αλλά με αυτόν τούτον τον πνευματισμό και, αν θέλετε, με τη βοήθεια του γνωστού πνευματιστικού τραπεζιού, το οποίο, το τραπεζάκι, ρωτούν. Φοβερό πράγμα, φοβερό. Βλέπετε εκεί την ενέργεια του σατανά κατά έναν καταπληκτικόν τρόπο. Όλοι αυτοί που είναι παρόντες είναι ενεργούμενοι του σατανά. Τώρα, αν υποτεθεί ότι θα μπορούσε να εμφανιστεί ο Τίμιος Σταυρός εκεί από κάποιον πιστόν, εννοείται, διότι δεν είναι αυτός ούτως ο Σταυρός μόνος, αλλά είναι ποιος ακριβώς πιστεύει στον Τίμιο Σταυρό, τότε κανένα φαινόμενο πνευματιστικό δεν παρουσιάζεται.

Σας αναφέρω ένα περιστατικό που έχει κι άλλοτε αναφερθεί και έχει και δημοσιευθεί. Ίσως και να το έχετε διαβάσει. Είναι πολύ παλιό αυτό. Κάποτε στην Πάτρα είχε πάει κάποιος πνευματιστής να κάνει κάποια πνευματιστική επίδειξη μέσα σε ένα κινηματοθέατρο. Πωλήθηκαν εισιτήρια, να πάει ο κόσμος εκεί να δει τα πειράματα αυτά. Ξέρετε ότι και πολλές φορές, δεν ξέρω τώρα, ίσως και ακόμη, παλιότερα και στα σχολεία, δυστυχώς, και στον στρατό. Επήγαιναν αυτοί οι άνθρωποι και ζητούσαν άδεια, να πληρώνονται φυσικά, να κάνουν κάποια επίδειξη στους στρατιώτες, στους μαθητάς.

Ήταν μια δαιμονική παρουσίαση που, αν λειτουργούσαν μερικά πράγματα σωστά σε αυτόν τον τόπο, ποτέ δεν θα επετρέπετο οι άνθρωποι αυτοί να εμφανίζονται στα σχολεία και εις τον στρατόν. Λοιπόν, εκεί στην Πάτρα, αφού νοικιάστηκε αυτό το κινηματοθέατρο, σας είπα, κόπηκαν τα εισιτήρια, κάποιοι επήγαν. Τότε αυτοί οι κάποιοι ήσαν νεαρά παιδιά· τώρα είναι μεγάλοι φυσικά, είναι πολλά χρόνια. Και έβαλαν κάτω από το τραπεζάκι ένα σταυρό. Ένα τραπεζάκι που ήταν επί σκηνής και θα γίνονταν τα πειράματα. Του κόλλησαν ένα σταυρό. Την καθορισμένη ώρα, γεμάτο το κινηματοθέατρον...

Είναι και η περιέργεια. Προσέξτε, αυτή η περιέργεια είναι δαιμονική και δεν επιτρέπεται. Δεν πρέπει να πάμε ποτέ σε μία πνευματιστική συνεδρίαση, έτσι λέγεται. Ποτέ δεν πρέπει να πάμε. Προσπαθεί αυτός να επικαλεστεί τα πνεύματα, προσπαθεί, κοκκινίζει, ιδρώνει, ξεϊδρώνει, μπροστά σε ακροατήριο τώρα. Τίποτα. Δεν μπορούσε να επιτύχει τίποτα. Αδύνατον. Και τότε λέει στον κόσμο: «Με συγχωρείτε, κάτι μου συμβαίνει, δεν μπορώ. Παρακαλώ, περάστε από το ταμείο του θεάτρου να πάρετε πίσω τα εισιτήριά σας». Είχε ματαιωθεί αυτό. Αλλά εκείνο που είναι χαριτωμένο, για να πάρετε την απάντηση της πράξεως, είναι κάτι που αναφέρει ο πατήρ Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, μακαρίτης πια,

στο βιβλιαράκι του «Εάν υπάρχουν μάγια», ότι κάποιος ασχολείτο κάθε βράδυ με τον πνευματισμό, δηλαδή με την επίκληση των δαιμόνων, υποτίθεται νεκρών ανθρώπων. Είναι ο πνευματισμός. Ο γνωστός μας, που είναι δαίμονες, μόνο και μόνο δαίμονες, δεν είναι ψυχές των πεθαμένων ανθρώπων. Και αυτοί οι δαίμονες δημιούργησαν προβλήματα στο σπίτι αυτό. Θορύβους, καταστάσεις, ζημιές, φοβερά πράγματα δημιούργησαν. Αυτός ο ταλαίπωρος άνθρωπος, δέσμιος των πονηρών πνευμάτων, ασχολείτο κάθε βράδυ μέχρι αργά με τα πονηρά πνεύματα. Μια μέρα η μάνα αυτού — ήτο αυτός και η μάνα του στο σπίτι — δεν μπορούσε να αντέξει αυτή την κατάσταση και κάλεσε τον ιερέα και έκανε αγιασμό. Είναι γνωστό:

ο Αγιασμός γίνεται με τον Τίμιο Σταυρό. «Σῶσον, Κύριε, τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου». Εμβαπτίζουμε τον Τίμιο Σταυρό μέσα εις το νερό και αγιάζουμε τον τόπο. Δηλαδή η παρουσία του Τιμίου Σταυρού. Το βράδυ αυτός καλεί τα πνεύματα. Καμία ανταπόκριση. Καλεί, ξανακαλεί, τίποτα. Και μια στιγμή ακούει μια φωνή στα δικά του τα αυτιά: «Δεν ερχόμαστε». «Γιατί δεν έρχεστε;» «Γιατί η μάνα σου έφερε εκείνον τον άλλον». Αυτοί είναι οι δαίμονες. Αυτοί είναι οι δαίμονες. Τι δηλαδή; Αυτό που λέει τώρα εδώ ο Άγιος Κύριλλος: δεν πιστεύεις στη δύναμη του Σταυρωθέντος Χριστού; «Ἐξεταζέτω τοὺς δαίμονας».

Να εξετάσεις τους δαίμονες και αυτοί θα σου μαρτυρήσουν για τη δύναμη του Χριστού, για τη δύναμη του Σταυρού του Χριστού. Αυτό είναι, αγαπητοί. Αλλά ο Χριστός, λέγει, απέθανε υπέρ των αμαρτιών των άλλων· ο ίδιος όμως ήταν αναμάρτητος. Και λέει και εδώ: «Οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ».

Πέτρος εστίν ο τούτο λέγων. Επεί αν υποπτευθεί χαρίζεσθαι τω διδασκάλω, αλλ’ Ησαΐας εστίν ο λέγων, ως αρχή μεν μη συμπαρών, πνεύματι δε την ένσαρκον επιδημίαν προθεωρήσας.

Είπε ο Απόστολος Πέτρος. Τι γράφει ο Απόστολος Πέτρος; Ότι «αμαρτίαν», λέει, «ουκ εποίησεν, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Αλλά, για να μην νομίσεις ότι ο μαθητής χαρίζεται εις τον διδάσκαλο, δεν έχεις παρά να ανατρέξεις εις τον Ησαΐαν. Είναι από το 53ο κεφάλαιο, στίχος 9, ο οποίος έζησε πολύ προ του Ιησού Χριστού, έζησε οκτώ αιώνες προ Χριστού, και ο οποίος εν πνεύματι προθεωρήσας την ένσαρκον επιδημίαν. Δηλαδή, πνευματικά προείδε την επιδημία, τον ερχομόν του Υιού του Θεού εν σαρκί.

Την ανθρωπίνη φύση. Τι λέγει ο Ησαΐας εκεί; Ό,τι λέει και ο Απόστολος Πέτρος: «Ότι ανομίαν ουκ εποίησεν, ουδέ βρέθη δόλος εν τω στόματι αυτού». Θα μου πείτε: ο Πέτρος πήρε την προφητεία του Ησαΐου. Ναι, αλλά η μαρτυρία του Πέτρου, αγαπητοί μου, είναι εμπειρική. Ο προφήτης λέγει ποιος θα είναι ο Μεσσίας. Ο Πέτρος γράφει αυτό που λέγει ο προφήτης, αλλά έχει εμπειρική μαρτυρία, διότι έζησε τον Ιησού Χριστό και μπορούσε να λέγει ότι «αμαρτίαν ουκ εποίησε». Αλλά, λέει στη συνέχεια ο Άγιος Κύριλος, προσέξτε αυτά γιατί θα σας πω κάτι παρακάτω: «Και τι; Μάρτυρα νυν φέρει μόνον προφήτην;»

«Λάμβανε μάρτυρα Πιλάτον, αυτόν τον καταδικάσαντα, λέγοντα: “Ουδέν αίτιον ευρίσκω εν τω ανθρώπω τούτω”, διδούς δε τούτον έκδοτον, απονιψάμενος τας χείρας: “Αθώος ειμί από του αίματος του δικαίου τούτου”». Μη πηγαίνεις, λέει, στον προφήτη.

Πήγαινε στον Πιλάτο, ο οποίος εχθρικώς διέκειτο προς τον Ιησούν, ο οποίος κατεδίκασε τον Ιησούν. Τι είπε; «Εγώ είμαι αθώος από το αίμα αυτού του δικαίου». Βλέπετε; Ώστε, λοιπόν, εδώ βλέπει κανένας ότι ομολογείται η αθωότης και η αναμαρτησία και από τον προφήτη και από τον μαθητή και από τον δικαστή.

Και κάποιος ακόμη. Έχει και άλλον μάρτυρα της αναμαρτησίας του Ιησού: ο πρωτοστάτης του Παραδείσου ληστής, επιτιμών τον πλησίον και λέγων: «Ημείς άξια ων επράξαμεν απολαμβάνομεν, ούτος δε ουδέν κακόν εποίησεν. Ουδέ συ φοβή τον Θεόν, ότι και συ εν τω αυτώ κρίματι ει;» Κι εγώ κι εσύ, ο ληστής. Κι εγώ ληστής κι εσύ ληστής. Είδαμε ποιος είναι ο Ιησούς. Συγχωρούσε τους σταυρωτάς του επάνω εις τον σταυρόν. Και τι λέει ο ένας εις τον άλλον;

Εμείς. Εμείς δίκαια πάσχομε. Γιατί σταθήκαμε ληστές. Αυτός δε σε τίποτα δεν φταίει. Βλέπετε, λοιπόν, ότι ο ληστής εδώ δίνει τη μαρτυρία αναμαρτησίας του Χριστού. Προσθέτω εγώ κάτι που δεν το έχει ο Άγιος Κύριλος. Γιατί, αν τα έβαζε όλα, έπρεπε, αγαπητοί μου, να είναι καμιά εκατοστή τόμοι οι Κατηχήσεις. Πολύ φυσικό, επιλέγει. Κάτι θα σας πω κι εγώ. Πήγαν κάποτε να τον συλλάβουν, τον Χριστόν, και εκείνοι που πήγαν δεν τον συνέλαβαν. Γύρισαν άπρακτοι. Καθηλώθηκαν από το ήθος του, από τον λόγο του. «Ουδέποτε», λέγει, «ελάλησεν ούτως άνθρωπος». Και κάτι ακόμα. Ο ίδιος είπε, αγαπητοί μου, ο Κύριος στους εχθρούς του: «Τις εξ υμών ελέγχει με περί αμαρτίας;» Ένα ερώτημα το οποίο δεν ετόλμησε ποτέ κανείς στην ιστορία να το θέσει, και μάλιστα εις τους εχθρούς του.

Έλεγα ότι το ερώτημα αυτό δεν έχει τεθεί εις τους παρευρισκομένους του, αλλά έχει τεθεί εις αυτήν την ιστορία, διότι, αν ξέρατε πώς έχει ερευνηθεί η Αγία Γραφή για να βρουν κάτι εις βάρος του Ιησού Χριστού, δεν υπάρχει τίποτα. Είναι πραγματικά ο Ιησούς Χριστός ο Αναμάρτητος. Γι’ αυτό, αγαπητοί μου, έρχομαι τώρα και σας λέγω το εξής: εάν ο Ιησούς Χριστός είναι ο Αναμάρτητος, τότε με ποιο δικαίωμα ερχόμαστε στη σύγχρονη εποχή μας, που άλλες εποχές δεν το ετόλμησαν, πλην δύο-τριών προσώπων ήδη από του δευτέρου αιώνος;

Είναι ο Κέλσος και δεν ξέρω ποιος άλλος. Ουδείς άλλος ετόλμησε. Οι αιώνες ολόκληροι δεν ετόλμησαν να προσβάλλουν το πρόσωπο του Ιησού Χριστού στο θέμα της αγιότητος, στο θέμα του ήθους. Πώς ερχόμαστε σήμερα εμείς, στον 20ό αιώνα, να προσβάλλουμε το πρόσωπο του Ιησού Χριστού με ακατονόμαστα πάθη; Είναι φοβερό, είναι φοβερό. Δεν θα ήθελα να σας πω περιπτώσεις πώς διαστρέφουν το Ευαγγέλιο για να υποστηρίξουν τις πιο φοβερές αμαρτίες εις βάρος του Ιησού Χριστού. Δεν θα ήθελα να αναφέρω, για να μη σας κολλήσει σαν βδέλλα μες στο μυαλό αυτό, πώς βλέπουν και ερμηνεύουν τον Λόγο του Θεού.

Γνωρίζετε από βλάσφημα θεατρικά έργα ή βλάσφημα βιβλία της εποχής μας τι σύρουν εις βάρος του Ιησού Χριστού. Γι’ αυτό πολύ φοβάμαι ότι η εποχή μας θα πληρώσει πολύ ακριβά. Να με θυμόσαστε. Θα μου πείτε: δεν το λέγω αυτό σαν κατάρα, να φυλάξει ο Θεός. Είναι μια πρόβλεψη. Θα πληρώσουμε όλοι μας πολύ ακριβά, πάρα πολύ ακριβά θα πληρώσουμε αυτές τις ανήκουστες βλασφημίες, που δεν ετόλμησαν οι αιώνες και οι χειρότεροι εχθροί του Χριστιανισμού να ξεστομίσουν εις βάρος του Κυρίου μας. Αυτό είναι το φοβερό. Γι’ αυτό σας είπα: προσέξτε. Τονίζω το σημείο ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Αναμάρτητος.

Προσέξουμε, λοιπόν. Και ξέρετε ότι ήδη είχε ειπωθεί, όταν αλώθηκε η Ιερουσαλήμ, αν και το βάρος έπεσε πιο πολύ στον Άγιο Ιάκωβο τον Αδελφόθεο, που τον είχαν φονεύσει, επειδή ήταν παραμονές της αλώσεως της Ιερουσαλήμ, και απεδόθη η πτώσις και η τιμωρία η φοβερή της πόλεως στον άδικο σκοτωμό του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου. Αλλά τι είναι, παρακαλώ, ο σκοτωμός, το μαρτύριον του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου μπροστά εις τη σταυρική θυσία του Χριστού; Τι είναι; Ήταν η πόλις που πλήρωσε πανάκριβα την αμαρτία της, που σταύρωσε τον Θεό της. Γι’ αυτό, λοιπόν, ας προσέξουμε, αγαπητοί μου.

Προσέξουμε και όταν ακούμε ανθρώπους, όχι να βρίζουν αυτές τις κοινές βλασφημίες. Προσέξτε με: δεν είναι οι κοινές βλασφημίες της αγοράς, που ακούμε τους ανθρώπους να βλασφημούν τα θεία, αν και αυτό είναι ακατανόητο βεβαίως. Αν σκεφτεί κανείς τι βλασφημά, θα τον πιάσει, θα τον πιάσει μυρμηγκία. Ποιον άνθρωπο βλασφημάς; Ποιον; Ποιον; Συνέλαβες ποιον βλασφημάς και τι είναι αυτό που λέγεις; Για συνέλαβέ το και θα φρίξεις. Δεν λέω αυτό. Είναι οι άλλες βλασφημίες, που λέγουν ότι ο Χριστός υπήρξε τέτοιος και τέτοιος και η Παναγία υπήρξε τέτοια και τέτοια. Προς Θεού! Αν ακούτε ανθρώπους ή βλέπετε δημοσιεύματα που μπορούν έτσι να προσβάλλουν βάναυσα το όνομα του Ιησού Χριστού ή της Παναγίας Θεοτόκου,

μη μένετε αδρανείς. Να απαντήσετε με επιστολή, μα δεν ξέρω τι θα κάνετε. Μη μένετε αδρανείς. Ξέρετε γιατί; Για να μη μας τιμωρήσει ο Θεός. Διότι, αν υπάρξουν διαμαρτυρόμενες φωνές, τότε ίσως, ένεκα αυτών των διαμαρτυρομένων ανθρώπων, των διαμαρτυρομένων φωνών, να σωθούν και αυτοί οι ίδιοι και να μην τιμωρηθούν με μια γενική καταστροφή. Και πηγαίνουμε στην τετάρτη παράγραφο: «Έπαθεν ουν Ιησούς κατ’ αλήθειαν υπέρ πάντων ανθρώπων. Ου γαρ δόκησις ο Σταυρός, επεί δόκησις και η λύτρωσις. Ου φαντασιώδης ο θάνατος, επεί και μυθώδης η σωτηρία».

της Θεοτόκου, Δευτέρα Δευτέρα Παρουσία, Παρουσία, Ανάσταση, Ανάσταση, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Βασιλεία των Ουρανών και ουκ ελέγχημε ούτως ο Γολγοθάς και ουκ αρνούμεθα, αλλά μάλλον καυχόμε λέγων καν γαρ αρνήσομε νυν ελέγχημε ούτως ο Γολγοθάς ού πλησίον νυν πάντες πάρεσμεν ελέγχημε του σταυρού το ξύλον το κατά μικρόν εντεύθεν πάση τι οικουμένη λοιπόν διαδοφέν

Είναι μια ωραία παράγραφος, η οποία δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που έρχεται ο Άγιος Κύριλος στο θέμα αυτό. Έχει κατ’ επανάληψιν έλθει. Αλλά και πάλι, και εις τα παρακάτω, θα βρούμε τη θέση αυτή, διότι στην εποχή του υπήρχαν οι Δοκήτες, μία αίρεση η οποία έλεγε ότι ο Χριστός κατά φαντασίαν εσαρκώθη. Αν το έχετε ποτέ προσέξει.

Εισήλθε, λέει, ο Αρχάγγελος Γαβριήλ προς τη Θεοτόκο. Εισήλθε. Το «εισήλθε» προϋποθέτει ότι άνοιξε η πόρτα και μπήκε μέσα. Δεν λέει «ώφθη». Εισήλθε. Ξαναλέγω άλλη μια φορά: άνοιξε η πόρτα και μπήκε μέσα. Τι είδε μπροστά της; Έναν νέον, έναν άνδρα. Ήτο απαστράπτων; Όχι. Διότι, αν ήταν απαστράπτων, τότε θα υπεβάλλετο η Θεοτόκος και δεν ξέρω τι θα συνέβαινε. Το αποδίδουν πολύ ωραία αυτό οι υμνογράφοι μας, όταν θέτουν στο στόμα της Θεοτόκου, που λέγει στον άγγελο —δεν το γράφει η Αγία Γραφή, το θέτουν στο στόμα της Θεοτόκου, δηλαδή κάνουν ερμηνεία εδώ οι υμνογράφοι—: «Πες μου, είναι το μήνυμα του Θεού; Μη με πλανήσεις, όπως πλανήθηκε η Εύα».

«Είσαι ο σατανάς;» Βλέπετε, φοβάται η Θεοτόκος, διότι δεν έχει μπροστά της απαστράπτοντα άγγελον. Όχι. Υπάρχει μια ηρεμία συζητήσεως. Εμφανίστηκε, λοιπόν, ένας άνδρας και λέγει στην Θεοτόκον το και το. Η Θεοτόκος επίστευσε. Προσέξτε, επίστευσε, διότι αν είχε από πάνω της το βάρος μιας θεοφανίας, δεν θα μπορούσε να κάνει κάτι διαφορετικό. Θα κατηργείτο η πίστις, οπωσδήποτε θα κατηργείτο η πίστις. Ο άγγελος πώς εμφανίστηκε; Ως άνθρωπος. Ήτο άνθρωπος; Όχι, όχι. Μπορεί ίσως να εισήλθε μεν, αλλά να μην εξήλθε, όπως ο Ραφαήλ.

Εις το βιβλίον του Τωβίτ συνοδεύει τον Τωβία σε ένα μακρινό ταξίδι, μέρες των ημερών, καιρό καιρό. Αλλά τον βρήκε στην αγορά, βρήκε τον άγγελο στην αγορά, ως συμπατριώτη κτλ. Κινείται. Όταν όμως αποκαλύπτεται ο άγγελος Ραφαήλ, αποκαλύπτεται στον πατέρα και τον γιο, τον Τωβία και τον Τωβίτ, τότε εξαφανίζεται. Ενώ εισέρχεται και εξέρχεται, τότε άφαντος γίνεται και τότε καταλαβαίνουν ότι είναι ο άγγελος. Έτσι και εδώ εισήλθε, γιατί αλλιώτικα θα κατηργείτο η πίστις. Δεν λέει βέβαια η Αγία Γραφή ότι εξηφανίσθη, αλλά πρέπει να φανταστούμε ότι θα πρέπει να εξηφανίσθη. Οπότε η Θεοτόκος θα πήρε την πληροφορία ότι ήταν ο άγγελος. Αλλά η βεβαιότητα δεν ήταν εκεί. Η βεβαιότητα ήταν

όταν η Θεοτόκος πήγε να ιδεί αυτό που της είπε ο άγγελος σαν σημάδι: «Η συγγενής σου η Ελισάβετ εγκυμονεί και είναι έξι μηνών». Ποια; Εκείνη η γριά ξαδέλφη; Η γριά ξαδέλφη εγκυμονεί; Και πήγε, λέει, μετά σπουδής η Θεοτόκος. Γιατί μετά σπουδής; Όχι γιατί ήταν άπιστη, αλλά για να χαρεί το σημάδι. Αγαπητοί μου, άγγελος εμφανίστηκε, αλλά ήτο χωρίς ανθρωπίνη υπόσταση. Κατά το φαινόμενον ήτο άνθρωπος. Οι άγγελοι δεν ενανθρωπίζουν, όπως θα γνωρίζετε πάρα πολύ καλά ότι ο Αντίχριστος —συγγνώμη— ο διάβολος, ο σατανάς, δεν μπορεί να μιμηθεί την ενανθρώπιση του Χριστού.

Εισέρχεται σε άνθρωπο, στον Αντίχριστο επί παραδείγματι, αλλά, ενώ πολλά θα μιμηθεί του Χριστού, θαύματα θα μιμηθεί, αναστάσεις θα μιμηθεί, μόνο που θα είναι κατά φαντασίαν. Όμως ενανθρώπιση δεν μπορεί να μιμηθεί. Είναι αδύνατον ο διάβολος να μιμηθεί ενανθρώπιση. Είναι κατά το φαινόμενον η ανθρωπίνη φύση που παίρνει. Αληθή ενανθρώπιση μόνον ο Υιός του Θεού είχε. Συνεπώς, εδώ οι άνθρωποι που είναι του σατανά, και τους λέγει «του σατανά ανθρώπους» ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, γιατί είναι ένας από τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος, που πολεμά την αίρεση των Δοκητών.

Ο Χριστός δεν είχε πραγματική ανθρωπίνη φύση. Ήτο κατά δόκησιν, λέει, κατά φαντασίαν, όπως είναι στους αγγέλους. Αυτό είναι φοβερή αίρεση. Και λέει τώρα εδώ ο Άγιος Κύριλος: «Εάν», λέγει, «είναι δόκησις ο Σταυρός», κατά δόκησιν δηλαδή ο Σταυρός, «τότε και η λύτρωσις είναι κατά δόκησιν», δηλαδή φανταστική. «Ου γαρ δόκησις ο Σταυρός, επεί δόκησις και η λύτρωσις». Δεν είναι δόκησις, λέει, φαντασία ο Σταυρός. Πέθανε πραγματικά ο Υιός του Θεού επί του Σταυρού, γιατί είχε πραγματική ανθρωπίνη φύση. Γιατί αλλιώτικα και η σωτηρία θα ήταν φανταστική. «Ου φαντασιώδης ο θάνατος».

Δεν είναι ο θάνατος φαντασιώδης, «επεί και μυθώδης η σωτηρία», γιατί αλλιώτικα και η σωτηρία θα ήταν μυθική, δηλαδή ανύπαρκτη. «Ει φαντασιώδης ο θάνατος, αληθείς οι λέγοντες». Διότι, λέει, αν ήταν φανταστικός ο θάνατος... Αλλά πρόσεξε: ποιοι είπαν και τι είπαν; Ποιοι πάλι; Οι εχθροί. Οι εχθροί. Ξέρετε, οι ομολογίες των εχθρών πολλές φορές είναι πολύτιμες. Ο Σοφοκλής —συγγνώμη— ο Αισχύλος, όταν θέλει να παρουσιάσει τη νίκη των Ελλήνων εναντίον των Περσών, δεν παρουσιάζει τίποτα επί σκηνής που να δείχνει τη νίκη των Ελλήνων, αλλά παρουσιάζει την αυλή των Περσών, που κλαίνε και χτυπιούνται για την ήττα τη δική τους, στο έργο του «Οι Πέρσαι».

Οι Πέρσαι, Πέρσαι. Εκεί το βλέπετε. Και εμείς αυτό. Έχει αξία να βάλουμε στο στόμα των εχθρών τη νίκη ή μια μαρτυρία. Πολλή αξία, λοιπόν, εδώ. Εδώ. Κοίταξε τι είπαν και ποιοι το είπαν. Οι αρχιερείς, οι καταδικάσαντες, «εμνήσθημεν», είπαν εις τον Πιλάτον, «ότι εκείνος ο πλάνος έλεγε έτι ζων». Έλεγε εκείνος ο πλάνος, όταν ακόμα ζούσε: «Μετά τρεις ημέρας εγείρομαι». «Έτι ζων», όταν ζούσε. Δηλαδή τώρα τι είναι; Τώρα έχει πεθάνει. Ποιος, λοιπόν, έδωσε τη μαρτυρία ότι ο Ιησούς απέθανε; Αυτοί οι ίδιοι οι εχθροί του. Και λέγει κάτι πολύ ωραίο.

«Δεν ντρέπομαι», λέγει, λέει ο Άγιος Κύριλος. «Αληθώς εσταυρώθη ο Κύριός μου, αλλά δεν ντρέπομαι. Εσταυρώθη και δεν το αρνούμαι». Ναι, εσταυρώθη, πραγματικά εσταυρώθη, αλλά μάλλον καύχημα το θεωρούμε. Γιατί να αρνηθώ, επειδή βέβαια ο Χριστός ανεστήθη; Γιατί να αρνηθώ; Με ελέγχει αυτός ο Γολγοθάς. Και ξέρετε πόσο κοντά ήταν ο Γολγοθάς; Ήτανε πλάι τους. Ήτανε μέσα στην ίδια την εκκλησία όπου γίνονται οι κατηχήσεις. Ξέρετε πού γίνονται οι κατηχήσεις, αυτές που διαβάζουμε εδώ τώρα; Εις τον Ναό της Αναστάσεως, τον οποίον ναόν έκτισε η Αγία Ελένη, αν θυμάμαι καλά, αν δεν κάνω λάθος, και το 333 εκτίστηκε ο Ναός της Αναστάσεως από την Αγία Ελένη. 333, αν θυμάμαι καλά. Μπορώ να κάνω και λίγο λάθος, πάνω κάτω. Ξέρετε πότε λέγονται αυτές οι κατηχήσεις που έχουμε στα χέρια μας; Το 350. Συνεπώς είναι μέσα στον Ναό. Και ξέρετε ότι ο Ναός της Αναστάσεως περιλαμβάνει τον Γολγοθά. Κάπου, σε κάποιο σημείο του Ναού, έκανε τις κατηχήσεις του και λέει εδώ: «Πλησίον μας είναι». Πόσο πλησίον; Κάτω από τα ίδια κεραμίδια. Ακούστε πώς το λέει: «Ελέγχει με ούτος ο Γολγοθάς». Αν εγώ πω ότι δεν πέθανε ο Χριστός, με ελέγχει αυτός ο Γολγοθάς, «ου πλησίον νυν πάντες πάρεσμεν». Πού είμαστε; Πλάι του.

Κοντά του. Αυτός με ελέγχει, αν πω ότι δεν πέθανε ο Χριστός επί του Σταυρού. Είναι προσφιλές αυτό, προσφιλές το σχήμα αυτό στον Άγιο Κύριλο, που λέγει «με ελέγχει αυτό, με ελέγχει εκείνο». Ζωηρεύει τον λόγο. Είναι πολύ ωραίο. Και ένα δεύτερο λέγει: «Ελέγχει με του Σταυρού το ξύλον». Προσέξτε αυτό: «Το κατά μικρόν εντεύθεν πάση τη οικουμένη λοιπὸν διαδοθέν». Είναι το Τίμιον Ξύλον, το οποίο μοιράστηκε και σκορπίστηκε σε όλο τον κόσμο. Είναι η γνωστή διάδοση του Τιμίου Ξύλου σε όλο τον κόσμο. Με ελέγχει, λέγει, ο Τίμιος Σταυρός, επί του οποίου Σταυρού απέθανε ο Χριστός, και αυτό τώρα σκορπίστηκε σε όλο τον κόσμο, που το έχει πάρει όλη η υφήλιος για ευλογία.

Δείτε τι θαύματα γίνονται με ό,τι διασώζεται από τον Τίμιο Σταυρόν, που έχουμε τα δύο μεγαλύτερα κομμάτια στο Άγιον Όρος. Το γνωρίζετε αυτό. Είναι, αγαπητοί μου, καταπληκτικό. Ομολογώ τον Σταυρόν, επειδή είδα την Ανάσταση, γνωρίζω την Ανάσταση, γι' αυτό ομολογώ τον Σταυρόν. Ει γαρ σταυρωθείς απέμεινεν, ουκ αν ίσως ωμολόγησα, συνέκρυψα γαρ αν τάχα τω εμώ διδασκάλω. Αναστάσεως δε τον Σταυρόν διαδεξαμένης, ουκ επαισχύνομαι διηγούμενος. Αν υποτεθεί ότι ο διδάσκαλός μου δεν ανεστήθη, πιθανώς να το έκρυβα, να μην το έλεγα αυτό. Αλλά τώρα δεν το κρύπτω, δεν το κρύπτω ούτε ντρέπομαι να το διηγούμαι.

Επειδή τον Σταυρόν τον διαδέχθη η Ανάσταση. Φυσικά, θα έχει ξεχωριστή κατήχηση ο Άγιος Κύριλος περί της Αναστάσεως του Χριστού και έχει πολλά εκεί να μας πει. Τώρα πάντα μιλάει στην κατήχησή του αυτή για τον θάνατον του Χριστού, τον σταυρικόν. Και πηγαίνουμε στην πέμπτη κατήχηση.

Παράγραφος.

Πάσι μεν ομοίως εν σαρκί ων εσταυρώθη, αλλ' ου διά τας ομοίας αμαρτίας. Καθόλα εσταυρώθη όπως ακριβώς και ένας ληστής, αλλά όχι όμως για όμοιες αμαρτίες. Ου γαρ διά φιλοχρηματίαν ήχθη εις θάνατον. Δεν οδηγήθηκε στον θάνατον διότι ο Κύριος ήτο φιλοχρήματος. Εδώ έχει κάτι πολύ ωραία σχήματα. Ακτημοσύνης γαρ ην διδάσκαλος. Εδώ είναι δηλαδή κάποια σχήματα που δείχνουν την αθωότητά του. Δεν σταυρώθηκε από φιλοχρηματία, για φιλοχρηματία να κατηγορηθεί, ούτε έκανε κατάχρηση ή ό,τι άλλο, διότι ήτο διδάσκαλος της ακτημοσύνης. Μια παρατήρηση υμνογραφική. Στα τροπάρια της Μεγάλης Εβδομάδας υπάρχει το εξής ωραίο. Ο υμνογράφος ερωτά τον Ιούδα: «Δεν εγνώριζες ότι ο διδάσκαλός σου ήταν ακτήμων; Αν λοιπόν ήσουν εραστής χρημάτων, γιατί ακολούθησες ακτήμονα διδάσκαλον;» Πολύ ωραίο αυτό. Ουδέ δι' επιθυμίαν κατεδικάσθη.

Αυτός γαρ λέγει σαφώς: «Ος αν εμβλέψει γυναικί προς το επιθυμήσαι, ήδη εμοίχευσεν αυτήν». Ούτε κάποια επιθυμία πονηρή ήρθε να τον σκιάσει, ώστε να καταδικαστεί γι' αυτό. Γιατί αυτός ο ίδιος είπε: και μόνο γιατί θα δεις εμπαθώς έναν άλλον άνθρωπο, δεν λέγω γυναίκα. Διότι μπορεί αυτό να ισχύει διά την γυναίκα ως προς έναν άντρα, όπως ισχύει δι' έναν άντρα ως προς μια γυναίκα. Όταν δεις τον άλλον άνθρωπον εμπαθώς. Ου κατά προπέτειαν πλήξας ή τύψας. Δεν εκτύπησε, δεν έπληξε προπετώς κάποιον άνθρωπο, δεν έδειρε κάποιον για να καταδικαστεί. Έστρεφε γαρ και την άλλην σιαγόνα τω τύπτοντι.

Εκείνος ο οποίος μπορούσε να στρέφει, έτσι το δίδαξε και έτσι το έκανε, να γυρίζει και το άλλο μάγουλο για να δεχθεί ράπισμα. Ου τον νόμον καταφρονήσας, ην γαρ του νόμου πληρωτής. Δεν κατεφρόνησε τον νόμο για να καταδικαστεί, διότι ήτο ο εφαρμοστής, πληρωτής, ο εφαρμοστής του νόμου. Ου προφήτην λοιδορήσας. Δεν ύβρισε ούτε κακολόγησε προφήτην. Αυτός γαρ ην ο υπό των προφητών κηρυσσόμενος. Διότι αυτός ο ίδιος ήτο εκείνος που οι προφήτες τον είχαν προκηρύξει και προαναγγείλει. Ουκ αποστερήσας μισθών. Δεν κατεκράτησε μισθόν εργαζομένων. Αμισθί γαρ και δωρεάν

εθεράπευε, ότι προσέφερε δωρεάν, το θεράπευε, το έδινε. Ου λόγοις αμαρτών, ου πράξεσιν, ούτε ενθυμήσεσιν. Δεν αμάρτησε ούτε στα λόγια ούτε στις πράξεις ούτε στους λογισμούς. Προσέξτε αυτή την τριμερή περίπτωση, γιατί μερικοί λένε ότι το να πράξεις είναι κακό, το να πεις δεν έχει σημασία, πολύ παραπάνω και να σκέφτεσαι πονηρά πράγματα. Αγαπητοί μου, κοιτάξτε εδώ: αμαρτία είναι ό,τι πράξω, ό,τι πω, εννοείται αμαρτωλό, και ό,τι σκεφθώ αμαρτωλό. Ος αμαρτίαν ουκ εποίησεν, ουδέ ευρέθη δόλος εν τω στόματι αυτού, ος λοιδορούμενος ουκ αντελοιδόρει.

Υβρίζεται, δεν έβριζε κι αυτός ομοίως. Πάσχων ουκ ηπείλει. Δεν απειλούσε όταν έπασχε, όπως θα λέγαμε: «Θα σου δείξω εγώ τι θα σου κάνω», ή να καταράται ή να λέγει «θα σε στείλω στην κόλαση». Τίποτα. Πάσχων ουκ ηπείλει, προσελθών επί το πάθος ουκ άκων, αλλ' εκών. Δεν ήρθε στο πάθος άθελά του, αλλά θεληματικά του, ήθελε και ήρθε. Και ήρθε ξεγελώντας τον διάβολο, που τον ανέβασε στον σταυρό, για να σώσει το ανθρώπινο γένος. Θα σας θύμιζα ένα παρόμοιο, σας το είπα και χθες, μου φαίνεται, με τον Κόδρο.

Βασιλιά των Αθηνών, ο οποίος επήρε τον εξής χρησμόν από το μαντείον των Δελφών: ότι τότε θα εσώζετο η πόλη των Αθηνών, εάν ο βασιλιάς της πόλεως πέθαινε. Πώς θα γίνει όμως αυτό; Ντύθηκε χωρικός, πήρε ένα τσεκούρι και πήγε και έκοβε ξύλα πλάι στους εχθρούς της πατρίδας του. Αφού του είπαν να σηκωθεί, να φύγει από εκεί πέρα, και αυτός επέμενε να κόβει ξύλα. Δηλαδή τους προκαλούσε. Και αυτοί θύμωσαν και τον σκότωσαν. Όταν έμαθαν ότι είναι ο Κόδρος ο βασιλιάς, τότε έφυγαν, διότι και οι εχθροί εγνώριζαν τον χρησμόν του μαντείου, ότι αν φονευτεί ο βασιλιάς των Αθηνών, τότε θα χάσουν τη μάχη. Και έφυγαν. Λύθηκε η πολιορκία και σώθη η πόλη.

Αγαπητοί μου, είναι ένας ωραίος τύπος, παρότι ανήκει στον εθνικό κόσμο, που μπορούμε να πούμε ότι αυτό ανταποκρίνεται εις τον Ιησούν Χριστόν. Εφόρεσε την ανθρωπίνη φύση, εκρύφθη η θεότης από τον διάβολο, τον ανέβασε επί του σταυρού ο διάβολος και θανατώθη ο Υιός του Θεού. Γι' αυτό ο Κύριος έκρυπτε τη θεότητά Του με κάθε τρόπο. Τι είχε πει στους τρεις μαθητάς; «Δεν θα πείτε τι είδατε επί του Θαβώρ, δεν θα πείτε, αλλά μετά την Ανάσταση του Υιού του ανθρώπου θα πείτε το και το». Ο διάβολος δεν έπρεπε να μάθει, μη

σας κάνει εντύπωση αυτή η φράση, δεν έπρεπε να μάθει ποιος είναι ο Υιός του Θεού, ότι είναι ο Υιός της δόξης του Θεού, η δόξα του Θεού, ο Υιός, ο Κύριος, ο Γιαχβέ, ο Κύριος. Δεν έπρεπε να το μάθει. Ηπάτησε τους πρωτοπλάστους, έπρεπε να απατηθεί ο διάβολος. Και ήρθε να τον απατήσει, τον διάβολο, ο Κύριος και φόρεσε μορφήν δούλου, δηλαδή ανθρωπίνη φύση, και ήρθε όχι άκων, όχι άθελά του, αλλά εκών, αλλά θεληματικά του, και ήρθε ακριβώς για να προσφερθεί. Καν τις παραιτούμενος είπη και νυν: «Ίλεώς σοι, Κύριε», λέξει πάλιν: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά». Κι αν πάλι αυτή τη στιγμή του πει κάποιος: «Ίλεως εις εσένα, Κύριε, μην πας να σταυρωθείς», θα του ξανάλεγε: «Πίσω μου, Σατανά. Φύγε. Πηγαίνω για να σωθεί το ανθρώπινο γένος».