Catecheses of St Cyril 068 | 14-10-1985

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My dear friends, we are now in the eighth paragraph of the twelfth catechesis of Saint Cyril, Bishop of Jerusalem. Here Saint Cyril is explaining to those preparing for illumination the subject of the Word of God who became man and took flesh. As I have told you before, this is nothing other than an exposition of the Creed, because his purpose was for the catechumens to learn the content of the faith, to know what Christianity is,

so that, fully prepared by this knowledge, they might enter the Church through Baptism. You see, this is the glory of the Church. Today, because of infant Baptism, catechesis does not take place beforehand, so it must take place afterward. But moving catechesis until afterward does not mean that we should neglect it simply because we have already been baptized. This is the godparent’s solemn responsibility: both to provide catechesis personally and to help the godchild advance into the boundless riches contained in the faith. I have said this many times, and I say it once again: the godparent’s role is of great importance; it is not secondary.

The godparent’s presence at Baptism is not merely decorative—not simply a social arrangement so that we may have godfathers and godmothers, exchange gifts, and choose wealthy godparents to bring all sorts of presents to the godchild, only to complain if they bring nothing. Let us pay close attention to this matter, my dear friends. The godparent’s role is very delicate. Would you like to see just how important and delicate it is? There is indeed a Canon of the Church: if the same godparent baptizes a boy and a girl, those two children cannot marry one another. Unfortunately, the civil authorities have disregarded this. The children share a spiritual kinship. Their marriage is not permitted. Do you know why?

Someone might ask, “How can that be?” Listen, then, to where this spiritual kinship lies and why such a marriage is not permitted. We say that siblings must not marry. Biological reasons are certainly involved, but moral reasons come first. Children who grow up beneath the same roof must have a proper reverence for one another. Suppose a boy knew that he might one day marry his own sister. Can you imagine what would happen in every home and what a collapse of morality would follow? Therefore, it is not only a matter of biology. I believe that God establishes biological laws as a barrier supporting the moral reasons,

so that there may be no abuse of the matter, for that would be truly dreadful. The very roof sheltering a family would cover a corrupt situation. Do you understand? The catechumen—or the catechumens—entrusted to a godparent should gather together in the godparent’s home. We might say that they are to sit at the same desk and receive teaching and catechesis from their godparent. But when they attend the same school and sit at the same desk—do not judge this by the small schools of today; as we have said, things are different now—there would be the danger that the boy might fall in love with the girl, since

both are being taught the sacred teachings together by the same godparent. To safeguard this arrangement, so that boys and girls may remain pure and upright while receiving instruction, the Church quite rightly says, “They are brother and sister to one another.” Just as siblings cannot marry, neither can you fall into temptation and say, “I shall marry the girl sitting beside me,” merely because she is beside you. This is forbidden, because those receiving instruction must be able to attend the godparent’s place of teaching without any hindrance or distraction.

The Church safeguards this matter. Do you understand? It is extremely important—very important indeed. Saint Cyril, then, is speaking to the catechumens and explaining the Creed to them. Let us now consider his words, my dear friends. As I told you last time, in this catechesis he raises three questions of the greatest importance and answers them. The first is: “What cause, then, was so great that God should descend into humanity?” What was that cause, that momentous occasion, which led God to descend among humankind

and become man? This is an immense question, an immense question indeed. Why did You come, O Lord? We examined this by saying that we must not forget how great humanity’s wound was. Humanity was wounded “from the feet even to the head,” as Isaiah says. No one was able to heal humanity’s wound: neither the righteous of the Old Testament nor the prophets. Therefore, He Himself had to come—or, as we say in the Divine Liturgy, neither an angel nor a man, but God Himself came to heal the wound. The second question is whether...

the nature of God can dwell among human beings, and the third is whether He could be born of a Virgin. For now, however, we remain with the first question, which concludes with paragraph eight, before moving on to the second. I shall read half the paragraph, because we examined the other half last time. He says:

“Then another of the prophets, hearing this, says to the one proclaiming God’s salvation: ‘You are speaking quietly.’” You are speaking here about God’s coming, yet you speak in hushed tones. “You proclaim God’s coming and salvation in secret.” Tell us plainly, for you are speaking about salvation! And so the prophet speaks. Which prophet? Isaiah, in chapter 40, verses 9–10: “Go up upon a high mountain, you who proclaim good tidings to Zion; say to the cities of Judah...” What am I to say? “Behold our God! Behold, the Lord comes with strength.”

“Go up,” he says, “upon the high mountain of Zion and speak to the cities belonging to the tribe of Judah.” What am I to say? Saint Cyril interrupts the prophet with this question, and the prophet answers: “Behold our God!” There is our God! Who will ascend Mount Zion? The prophet. And what will he proclaim there to all the cities of Judah? “Behold our God!” There is our God! A careless reader might pass over these words without giving them any thought. He might ask, “What does this mean, ‘There is our God’?” Do you know what these words, “Behold our God,” correspond to?

Later the Evangelist—forgive me—Saint John the Baptist will say: “Behold the Lamb of God, who takes away the sin of the world.” The Prophet Isaiah says “Behold” with the eyes of the nous, because he lived eight hundred years before Christ. Saint John the Baptist, now seeing with his bodily eyes, will say, “Behold! There He is! The One of whom Isaiah spoke—there He is. This is He.” Who is He? The One now walking along the banks of the Jordan River. Behold, this is the Son. My dear friends, I beg you, let us grasp the reality of this: God among us. And this is also the second question that follows...

But I want to continue, because I wish to complete the first question. God among us! To me, this is inconceivable. Yet this inconceivable thing became reality. God descends—but why? Because humanity’s wound is great. That is the principal cause. Or is there perhaps another cause as well? Here I shall tell you something I have told you before. Either you did not notice it, or you do not remember it, or perhaps not everyone heard it. So I shall say it again, and I beg you to pay close attention. This great truth is not emphasized, because another explanation has prevailed:

“Humanity’s wound was great.” That position came to prevail, while another did not—the one expressing what is called God’s prior or antecedent will. What is it? It is deeply revelatory. Holy Scripture mentions it, for we cannot say anything that Holy Scripture does not say. The Fathers also examine it, though they do not dwell upon it as much. As I have told you, the first is overshadowed by the second: humanity’s great wound and, therefore, the Cross. What, then, is this other truth? With regard to the great Mystery of the Incarnation, God had two wills.

This great Mystery of the Incarnation is the “Mystery kept silent,” meaning hidden, or the Mystery “hidden throughout the ages.” Paul says that God—the Father—revealed it to him. Naturally, it was not revealed only to Paul, but also to the other disciples. Yet Paul ranks among the pre-eminent Apostles and is inferior to them in nothing. “He revealed to me,” Paul says, “the Mystery kept silent through eternal ages.” Tell us, holy Apostle Paul, what is this Mystery that remained silent throughout eternal ages, hidden both from human history and from the angels? Thank you.

It was hidden still more from the demons—far more. The Mystery was that the Son of God would become man. This is the silent and incomprehensible Mystery: that God Himself, the Creator, should become part of creation; that the Maker should become a creature; that the transcendent God should enter the created world and become visibly present within it. Inconceivable! Truly inconceivable—a genuine Mystery. It is well known that there are two great and supreme Mysteries. The first is that God is Triune: one essence and three Persons. The second is this Mystery kept silent—the Incarnation of the Son of God. And so, God...

has one will concerning the Incarnation. But because He is God and exists beyond time, He sees that man will sin. He will allow man to sin because man is free. Adam’s sin would then frustrate God’s plan, and so the love of God provides a second will concerning the Incarnation. Ultimately, therefore, we have two wills of God concerning the Incarnation. The second preserves the first. Because the second is brought to the foreground, it is the one usually mentioned, while the first is not; and for precisely this reason, the first remains unknown to many. Let us examine it: God’s first will.

Take note that the words I am using are not my own; they are Patristic. They are called the antecedent and the consequent will of God—the antecedent and the consequent will. Saint Nikodemos the Hagiorite also uses these terms. If you wish to explore this subject, you may read and delight in it. Look at the final chapter of his book A Handbook of Spiritual Counsel, where he offers a defense concerning a matter of which he had been accused. Read it, and you will be astonished by what Saint Nikodemos writes there. He calls upon both the Fathers and Holy Scripture to demonstrate this antecedent will of God. What was it? It was this:

Independently of humanity’s Fall, God’s plan was to create a world and then come and dwell within it—not because He needed somewhere to dwell, but in order to express His love. He would clothe Himself in the world He had created, so that He might embrace it in a tangible way. How can I explain this “tangible way” to you? What example can I use? Suppose I have a photograph of someone very dear to me. I look upon this photograph of the person I love.

Within me burns the longing and desire to see that person. Then the hour comes when I see him. I put aside the image, the photograph, take hold of the person himself, embrace him and kiss him, and kiss him and embrace him. What does this mean? The Son of God made the world, and now He desires to embrace it, to kiss it, and to make it His own. But the world was already His. Yes, but He wished to make it His in another way—to embrace it in the manner He Himself desired. How? By Himself becoming a creature who would constitute the prototype and archetype of all creatures: a human being. Thus, the Son of God prepares this form for Himself. He prepares the human form for Himself, and according to this archetype He creates Adam. Christ, therefore, did not become a descendant of Adam by taking Adam’s image. Rather, Adam received the image of the archetype, Jesus Christ. Jesus Christ is the archetype. And what was the purpose? To reveal His love and to come and embrace His creation. Can the human intellect comprehend this? Tell me, can we possibly grasp it?

Let no one say, “I understand it,” because that would show simple-mindedness—not simplicity, but simple-mindedness; that is, foolishness, even stupidity. Not simplicity, but simple-mindedness. “For God so loved the world.” That word “so”—God loved the world so greatly that He sent His Son into the world, so that the world might be saved through His Son. Tell us, Lord; tell us, Saint John the Evangelist, who put this into words: how great is that “so”? How great is that love? Someone in his simple-mindedness might begin by saying, “Well, how much? A great deal.” But we cannot grasp it, my beloved.

We cannot comprehend that “so,” that immeasurable degree of love. We cannot grasp it. And what would it take for us to grasp it? Nothing can make us do so. Its length and breadth and depth will always remain a Mystery, because the love of God is beyond expression. He desires to make this world that He created His own—entirely His own—to delight in it, and for the world to delight in its Creator. Can you comprehend this? Even if Adam had not sinned, the Son of God would still have become man. This is God’s prior will, His original will. I shall say it once more: even if Adam had not sinned, the Son of God would have become man. Therefore, He did not become man merely to save us. He became man because He loved us and desired to be near us. This was in God’s plan. But Adam fell, and through his fall creation was darkened, because the antitype no longer corresponded to its prototype, its archetype. Adam is the antitype. Once he had fallen, how could he correspond to the prototype and archetype, Jesus Christ? Christ then undertook to become the New Adam. Otherwise, there would have been no need for Him to become the New Adam. Then the way of the Cross, the way of sacrifice, was chosen in order to wipe away

Adam’s great offense against God, and so the Cross enters in. What, then, is the Cross? The Cross is God’s subsequent will. There would have been no need for the Cross; there would have been no Cross. The Son of God would have become man without the Cross. But now the Cross enters in because Adam sinned, humanity continues to sin, and the gravest wound appears—a wound healed by the Cross, by the Body and Blood of Christ. Remember the parable of the Good Samaritan: “pouring on oil and wine.” It speaks of wine and oil.

In Greek, the word for mercy is spelled one way, while the word for oil is spelled another way; yet oil is a symbol of God’s mercy because it is soothing and gentle. I remind you of a verse from the Psalms which says that their words were like oil, although those words were really more like stones, like rocks. They seemed like oil, but they were stones—hypocritical words that sounded gentle but were harsh in reality. Ah, why did I mention that verse? I cited it as a point of language, to explain what oil signifies: something gentle and soothing. What, then, is the oil?

It is the mercy of God, which is gentle and soothing: “I give you My grace; I give you My mercy.” And what is the wine? It is the Mysteries; it is the Blood of Christ, which comes to save humanity. Thus the Cross enters in and is chosen as what is called God’s subsequent will—the worst possible way for humanity to be saved. What did I say? I do not want to be misunderstood: the worst way for God Himself. And what does “the worst way” mean? The most dreadful way. Saint Isaac the Syrian asks: why did God choose the Cross rather than some other way of saving humanity?

He chose the worst way for Himself in order to reveal His love. Thus, both in God’s prior will and in His subsequent will, the love of God remains at the heart of everything. This is the exceedingly great Mystery that answers the question, “Why did the Son of God become man?” It was not only because humanity’s wound was so great. Saint Cyril does not mention what I have just told you. And we must remember that no single Father of the Church exhausts every doctrinal teaching. Saint Cyril might perhaps have spoken of this later to those who were more advanced, to those already baptized. Perhaps he could not yet speak of it to the newly illumined.

Forgive me—not to the newly illumined, but to those preparing for illumination, those about to receive Baptism. The love of God was and remains sovereign. He would have come among us and remained with us forever, retaining His human nature. His nature! He would not have come only to cast it off later, as even certain Protestant heretics and Millenarians claim—that He would cast off His human nature. That will never happen. You know that Christ did not cast off His human nature in Heaven. He still possesses it, and it will remain eternally; it will be the eternal glory of the Son of God. And we shall behold God in the person of Jesus Christ, according to what He told His disciples: “He who has seen Me has seen the Father, for I and the Father are one.” In the person of Jesus Christ, the angels beheld God and glorified Him. And in the person of Christ, we too shall behold God when we enter the Kingdom of God. This is therefore an immense, immense subject, expressing, as I have told you, the love of God. My beloved, these things we are speaking about should move us deeply.

At times I hear something that discourages me a little. When we speak about these magnificent doctrinal truths—the very foundations of our moral life, for our moral life begins here and springs from these truths—people say, “When I see how greatly God loves me, then I shall say to Him, ‘I love You.’ When I know what He has done for me, then I can love Him. But how can I love Him if I do not learn what He has done for me?” Yet sometimes, to my disappointment, I hear some of you—not everyone—say, “What you are telling us is good, but give us something more practical. Speak to us, for example, about patient endurance, love, prayer, or faith and the virtues.” My beloved, we do not neglect to speak about the virtues. But we cannot reduce everything to a catalogue of virtues, because then we will fall into moralism. We would speak endlessly about morality without possessing the great reasons that move us to live according to the moral life of the Gospel. So I say again: the moral life springs from doctrine. Doctrine will make me love God. It will make me respond to God and never abandon or forsake Him. Consider, for example, what we read in the eighth chapter of Proverbs. Thank you.

The scriptural foundation for what I have told you—God’s so-called prior will—is found there, in the eighth chapter of Proverbs. What does it say? “When the Father was creating, I, Wisdom, was with Him, creating together with Him, and I delighted in dwelling among the sons of men.” And now, my beloved, having completed the answer to the first question that Saint Cyril puts to those preparing for illumination—“What cause was so great that God should descend into humanity?”—we come to the second subject, which is extraordinarily important and beautiful.

“Is it at all possible for the nature of God to dwell among human beings?” In other words, can the whole divine nature be present among human beings and live in fellowship with them?

First, understand the question. The Apostle Paul says of Jesus Christ that in Jesus Christ “all the fullness of the Godhead dwells”—I believe this is in Colossians. Do you not remember that passage? The Epistle to the Colossians is profoundly theological and ecclesiological, as is the Epistle to the Ephesians.

“In Christ all the fullness of the Godhead dwells.” All—that is, the whole of God. Let me repeat Saint Cyril’s question: “Is it at all possible for the nature of God to dwell among human beings?” “At all” is an adverb in the Greek. Is the whole of God present? And the Apostle says, “In Christ the whole fullness of the Godhead exists.” Thus, from the outset, I give the answer immediately, although we shall go on to examine it. Yes, God came among us—the whole of God—because all the fullness of the Godhead dwells in the person of Jesus Christ.

Fullness.

Not yet! There is also what the Lord said, which we mentioned earlier: “He who has seen Me has seen the Father,” because “I am in the Father, and the Father is in Me.” The Son is not separated from the Father, nor is the Holy Spirit separated from the Son and the Father. They are one essence. Therefore, the whole of God, having become man, is truly among human beings. This is astonishing; it is incomprehensible. How shall we demonstrate it? How do we know it? The prophets bear witness, as the individual events in the life of the Lord are fulfilled.

The Resurrection, the Ascension, Pentecost, and the rest are the foundations that demonstrate all these things. So I shall read. This continues the eighth paragraph: “The Lord Himself has also said: ‘Behold, I am coming, and I will dwell in your midst, says the Lord; and many nations shall take refuge in the Lord.’” The Lord Himself said this. Where did He say it? In the Old Testament. Where exactly? In the Prophet Zechariah, chapter 2, verse 14. What does He say? “Behold, I...” You know, this word “behold,” which Luke also uses very frequently in his Gospel, always seeks to draw the reader’s or listener’s attention.

“Look—behold—I am coming. Behold, I am coming.” Who is this “I”? I am God; I am the Lord; I am coming. Where are You coming, Lord? “And I will dwell in your midst.” I will pitch My dwelling among you; I will dwell among human beings. It is incomprehensible. “And many nations shall take refuge in the Lord.” Saint Cyril now says, “The Israelites rejected the salvation that came through Me.” The Israelites, when I brought them salvation...

did not accept it.

They declined it, as in the words, “Consider me excused.” You know the parable in which they said to the Lord, “Consider me excused,” and He then told His servant, “Run out to the roads and the hedges of the city and bring Me the lame, the blind, the poor, and those in rags, so that My house may be filled.” Do you know who these people in rags, the lame, and the blind are? They are the Gentiles—the Gentile world, spiritually clothed in rags and crippled. In other words, My firstborn son, Israel, did not accept the invitation. We now turn to those considered beneath everyone else, to the idolaters.

Let My house be filled; let My Kingdom and the table of My Kingdom be filled.

I am coming! “I am coming to gather all nations and tongues.” I am coming to gather every nation and every language. This is a figure of speech in which one thing is expressed in two ways. Do not misunderstand me for discussing a little grammar as well. Every nation has its own language. Thus, when He says, “all nations and all tongues,” the two expressions refer to the same reality, because every people has its language. We would therefore simply say, “all nations.” This is one of the things that gives richness to the Hebrew language, and no less to Greek, for this figure of speech is not only Hebrew but Greek as well.

This is a feature of Greek syntax, the figure known as hendiadys: one thing expressed in two ways, with two phrases. And when we use two verbs for one thing instead of one, does that not enrich our speech? Well, that is what we have here: “all the nations and tongues.” He is saying, “I will gather all the peoples of the earth.” “For He came to His own”—Saint—pardon me, this passage is from Isaiah, chapter 66. And now, Saint Cyril interweaves his own words with the prophecies. For we must not forget that, according to the Apostle Peter, prophecy is the lamp that shines “in a dark place.”

It is a rough, dangerous, slippery place. There the lamp of prophecy comes to shine upon your path, so that you may walk safely. That is why the holy Apostle Peter says, “You do well to study the prophets. You must study them.” You know, in our Church the prophetic word has survived only in the readings—and not very abundantly even there—in the readings at Vespers. What a pity! What a pity! We have undervalued the Old Testament. Is it not a shame, my beloved, that the heretics, the Protestants—I am not speaking of the Millennialists—that the Protestants study the prophets while we do not? Do you not think that in every age humanity must find Christ through the prophecies?

Only then, only once? In every age humanity must find Christ through the prophets. We must study the prophets; we must study them continually. The ancient Church made very great use of the prophets. We have forgotten them. And not only have we forgotten them, but we go so far as to say that the Old Testament is good for nothing, that it is even dangerous, that it is inferior, or that it is obsolete. It is we who have become spiritually bankrupt. By declaring the Old Testament obsolete, we have impoverished ourselves, because we are left without that light shining in a dark place, by which we may recognize Jesus Christ. This is a sorry state of affairs. And so I answer once again, for the umpteenth time,

those who say, “Oh, do you really accept these things?” And let those who say, “Are we supposed to study the Old Testament now?” hear this farther afield through these recordings. Yes, gentlemen, the Old Testament, because, as the Apostle Paul says, “All Scripture is inspired by God.” All Scripture, not merely half of it. The whole of Holy Scripture, the Old and New Testaments, is inspired by God and profitable for teaching, for correction, and so forth, as the Apostle Paul says. Saint Cyril now says, “For He came to His own, and His own did not receive Him.” Do you remember it? It is John, chapter 1, verse 11. “He came to His own.” What are the things that belong to Jesus Christ? Do you recognize what belongs to Jesus Christ? You have heard what they are.

“To His own”—that is, He came to what belonged to Him, and to His own people. That is the meaning of “His own.” Remember that when Christ said to Saint John the Evangelist, “Behold your mother,” he took the Theotokos into his own home. In ancient Greek, “one’s own” can mean “one’s home.” And so, “He came to His own, and His own did not receive Him.” God came to His own house, and the members of His household did not receive Him. What is His house? It is the people from whom He took His flesh, His own people, the people of Israel. Did He not take on the flesh of Abraham—that is, the flesh of Abraham’s people? This is what “His own” means.

Even the Temple belongs to God, because the Temple—as we shall see shortly—was the house of God. Christ said this when the Theotokos was searching for Him: “Why were you looking for Me? Did you not know that I must be in My Father’s house?” So then, what is His own? The land and people of Israel. And who are the members of His household? His brethren according to the flesh, those who shared the same flesh as the seed of Abraham. Yet, it says, they did not receive Him. How momentous this is! Since His own people, the members of His household, did not receive Him, He then turns to the nations. This is why He said to His disciples:

“Beginning from here, you will bear witness—from Jerusalem, throughout Judea and Samaria, throughout Palestine, and to the ends of the earth. You will go and bear witness.” And now Saint Cyril says here: “You are coming—but what do You grant to the nations?” “I come to gather all the nations, and I will leave a sign among them.” From the blood of My struggle upon the Cross, Saint Cyril now says, I take a royal seal and place it upon the forehead of each of My soldiers.

The prophecy is found in chapter 66, the final chapter of the Prophet Isaiah, verse 18. “I am coming,” He says, “to gather all the nations and to leave a sign among them.” My beloved, I could not resist the compelling grandeur of it, so I brought the Old Testament with me in order to read you the prophecy from the Prophet Isaiah. I will read it now, because here, of course, the holy Father quotes only what he needs. I shall read a little farther, because it concerns us. That is why I told you that I could not resist, and brought the Old Testament so that you might see this for yourselves. So I shall read.

“To gather all the nations and tongues.” I am coming to gather all the nations and tongues. “And they shall come and see My glory.” Who shall see it? The peoples. “And I will leave a sign among them, and I will send from among them those who have been saved to the nations.” I will send some from among them—not all of them, but some from among them—

those who have been saved. Some of them, a few, will have been saved, and they will be sent back to the nations, from among the nations themselves. “To Tarshish, and Put, and Lud, and Meshech, and Tubal, and to Greece, and to the distant islands, who have not heard My name nor seen My glory; and they shall proclaim My glory among the nations.” What a beautiful prophecy! We have received the great honor of seeing our Greece included in Holy Scripture. I did not translate it; I read the text itself—the Septuagint text, of course. I did not translate it. I shall repeat it.

“To Tubal, and to Greece, and to the distant islands.” And do you know which islands are meant by “the distant islands”? The islands distant from Israel are Cyprus and Crete, Greek islands.

You know that Rhodes is also mentioned in the Old Testament, in the Book of Genesis—and, most remarkably, under its ancient name, as is Cyprus. Its people are called the Kittians. They are the Kittians, and even today there is a Metropolis of Kition.

Remarkable! Now, then, I shall explain it to you.

My people did not receive Me, and so I turn to the nations. Then He says that after He gathers them, they will see His glory. Does this remind you of anything? Some Greeks, it says, came to Jerusalem for the feast, approached Philip, and said to him, “Sir, we wish to see Jesus.”

It says “Greeks.” Take note: they were not Greeks from mainland Greece. They were simply Gentiles, who at that time were commonly called Greeks because they spoke the Greek language. Today we would call them Hellenists, not Greeks in the sense of inhabitants of mainland Greece.

What did Christ say when Philip went and told Him? And do you know why they spoke to Philip? They did not go to Matthew or John. John and Matthew are Hebrew names. Philip had a Greek name and therefore, if you will permit me to put it this way, Philip had some connection with Greek influences. Indeed, Philip is a Greek name. Does that not strike you? Philip had lived in a region where Greeks lived. That is why they approached Philip as the one who seemed most familiar with their own background. Philip then went and said to the Lord, “Lord, some Greeks wish to see You.” The answer was: “Now the Son of Man is glorified.”

He says, “The Son of Man is glorified.” And the glory of the Son of Man is the Cross—the Cross, because He will be received by the Gentile world. Now, He says, He has been glorified. My own people will not glorify Me; the Greeks will glorify Me—that is, Greeks in the broader sense, the Gentiles will glorify Me. See, please, the precision of the prophecy. See the prophecy of Isaiah, eight hundred years before Christ, and then see the events that followed. It is astonishing, truly astonishing. But let us continue. “And they shall see My glory.” They will see the glory. “And I will leave a sign among them.” Saint Cyril says: “A sign.”

I must tell you something here. Forgive me; I did not examine this passage more closely, because, my beloved, we would need a great deal of time. How could we possibly cover all of this? Please do not blame me. It may be a textual question, and I ought to have consulted a critical edition to determine which reading is more accurate: “a sign” or “signs.” Anyone who is a theologian understands what I mean when I say that I must consult a critical edition. Is there a critical edition of the Septuagint text? Yes, there is. It has been published by the Apostoliki Diakonia. It is a biblical edition prepared by other scholars, foreign scholars, but published by the Apostoliki Diakonia. I should have consulted it.

“Signs” or “a sign,” because the various surviving manuscripts of the text contain different readings. I shall follow Saint Cyril, since in what follows he explains the singular form and says that the sign is the Precious Cross. “I will leave them,” He says, “a sign.” The singular is probably the more accurate reading, because the Old Testament itself says that they will see the sign of the Son of Man. Christ says this in the Gospels, and Saint John also says it in the Apocalypse. What is the sign of the Son of Man? The sign of the Cross. “I will leave them,” He says, “a sign,” meaning, “I will leave them the Cross.” Who venerates the Cross? The Christians, those from outside Israel.

The Israelites do not venerate the Precious Cross. Therefore, I shall leave this sign of Mine as an inheritance to the nations and tongues that will glorify Me, and it will glorify them. What a beautiful thing! Please pay attention. “And I will leave a sign among them, and I will send from among them those who have been saved to the nations.” Pay attention to this short phrase. Saint Cyril does not interpret these words. He cuts the prophecy short, because he does not proceed to what follows. But because we are Greeks, and because it speaks of the Greeks, I mention it to you so that we may rejoice in this prophecy. And I shall send some of those who have been saved from among them, so that they may save others.

The text says: “And I will send forth from among them those who have been saved to the nations.” It then goes on to name those nations. Do you know who these people are? From among the Gentiles, the idolaters, some will be saved and will become great and eminent; and I will send them to save the rest. I do not hesitate to tell you: they are the Fathers of our Church, those great and wondrous vessels of the Holy Spirit. For God says: I will save them, and I will send them to save the rest. They are the Fathers of our Church. So if someone asks, “Where does Scripture speak about the Fathers of the Church, especially the Fathers who came after Christ? For the Fathers appeared after the New Testament had been written.”

Here it is. Whom will He send? The Fathers—those who, through their writings and their interpretation of Holy Scripture, will enlighten and save humanity. That is why He says plainly: “I will send forth from among them”—from among these people. Where will they be sent? To Tarshish. Do you know where Tarshish is? You may remember it from the Book of Jonah: it is Spain, it is Spain.

Paul went to Spain, although Paul, of course, was not from among the Gentiles. And Put, Lud, Meshech, and Tubal are the names of various regions of the ancient world as it was known then—names from the eighth century before Christ. But how beautiful this is! I look at it and can never get enough of it: “And to Greece.” So He loves Greece; He mentions our name—Greece, the country we ourselves sell for a bowl of lentils. God chose this Greece as the land to which He would send His message, His preaching, and His sign, the Precious Cross; yet we sell this Greece away, betraying her in every possible way. We are truly pitiable.

Why do we not study these sacred texts, so that we may see our glory, see our roots, see our spiritual heritage, and see the heights to which God raises us? We are ignorant, and we act in ignorance; but whether through ignorance or knowingly, the result is the same: we bring upon ourselves an estrangement, an alienation from God. And further on it says: “To the distant islands, which have not heard My name, nor seen Me, nor seen My glory; and they shall proclaim My glory among the nations.” How beautiful this is. And now I return to Saint Cyril—but our time has also come to an end.

Saint Cyril says here: “From My struggle upon the Cross.” What is Christ’s struggle? The Precious Cross. Christ struggled, and He also endured agony. The Evangelists tell us that, in His agony in the Garden of Gethsemane, as He already tasted beforehand the Cross, His sweat fell like clots of blood. It was not blood; it was sweat, but sweat thick like blood. This shows the intensity of His agony—so great that, we might say, even the glands...

the sweat glands that produce perspiration were placed under tremendous strain by Christ’s anguish of soul as He faced the Cross. “And from My Cross,” He says, “which is My struggle, I will take a royal seal and give it to each of My soldiers upon his forehead.” I will place My own seal, the seal of the Precious Cross, upon their foreheads. My dear friends, the whole Gentile world received the Precious Cross—and we Greeks perhaps more than others, if I may say so for a moment. Our kings and the emperors of our Byzantium—our Byzantium, which we are now trying to bury away in storerooms—received it as well.

We try to hide its sculptures, its icons, and everything else, so that Byzantium will not be seen and only pre-Christian Greece will remain visible. We try to bury these things away, allowing them to crumble and be destroyed, because we wretched Greeks are returning to idolatry. My dear friends, all the emperors of Byzantium placed the Precious Cross upon their crowns and regarded it as their glory. They even fought wars for the Precious Cross, as Heraclius did when he went to war against the Persians to recover the Precious Cross, which the Persians had seized from Jerusalem. Yes, it is our glory!

Αγαπητοί μου, ευρισκόμεθα εις την δωδεκάτην κατήχησιν του Αγίου Κυρίλλου, Επισκόπου Ιεροσολύμων, εις την ογδόην παράγραφον. Το θέμα που εδώ αναπτύσσει στους φωτιζομένους ο Άγιος Κύριλλος είναι επάνω στον ενανθρωπήσαντα και σαρκωθέντα Λόγον του Θεού, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ενηνθρώπησε και εσαρκώθηκε. Δηλαδή, όπως κι άλλοτε σας έχω πει, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία ανάλυση του Συμβόλου της Πίστεως, διότι ο σκοπός του ήτο οι κατηχούμενοι να πληροφορηθούν το περιεχόμενο της πίστεως, να ξέρουν τι είναι ο Χριστιανισμός,

πανέτοιμοι με αυτήν τη γνώση να εισέλθουν στην Εκκλησία διά του βαπτίσματος. Βλέπετε, αυτή είναι η δόξα της Εκκλησίας. Και επειδή σήμερα η κατήχηση δεν γίνεται εκ των προτέρων, εν όψει του νηπιοβαπτισμού, πρέπει να γίνεται εκ των υστέρων. Αλλά δεν σημαίνει με αυτό ότι, επειδή βάλαμε εκ των υστέρων την κατήχηση, πρέπει να την αμελούμε μόνο και μόνο γιατί βαπτιστήκαμε. Ο ανάδοχος αυτή την υπεύθυνη θέση έχει: και ο ίδιος να κάνει κατήχηση, αλλά και να βοηθήσει τον αναδεκτόν να προχωρήσει στον απέραντο πλούτο του περιεχομένου της πίστεως. Γι' αυτό πολλάκις το έχω πει, σας το λέω άλλη μία φορά: η θέση του αναδόχου είναι σπουδαία, δεν είναι επουσιώδης.

Η παρουσία του στο βάπτισμα δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο, με το κουμπαριλίκι, για να έχουμε κουμπάρους και κουμπάρες, να ανταλλάσσουμε δώρα, και διαλέγουμε και πλουσίους κουμπάρους να φέρουν στο βαφτιστήρι και στη βαφτιστήρα δώρα και δωράκια, και αν δεν φέρουν να είμαστε και παραπονούμενοι. Να το προσέξουμε, αγαπητοί μου, το θέμα αυτό. Το θέμα του αναδόχου είναι πολύ λεπτό. Θέλετε να δείτε πόσο σπουδαίο και λεπτό είναι; Ναι, υπάρχει κανόνας της Εκκλησίας. Δυστυχώς από την Πολιτεία έχει καταστρατηγηθεί αυτό το σημείο, ότι όταν βαφτίσει ο ανάδοχος ένα αγόρι και ένα κορίτσι, δεν μπορούν τα δύο αυτά παιδιά να παντρευτούν. Έχουν μεταξύ των πνευματική συγγένεια. Δεν επιτρέπεται. Ξέρετε γιατί;

Πώς, θα έλεγε κανένας; Ακούστε πού είναι η πνευματική συγγένεια και γιατί δεν επιτρέπεται. Λέμε ότι τα αδέρφια δεν πρέπει να παντρευτούν. Βεβαίως εκεί συντρέχουν λόγοι βιολογικοί, αλλά πρωτίστως συντρέχουν λόγοι ηθικοί. Διότι κάποια παιδιά που μεγαλώνουν κάτω από τα ίδια κεραμίδια, κάτω από την ίδια σκεπή, στέγη, πρέπει να έχουν έναν σεβασμό. Διότι αν υποτεθεί ότι μπορούσε το αγόρι να ξέρει ότι μπορεί να παντρευτεί την αδελφή του, μπορείτε να φανταστείτε τι θα γινόταν σε κάθε σπίτι, τι έκλυση ήθους θα γινόταν πάνω στο σημείο αυτό. Έτσι λοιπόν, όχι μόνο λόγοι βιολογικοί· εγώ πιστεύω ότι ο Θεός βάζει βιολογικούς νόμους σαν έναν φραγμό για να σταθούν οι ηθικοί λόγοι,

να μην υπάρχει κατάχρηση του πράγματος, διότι θα ήταν κάτι φοβερό πια. Δηλαδή αυτή η στέγη που σκεπάζει μια οικογένεια θα είχε μέσα μια κατάσταση σαθρή. Το αντιλαμβάνεστε; Ο κατηχούμενος και οι κατηχούμενοι που αναλαμβάνει ο ανάδοχος θα πρέπει τώρα να είναι στο σπίτι του αναδόχου από κοινού. Δηλαδή να καθίσουν, θα λέγαμε, στο ίδιο θρανίο, να δεχθούν τη διδασκαλία, την κατήχηση του νονού, του αναδόχου. Όταν όμως πηγαίνουν από κοινού στο σχολείο, κάθονται στο ίδιο θρανίο — μην κοιτάτε σήμερα τα μικρά σχολεία, είπαμε, σήμερα είναι αλλιώς τα πράγματα — θα υπήρχε ο κίνδυνος να ερωτευτεί το αγόρι το κορίτσι, εφόσον

διδάσκονται από κοινού από τον ίδιο ανάδοχο τα Ιερά Γράμματα. Για να περιφρουρηθεί λοιπόν αυτή η θέση, ότι πρέπει να μείνουν καθαροί και ακέραιοι, δεχόμενοι αγόρια και κορίτσια τη διδασκαλία, η Εκκλησία, η Εκκλησία πολύ σωστά λέγει: είναι αδέλφια μεταξύ των. Και όπως τα αδέλφια δεν μπορούν να παντρευτούν, κι εσύ δεν μπορείς να μπεις σε πειρασμό να πεις «θα παντρευτώ τώρα αυτήν που είναι δίπλα μου», γιατί είναι δίπλα σου. Απαγορεύεται να γίνει αυτό. Διότι θα πρέπει να είναι απρόσκοπτη η παρουσία των διδασκομένων εις τον χώρο διδασκαλίας εκ μέρους του αναδόχου.

Προστατεύει η Εκκλησία το πράγμα. Το αντιλαμβάνεστε; Είναι πολύ σπουδαίο, πάρα πολύ σπουδαίο. Ωστόσο ο Άγιος Κύριλλος ομιλεί τώρα στους κατηχουμένους και τους λέγει, τους αναλύει το Σύμβολο της Πίστεως. Ας έρθουμε να ιδούμε, αγαπητοί. Όπως σας έλεγα την περασμένη φορά, στην κατήχησή του αυτή θέτει τρία σπουδαιότατα ερωτήματα, στα οποία απαντά. Το πρώτο είναι: «Τί τοσοῦτον οὖν αἴτιον, ὥστε Θεὸν εἰς ἀνθρωπότητα καταβῆναι;» Και ποιο ήταν εκείνο το αίτιο, το τόσο μεγάλο, η τόσο μεγάλη αφορμή, ώστε αυτός ο Θεός να κατέβει στην ανθρωπότητα,

προς την ενανθρώπηση; Αυτό είναι τεράστιο ερώτημα, τεράστιο. Γιατί ήλθες, Κύριε; Και το αναλύσαμε αυτό λέγοντας ότι, μην ξεχνούμε, το τραύμα της ανθρωπότητας ήτανε τεράστιο. Το τραύμα της ανθρωπότητας, «ἀπὸ ποδῶν ἕως κεφαλῆς», όπως λέγει, και όπως το λέγει και ο Ησαΐας αυτό. Και δεν μπόρεσε κανείς να θεραπεύσει το τραύμα της ανθρωπότητας. Ούτε οι δίκαιοι της Παλαιάς Διαθήκης ούτε οι προφήτες. Έπρεπε λοιπόν να έρθει εκείνος ή, όπως λέμε στη Θεία Λειτουργία, ούτε άγγελος ούτε άνθρωπος, αλλά αυτός ο ίδιος ο Θεός ήλθε να θεραπεύσει το τραύμα. Το δεύτερο ερώτημα είναι εάν...

η φύσις του Θεού μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους, και το τρίτον, εάν ηδύνατο να γεννηθεί από Παρθένον. Ωστόσο μένουμε στο πρώτο ερώτημα, το οποίο με την παράγραφο 8 τελειώνει, για να μπούμε στο δεύτερο ερώτημα. Θα πω τη μισή παράγραφο, γιατί την άλλη μισή την αναλύσαμε την περασμένη φορά. Λέει

έπειτα, τούτο ακούσας άλλος των προφητών λέγει προς αυτόν Θεού σωτηρίαν λέγων ησυχία λαλής Εδώ μιλάς για την παρουσία του Θεού και τα λες σιγανά Θεού παρουσίαν προσωτηρίαν ευαγγελιζόμενος εν κρυπτό λαλής Πες μας τα καθαρά, γιατί ομιλείς περί σωτηρίας Και λέγει λοιπόν ο προφήτης, ποιος προφήτης, ο Ισαΐας, 40 ,910 Επόρους υψηλού ανάβυθη, ο Ευαγγελιζόμενος Ιών Ήποντες πόλεσι Ιούδα, τι είπω Ιδού ο Θεός ημών, Ιδού Κύριος Μεταϊσχύως

Ανέβα, λέγει, επάνω στο ψηλό βουνό της Σιών και πες στις πόλεις του Ιούδα, λέει, της φυλής του Ιούδα. Τι να πω; Λέει ο Άγιος Κύριλλος, διακόπτει τον προφήτη και λέει ο προφήτης: «Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν», να ο Θεός μας. Ποιος θα ανεβεί στο όρος Σιών; Ο προφήτης. Και τι θα φωνάξει εκεί σε όλες τις πόλεις του Ιούδα; «Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν», να ο Θεός μας. Ίσως ένας επιπόλαιος αναγνώστης θα μπορούσε να τα περνάει αυτά αβρόχοις ποσί· έτσι θα τα περνάει. Θα λέει κανείς: «Τι είναι αυτό, να ο Θεός μας;» Αυτό το «Ἰδοὺ ὁ Θεὸς ἡμῶν» ξέρετε με τι αντιστοιχεί;

Θα πει αργότερα ο Ευαγγελιστής — συγγνώμη — ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής: «Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου». Νοερά ο προφήτης Ησαΐας λέει «Ἰδού», γιατί είναι 800 χρόνια π.Χ. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, κατ' αισθητόν τρόπον πια, θα πει «Ἰδού», να. Να, αυτός που ο Ησαΐας είπε· να τος. Αυτός είναι. Ποιος; Αυτός που τώρα περιπατεί παρά τις όχθες του Ιορδάνου ποταμού. Να, αυτός είναι ο Υιός. Αγαπητοί μου, ελάτε σας παρακαλώ σε έναν ρεαλισμό. Ο Θεός ανάμεσά μας, που είναι και το δεύτερο ερώτημα παρακάτω...

Θέλω όμως να προχωρήσω, γιατί θέλω να εξαντλήσω το πρώτο. Ο Θεός ανάμεσά μας. Μου είναι αδιανόητο πράγμα. Ε, αυτό το αδιανόητο είναι εκείνο που έγινε πραγματικότητα. Αλλά ο Θεός κατέρχεται. Γιατί; Διότι το τραύμα της ανθρωπότητας είναι μεγάλο. Αυτό είναι το κύριον αίτιο. Ή μήπως υπάρχει κι άλλο αίτιο; Εδώ θα σας πω κάτι που κι άλλοτε σας το έχω πει. Ή δεν το προσέξατε ή δεν το θυμόσαστε ή δεν το ακούσατε όλοι. Θα το ξαναπώ λοιπόν. Και σας παρακαλώ πολύ, προσέξατε. Γιατί αυτή η μεγάλη αλήθεια δεν τονίζεται, διότι υπερίσχυσε

«υπήρχε μέγα το τραύμα της ανθρωπότητας». Αυτή η θέση υπερίσχυσε και δεν υπερίσχυσε μια άλλη θέση, η οποία και αποτελούσε το πρότερο, το προηγούμενο, όπως λέγεται, θέλημα του Θεού. Ποιο είναι αυτό; Και αυτό είναι πολύ αποκαλυπτικό. Η Αγία Γραφή το αναφέρει· εξάλλου δεν μπορούμε να πούμε τίποτα που δεν το λέει η Αγία Γραφή. Και οι Πατέρες το αναλύουν, αλλά δεν μένουν τόσο σ' αυτό. Γιατί, σας είπα, αυτό το πρώτο το σκιάζει το δεύτερο: το μεγάλο τραύμα της ανθρωπότητας, δηλαδή ο Σταυρός. Ποιο είναι αυτό; Ο Θεός, για το μεγάλο μυστήριο της ενανθρωπήσεως, είχε δύο θελήματα.

Το μεγάλο αυτό μυστήριο της ενανθρωπήσεως, ή το μυστήριο σεσιγημένον, δηλαδή κρυφό, το σεσιγημένο αυτό μυστήριο, ή το δι' αιώνων απόκρυφο, το λέει ο Παύλος αυτό, ότι ο Θεός, ο Πατήρ Θεός, μου απεκάλυψε — φυσικά δεν το απεκάλυψε μόνο στον Παύλο, το απεκάλυψε και στους άλλους μαθητάς — αλλά ο Παύλος είναι εκ των υπερλίαν Αποστόλων και συνεπώς δεν υστερεί σε τίποτα. «Μου απεκάλυψε», λέγει, «το σεσιγημένο μυστήριο χρόνοις αιωνίοις». Πες μας, Άγιε Απόστολε Παύλε, ποιο είναι αυτό το σεσιγημένο μυστήριο χρόνοις αιωνίοις, σεσιγημένο και διά την ιστορία των ανθρώπων και διά τους αγγέλους. Ευχαριστώ.

Πολύ παραπάνω διά τους δαίμονες, πολύ παραπάνω. Ότι θα ενηνθρώπιζε ο Υιός του Θεού. Αυτό είναι το σεσιγημένο μυστήριο, το ακατανόητο. Αυτός ο Θεός, ο Δημιουργός, να γίνει δημιούργημα. Ο Κτίστης, κτίσμα. Ε, μα ο υπερβατικός Θεός να γίνει παρουσία ενδοκοσμική, κατ' αισθητόν τρόπον· αδιανόητο, αδιανόητο, μυστήριο πραγματικά. Είναι δε γνωστό ότι δύο είναι τα μεγάλα, τα παμμέγιστα μυστήρια: ότι ο Θεός είναι Τριαδικός, μία ουσία, τρία πρόσωπα, και το δεύτερο μυστήριο, αυτό το σεσιγημένο, δηλαδή η ενανθρώπηση του Υιού του Θεού. Λοιπόν, ο Θεός...

έχει ένα θέλημα για την ενανθρώπηση. Αλλά σαν Θεός που είναι έξω από τον χρόνο, βλέπει ότι ο άνθρωπος θα αμαρτήσει. Θα τον αφήσει να αμαρτήσει, γιατί είναι ελεύθερος. Τότε η αμαρτία του Αδάμ θα κατέστρεφε το σχέδιο του Θεού και οικονομεί η αγάπη του Θεού δεύτερο θέλημα για την ενανθρώπηση. Και τελικά έχουμε δύο θελήματα του Θεού για την ενανθρώπηση. Το δεύτερο περισώζει το πρώτο. Και επειδή το δεύτερο προβάλλεται, αυτό και αναφέρεται και όχι το πρώτο, γι' αυτό ακριβώς και είναι άγνωστο στους πολλούς. Για να το δούμε. Το πρώτο θέλημα του Θεού.

Σημειώσατε ότι οι λέξεις που χρησιμοποιώ δεν είναι δικές μου, είναι πατερικές. Λέγεται το προηγούμενο και το επόμενο θέλημα του Θεού. Το προηγούμενο και το επόμενο θέλημα. Τους όρους αυτούς τους χρησιμοποιεί και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Αν θέλετε το θέμα, μπορείτε να το δείτε και να το απολαύσετε. Βλέπετε στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του «Συμβουλευτικόν Εγχειρίδιον», που ομιλεί περί απολογίας του για ένα θέμα που τον είχαν κατηγορήσει. Διαβάσατέ το και θα μείνετε έκπληκτοι. Τι γράφει εκεί ο Άγιος Νικόδημος! Επιστρατεύει Πατέρες και Αγία Γραφή για να καταδείξει αυτό το προηγούμενο θέλημα του Θεού. Ποιο ήτο; Ήτο το εξής:

Ανεξάρτητα από την πτώση των ανθρώπων, το σχέδιο του Θεού ήταν να δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο να έρθει μέσα να κατοικήσει. Ουχί ως έχων ανάγκην να κατοικήσει, αλλά για να εκφράσει την αγάπη Του, ντυνόμενος, ενδυόμενος αυτόν τον κόσμο που εδημιούργησε, για να μπορέσει να τον αγκαλιάσει κατά έναν αισθητόν τρόπο. Πώς θα το πω τώρα αυτό το «αισθητόν τρόπο», πώς να σας το πω, με ποιο παράδειγμα; Ένα πολύ αγαπητό μου πρόσωπο το έχω σαν φωτογραφία. Τη φωτογραφία αυτή τη βλέπω, του αγαπημένου μου προσώπου.

Μέσα μου καίει η νοσταλγία, η επιθυμία να το δω. Και έρχεται η ώρα που το βλέπω και τότε αφήνω την εικόνα, τη φωτογραφία, και πιάνω αυτό το πρόσωπο και το αγκαλιάζω και το φιλάω και το φιλάω και το αγκαλιάζω. Τι θα πει αυτό; Ο Υιός του Θεού έκανε τον κόσμο και θέλει τώρα να τον αγκαλιάσει, να τον φιλήσει, να τον κάνει δικό Του. Μα δικός Του ήταν ο κόσμος. Όχι, να τον κάνει με άλλο τρόπο δικό Του. Να τον αγκαλιάσει, να τον αγκαλιάσει με έναν τρόπο που έτσι Εκείνος θα ήθελε. Πώς; Γενόμενος ο ίδιος ένα κτίσμα που θα αποτελούσε το πρότυπο, το αρχέτυπο όλων των κτισμάτων, δηλαδή άνθρωπος. Έτσι ο Υιός του Θεού ετοιμάζει αυτό το σχήμα για τον εαυτό Του. Το σχήμα «άνθρωπος» το ετοιμάζει για τον εαυτό Του και βάσει αυτού του αρχετύπου δημιουργεί τον Αδάμ. Δεν έγινε λοιπόν ο Χριστός απόγονος του Αδάμ, παίρνοντας την εικόνα του, αλλά ο Αδάμ επήρε την εικόνα του αρχετύπου Ιησού Χριστού. Ο Ιησούς Χριστός είναι το αρχέτυπο. Και ποιος ο σκοπός; Να δείξει την αγάπη Του και να έλθει να αγκαλιάσει τη δημιουργία Του. Αυτό το συλλαμβάνει ανθρώπινη διάνοια; Πέστε μου αν μπορούμε να συλλάβουμε.

Μην πει κάποιος ότι το συλλαμβάνω, γιατί θα δείξει απλοϊκότητα. Όχι απλότητα, απλοϊκότητα. Δηλαδή κουταμάρα, δηλαδή βλακεία. Όχι απλότητα, απλοϊκότητα. «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον». Εκείνο το «οὕτω», τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έστειλε τον Υιόν Του στον κόσμο για να σωθεί ο κόσμος διά του Υιού Του. Πες μας, Κύριε, πες μας, Άγιε Ιωάννη Ευαγγελιστά, που το διατυπώνεις αυτό. Αυτό, πόσο μεγάλο είναι αυτό το «οὕτω», το τόσο; Πώς; Μπορεί λοιπόν να αρχίσει τώρα κάποιος με την απλοϊκότητά του και να πει: «Ε, πόσο; Να, πολύ». Δεν το πιάνουμε, αγαπητοί.

Δεν το συλλαμβάνουμε αυτό το «οὕτω», το τόσο, δεν το πιάνουμε. Για να το πιάσουμε πρέπει... Τι πρέπει; Τίποτα. Πάντα θα μένει το μήκος του και το πλάτος του και το βάθος του, θα μένει ένα μυστήριο, διότι η αγάπη του Θεού είναι ανέκφραστη. Αυτόν τον κόσμο που δημιουργεί θέλει να τον κάνει δικό Του, κατάδικό Του, να τον απολαύσει και ο κόσμος να απολαύσει τον Δημιουργό του. Το συλλαμβάνετε; Και αν ο Αδάμ δεν αμάρτανε, πάλι ο Υιός του Θεού θα γινόταν άνθρωπος. Αυτό είναι το πρότερο θέλημα, το προηγούμενο θέλημα του Θεού. Θα το πω άλλη μια φορά: κι αν ο Αδάμ δεν αμάρτανε, θα γινόταν άνθρωπος ο Υιός του Θεού. Άρα δεν έγινε άνθρωπος για να μας σώσει. Έγινε άνθρωπος γιατί μας αγαπούσε, να είναι κοντά μας. Ήταν στο σχέδιο του Θεού. Αλλά ο Αδάμ έπεσε και, πέφτοντας, θα αμαυρωθεί η δημιουργία, διότι ήδη το αντίτυπο δεν θα ανταποκριθεί στο πρότυπο. Ο Αδάμ είναι το αντίτυπο. Πέφτοντας, πώς θα ανταποκριθεί στο πρωτότυπο, στο αρχέτυπο, στον Ιησού Χριστό; Και τότε ο Χριστός αναλαμβάνει να γίνει νέος Αδάμ. Δεν θα υπήρχε ανάγκη να γίνει νέος Αδάμ. Και τότε διαλέγεται η οδός του Σταυρού, η θυσία, για να εξαλειφθεί

η μεγάλη προσβολή του Αδάμ προς τον Θεό, και μπαίνει ο Σταυρός. Ο Σταυρός λοιπόν τώρα τι είναι; Ο Σταυρός είναι το επόμενο θέλημα του Θεού. Δεν θα υπήρχε ανάγκη να γίνει Σταυρός, δεν θα γινόταν Σταυρός· θα ενηνθρώπιζε ο Υιός του Θεού χωρίς Σταυρόν. Αλλά τώρα μπαίνει ο Σταυρός, επειδή αμάρτησε ο Αδάμ και αμαρτάνει η ανθρωπότητα και παρουσιάζει το μέγιστον τραύμα, του οποίου η θεραπεία είναι από τον Σταυρό, από το σώμα και το αίμα του Χριστού. Θυμηθείτε την παραβολή του καλού Σαμαρείτου: «ἐπιχέων οἶνον καὶ ἔλαιον». Λέει κρασί και λάδι.

Το έλεος γράφεται με ε, το έλαιον, το λάδι, γράφεται με αι, αλλά το έλαιον, το λάδι, είναι σύμβολο του ελέους του Θεού, επειδή είναι μαλακό πράγμα, είναι μαλακό. Σας θυμίζω έναν στίχο από τους Ψαλμούς, ότι τα λόγια τους ήταν, λέει, σαν το λάδι, αλλά αυτά τα λόγια ήταν μάλλον σαν πέτρες, σαν λιθάρια. Έμοιαζαν σαν λάδι, αλλά ήταν λιθάρια. Δηλαδή υποκριτικά λόγια, που ήταν μαλακά, αλλά στην πραγματικότητα ήταν σκληρά. Α, γιατί είπα τον στίχο αυτό; Γραμματικώς τον ανέφερα τον στίχο, για να σας πω τι θα πει λάδι, δηλαδή και το μαλακό, το μαλακό. Συνεπώς, τι είναι το λάδι;

Το έλεος του Θεού, που είναι μαλακό πράγμα. Σου δίνω τη χάρη μου, σου δίνω το έλεός μου. Τι είναι το κρασί; Είναι τα μυστήρια, είναι το αίμα του Χριστού που έρχεται να σώσει την ανθρωπότητα. Συνεπώς έρχεται ο Σταυρός και διαλέγεται ο Σταυρός ως το λεγόμενο επόμενο θέλημα του Θεού, που είναι ο χειρότερος τρόπος για να σωθεί η ανθρωπότητα. Τι είπα, για να μην παρεξηγηθώ; Ο χειρότερος τρόπος για τον Θεό. Τι θα πει ο χειρότερος τρόπος; Ο φοβερότερος τρόπος. Λέει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος: γιατί ο Θεός διάλεξε τον Σταυρό και δεν διάλεγε έναν άλλο τρόπο να σώσει την ανθρωπότητα;

Διάλεξε τον χειρότερο τρόπο για να δείξει την αγάπη Του. Έτσι, τόσο στο προηγούμενο θέλημα όσο και στο επόμενο θέλημα, διασώζεται η αγάπη του Θεού. Αυτό είναι το πολύ, πολύ μεγάλο μυστήριο που θα απαντούσαμε στο ερώτημα: «Αλλά γιατί ενηνθρώπησε ο Υιός του Θεού;» Όχι μόνο διότι το μέγα το τραύμα της ανθρωπότητας. Αυτό που σας είπα δεν το λέει ο Άγιος Κύριλλος. Και ύστερα, ένας Πατέρας της Εκκλησίας δεν εξαντλεί όλες τις δογματικές θέσεις, μην το ξεχνούμε. Αυτό θα μπορούσε πιθανώς να το πει ο Άγιος Κύριλλος πια στους προχωρημένους, στους βαπτισμένους. Δεν θα μπορούσε να το πει αυτό ίσως στους νεοφωτίστους.

Συγγνώμη, εις τους φωτιζομένους, εις τους μέλλοντας να δεχθούν το βάπτισμα. Και ότι η αγάπη του Θεού είναι εκείνη η οποία εδέσποζε και δεσπόζει, και ότι θα ήρχετο ανάμεσά μας, μένοντας για πάντα μαζί μας, διατηρώντας την ανθρώπινή Του φύση. Φύση! Δεν θα ήρχετο κάποια στιγμή για να την αποβάλει, όπως λέγουν ακόμη και Προτεστάντες αιρετικοί και οι Χιλιασταί, για να την αποβάλει την ανθρώπινή Του φύση. Ουδέποτε αυτό θα γίνει. Ξέρετε ότι ο Χριστός δεν απέβαλε την ανθρώπινή Του φύση στον Ουρανό. Την έχει και θα είναι αιωνία, θα είναι η αιωνία δόξα του Υιού του Θεού. Και θα βλέπουμε τον Θεόν Εν προσώπω Ιησού Χριστού, εκείνο που είπε στους μαθητάς του: «Εκείνος που βλέπει εμένα είδε τον Πατέρα, γιατί εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Εν προσώπω Ιησού Χριστού είδαν τον Θεό οι άγγελοι και τον εδόξασαν. Εν προσώπω Χριστού θα δούμε κι εμείς τον Θεό, όταν θα βρεθούμε στη Βασιλεία του Θεού. Είναι λοιπόν ένα πελώριο, πελώριο αυτό θέμα, που εκφράζει, όπως σας είπα, την αγάπη του Θεού. Αυτά, αγαπητοί, όπως τα λέμε τώρα, θα ήθελα να μας συγκινούν πολύ.

Φορές έχω ακούσει, και λίγο με απογοητεύει, όταν λέμε αυτά τα δογματικά, τα υπέροχα θέματα, τα αφετηριακά του ήθους, τα αφετηριακά του ήθους. Το ήθος από εδώ ξεκινάει, από αυτά ξεκινάει. Μου λένε: γιατί, όταν δω πως με αγαπάει ο Θεός, έτσι θα του πω «τον αγαπώ»· όταν ξέρω τι έκανε για μένα, πώς θα τον αγαπήσω άμα δεν μάθω τι έκανε για μένα; Με απογοήτευση κάποτε ακούω να μου λέτε, όχι όλοι, κάποιοι μου λέτε: «Καλά είναι αυτά που μας λέτε, αλλά κάνε ένα πιο πρακτικό θέμα. Δηλαδή, ας πούμε, να μας μιλήσετε για την υπομονή, για την αγάπη, για την προσευχή, να μας μιλήσετε για την...» Για την πίστη, για αρετές. Αγαπητοί μου, δεν παραβλέπουμε να πούμε τις αρετές. Αλλά δεν μπορούμε να φτάσουμε σε μια αρετολογία, γιατί μετά θα πέσουμε και σε έναν ηθικισμό. Θα μιλάμε όμως για ηθική, για ηθική, για ηθική, χωρίς να έχουμε τα μεγάλα αίτια που θα μας κινούν για να είμεθα οι τηρηταί του ήθους, του ευαγγελικού ήθους. Έτσι, ξαναλέγω, η ηθική ορμάται από το δόγμα. Αυτό θα με κάνει να αγαπώ τον Θεό. Αυτό θα με κάνει να ανταποκριθώ στον Θεό και ουδέποτε να τον εγκαταλείψω και να τον αφήσω. Όταν διαβάζουμε, επί παραδείγματι, εις το 8ο κεφάλαιο των Παροιμιών. Ευχαριστώ.

Αγιογραφική θέσις αυτής της θέσεως που σας είπα, του λεγομένου προηγουμένου θελήματος του Θεού, είναι εκεί, είναι στο 8ο κεφάλαιο των Παροιμιών. Τι λέει εκεί; Όταν, λέγει, ο Πατήρ εδημιούργει, εγώ, η Σοφία, ήμουν μαζί του, συνδημιουργούσα και χαιρόμουν να βρίσκομαι ανάμεσα στους ανθρώπους. Και αφού, αγαπητοί μου, τελειώσαμε την απάντηση εις το πρώτο ερώτημα που θέτει ο Άγιος Κύριλος εις τους φωτιζομένους του, «Τί τοσοῦτον οὖν αἴτιον, ὥστε Θεὸν εἰς ἀνθρωπότητα καταβῆναι;», ερχόμεθα εις το δεύτερο θέμα, που είναι εκτάκτως σπουδαίο και ωραίο.

«Ἢ ὅλως Θεοῦ φύσις ἔστιν ἀνθρώποις συναναστρέφεσθαι;» Και αν είναι δυνατόν αυτή η όλη φύσις του Θεού να σταθεί ανάμεσα στους ανθρώπους, δηλαδή να συναναστραφεί τους ανθρώπους.

Να καταλάβετε πρώτα το ερώτημα. Λέγει ο Απόστολος Παύλος, διά τον Ιησού Χριστόν, ότι στον Ιησού Χριστόν κατοικεί, νομίζω Κολοσσαείς είναι, κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος. Δεν θυμάστε το χωρίον αυτό; Αυτή η θεολογικοτάτη επιστολή προς Κολοσσαείς και εκκλησιολογική, μαζί με την προς Εφεσίους.

«Εν τω Χριστώ κατοικεί παν το πλήρωμα της Θεότητος». Παν, δηλαδή ο όλος Θεός. Ξαναλέγω εδώ το ερώτημά του: «Ἢ ὅλως» — όλως, επίρρημα — δηλαδή το λως με ωμέγα. «Ἢ ὅλως Θεοῦ φύσις ἔστιν ἀνθρώποις συναναστρέφεσθαι;» Ολόκληρος ο Θεός; Και ο Απόστολος λέγει: «Στο Χριστό ολόκληρο το πλήρωμα της Θεότητος υπάρχει». Άρα, εκ προοιμίων δίνω αμέσως την απάντηση, αλλά θα αναλύσουμε όμως την απάντηση. Ναι, ο Θεός ήρθε ανάμεσά μας, όλος ο Θεός, διότι παν το πλήρωμα της Θεότητος κατοικεί εν προσώπω Ιησού Χριστού.

Πλήρωμα.

Ακόμα μην! Ακόμη, αυτό που είπε ο Κύριος, το λέγαμε προηγουμένως: «Εκείνος που είδε εμένα είδε τον Πατέρα». Γιατί «ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί». Ο Υιός δεν χωρίζεται από τον Πατέρα. Ούτε το Πνεύμα το Άγιο χωρίζεται από τον Υιόν και τον Πατέρα. Είναι μία ουσία. Συνεπώς, πράγματι, όλος ο Θεός, ο ενανθρωπήσας, είναι ανάμεσα στους ανθρώπους. Αυτό είναι απίθανο, είναι ακατανόητο. Πώς θα το αποδείξουμε αυτό; Πώς το ξέρουμε αυτό; Μάρτυρες οι προφήτες, όταν θα πραγματοποιούνται τα επιμέρους γεγονότα της ζωής του Κυρίου.

Ανάστασις, Ανάληψις, Πεντηκοστή και τα λοιπά είναι τα θεμέλια της... Καταδείξεως όλων αυτών. Διαβάζω λοιπόν. Είναι συνέχεια η ογδόη παράγραφος. «Αὐτὸς πάλιν ὁ Κύριος εἴρηκεν· Ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι, καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου, λέγει Κύριος· καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον». Αυτός ο ίδιος, λέγει, ο Κύριος είπε. Πού το είπε; Στην Παλαιά Διαθήκη. Πού; Εις τον προφήτην Ζαχαρίαν, 2ο κεφάλαιον, 14ος στίχος. Τι λέγει; «Ιδού εγώ». Ξέρετε, αυτό το «ιδού», όπως το χρησιμοποιεί και ο Λουκάς πολύ συχνά στο Ευαγγέλιό του, θέλει πάντοτε να επιστήσει την προσοχή του αναγνώστου ή του ακροατού.

Το «να», «ιδού», να, να έρχομαι. «Ιδού έρχομαι», να έρχομαι. «Ιδού εγώ έρχομαι». Ποιος εγώ; Εγώ ο Θεός, εγώ ο Κύριος, έρχομαι. Πού έρχεσαι, Κύριε; «Καὶ κατασκηνώσω ἐν μέσῳ σου». Και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, ανάμεσα στους ανθρώπους θα κατασκηνώσω. Ακατανόητο πράγμα. «Καὶ καταφεύξονται ἔθνη πολλὰ ἐπὶ τὸν Κύριον». Και θα καταφύγουν πολλά έθνη εις τον Κύριον. Ισραηλίται, τώρα λέει ο Άγιος Κύριλος, «την δι’ εμού σωτηρίαν παρητήσαντο». Ισραηλίται, όταν τους έφερα τη σωτηρία...

διδέχτηκα.

Παραιτήθηκαν, κατά το «ἔχε με παρῃτημένον». Γι’ αυτό είπε ο Κύριος, ξέρετε την παραβολή εκείνη, «ἔχε με παρῃτημένον», και όταν είπε στον δούλον του: «Τρέξε, πήγαινε μέχρι τους φράκτες της πόλεως και φέρε μου κουτσούς, στραβούς εδώ, φτωχούς, κουρελιάρηδες, να γεμίσει το σπίτι μου». Ξέρετε ποιοι είναι αυτοί οι κουρελιάρηδες και οι κουτσοί και οι στραβοί; Είναι οι εθνικοί. Ο εθνικός κόσμος, ο πνευματικά κουρελιάρης και ανάπηρος. Δηλαδή, δεν εδέχθη την πρόσκληση ο Υιός μου ο Πρωτότοκος, ο Ισραήλ. Αποτείνουμε τώρα στους παρακατιανούς, στους ειδωλολάτρες.

Να γεμίσει ο οίκος μου, να γεμίσει η βασιλεία μου, το τραπέζι της βασιλείας μου.

Έρχομαι! «Ἔρχομαι συναγαγεῖν πάντα τὰ ἔθνη καὶ τὰς γλώσσας». Έρχομαι να μαζέψω όλα τα έθνη και όλες τις γλώσσες. Εν διά δυοίν. Μην με παρεξηγείτε που κάνουμε και λιγάκι γραμματική. Διότι κάθε έθνος έχει τη γλώσσα του. Όταν λοιπόν λέγει «όλα τα έθνη και όλες τις γλώσσες», είναι το ίδιο πράγμα, γιατί κάθε άνθρωπος έχει τη γλώσσα του. Συνεπώς, θα λέγαμε εμείς απλά «όλα τα έθνη». Κάτι που κάνει την εβραϊκή γλώσσα πλουσία, όχι λιγότερο και την ελληνική, διότι το σχήμα δεν είναι μόνο εβραϊκόν, είναι και ελληνικόν.

Η ελληνική μας σύνταξη, αυτό το εν διά δυοίν, δηλαδή ένα πράγμα με δύο τρόπους, με δύο εκφράσεις. Και όταν βάλουμε για ένα πράγμα δύο ρήματα, όχι ένα, δεν γίνεται πλούσιος ο λόγος; Ε, λοιπόν, αυτό έχουμε: «πάντα τὰ ἔθνη καὶ τὰς γλώσσας». Θα μαζέψω, λέγει, όλους τους λαούς της γης. «Εἰς γὰρ τὰ ἴδια ἦλθε», λέει το Άγιο — συγγνώμη, αυτό είναι ο Ησαΐας, 66ο κεφάλαιον. Και τώρα, λέει ο Άγιος Κύριλος, συμπλέκει τα δικά του λόγια με τις προφητείες. Διότι μην ξεχνάμε ότι οι προφητείες είναι το λυχνάρι που φωτίζει, κατά τον Απόστολον Πέτρον, «ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ».

Τόπον που είναι κακοτράχαλος, επικίνδυνος, ολισθηρός. Εκεί έρχεται το λυχνάρι της προφητείας να σου φέξει τα πόδια και να περπατήσεις σωστά. Γι’ αυτό λέει ο Άγιος Απόστολος Πέτρος: «Καλά κάνετε και μελετάτε τους προφήτες. Πρέπει να τους μελετάτε». Ξέρετε, στην Εκκλησία μας ο προφητικός λόγος έμεινε μόνο στα αναγνώσματα, και εκεί όχι πολύ πλούσια, στα αναγνώσματα των Εσπερινών. Κρίμα! Κρίμα! Υποτιμήσαμε την Παλαιά Διαθήκη. Δεν είναι κρίμα, αγαπητοί μου, οι αιρετικοί, οι προτεστάντες — δεν λέω για τους χιλιαστάς — οι προτεστάντες να μελετούν τους προφήτας και εμείς να μην τους μελετάμε; Δεν νομίζετε ότι η ανθρωπότητα σε κάθε εποχή πρέπει να βρίσκει διά των προφητειών τον Χριστόν;

Μόνο τότε, άπαξ; Σε κάθε εποχή πρέπει η ανθρωπότητα να βρίσκει τον Χριστόν διά των προφητών. Πρέπει να μελετούμε τους προφήτες, διαρκώς να τους μελετούμε. Η αρχαία Εκκλησία χρησιμοποιούσε πάρα πολύ τους προφήτες. Εμείς τους ξεχάσαμε. Και όχι μόνο τους ξεχάσαμε, αλλά φθάνομε να λέμε ότι η Παλαιά Διαθήκη δεν είναι εις τίποτε και ότι είναι και επικίνδυνη ακόμη ή ότι είναι παρακατιανή ή ξόφλησε η Παλαιά Διαθήκη. Ξοφλήσαμε εμείς. Ξοφλώντας την Παλαιά, ξοφλήσαμε εμείς, γιατί μένουμε πια χωρίς αυτό το φως εν αυχμηρώ τόπω, για να αναγνωρίσουμε τον Ιησού Χριστό. Είναι κατάντημα. Απαντώ για μια φορά ακόμα, διά πολλοστή φορά.

Εις εκείνους οι οποίοι λένε: «Ουφ, εσείς τα δέχεστε αυτά;» Αλλά να ακουστούν και παραπέρα διά των κασετών εκείνοι που λένε: «Τώρα την Παλαιά Διαθήκη θα μελετούμε;» Μάλιστα, κύριοι, την Παλαιά Διαθήκη, διότι «πᾶσα γραφή», λέει ο Απόστολος Παύλος, «είναι θεόπνευστος». Πάσα γραφή, όχι μόνο η μισή. Όλη η Γραφή, Παλαιά και Καινή Διαθήκη, είναι θεόπνευστος και ωφέλιμος προς διδασκαλίαν, προς επανόρθωσιν κτλ., που λέει ο Απόστολος Παύλος. Λοιπόν, λέγει τώρα ο Άγιος Κύριλος: «Εἰς γὰρ τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον». Το ενθυμείστε; Στο πρώτο κεφάλαιο του Ιωάννου, είναι στίχος 11, ένδεκα. «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε». Ποια είναι τα ίδια του Ιησού Χριστού; Τα αναγνωρίζετε ποια είναι τα ίδια του Ιησού Χριστού; Ακούσατε ποια είναι.

«Εἰς τὰ ἴδια», δηλαδή ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του. Αυτά είναι τα ίδια. Θυμηθείτε, εκεί ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής επήρε την Θεοτόκον, όταν του είπε ο Χριστός «Ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου», την παρέλαβε εις τα ίδια, δηλαδή στο σπίτι του. Αρχαία ελληνικά, «ίδια» θα πει «στο σπίτι μου». Λοιπόν, «εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον». Ήρθε στο σπίτι του ο Θεός και οι σπιτικοί του δεν τον δέχθηκαν. Ποιο είναι το σπίτι του; Εκεί από όπου πήρε τη σάρκα του. Από τον λαό του, από τον λαό του Ισραήλ. Δεν πήρε τη σάρκα του Αβραάμ; Δηλαδή του λαού του Αβραάμ. Αυτό είναι τα ίδια.

Ακόμα και ο Ναός είναι τα ίδια του Θεού, διότι ήταν ο Ναός — θα το δούμε λίγο πιο κάτω — ο Ναός ήταν το σπίτι του Θεού. Το είπε ο Χριστός: «Τι με ζητούσατε;» λέει στην Θεοτόκο. «Δεν ξέρατε ότι ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εἶναί με;» Ότι πρέπει να βρίσκομαι στο σπίτι του Πατέρα μου. Ώστε λοιπόν, ποια τα ίδια; Ο χώρος του Ισραήλ. Και ποιοι οι σπιτικοί του; Οι κατά σάρκα αδελφοί, εκείνοι που είχαν την ίδια σάρκα, ως σπέρμα Αβραάμ. Αλλά λέγει: αυτοί δεν τον εδέχθηκαν. Τι σπουδαίο αυτό! Αφού λοιπόν δεν τον δέχθηκαν οι ίδιοι, οι σπιτικοί του, τότε στρέφεται προς τα έθνη. Γι’ αυτό και είπε στους μαθητάς του:

ξεκινήσετε από εδώ να δώσετε τη μαρτυρία, αρξάμενοι, από Ιεροσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και στη Σαμάρινα, σε όλη την Παλαιστίνη και έως Εσχάτου της Γης. Θα πάτε να δώσετε τη μαρτυρία Και τώρα λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλος Έρχη και τι χαρίζει της έθνης εσέ Έρχεσαι Και σε τι χαρίζεσαι στα έθνη Έρχομαι συναγαγή πάντα τα έθνη Και καταλήψω επ' αυτών σημείων Εκ του αιμού, λέγει τώρα ο Άγιος Κύριλος, εκ του αιμού γαραγόνος του εν το σταυρός φραγίδα βασιλική νεκά στο δίδομη των αιμών στρατιώτων έχει είναι επιμετόπου.

Η προφητεία είναι στο 66ο κεφάλαιο, το τελευταίο, του Προφήτου Ησαΐου, στον στίχον 18. «Έρχομαι», λέγει, «να μαζέψω όλα τα έθνη και να αφήσω σε αυτούς σημείον». Αγαπητοί μου, δεν άντεξα εις τον πειρασμόν του μεγαλείου και πήρα μαζί μου την Παλαιά Διαθήκη, για να σας διαβάσω την προφητεία από τον προφήτη Ησαΐαν. Διαβάζω λοιπόν, γιατί εδώ βέβαια παραθέτει ο Άγιος Πατήρ ό,τι του χρειάζεται. Εγώ θα σας διαβάσω κάτι παρακάτω, γιατί αφορά σε εμάς. Γι’ αυτό σας είπα, δεν άντεξα στον πειρασμό και έφερα μαζί μου την Παλαιά Διαθήκη για να το δείτε αυτό. Διαβάζω λοιπόν.

«Συναγαγεῖν πάντα τὰ ἔθνη καὶ τὰς γλώσσας». Έρχομαι να μαζέψω όλα τα έθνη και τις γλώσσες. «Καὶ ἥξουσι», και θα ’ρθουν, «καὶ ὄψονται τὴν δόξαν μου», και θα δούνε τη δόξα μου. Ποιοι; Οι λαοί. «Καὶ καταλείψω ἐπ’ αὐτῶν σημεῖον», θα αφήσω σημάδι, «καὶ ἐξαποστελῶ ἐξ αὐτῶν σεσωσμένους εἰς τὰ ἔθνη», και θα στείλω από αυτούς — όχι αυτούς, από αυτούς —

Σωσμένη Σεσωσμένους. Θα έχουν σωθεί αυτοί οι κάποιοι, οι λίγοι, πάλι προς τα έθνη, από τα έθνη. Τα έθνη. «Εἰς Θαρσὶς καὶ Φοὺδ καὶ Λοὺδ καὶ Μοσὸχ καὶ εἰς Θοβὲλ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰς νήσους τὰς πόρρω, οἳ οὐκ ἀκηκόασί μου τὸ ὄνομα οὐδὲ ἑωράκασί μου τὴν δόξαν, καὶ ἀναγγελοῦσι τὴν δόξαν μου ἐν τοῖς ἔθνεσιν». Τι ωραία προφητεία! Είχαμε τη μεγάλη τιμή να μπει η Ελλάδα μας μέσα στην Αγία Γραφή. Δεν μετέφρασα, κείμενο διάβασα. Το κείμενο, βεβαίως, των Εβδομήκοντα. Δεν μετέφρασα. Θα επαναλάβω.

εις Θοβέλ και εις την Ελλάδα και εις τας νήσους τας πόρρω. Ξέρετε δε ποια είναι τα πόρρω νησιά; Τα μακρινά νησιά σε σχέση με τον Ισραήλ είναι η Κύπρος και η Κρήτη, ελληνικά νησιά.

Ξέρετε ότι ακόμη αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη, στο βιβλίο της Γενέσεως, και η Ρόδος, και το καταπληκτικότερο, με το αρχαίο όνομα Ρόδος, όπως και η Κύπρος. Λέγεται ο λαός, οι Κίτιοι. Κίτιοι είναι, και μέχρι σήμερα υπάρχει η Μητρόπολις Κιτίου.

Καταπληκτικό! Λοιπόν, τώρα θα σας ερμηνεύσω.

Ο λαός μου δεν με δέχθηκε και στρέφομαι προς τα έθνη. Και τότε λέγει, αφού θα τα μαζέψω, θα δουν τη δόξα μου. Σας θυμίζει τίποτα αυτό; Κάποιοι Έλληνες, λέγει, στην εορτή ήρθαν στα Ιεροσόλυμα και πλησίασαν τον Φίλιππον και του λέγουν: «Κύριε, θέλουμε να ιδούμε τον Ιησού».

Λέγει Έλληνες. Προσέξτε, δεν είναι Έλληνες από την ηπειρωτική Ελλάδα, είναι απλώς οι εθνικοί, που τότε με τη γενική ονομασία λέγοντο Έλληνες, επειδή μιλούσαν την ελληνική γλώσσα. Θα λέγαμε σήμερα ήσαν Ελληνιστές, όχι Έλληνες με την έννοια των κατοίκων της ηπειρωτικής Ελλάδος.

Τι είπε ο Χριστός όταν πήγε ο Φίλιππος και του λέγει; Και γιατί, ξέρετε, το είπαν στον Φίλιππο; Ξέρετε, δεν πήγανε στον Ματθαίο, στον Ιωάννη. Ιωάννης, Ματθαίος είναι εβραϊκά ονόματα. Ο Φίλιππος είχε ελληνικό όνομα και, συνεπώς, ο Φίλιππος, επιτρέψατέ μου να πω, κρατούσε η σκούφια του από κάποιες ελληνικές επιδράσεις. Ε, και ο Φίλιππος... Το Φίλιππος είναι ελληνικό όνομα. Δεν σας κάνει αυτό εντύπωση; Έζησε ο Φίλιππος σε περιοχή που ζούσαν Έλληνες. Γι’ αυτό πλησίασαν τον Φίλιππον ως τον πλέον οικείον στη δική τους ιδιότητα. Και τότε ο Φίλιππος πάει και λέει στον Κύριο: «Κύριε, κάποιοι Έλληνες θέλουν να σε δουν». Η απάντησις: «Νυν εδοξάσθη ο Υιός του ανθρώπου».

Λέει: «Δοξάστηκε ο Υιός του Ανθρώπου». Και η δόξα του Υιού του Ανθρώπου είναι ο Σταυρός, αλλά ο Σταυρός, διότι θα γίνεται δεκτός από τον εθνικό κόσμο. Τώρα, λέει, δοξάστηκε. Ο λαός μου δεν θα με δοξάσει, θα με δοξάσουν οι Έλληνες, δηλαδή οι Έλληνες εν ευρεία εννοία, δηλαδή οι εθνικοί θα με δοξάσουν. Δέστε, παρακαλώ, ακρίβεια προφητείας. Δέστε, παρακαλώ, προφητεία Ησαΐου, 800 χρόνια π.Χ. Δέστε και τα γεγονότα παρακάτω. Είναι καταπληκτικό, είναι καταπληκτικό. Αλλά να προχωρήσουμε. «Και όψονται τη δόξα μου», θα δουν τη δόξα. «Και καταλείψω επ’ αυτών σημείον». Ο Άγιος Κύριλος λέει: «Σημείον».

Πρέπει να σας πω και κάτι τώρα. Με συγχωρείτε, δεν το κοίταξα πολύ το χωρίο, πιο περισσότερο, γιατί, αγαπητοί μου, θέλουμε πάρα πολύ χρόνο. Πού να προλάβουμε όλα αυτά; Μη με κακίσετε. Μπορεί να είναι θέμα γραφής και θα έπρεπε να πάω να κοιτάξω σε κριτική έκδοση, το κρι, ιώτα, ιώτα. Σε κριτική έκδοση να ιδώ ποιο είναι το ορθότερον, το σημείον ή σημεία. Όποιος είναι θεολόγος με καταλαβαίνει τώρα εδώ τι θα πει να καταφύγω σε κριτική έκδοση. Υπάρχει κριτική έκδοση του κειμένου των Εβδομήκοντα; Υπάρχει. Την κυκλοφόρησε η Αποστολική Διακονία. Είναι έκδοση βιβλική, άλλοι δούλεψαν, ξένοι δούλεψαν, αλλά την έχει κυκλοφορήσει η Αποστολική Διακονία. Έπρεπε να πάω τώρα εκεί να ιδώ.

Σημεία ή σημείον, γιατί είναι διαφορετικές γραφές από τα διάφορα κείμενα, κώδικες που έχει περισωθεί το κείμενο. Εγώ θα πάρω τον Άγιο Κύριλο, διότι εξηγεί παρακάτω με βάση ενικό αριθμόν ότι το σημείον είναι ο Τίμιος Σταυρός. «Θα τους αφήσω», λέει, «σημείον». Και πρέπει να είναι ορθότερον εις ενικόν αριθμόν, διότι λέει η ίδια Παλαιά Διαθήκη ότι θα ιδούν το σημείο του Υιού του Ανθρώπου. Το λέει ο Χριστός στα Ευαγγέλια, το λέει και ο Άγιος Ιωάννης στην Αποκάλυψη. Ποιο είναι το σημείο του Υιού του Ανθρώπου; Το σημείο του Σταυρού. «Θα τους αφήσω», λέει, «σημείον», που σημαίνει θα τους αφήσω τον Σταυρό. Τον Σταυρό ποιος τον προσκυνά; Οι Χριστιανοί, οι εκτός Ισραήλ.

Οι Ισραηλίτες δεν προσκυνούν τον Τίμιο Σταυρό. Αυτό, λοιπόν, το σημείο το δικό μου θα το αφήσω κληρονομιά εις τα έθνη και τις γλώσσες που θα με δοξάσουν και θα τους δοξάσει. Τι ωραίο πράγμα! Προσέξτε, παρακαλώ. «Και καταλείψω επ’ αυτών σημείον και εξαποστελώ εξ αυτών σεσωσμένους εις τα έθνη». Προσέξτε αυτή τη φρασούλα. Δεν τα ερμηνεύει αυτά ο Άγιος Κύριλος. Ο Άγιος Κύριλος την κόβει, την προφητεία, διότι δεν τρέχει προς τα παρακάτω. Επειδή είμαστε όμως Έλληνες εμείς και επειδή λέει για τους Έλληνες, γι’ αυτό σας την αναφέρω, για να τη χαρούμε την προφητεία αυτή. Και θα στείλω από αυτούς που θα έχουν σωθεί σε αυτούς για να σώσουν.

Το κείμενο: «Και εξαποστελώ εξ αυτών σεσωσμένους εις τα έθνη». Και λέει παρακάτω ποια είναι τα έθνη αυτά. Ξέρετε ποιοι είναι αυτοί; Δηλαδή από αυτούς τους εθνικούς, τους ειδωλολάτρες, κάποιοι θα σωθούν, θα σταθούν σπουδαίοι, και αυτούς εγώ θα στείλω να σώσουν τους υπολοίπους. Δεν διστάζω να σας πω: είναι οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, τα μεγάλα αυτά και σπουδαία δοχεία του Αγίου Πνεύματος. Γιατί εγώ, λέει, θα τους σώσω, εγώ θα τους στείλω να σώσουν τους υπολοίπους. Είναι οι Πατέρες της Εκκλησίας μας. Αν, λοιπόν, κάποιος πει: «Και πού γράφει για τους Πατέρες της Εκκλησίας, και μάλιστα μετά Χριστόν για τους Πατέρες; Γιατί εμφανίζονται οι Πατέρες μετά τη συγγραφή της Καινής Διαθήκης».

Εδώ... Είναι. Ποιους θα στείλει; Τους Πατέρες, αυτοί οι οποίοι με τα συγγράμματά τους, θα πει με τα συγγράμματά τους, με την ερμηνεία της Αγίας Γραφής, θα φωτίζουν και θα σώσουν την ανθρωπότητα. Γι’ αυτό λέγει σαφώς: «Εξαποστελώ εξ αυτών», από αυτούς. Πού θα σταλούν; Εις Θαρσίς. Ξέρετε πού είναι η Θαρσίς; Από το βιβλίο του Ιωνά ενθυμείστε, είναι η Ισπανία, είναι η Ισπανία.

Ο Παύλος πήγε στην Ισπανία, αν και βεβαίως δεν είναι εξ εθνικών ο Παύλος. Και Φουδ και Λουδ και Μοσόχ και εις Θοβέλ είναι διάφορες περιοχές του αρχαίου τότε κόσμου. Ονομασίες. Ογδόου αιώνος π.Χ. Τι ωραίο όμως αυτό! Το βλέπω και δεν το χορταίνω: «Και εις την Ελλάδα». Ώστε αγαπάει την Ελλάδα, αναφέρει το όνομά μας, την Ελλάδα, αυτή που εμείς την ξεπουλάμε αντί πινακίου φακής. Αυτή εξέλεξε ο Θεός να στείλει το μήνυμά Του, το κήρυγμά Του και το σημείο Του, τον Τίμιο Σταυρόν, και εμείς την ξεπουλάμε αυτή την Ελλάδα, ποικιλοτρόπως καταπροδίδοντάς την. Είμαστε αξιοθρήνητοι.

Γιατί δεν μελετάμε αυτά τα ιερά κείμενα, να δούμε τη δόξα μας, να δούμε τις ρίζες μας, να δούμε την πνευματική μας καταγωγή και πού μας ανεβάζει ο Θεός; Αγνοούμε, κατ’ άγνοιαν ενεργούμε, αλλά είτε κατ’ άγνοιαν είτε κατ’ επίγνωσιν, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Αυτό: προκαλούμε στον εαυτό μας μια αλλοτρίωση, μια αποξένωση από τον Θεό. Και εδώ παρακάτω που λέγει: «Στις νήσους, στις μακρινάς, που δεν έχουν ακούσει το όνομά μου, ούτε με έχουν δει, ούτε έχουν δει τη δόξα μου, και θα αναγγείλουν τη δόξα μου στα έθνη». Ωραίο, λοιπόν, αυτό. Και προχωρώ στον Άγιο Κύριλο, αλλά τέλειωσε και η ώρα.

Λέει ο Άγιος Κύριλος εδώ: «Εκ του εμού γαρ αγώνος, του εν τω σταυρώ». Ποιος είναι ο αγώνας του Χριστού; Ο Τίμιος Σταυρός. Αγωνίστηκε ο Χριστός, αλλά και πέρασε αγωνία. Μας το λέγουν οι Ευαγγελιστές, ότι το αγωνιών και από την αγωνία ο ιδρώτας του στον κήπο της Γεθσημανή, που προγεύεται ήδη τον Σταυρόν, κατήρχετο ο ιδρώς ως θρόμβοι αίματος. Δηλαδή δεν ήταν αίμα, ιδρώς ήτο, αλλά ήταν ο ιδρώς πηκτός σαν αίμα. Δηλαδή που δείχνει εδώ μια αγωνία, που θα λέγαμε οι αδένες.

Ιδρώτος, που παράγουν τον ιδρώτα, βρίσκονται σε μια μεγάλη δοκιμασία από την ψυχική οδύνη του Χριστού ενώπιον του Σταυρού. «Και θα πάρω», λέει, «από τον Σταυρό μου, που είναι ο αγώνας μου, σφραγίδα βασιλική, εκάστω δίδωμι των εμών στρατιωτών εκείνην επί μετώπου», και θα βάλω τη δική μου τη σφραγίδα του Τιμίου Σταυρού πάνω στα μέτωπά τους. Αγαπητοί μου, όλος ο εθνικός κόσμος, οι Έλληνες πιο πολύ, ας πω πιο πολύ για μια στιγμή, δεχθήκαμε τον Τίμιον Σταυρόν, και οι βασιλείς μας και οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου μας, του Βυζαντίου μας, που πάμε να το καταχωνιάσουμε στις αποθήκες.

Τα γλυπτά του και τις εικόνες του και όλα αυτά πάμε να τα κρύψουμε, για να μη φαίνεται το Βυζάντιο, να φαίνεται μόνο η προχριστιανική Ελλάδα. Πάμε να τα καταχωνιάσουμε αυτά και να τα αφήσουμε να γκρεμίζονται και να τα αφήσουμε να καταστρέφονται, γιατί ξαναγυρίζουμε στην ειδωλολατρία εμείς οι ταλαίπωροι Έλληνες. Αγαπητοί, όλοι οι βασιλείς του Βυζαντίου έβαλανε πάνω στο στέμμα τους τον Τίμιον Σταυρό και το θεωρούσαν δόξα τους. Και πολέμους έκαναν για τον Τίμιον Σταυρό, όπως ο Ηράκλειος, που έφτασε να πολεμήσει εναντίον των Περσών για να πάρει πίσω τον Τίμιον Σταυρό, που τον είχαν αρπάξει οι Πέρσες από την Ιερουσαλήμ. Ναι, η δόξα μας!