Catecheses of St Cyril 063 | 18-03-1985

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Beloved, we have reached paragraph eleven of Saint Cyril’s eleventh catechetical lecture. As you can see, before we go on, both the previous lecture and this one present us, paragraph by paragraph, with wondrous, useful, and important aspects of Christology. In a beautiful way, we are learning Christology—that is, everything concerning Jesus Christ. This is extremely important. And we are learning it simply, within the setting of catechesis: as a pastoral offering, we might say, not an academic one.

Cyril does not teach from an academic chair; he carries out a pastoral ministry, preparing believers through knowledge of the fundamental doctrine of our faith—the doctrine of the divinity of the Holy Trinity—so that they may become true believers. For this was still the heroic age. Although the persecutions had passed, it was still the heroic age, when the Church brought catechumens in through one door and sent martyrs out through the other. This must be true of our Church in every age: she must produce martyrs and Saints. For if she does not produce martyrs and Saints, then her presence serves no purpose.

Beloved, if what we are saying here at this moment does not prepare you and make you ready to become martyrs and Saints, then it has failed in its purpose. It is neither presumptuous nor prideful to say that we must become Saints. God Himself says so. It is a command: “You shall be holy, for I am holy.” Notice the words “you shall become” here, in relation to the question raised previously. Are you a Saint? I am becoming one. But is that not prideful? No, because God tells me to do so. Indeed, God commands it: “You shall be holy, for I am holy.” Our purpose, then, beloved, is to become Saints. We must be saved. That is why we come here: to learn. This is a path, a way of salvation. And so I ask you...

We realize what the Word of God offers us—not, I repeat, as an academic presentation, but as a pastoral offering, even though its expression may possess a certain depth. Yet this depth does not make us dizzy. That is the mark of teaching offered pastorally to ordinary people: its depth is beyond our sight, yet the person looking into it does not become dizzy. The Gospel is like this as well. Its depth is unfathomable, but when someone takes the Gospel in his hands and reads it, he does not become dizzy, because the Gospel knows how to present this depth simply, in a way ordinary people can understand. And that is immensely valuable. So let us continue, beloved, and consider...

...these aspects of Christology, so that we may be firmly established in our faith in the person of Jesus Christ and not be shaken, but may stand firm in this unstable age of ours and be saved.

“He therefore begot Him, not as human reasoning imagines, but as He alone knows. We do not claim that we can say how He begot Him; we affirm only that it was not in the manner people suppose.” The Father, then, begot Him, but not in the way human beings beget. We must not understand it according to the human notion of birth. Rather, the Father begot the Son in the manner known to Him. How He begot Him is known to God alone. For this reason, the generation of Jesus Christ is a Mystery.

It bears no relation whatsoever to the generation of beings within this created world, where the phenomenon of birth occurs. Therefore, we do not claim that we can explain how the Father begot the Son. We affirm only that He did not beget Him in the way most people imagine—that is, according to human conditions and categories. “And it is not only we who do not know the generation of the Son from the Father; every created nature is likewise ignorant of it.” He then explains this with the phrase: “For the earth cannot describe the hypostasis—the person—of its own potter and maker.” It is not only we, he says, who do not know...

It is not only we who do not know the generation of the Son from the Father; every created nature is ignorant of it. Everything that is begotten remains ignorant of how the Son was begotten from the Father. And here I want you to pay attention to a beautiful example. I shall give you a similar example of my own, and I want you to understand it: “For the earth cannot describe the hypostasis—the person—of its own potter and maker.” What is this earth? It is clay. That is what “earth” means here: clay. The clay held in the hands of the potter and maker cannot comprehend—the earth, the clay cannot comprehend...

What is the potter?

I shall apply this to another, similar example. Clay, of course, is not merely without reason; it is also lifeless. So I shall transfer the example to an animal—to our cat. Beloved, our cat cannot know who we truly are. Of course, she sees us in the house. Of course, she recognizes in us, so to speak, the masters of the household. What I mean is that she knows we are the ones who feed her, give her water, stroke her, care for her, and love her. She loves us, rubs against our legs, and so forth. The cat senses all these things. But she does not even suspect that we possess what is called rational thought.

Can the cat possibly grasp what we human beings are—that we think and are capable of developing civilization? We build a house and fill it with appliances, marvelous creations of the intellect. The cat enjoys them: she sits on the radiator or in front of the television. Yet she has no idea that we made them. What does “we made them” even mean to her? She understands nothing of it. Do you understand this example? The cat has no rational intellect. She enjoys these things but does not understand them. The same applies here, beloved, though on an entirely different level, to God’s knowledge and man’s understanding. I said “God’s intellect,” but that is not correct. God does not possess an intellect in the human sense; intellect is something we speak of in relation to man. But how else can I express it?

God’s manner of knowing is one thing, and man’s manner of understanding is another. Thus we see that God creates the world; we say that God is without beginning; and we say that God the Father begets the Son. Because we possess reason, we understand something of these truths, but we cannot comprehend anything further.

Just as our cat does not understand, neither do we. These things exist on different levels. Through the example I gave you—which Saint Cyril expresses through the example of clay, while I used the example of the cat—you can understand why we do not comprehend. It is because of the way our nous, our spiritual intellect, is constituted. It has limits. I was telling you this on another recent occasion. Thank you.

The human nous has limits. It is a sign of great pride for a person to imagine that his intellect has no limits and that it continues to evolve. According to the theory of evolution, some believe that man is always evolving: if he has reached his present condition today, then perhaps five hundred million years from now he will have developed differently, even in his mind. Beloved, from man’s first appearance until today, he has possessed the same kind of intellect. Its structure is the same; its rational categories are the same. Reaching a high level of civilization is one thing; the faculty we possess becoming something fundamentally different is another.

The faculty I possess—the brain being the organ upon which the nous operates—always remains the same. Always the same. Human reason is constituted in such a way that it corresponds to the created things around it. If human understanding were to change, the structure of the universe, of everything and every phenomenon, would also have to change. For the four categories of human thought are based upon what we call—whatever name we give it—the reality that surrounds us. We say, for example, “A rose is beautiful.”

What does “is beautiful” mean? A person in any age could say this: “The rose is beautiful; the rose has a lovely fragrance.” For me to say all this, my reason must correspond to what exists around me, outside me. If my reason were to change, my environment would also have to change. Let me give you a very characteristic example. In 1963, the renowned Heisenberg came to Greece and delivered a lecture to a small, private gathering.

The lecture was published in a journal, and I read it. He said this: suppose we have an electron inside a box divided into two sections—two rooms or compartments, we might say. If the electron is in one compartment, it is not in the other. If it is in compartment A, it is not in B; if it is in B, it is not in A. This is perfectly logical, because it follows Aristotle’s law of the excluded middle. I must be either here or there. I cannot be neither here nor there.

Heisenberg then says that, strangely, the electron is in both compartment A and compartment B. But this contradicts our logic. And so he said: either we must change the structure of our logic, or we must change our language so that we can understand these things. Yet our structure remains what it is. What, then, are we to do? How are we to understand the phenomenon? That is the question. This is why I explain to you that my cat cannot even conceive what it means for me to possess reason. And I, as a human being, cannot conceive how God knows, because my nature is constituted so that I can function within the universe...

...as I presently function within it, and the structure of my reason cannot change. For that to happen, the structure of the universe would have to change; the structure of everything around me would have to change. Thus we understand that the human nous—not the brain, but the nous of rational spiritual beings—the human nous has limits. It has limits, and we must not be overly optimistic and say that one day, somehow, our minds will unfold in an entirely different way. The human mind always remains what it is.

Good!

“Not only do the heavens remain ignorant of this generation, but so does every angelic nature.” He says that not only are the heavens ignorant of the generation of the Son, but so are all the angels.

“For suppose someone could ascend to the first heaven, contemplate the order of the angels there, approach them, and ask how God begot His own Son. They might answer, ‘There are greater and higher beings above us; ask them.’ Ascend to the second and third heaven and, if possible, reach the Thrones, Dominions, Principalities, and Powers. Yet even if someone could reach them—which is impossible—they too would decline to explain it, for they do not know.” Let us suppose, he says, that we go and meet the first order of angelic beings. As we know, there are nine orders of angels, as Holy Scripture itself teaches. Their names are taken from there: Angels, Archangels, Principalities, Dominions, Powers, Thrones, and so forth, including the Virtues.

The Cherubim and Seraphim complete the nine orders. So we go to the first order we encounter and say to those Angels, “Tell us how the Son of God was begotten.” They answer, “We do not know. Go higher and see whether those above us know.” We go higher, and they too will say, “We do not know.” Thus the whole created order, visible and invisible, remains ignorant of how the Son was begotten of the Father. “I have always marveled at the meddlesome curiosity of those rash people who, through what they imagine to be reverence, fall into impiety.” I too, he says, have always marveled at this.

He marvels at the meddlesome curiosity of those rash people who imagine themselves devout but fall into impiety. For many people are willing to accept only what their minds can understand. Whatever their minds cannot understand—the realm of divine mysteries—they reject.

They reject it. Such people are nothing but meddlesome rationalists. The Millennialists, for example, say, “There are no mysteries.” But a mystery is precisely something that a person does not know and cannot comprehend. My dear friends, mysteries exist everywhere and at all times. When we speak here of mysteries, we do not mean the seven Mysteries. Thank you.

We are using the word in a particular sense. We mean everything around us whose nature remains unknown to us. This created world itself contains so many mysteries that we do not understand. Anyone who has even a slight acquaintance with science and some knowledge of things can confess that countless mysteries exist. I once gave you the example of one of my teachers of literature when I was a student. He said that knowledge is like this: imagine a circle—he drew one on the board—and its circumference touches the unknown. When the circle of our knowledge is small, we imagine that the unknown is also small. But as our knowledge increases, the circle grows; its circumference also grows and touches more and more of the space surrounding it.

That surrounding space is the realm of the unknown. The more a person knows, the more clearly he realizes that the mysteries multiply. Therefore, only a wise person can understand and confess that mysteries surround us. By contrast, a foolish person cannot acknowledge that mysteries—that is, unknown realities—exist. This applies to the visible creation and to the invisible creation, which includes the angels. And if we tried to ascend to the Creator Himself and pry curiously into matters concerning Him, what would we gain? That is why we are warned again and again that rationalism is the great worm that consumes a person. Beware of rationalism.

Do not reject what you cannot understand. Never reject it. Someone once compared this—it is a humorous illustration—to a person eating a fish.

We have a fish on our plate. We open it with our knife and fork, eat the flesh, and place the bones to one side. No one has ever thought of eating the bones, because they would lodge in his throat. The meaning is this: eat what can be eaten. Learn what you are capable of knowing. What you cannot know, set aside.

Why, then, do you place the fishbone alongside the knowledge of God? Why do you stumble, my brother, and say, “I do not understand this, so I reject it and say it does not exist”? It exists even though you do not understand it. Is that not a rash thing to do? This is why Saint Cyril says, “I too have always marveled at the rash,” and so forth. “First tell me, most audacious man, how a Throne differs from a Dominion; then inquire so curiously into the things of Christ beyond the angels.” First tell me, he says, most audacious man, how one angelic order differs from another—how the Thrones differ from the Dominions. Then come and tell me who Christ is. Why pry into something that lies beyond the Thrones and Dominions, when you do not even understand the distinctions among the angels?

“Even the Holy Spirit has not spoken in the Scriptures about the generation of the Son from the Father.” The Holy Spirit Himself has not told us in the Scriptures how the Father begot the Son. “Why, then, do you pry into what the Holy Spirit did not write in the Scriptures? When you do not understand what has been written, why do you pry into what has not been written? Many questions are contained in the Scriptures. We do not comprehend what is written, so why do we investigate what is not written? Let it be enough for us to know that God begot one only Son.” This is a beautiful statement. The Holy Spirit did not reveal to the Spirit-bearing authors how this generation took place. Yet the Holy Spirit knows what is searched out, even the depths of God.

Since the Spirit of God did not write it or record it in Holy Scripture, it is a mystery and will always remain a mystery. Saint Cyril makes a very fine point: we cannot fully understand even the things that have been written. We cannot fully know what is already written in Holy Scripture. How, then, can we pry into things that are not written? Many questions arise within the Holy Scriptures and continue to remain unknown. What do we truly know from Holy Scripture? My dear friends, we know very little of Holy Scripture. We are always trying to learn, yet we never reach the fullness of the knowledge recorded by the Spirit of God. It is enough for us to know this:

God begot one only Son. That is all. How this happened and what its manner was, I do not know. As I have told you, the statement that God begot a Son means simply that the Son is consubstantial—homoousios—with the Father, that He is from the Father’s essence, and therefore is God. When I say that I am my father’s child, it means that I bear my father’s cells, because I received them from him. I received my father’s cells; they were nourished and grew, and thus I came to be. But in essence, what are my father’s cells? They are of my father’s essence. So it is here as well. When Saint Cyril speaks of generation, he means that the Son is from the Father’s essence. Beyond this, we can know nothing.

“Do not be ashamed to confess your ignorance, since you share that ignorance with the angels.” Do not be ashamed to say, “I do not know,” for the angels do not know either. “He who begot knows the One begotten of Him, and the One begotten of Him knows the One who begot Him.” Only the Father who begot the Son knows Him, and only the Son knows the One who begot Him, the Father. Jesus Christ Himself says this, as you know. The One who begot knows what He has begotten, and the Scriptures testify that the One begotten is God. What do the Scriptures say? They say that He is God. “For who among men knows the things of a man except the spirit of the man within him? So also no one knows the things of God except the Spirit of God.” And again: “As the Father has life in Himself, so He has granted the Son also to have life in Himself.”

“So that all may honor the Son just as they honor the Father”; and, “As the Father raises the dead and gives them life, so the Son gives life to whom He wills.” This alone we know: as the Father has life in Himself, so He has granted the Son also to have life in Himself; all honor the Son just as they honor the Father; and as the Father gives life to whom He wills, so the Son gives life to whom He wills. “Neither was He who begot diminished”—pay attention to this—“nor does the One begotten lack anything.” Saint Cyril adds parenthetically, “I know that these things have been said many times, but they have been repeated many times for your security.” I too would say, my dear friends, as I follow the sacred texts of Saint Cyril, that I have told you these things many times as well.

We repeat them precisely for your security. What does this mean? When we say that the Son was begotten, the Father did not lose anything, nor does the Son lack anything that the Father possesses. Do you understand? When a man begets another human being, he loses something: his seed leaves him so that another human being may come into existence. What does that mean? It means that a man gives up something. But the Father lost nothing when He begot the Son. Here, then, is another mysterious aspect: “There is one Son, eternally begotten of the Father.”

“He was not begotten in time, but was begotten before all ages; nor did He gradually increase until He became the Son, but He was begotten from the beginning as He now is.” I would like to explain something here. There is one Son, he says, who is begotten and has been begotten of the Father eternally, without beginning. What does this word mean? What is the difference between being without beginning and being everlasting? Please pay attention to this. When we speak of eternal life, or say that a human being will live in the eternal Kingdom of God, we mean something that had a beginning but has no end. Every human being began to exist. Before I was conceived, I did not exist. I began to exist from the moment when...

I was conceived and then born.

Since I begin to exist at a particular moment, this means that I did not exist before. But I shall exist eternally, either in the Kingdom of God or in Hell. In other words, I shall never cease to exist; I shall always be. What, then, does “eternally” mean? It means something that has no end, although it did have a beginning. What is the difference, then, between being eternal and being everlasting without beginning? The Greek word for the latter is aidios. To be aidios means to have neither end nor beginning. Therefore, the Son is not merely...

eternally begotten, but begotten without beginning. We belong to the realm of what has a beginning but no end, because we began to exist, although we shall have no end. The Son of God, however, has neither end nor beginning. This is the difference between being eternal and being without beginning. “We believe in the Son of God, the Only-Begotten, begotten of the Father, true God.” Saint Cyril now comes to the words “true God.” “For the true God does not beget something false or unlike Himself, nor did He first deliberate and then afterward beget.” The true God, he says, does not beget something false or different from Himself. Nor did He at some later point decide to beget. It was not as though the Father once existed alone and then decided to beget a Son. The Father is always the Father. There was never, if we may speak this way, some peculiar period when the first Person was not yet the Father. He is eternally the Father, because the Father is without beginning, and the Son is likewise without beginning together with Him. Neither had a beginning. Therefore, the Father never existed without being the Father. He did not decide to beget as we decide that we want to have a child.

He begot Him eternally—indeed, far more swiftly than any word we can speak or any thought we can conceive. But He begot Him without beginning, without end, eternally and timelessly. At this very moment I have something in mind, and a word is formed within me. Yet, so to speak, the Father begets the Son far more swiftly than my nous brings forth a word. The Father and the Son coincide, if we may put it this way, in respect to time. They are simultaneous.

By divine power, the generation is timeless, as we have said many times. The Father did not bring the Son from nonbeing into being, nor did He take one who was not His Son and adopt Him as a son. The Son is not from nonbeing. We are from nonbeing—that is, from what did not exist, from nothing. Only created beings—the whole creation, including even the angels—are from nonbeing. But the Son is not from nonbeing, from what did not exist. The Father Himself eternally and ineffably begot one Son, who has no brother. The Son has no brother; He is the one Only-Begotten. This is why the phrase “Only-Begotten” is emphasized in the Creed. One of the questions raised at our previous meeting was this:

Holy Scripture speaks of the brothers of Jesus. I answered you then. It speaks of the brothers of Jesus, and the name “Jesus” refers here to the human nature of God the Word. In that respect, of course, He could have brothers. Moreover, Christ calls all of us His brothers. He says prophetically, “In the midst of the Church I shall praise You, my God and my Father”—that is, in the midst of many brothers. Who are these many brothers? They are the faithful, those who become brothers of Jesus Christ by believing in Jesus Christ. We all share the same flesh, for Christ’s human nature...

is the same nature as ours: we are all children of Adam. The new Adam, Jesus Christ, is a descendant of the old Adam. As the new Adam, He assumes the old Adam in order to regenerate Adam’s descendants—and Adam himself. But I shall return to the earlier question, because it is still asked: “Very well, if He had brothers, why do you say that the Theotokos is Virgin?” Yes, you all know this supposed problem. But it is not truly a problem. The only question is who these brothers were, where they came from, and in what sense they were brothers. Otherwise there is no problem at all, because the Mother of Jesus, the Theotokos, was Virgin before giving birth, in giving birth, and after giving birth. This is beyond dispute.

Did she have other children? Then where did these brothers come from? Holy Scripture clearly tells us that when the Lord went to Nazareth, the Jews said, “Where did this wisdom come from? How does He know letters, having never studied? Is this not the son of the carpenter Joseph and of Mary? Do we not know His brothers and sisters?” And, my dear friends, do we not also have in the New Testament the epistle of Saint James, the Brother of God, who is called the Brother of God for this very reason? And there is also Jude, the Brother of God—that is, the brother of Jesus Christ. Quite simply, they were Joseph’s children. The Theotokos never became Joseph’s wife—never.

Holy Scripture says in the New Testament that the conception of Jesus Christ in the Theotokos took place before they came together. Holy Scripture states it clearly: “Before they came together, she was found to be with child.” Before they came together—this is the exact phrase of Holy Scripture. That is why Joseph was perplexed. Moreover, the prophecies of the Old Testament tell us that the Theotokos was, is, and shall remain Virgin before, during, and after giving birth. Therefore, beyond all doubt, the Theotokos had no other children. Let me give you one prophecy.

“Behold, the Virgin shall conceive and bear a Son.” You may say, “Very well, this establishes her virginity before giving birth. But do we have any prophecy concerning her virginity afterward?” Of course we do. It is the prophecy always read at every feast of the Theotokos. Ezekiel sees that wondrous vision of the northern gate of the Temple, and he is told: “Son of man, do you see this gate? God will pass through it.” Listen, if you understand the anatomy of a woman in relation to childbirth. Listen: “God will pass through this gate.” The gate was shut. “Do you see that this gate is shut?” It is clear that the gate is closed.

The Virgin—that is, the Theotokos—is the closed gate. God will pass through it, and the gate will remain closed. It will not be opened; He will pass through, and it will remain shut. This, then, is what it means that she is Virgin before giving birth, Virgin while giving birth—for God passes through while the gate remains shut—and Virgin after giving birth, because even afterward, the prophecy says, the gate will remain closed. See, then, what answer there is for those who speak so casually and recklessly, uttering so many foolish things against Jesus Christ and against the Theotokos. Therefore, my dear friends, these brothers are not Christ’s brothers in the sense that they were born of...

the Theotokos. To claim otherwise, one would first have to assume that Joseph later became the husband of the Theotokos in the full marital sense. Such ideas are entirely foreign to Holy Scripture.

Thus, Saint Cyril says that the Son has no brothers. According to His humanity, Christ had no brothers by birth. He had brothers only according to the law. You know that if a married couple who already have children were to adopt me, I would not be those children’s brother by birth or by shared essence. Yet according to the law, I would be their brother. Since these people adopted me and already had children, I would legally be their children’s brother. Christ, then, had no brothers by human birth; they were His brothers according to the law, just as Joseph was the husband of the Theotokos according to the law.

There is a husband in the full marital sense, and there is a legal husband. I say “legal” because, you understand, Jesus would never have been accepted as Mary’s child—and she might even have been stoned—if she had appeared before the people as a woman with a child who had no father. She would have been regarded as a woman guilty of a secret union. This is expressed beautifully in the service of the Akathist. The Theotokos was not such a woman, nor was her Child illegitimate. How, then, was this to be arranged? Joseph had to be regarded legally as the father and, consequently, as the husband of Mary, the Theotokos. But this was only according to the law. Jesus, therefore, had no brothers according to His humanity, nor did He have any as God.

There are no other brothers of Jesus, the Word. There is one Word and one Son of God. Nor are there two first principles; rather, the head of the Son is the Father. There is one first principle, for the Father begot the Son, true God. Since there are not two first principles, but the Father is the head of the Son, the first principle is one, and He who was begotten is true God. He is called Emmanuel, and Emmanuel means “God with us.” What is He called? He is called Emmanuel. It is a prophetic name mentioned by the Prophet Isaiah in chapter 7, verse 14. What does it mean? It is a descriptive expression. Very many Hebrew names are descriptive in this way.

It means, “God is with us.” We now come to paragraph 15: “Do you wish to know that He who was begotten of the Father is God and afterward became man?” Do you wish to learn that He is first God, begotten of the Father, and afterward became man? Then hear the prophet saying: “This is our God; no other shall be accounted beside Him. He discovered the whole way of knowledge and gave it to Jacob His servant and to Israel His beloved. Afterward He appeared upon the earth and lived among men.” This is the famous passage—the clearest and most explicit passage—from the Prophet Baruch...

chapter 3, verse 36. “This is our God.” This God of ours shall not be accounted as another. This God discovered the whole way of knowledge and gave it to His servant Jacob, to Israel His beloved. After giving it to His servant Jacob, to Israel His beloved, “afterward”—what a magnificent word!—He acted as God. In other words, in the Old Testament, God the Word, the Son, is at work. He gives the Law on Mount Sinai to the people of Israel, along with everything else He gives them.

Consider this brief phrase: “Afterward He appeared upon the earth.” Everything I am telling you now is written in Baruch. First, it says, He gives all learning, wisdom, and knowledge to Israel. “Afterward”—that is, after this—He appeared upon the earth and lived among men. What does “afterward” mean? After His divine manifestation comes His human manifestation. That is the meaning of “afterward.” My dear friends, I have told you this before, and I shall say it once again. I would like to help us rise above the commonplace notions surrounding us, and above the habits and familiarity they have created within us.

The Son of God, Jesus Christ—everything concerning Him has become wrapped in familiarity. We say, “Christ appeared upon the earth,” but we too say it merely out of habit. Try to grasp it. Strip away all these layers of familiarity and try to take hold of this passage from Baruch: “He appeared upon the earth and lived among men.” He presented Himself upon the earth; He was manifested; He appeared. The word means that He was seen, that people beheld Him. With what did they see Him? With their own eyes. The people saw Him with their own eyes. What else could they have seen Him with? With their eyes. But what kind of eyes?

Their bodily eyes. They did not see Him in an intelligible or spiritual manner, but with their physical senses. And this very God lived among men. It is inconceivable—utterly inconceivable. Later, when we reach the words of the Creed declaring that God the Word is the Creator, that He creates all things, we shall see that the One who made the universe is the very One who lived among men. My dear friends, this is inconceivable. If a person ever truly grasps it, he is overcome with awe and amazement. He is left speechless. Who is Jesus Christ? What is His true identity?

“Do you see God becoming man after the giving of the Law through Moses?” Saint Cyril asks here. Do you see God becoming man after the Law was given through Moses? For He was first God and afterward man. “Receive also a second testimony to Christ’s divinity, the passage just read”—the passage we read a short while ago. Receive another testimony that Christ is God. Listen to this passage from Psalm 44: “Your throne, O God, is unto ages of ages.”

The expression “O God” is not in the nominative case but in the vocative. We often encounter this form, especially in the Psalms. “God” may look nominative, but it is vocative, as I have told you before. We translate it: “Your throne, O God, is unto ages of ages”—forever. Saint Cyril says clearly that this is so “lest, because of His incarnate coming here among us, He should be thought afterward to have advanced into divinity.” We must not imagine that after He became man, He later attained divinity through progress, as a human being might attain theosis through spiritual growth. What does this mean? Such a person is acknowledged as a child of God through progress, not by nature. The passage continues: “Therefore God, your God, has anointed you with the oil of gladness above your companions.”

“Christ our God, anointed by God the Father.” Listen carefully to this passage, which again comes from Psalm 44: “Therefore God, your God, has anointed you with oil.” Why does it say “God” twice—“God, your God”? The first is vocative and the second nominative. In other words: “Therefore, O God, your God has anointed You with the oil of gladness above Your companions.” Who are His companions? Human beings, or others who share in His gifts. In other words, You are Christ. That is what “to anoint” means: You are Christ, the Anointed One.

He makes Him Christ—that is, He anoints Him. Who does? God the Father. Yet how does He address You as God? The Father anoints You to become man, and yet You are God. I repeat: “Therefore God, Your God, has anointed You, O God, with the oil of gladness.” God the Father anoints God the Son so that He may become man. What can one say, my dear friends? What can one say? And now one final passage, from paragraph sixteen, about halfway through, at verse twenty-six.

“They are one because of the dignity of their divinity, since God begot God; and they are one in their kingship. For the Father does not reign over some while the Son reigns over others, as Absalom rose up against his father. Rather, those over whom the Father reigns are the very same over whom the Son reigns.” With respect to divinity, the Father and the Son are one. In the dignity of divinity, the Father and the Son are one. Just a little earlier, there is a phrase I would simply like to mention: “Let us not produce a confused Son-Fatherhood.”

Son-Fatherhood, or the confusion of Son-Fatherhood, means the following. There were heretics who opposed the dogma of the Holy Trinity, supposedly in order to preserve the truth that God is one. They reasoned that three gods—forgive me, three persons—would mean three essences, and therefore three gods. This, of course, follows the kind of logic described by Aristotle; but this is a Mystery. It lies beyond human reason, and that is precisely why it is called a Mystery. Son-Fatherhood, then, means that the Father appears as the Son at one time, and at a later time appears as the Holy Spirit, while supposedly remaining one person. In other words, first He is the Father, then He appears as the Son, and afterward He appears as the Holy Spirit. No! This would be a confusion of the persons.

We cannot fashion things in this way, as though nothing truly changes. No. There are three persons. The Father is one person, the Son another, and the Holy Spirit another, since the Son is without beginning together with the Father and coeternal with Him. It is not that the Father becomes the Son. The Father does not become the Son. Saint Cyril then says: “They are one in the dignity of divinity, and one in the dignity of kingship. The Father reigns, and the Son also reigns.” He gives an example here. It is not like Absalom, who “rose up against his father.” We know that Absalom rebelled against his father the king, and King David—barefoot, let me add, barefoot—came down from his palace and, with only a small company...

left the city in order to save himself. Absalom had begun an uprising, a rebellion, and sought to kill his father. As I told you, David did not even have time to put on his shoes before fleeing the city. As they departed, they crossed beyond the Jordan and established there—how shall we put it?—a kingdom outside the borders of David’s kingdom; we might say, a government beyond the borders of the state. Meanwhile, Absalom presented himself as king in Jerusalem. The Son’s kingship, Saint Cyril says, is not like Absalom’s rebellion, in which Absalom rose up and seized the kingdom...

from his father. In that case, the son reigned in the city while the father reigned beyond the Jordan River. But whatever God the Father reigns over, the Son reigns over as well. For God is one, and the persons are three. “They are one because there is no disagreement or division.” There is no disagreement or division between the Father and the Son. “For the Father does not will one thing and the Son another.” Does the Father want one thing and the Son another? Does the Father decide one thing and the Son another? Does the Father think one thing and the Son another? No. “They are one because the works created by Christ are not different from those created by the Father.” It is not that some created works belong to the Father and others to the Son.

“For the creation of all things is one.” Creation is the common work of the Father and the Son. Do you know how this is expressed? The Father creates through the Son in the Holy Spirit. Therefore, whatever is under the authority of the Father is equally under the authority of the Son and of the Holy Spirit. Do you know how we might put this?

Let us say it plainly.

The Father, the Son, and the Holy Spirit have one power, one will, and one divine uncreated energy. We do not have three divine uncreated energies or three wills, but one will, one divine uncreated energy, and one power. But, my dear friends, the time is passing. Please, hold fast to these truths. The devil, that dreadful alchemist who knows very well how to concoct such things, mixes together all these heretical tricks in every age and serves them up anew in every age. Do not imagine that they troubled only some former age and that today...

we are free of them because the Church, through her Ecumenical Councils, safeguarded the truth. Yes, the Church safeguarded the truth when the heresies arose, but these heresies continue to smolder beneath the surface, my dear friends. They are constantly reworked, dressed in new clothing, and offered to our Christians. If our Christians have not been prepared and catechized, they are in danger. This is why I appeal to you: we must have the spirit of discipleship. Under different circumstances, my dear friends, we ought to have a blackboard, notebooks, and pencils. We ought to write these things down and learn them, because only then will they truly become our own.

These truths must become our own because, as I have explained, the enemies of our faith are ready at any moment to serve up these old errors in a new form. We must therefore be ready, as the Apostle Peter says: “Always be ready to give a defense to everyone who asks you for a reason concerning the hope that is in you.” Christianity is our hope; this is our hope—Christianity. We must be ready whenever anyone asks us to give an account, or whenever any false teaching is served up, so that we ourselves may stand firm and also strengthen our brothers and sisters.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, στην ενδεκάτην κατήχηση του Αγίου Κυρίλλου, στην ενδεκάτη παράγραφον, ΙΑ. Όπως αντιλαμβάνεστε, πριν προχωρήσουμε, τόσο στην προηγουμένη κατήχηση όσο και σε αυτή υπάρχουν, από παράγραφο σε παράγραφο, όψεις θαυμαστές, χρήσιμες, σπουδαίες, χριστολογίας. Με έναν ωραίο τρόπο μαθαίνουμε χριστολογία, δηλαδή πάνω σ’ ό,τι αφορά εις τον Ιησού Χριστό. Και αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Και μάλιστα με έναν απλό τρόπο, στα πλαίσια μιας κατηχήσεως. Δηλαδή μιας ποιμαντικής, θα λέγαμε, προσφοράς, όχι πανεπιστημιακής, αλλά ποιμαντικής προσφοράς.

Ο Κύριλλος δεν διδάσκει από καθέδρας, αλλά ασκεί ποιμαντική για να προπαρασκευάσει πιστούς με γνώση του θεμελιώδους δόγματος της πίστεώς μας, του δόγματος της Θεότητας της Αγίας Τριάδος, ώστε να γίνουν πιστοί άνθρωποι, διότι είναι γνωστό ότι είναι τότε η ηρωική εποχή. Παρότι πια οι διωγμοί έχουν περάσει, όμως είναι ακόμα η ηρωική εποχή, που η Εκκλησία από τη μία πόρτα έβαζε κατηχουμένους και από την άλλη πόρτα έβγαζε μάρτυρες. Και αυτό πρέπει να υπάρχει σε κάθε εποχή για την Εκκλησία μας, να βγάζει μάρτυρες και Αγίους, διότι, αν δεν βγάζει μάρτυρες και Αγίους, τότε η παρουσία της είναι περιττή.

Αν, αγαπητοί μας, αυτή τη στιγμή αυτά που λέμε εδώ δεν σας προετοιμάσουν, δεν σας προπαρασκευάσουν να γίνετε μάρτυρες και Άγιοι, δεν είναι ύβρις ούτε εγωιστικό να πούμε ότι πρέπει να γίνουμε Άγιοι. Το λέει ο Θεός. Είναι εντολή. «Άγιοι γίνεσθε, ότι εγώ Άγιός ειμι». Βλέπετε το «γίνεσθε» εδώ, σε σχέση με την απορία την προηγούμενη. Άγιος είσαι; Γίνομαι. Μα δεν είναι εγωιστικό. Μα μου το λέει ο Θεός. Και μάλιστα εντέλλεται ο Θεός: «Άγιοι γίνεσθε, ότι εγώ Άγιός ειμι». Ο σκοπός μας, λοιπόν, είναι, αγαπητοί μου, να γίνουμε Άγιοι. Πρέπει να σωθούμε. Γι’ αυτό ερχόμαστε, για να μάθουμε. Δηλαδή είναι εκεί ένας δρόμος, μία οδός σωτηρίας. Γι’ αυτό θα παρακαλέσω...

Συνειδητοποιούμε ότι μας προσφέρει ο Λόγος του Θεού, όχι, ξαναλέγω, σε μια πανεπιστημιακή προσφορά, αλλά σε μια ποιμαντική προσφορά, παρότι η διατύπωση ίσως έχει κάποιο βάθος. Αλλά το βάθος αυτό όμως δεν είναι κάτι που δημιουργεί ίλιγγο, διότι αυτή είναι η λαϊκή προσφορά, η λαϊκή ποιμαντική προσφορά: να είναι βάθος δυσθεώρητος και ταυτοχρόνως να μην παθαίνει ίλιγγο εκείνος που το βλέπει. Αυτό είναι και το Ευαγγέλιο. Έχει βάθος απύθμενον, αλλά άμα θα πάρει κανείς στα χέρια του το Ευαγγέλιο να το διαβάσει, τότε δεν θα πάθει ίλιγγο, διότι έχει τον τρόπο να το προσφέρει απλά και λαϊκά. Και αυτό έχει πάρα πολύ αξία. Έτσι προχωρούμε, αγαπητοί, στη συνέχεια να ιδούμε...

Αυτές τις χριστολογικές πτυχές, για να στερεωθούμε στην πίστη μας, στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, να μην κλονιζόμεθα, για να μπορούμε σε αυτή την έωλη εποχή μας να σταθούμε και να σωθούμε.

«Εγέννησε τοίνυν αυτόν, ουχ ως η νόησις ανθρώπων, αλλ’ ως οίδεν αυτός μόνος. Ου γαρ το πώς εγέννησεν υπισχνούμεθα, αλλά το ουχ ούτως διαβεβαιούμεθα». Εγέννησε, λοιπόν, αυτόν ο Πατήρ, όχι όπως ακριβώς γεννούν οι άνθρωποι. Δεν πρέπει να το εκλάβουμε όπως ακριβώς εννοούν μια γέννηση οι άνθρωποι. Αλλά όπως εκείνος γνωρίζει, εγέννησε, δηλαδή ο Πατήρ τον Υιόν. Αλλά το πώς εγέννησε το γνωρίζει μόνος του ο Θεός. Γι’ αυτό και αποτελεί ένα μυστήριο η γέννηση του Ιησού Χριστού.

Δεν έχει καμία σχέση με τη γέννηση των όντων που είναι μέσα σε αυτόν τον κτιστό κόσμο και όπου ακριβώς σημειούται το φαινόμενο της γεννήσεως. Συνεπώς, δεν υποσχόμεθα να πούμε το πώς εγέννησε ο Πατήρ, αλλά ότι δεν γέννησε όπως ακριβώς νομίζουν οι πολλοί, δηλαδή κατά τα ανθρώπινα δεδομένα και στοιχεία. «Και ούτε ημείς αγνοούμεν μόνον την εκ Πατρός του Υιού γέννησιν, αλλά και πάσα γεννητή φύσις». Εκδηλοί εν συνεχεία τη φράση: «Η γαρ γη του οικείου κεραμέως και πλάστου την υπόστασιν λέγειν ου δύναται». Εμείς, λέγει, όχι μόνο αγνοούμε...

Εμείς μόνοι αγνοούμε τη γέννηση του Υιού από τον Πατέρα, αλλά και πάσα γεννητή φύσις. Ό,τι γεννιέται αγνοεί πώς γεννήθηκε ο Υιός από τον Πατέρα. Όπως ακριβώς —και εδώ θέλω να προσέξετε ένα ωραίο παράδειγμα, που εγώ θα σας το μεταφέρω σε ένα αντίστοιχο παράδειγμα, και θέλω να το καταλάβετε αυτό— «Η γαρ γη του οικείου κεραμέως και πλάστου την υπόστασιν λέγειν ου δύναται». Ποια είναι αυτή η γη; Ο πηλός. Αυτό εννοεί η γη, ο πηλός. Διότι αυτός ο πηλός που κρατάει στα χέρια του ο κεραμέας και ο πλάστης δεν μπορεί να καταλάβει, η γη, ο πηλός...

Τι είναι ο Κεραμέας;

Θα το μεταφέρω σε ένα άλλο παρεμφερές, που ο μεν πηλός βεβαίως είναι όχι απλώς άλογος, αλλά και άζωος. Εγώ θα μεταφέρω το πράγμα σε ένα ζώο, στη γάτα μας. Η γάτα μας, αγαπητοί μου, ποιοι είμαστε εμείς δεν μπορεί να το ξέρει. Βέβαια μας βλέπει στο σπίτι, βέβαια αναγνωρίζει στο πρόσωπό μας τους κυρίους, θα λέγαμε, του σπιτιού. Αυτό που θα πω έτσι, ότι εμείς είμαστε εκείνοι που την ταΐζουμε τη γάτα μας, την ποτίζουμε, τη χαϊδεύουμε, την περιποιούμεθα, την αγαπούμε, μας αγαπά, τρίβεται στα πόδια μας και ούτω καθεξής. Αυτά η γάτα τα αισθάνεται. Αλλά εμείς τι έχουμε, αυτό που λέγεται λογική, η γάτα δεν το υποπτεύεται.

Είναι δυνατόν να το υποπτευθεί αυτό η γάτα, τι είμαστε εμείς οι άνθρωποι; Ότι εμείς σκεπτόμεθα, ότι εμείς μπορούμε να αναπτύξουμε πολιτισμό. Εμείς θα χτίσουμε ένα σπίτι ή θα βάλουμε συσκευές μέσα, θαυμαστά της νοήσεως κατασκευάσματα. Η γάτα τα απολαμβάνει, θα καθίσει στο καλοριφέρ ή θα καθίσει μπροστά στην τηλεόραση. Δεν υποπτεύεται ότι εμείς τα φτιάξαμε. Τι σημαίνει «τα φτιάξαμε»; Δεν υποπτεύεται τίποτα. Το αντιλαμβάνεστε αυτό το παράδειγμα; Διότι δεν έχει η γάτα νόηση. Τα απολαμβάνει, αλλά δεν καταλαβαίνει. Αυτό συμβαίνει τώρα, αγαπητοί μου, σε διαφορετική διαβάθμιση της νοήσεως του Θεού και του ανθρώπου. Είπα «νοήσεως του Θεού», είναι λάθος. Ο Θεός δεν έχει νόηση. Η νόηση αναφέρεται στον άνθρωπο. Αλλά πώς να το πω!

Ότι άλλη η νόηση του Θεού, άλλη η νόηση του ανθρώπου. Έτσι βλέπουμε τούτο, ότι ο Θεός κατασκευάζει τον κόσμο, λέμε ότι ο Θεός είναι άναρχος, λέμε ότι ο Θεός Πατήρ γεννά τον Υιόν. Αυτά τα πράγματα, επειδή έχουμε μία λογική, κάτι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε περισσότερα να καταλάβουμε.

Όσα... Όπως δεν καταλαβαίνει η γάτα μας, και εμείς το ίδιο. Είναι σαν μια διαβάθμιση αυτά τα πράγματα. Με το παράδειγμα που σας είπα και που το αναφέρει ο Άγιος Κύριλλος, με το παράδειγμα του πηλού όμως, εγώ με το παράδειγμα της γάτας, καταλαβαίνετε το γιατί δεν καταλαβαίνουμε. Είναι η κατασκευή του νου μας. Έχει όρια. Σας το έλεγα και μια άλλη τελευταία φορά. Ευχαριστώ.

Ο ανθρώπινος νους έχει όρια. Υπάρχει μεγάλος εγωισμός στον άνθρωπο να νομίζει ότι ο νους του δεν έχει όρια και ότι εξελίσσεται. Όπως πιστεύουν, πάντα κατά τη θεωρία της εξελίξεως, ότι ο άνθρωπος εξελίσσεται και, αν έφτασε μέχρι εδώ που είναι, αύριο του χρόνου, ύστερα από 500 εκατομμύρια χρόνια, θα είναι, α, θα έχει διαμορφωθεί αλλιώς και κατά το μυαλό του. Αγαπητοί μου, από την πρώτη του εμφάνιση ο άνθρωπος μέχρι σήμερα έχει τον ίδιο νου. Δηλαδή ίδια δομή είναι. Δηλαδή τα ίδια λογικά κατηγορήματα είναι. Άλλο πράγμα αν φτάνω σε μεγάλο ύψος πολιτισμού και άλλο πράγμα αν αυτό το όργανο που έχω γίνεται κάτι διαφορετικό.

Το όργανο που έχω, δηλαδή ο εγκέφαλος είναι το όργανο και ο νους είναι που εδράζει επί του εγκεφάλου, μένει πάντα το ίδιο. Πάντα το ίδιο. Η λογική του ανθρώπου είναι εκ κατασκευής προσαρμοσμένη σε αυτά που υπάρχουν γύρω ως δημιουργήματα. Θα πρέπει να αλλάξει η δομή του σύμπαντος, η δομή των πάντων, όλων των φαινομένων, αν υποτεθεί ότι θα άλλαζε η ανθρωπίνη νόηση. Γιατί αυτά τα τέσσερα κατηγορήματα της διανοίας του ανθρώπου είναι βασισμένα πάνω σε αυτό που λέμε, ό,τι λέμε, σε αυτό που υπάρχει γύρω μας. Λέμε: ένα τριαντάφυλλο είναι ωραίο.

Τι θα πει «είναι ωραίο»; Αυτό μπορούσε να το πει οποιασδήποτε εποχής άνθρωπος. Το τριαντάφυλλο είναι ωραίο, το τριαντάφυλλο μυρίζει ωραία. Αυτά όλα, για να τα πω, πρέπει να προσαρμοστεί η λογική μου με εκείνο το οποίο υπάρχει γύρω μου, απ’ έξω μου. Αν υποτεθεί ότι αλλάζει η λογική μου, θα πρέπει να αλλάξει και το περιβάλλον μου. Ένα παράδειγμα θα σας πω, που είναι πολύ χαρακτηριστικό. Όταν ήρθε κάποτε, το 1963, είχε έρθει ο Χάιζενμπεργκ, ο πολύς Χάιζενμπεργκ, στην Ελλάδα και είχε δώσει, εν στενώ κύκλω, μία διάλεξη.

Η διάλεξη αυτή δημοσιεύτηκε σε ένα περιοδικό και τη διάβασα. Έλεγε το εξής: έχουμε ένα ηλεκτρόνιο, το οποίο βρίσκεται μέσα σε ένα κουτί που είναι χωρισμένο στα δύο. Δηλαδή, θα λέγαμε, έχουμε δύο δωμάτια, δύο διαμερίσματα. Αν το ηλεκτρόνιον είναι στο ένα διαμέρισμα, δεν είναι στο άλλο. Αν είναι στο Α διαμέρισμα, δεν είναι στο Β. Αν είναι στο Β, δεν είναι στο Α. Αυτό είναι λογικότατο, διότι είναι το κατηγόρημα του τρίτου αποκλείσεως του Αριστοτέλους από τη λογική. Ή εδώ θα είμαι ή εκεί θα είμαι. Δεν μπορώ να είμαι ούτε εδώ ούτε εκεί.

Λέει τώρα ο Χάιζενμπεργκ: περιέργως, το ηλεκτρόνιον είναι και στο Α διαμέρισμα και στο Β. Αυτό όμως έρχεται σε αντίθεση με τη λογική μας. Και είπε τότε: ή θα πρέπει να αλλάξουμε δομή λογικής ή θα πρέπει να αλλάξουμε γλώσσα, που να κατανοούμε αυτά τα πράγματα. Αλλά η δομή μας παραμένει αυτή που είναι. Τι θα πρέπει να κάνουμε; Πώς θα καταλάβουμε το φαινόμενο; Εδώ είναι το θέμα. Γι’ αυτό σας εξηγώ και σας λέγω ότι η γάτα μου δεν υποπτεύεται τι θα πει «έχω εγώ λογική». Εγώ ο άνθρωπος δεν υποπτεύομαι πώς σκέφτεται ο Θεός, διότι η δομή μου είναι τέτοια να κινηθώ μέσα στο σύμπαν...

Όπως κινούμαι, και δεν μπορεί να αλλάξει η δομή της λογικής μου. Πρέπει να αλλάξει η δομή του σύμπαντος. Των πάντων πρέπει η δομή να αλλάξει γύρω μου. Έτσι αντιλαμβανόμεθα ότι ο νους του ανθρώπου, όχι ο εγκέφαλος, ο νους τώρα των νοερών όντων, ο νους του ανθρώπου έχει όρια. Έχει όρια και δεν πρέπει να υπεραισιοδοξούμε και να λέμε ότι κάποια μέρα, ξέρεις, και τα λοιπά, το μυαλό μας θα ξεδιπλωθεί αλλιώτικα. Αυτό που είναι πάντοτε, αυτό είναι το ανθρώπινο μυαλό.

Ωραία!

«Ου μόνον δε οι ουρανοί την γέννησιν αγνοούσιν, αλλά και πάσα αγγελική φύσις». Όχι μόνο, λέει, οι ουρανοί αγνοούν τη γέννησιν του Υιού, αλλά και όλοι οι άγγελοι.

«Ει γαρ τις, ει δυνατόν, αναβάς εις πρώτον ουρανόν και των εκεί αγγέλων κατανοήσας την τάξιν, προσελθών ερωτήσειε πώς ο Θεός εγέννησε τον εαυτού Υιόν, ερούσιν ίσως· έχομεν υπέρ ημάς μείζονας, ανωτέρους· εκείνους ερώτησον. Ανάβηθι προς δεύτερον ουρανόν και τρίτον, φθάσον, ει δυνατόν, προς θρόνους και κυριότητας, αρχάς και εξουσίας· καν προς εκείνους δε τις φθάσειεν, όπερ αδύνατον, κακείνοι παραιτήσονται την διήγησιν· ουδέ γαρ οίδασιν». Ας κάνουμε, λέγει, την υπόθεση και ας προχωρήσουμε να συναντήσουμε την πρώτη αγγελική φύση. Είναι γνωστό ότι έχουμε εννέα τάγματα αγγέλων, αυτό που λέει και η Αγία Γραφή. Από εκεί, εξάλλου, είναι παρμένα: άγγελοι, αρχάγγελοι, αρχές, κυριότητες, εξουσίες, θρόνοι κλπ. και λοιπά, δυνάμεις.

Χερουβίμ, Σεραφείμ, είναι εννέα τάγματα. Πηγαίνουμε, λοιπόν, στο πρώτο που συναντούμε και λέμε στο πρώτο αυτό τάγμα των Αγγέλων: «Πέστε μας πώς εγεννήθη ο Υιός του Θεού». «Αγνοούμε. Για να βρείτε πιο πάνω, μήπως οι πιο πάνω από εμάς γνωρίζουν». Πάμε πιο πάνω και εκείνοι θα πουν: «Αγνοούμε». Δηλαδή υπάρχει άγνοια σε ολόκληρη τη γεννητή, ορατή και αόρατον δημιουργία, κτιστή πάντοτε, γύρω από το πώς ο Υιός εγεννήθη από τον Πατέρα. «Και εγώ τεθαύμακα αεί των τολμηρών την φιλοπραγμοσύνην, των διά της νομιζομένης ευλαβείας εις ασέβειαν εκπιπτόντων». Και εγώ, λέγει, έχω θαυμάσει πάντοτε.

Τη φιλοπραγμοσύνη των τολμηρών που, νομίζοντας ότι έχουν μια ευλάβεια, πέφτουν στην ασέβεια. Διότι πράγματι πολλές φορές εκείνοι που θα ήθελαν να δεχθούν μόνο ό,τι καταλαβαίνει το μυαλό τους, ενώ δεν δέχονται ό,τι δεν καταλαβαίνει το μυαλό τους, δηλαδή το σκέλος των μυστηρίων, το απορρίπτουν.

Απορρίπτουν. Αυτοί δεν είναι παρά φιλοπράγμονες και ορθολογιστές. Οι χιλιασταί, επί παραδείγματι, λέγουν: «Δεν υπάρχουν μυστήρια». Μα μυστήριο είναι πάνω απ’ ό,τι αγνοεί κανείς και δεν μπορεί να το κατανοήσει. Αγαπητοί μου, παντού, πάντα μυστήρια υπάρχουν. Όταν λέμε μυστήρια, δεν εννοούμε τα επτά μυστήρια. Ευχαριστώ.

Με ειδική σημασία. Μιλούμε για καθετί που υπάρχει γύρω μας και το αγνοούμε. Αυτός ούτος ο κτιστός κόσμος έχει τόσα μυστήρια που τα αγνοούμε. Αν κανείς λίγο έχει εγγίσει την επιστήμη, λίγο, λίγο, λίγο, και έχει μια γνώση των πραγμάτων, μπορεί να ομολογήσει και να πει ότι πλήθος μυστηρίων υπάρχουν. Και σας έλεγα κάποτε, με ένα παράδειγμα ενός καθηγητού μου φιλολόγου, όταν εγώ ήμουν μαθητής, που έλεγε ότι οι γνώσεις μοιάζουν ως εξής: έχουμε έναν κύκλο —έκανε έναν κύκλο στον πίνακα— και είπε ότι η περιφέρεια του κύκλου εγγίζει το άγνωστο. Όταν είναι μικρός ο κύκλος των γνώσεων, νομίζουμε ότι το άγνωστο είναι λίγο. Όσο όμως οι γνώσεις μας μεγαλώνουν και, συνεπώς, ο κύκλος μεγαλώνει, άρα και η περιφέρεια μεγαλώνει και αυτή και εγγίζει περισσότερο τον χώρο που είναι γύρω της.

Τον χώρο του αγνώστου. Τόσο πιο πολύ καταλαβαίνει ο άνθρωπος ότι τα μυστήρια γίνονται περισσότερα και περισσότερα. Μόνο ο σοφός, συνεπώς, μπορεί να κατανοήσει και να πει ότι μας περιβάλλουν μυστήρια. Αντιθέτως, ο άσοφος άνθρωπος δεν μπορεί να πει ότι υπάρχουν μυστήρια, δηλαδή άγνωστα πράγματα. Και αυτά εις την ορατήν δημιουργία, εις την αόρατον δημιουργία —και η αόρατη δημιουργία είναι οι άγγελοι— και, αν έπρεπε να ανεβούμε στον Δημιουργό, να φιλοπραγμονήσουμε μετά του Δημιουργού, τι θα βγάλουμε από εκεί; Γι’ αυτό προσέξτε: πολλάκις και πολλάκις λέγεται, ο ορθολογισμός είναι το μεγάλο σκουλήκι που τρώει τον άνθρωπο. Φοβηθείτε τον ορθολογισμό.

Μην απορρίψετε ό,τι δεν καταλαβαίνετε. Ποτέ μην το απορρίψετε αυτό. Έλεγε κάποιος ότι μοιάζει η περίπτωση —είναι ένα ανέκδοτο— μοιάζει η περίπτωση με εκείνον που τρώει ένα ψάρι.

τρώμε ένα ψάρι στο πιάτο μας, το ανοίγουμε το ψάρι με το μαχαιροπύρουνο, τρώμε το ψαχνό και βάζουμε το κόκκαλο πλάι. Δεν διανοήθηκε ποτέ κανείς να φάει το κόκκαλο, γιατί θα καθίσει το λαιμό του. Σημαίνει ότι αυτό που τρώγεται φάτο. Αυτό που μπορείς να το γνωρίσεις γνώρισέ το. Εκείνο που δεν μπορείς να το γνωρίσεις βάλ' το στην άκρη.

γιατί βαλείς το κόκκαλο του ψαριού πλάι στη γνώση του Θεού γιατί σκανδελίζεις αδελφέ μου και λες ότι αυτό δεν το καταλαβαίνω και συνεπώς το απορρίπτω, ότι δεν υπάρχει. υπάρχει επειδή δεν το καταλαβαίνεις, δεν είναι τολμηρό, γι' αυτό λέγει και εγώ τε θαύμακα, υπό αεί των τολμηρών κτλ. που λέει ο Άγιος Κύριος Η πέμπη πρώτον, ο τολμηρότατε, τι διαφέρει θρόνος, κυριότητος και τότε πολυπραγμώνει τα κατά Χριστόν Αγγέλων. Ποιας μου λέει πρώτα πρώτα, ο τολμηρότατε άνθρωπε, τι διαφέρει το να τα έχουμε από το άλλο, ο θρόνος δηλαδή η θρόνη, από τις κυριότητες και τότε έλα να μου πεις ποιος είναι ο Χριστός. Πως πολύ πραγμα μωρείς για κάτι που είναι παραπέρα από τους θρόνους και τις κυριότητες, δηλαδή από τις διαφορές των αγγέλων.

δε αυτό το πνεύμα το Άγιον περί της εκπατρός του Υιού γεννήσεως εν τες γραφές ελάλησεν, αλλά ούτε και αυτό το Άγιον πνεύμα για τον Πατέρα πως γέννησε τον Υιόν δεν μίλησε στις γραφές. Τι τίνει η πολυπραγμονής, α μη δε το πνεύμα το Άγιον έγραψε εν τες γραφές. Ότα γεγραμένα μη γινώσκον τα μη γεγραμένα πολυπραγμονής Πολλά ζητήματα εισθύνεται στις Γραφές Το γεγραμένον ου καταλαμβάνουμεν, τι το μη γεγραμένον πολυπραγμανούμεν Αυτάρκεσι μην ιδένε ότι Θεός αγγέλισε Ιόν ένα μόνο Είναι μια ωραία ερωτήση Είναι η εξής Το πνεύμα του Άγιου δεν απεκάλυψε στους πνευματοφόρους συγγραφείς Πώς έγινε αυτή η γέννησης. Το πνεύμα του Άγιον γνωρίζει ήδη ό ,τι ερευνάται και από τα βάθη του Θεού.

αφού το Πνεύμα του Θεού δεν το έγραψε, δεν το κατέγραψε στην Αγία Γραφή, τότε σημαίνει ένα μυστήριο. Τότε και θα μένει πάντα ένα μυστήριο. Και έχει ένα πολύ ωραίο. Αυτά τα γραμμένα λέγει, δεν μπορούμε να τα γνωρίσουμε. Αυτά που είναι ήδη γραμμένα στην Αγία Γραφή, δεν μπορούμε να τα γνωρίσουμε. Πώς πολυπραγμανούμε εκείνα που δεν είναι γραμμένα. Γιατί πολλά ζητήματα υπάρχουν στις Θεές Γραφές, τα οποία βεβαίως πάντοτε παραμένουν άγνωστα. Τι ξέρουμε από την Αγία Γραφή, τι ξέρουμε. Αγαπητοί μου, ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε από την Αγία Γραφή και πάντοτε προσπαθούμε να μάθομαι χωρίς ποτέ να φτάσωμε εις τον πεισμένα γνώσιος των όσων κατέγραψε το Πνεύμα του Θεού. Μας είναι αρκετό.

ξέρουμε ότι ο Θεός εγέννησε Υιών ένα μόνον. Τέλος. Πώς, και τι, κλπ. Δεν ξέρω. Και όπως σας είπα αυτό που λέμε εγέννησε Υιών δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, δηλαδή από την ουσία του Πατρός. Δηλαδή Θεός. Δηλαδή όταν λέγω εγώ ότι είμαι παιδί του πατέρα μου, σημαίνει ότι φέρω τα κύτταρα του πατέρα μου. Διότι από εκεί πήρα. Πήρα τα κύτταρα του πατέρα μου τα οποία έφαγαν, μεγάλωσαν και είμαι εγώ. Αλλά κατ' ουσίαν τι είναι τα κύτταρα του πατέρα μου. Δηλαδή η ουσία του πατέρα μου. Αυτό λοιπόν είναι και εδώ. Όταν λέγει γέννηση εννοεί ότι ο Υιός είναι από την ουσία του Πατρός. Τίποτε άλλο δεν μπορούμε να ξέρουμε.

επεσκυνθείς, ομολογήσε την άγνοιαν, επειδή μεταγγέλων αγνοής. Μην τραπίζεις να πεις ότι δεν ξέρω, γιατί και οι άγγελοι δεν γνωρίζουν. Ο γεννήσας είδε μόνος τον γεννηθέντα και ο εξαυτούγια γεννημένος είδε τον γεννήσαντα. Μόνο αυτός που γέννησε γνωρίζει τον Υιον και μόνο ο Υιός γνωρίζει εκείνον που το γέννησε, τον Πατέρα. Το λέγει ο ίδιος ξέρετε, ο Ιησούς Χριστός αυτό ε Ο γενής σας είδε τι εγέννησε και οι αγραφές δε μαρτυρούσιν ότι Θεός ο Γεννηθής Ότι τι λέγουν οι γραφές, ότι Αυτός είναι Θεός Τις γαρέγνον ανθρώποντα του ανθρώπου ημί το πνεύμα του ανθρώπου το ένα αυτό Ποιος γνωρίζει τι υπάρχει στον άνθρωπο παρά μόνο ο ίδιος ο άνθρωπος ποιος είναι ο ίδιος ούτω δέτα του Θεού δισεγνώ, ημί το Πνεύμα του Θεού ως περγαροπατήρε χει ζωήν εναυτό, ούτω και το Υιό έδρα και ζωήν αιώνιον εναυτό

είναι πάντες τιμώσεις των ιών καθώς τιμώσεις των πατέρων και όσπρο ο πατήρ ους θέλει ζωπή ούτω και ο Υιός ους θέλει ζωπή Αυτά ξέραμε μόνο ότι όπως ο πατήρ έχει ζωή στον εαυτόν του έτσι έδωσε ζωή και στον ιόν του και όπως όλοι τιμούν τον ιόν έτσι τιμούν και τον πατέρα και ο πατήρ εκείνος που θέλει τους δίνει ζωή όπως και ο Υιός εκείνος που θέλει τους δίνει ζωή Ούτε ο γενής σας εζημιώθητη, προσέξτε αυτό, ούτε λυπητή το γεννηθέντη Είδα πολλάκις λέει, εν παρενθέσει, ταύτα, ηρικός, αλλά πολλάκις αυτά ήρηται υπέρ της μόνα ασφαλείας Γνωρίζω λέει, πολλές φορές τα έχω πει, αλλά πρέπει να τα λέω για τη δική σας την ασφάλεια και εγώ θα το έλεγα αγαπητοί μου αφού συμπλέω με τα ιερά κείμενα του Αγίου Κυρίλου ότι κι εγώ σας τα λέω πολλές φορές

τα λέμε ακριβώς για τη δική σας την ασφάλεια. Τι, όταν λέει ο Υιός εγεννήθη δεν έχασε κάτι ο Πατέρας, ούτε ο Υιός υπολείπεται κάτι από ό ,τι ο Πατέρας έχει. Το καταλάβατε αυτό. Ο άνθρωπος για να γεννήσει άνθρωπο χάνει κάτι, χάνει το σπέρμα του. Το σπέρμα του φεύγει από αυτόν για να γίνει ένας άλλος άνθρωπος. Τι σημαίνει αυτό? Σημαίνει αγαπητοί ότι ο άνθρωπος χάνει αλλά ο πατήρ ουδέν έχασεν όταν εγέννησε τον Υιόν. Να λοιπόν ένα άλλο, μια άλλη μυστηριώδης πτυχή. Και είσαι σπίμι, αειδίως εκπατρός διαγεννημένος.

χρόνι διεγεννημένος, αλλά προαιώνων γεννηθεί, ούκ εκπρόκοπης αυξηθείς, αλλά τούτο γεννηθείς οπερευθή μην Θα ήθελα εδώ κάτι να σας πω Ένας είναι λέει ο Υιός, ο οποίος είναι γεννημένος, έχει γεννηθεί από τον Πατέρα, Αϊδίως Αϊδίως τι θα πει Ποιή διαφορά της λέξεως Αϊδίως από το Αιωνίως Αυτό θέλω λίγο να προσέξετε Όταν λέμε αιώνιο ζωή ή ότι ο άνθρωπος θα ζήσει στην αιώνιο βασιλεία του Θεού, θα πει κάτι που είχε αρχή αλλά δεν έχει τέλος. και ο κάθε άνθρωπος έσχε να αρχίνει. Εγώ πριν γεννηθώ δεν υπήρχα, άρχισα να υπάρχω από τη στιγμή που...

Συντελήθη και γεννήθηκα.

είναι πως αφού από κύριτη στιγμή αρχίζω να υπάρχω σημαίνει ότι δεν υπήρχα πρώτα αλλά θα υπάρχω αιωνίως είτε στη Βασιλεία του Θεού είτε στην Κόλαση δηλαδή δεν θα πεθάνω ποτέ θα υπάρχω πάντοτε Τι θα πει λοιπόν το αιωνίως, κάτι που δεν έχει τέλος αλλά ήρθε όμως παρά τα αυτά, αρχίζουμε Ποια λοιπόν η διαφορά μεταξύ του αιωνίως και του αηδίως γράφεται αλφα γιώτα δέλτα γιώτα ωμέγα, αηδίως Αιδίως ή αίδιον, όχι το επίρρημα δηλαδή, θα πει κάτι που δεν έχει τέλος αλλά δεν έχει και αρχή. Ώστε λοιπόν ο ιός δεν είναι...

είναι αιωνίως γεννημένος, αλλά αειδίως. Εμείς είμαθα μέσα στον χώρο του αιωνίου, όχι του αειδίου, γιατί εμπισήκαμε αρχή, αλλά δεν θα έχουμε τέλος. Ενώ ο Υιός του Θεού ούτε τέλος, ούτε αρχή. Αυτή είναι η διαφορά του αειδίως και του αιωνίους. Πιστεύομαι τίνην εις τον Υιόν του Θεού, τον Μονόγενή, τον Εκτουπατρός Γεννηθέντα, Θεών Αληθινών. Μένει τώρα στο σημείο Θεών Αληθινών ο Άγιος Κύριος. Ο γαραλικής Θεός ου γεννά ψευδή καθώς ήρυτε, ου δε σκεψάμενος ύστερον εγέννησαν. Ο αληθινός θεός λέγει δεν γεννάει κάτι το ψεύτικο, κάτι το άλλο, ούτε Ακόμη, εσκέφθηκε ύστερα να γεννήσει. Δηλαδή κάποια στιγμή ο πατήρ είναι μόνος του και σκέπτεται να γεννήσει Ιώνα. Ο πατήρ είναι πάντοτε πατήρ. Δεν υπήρξε, αν μπορούσαμε να πούμε κάπως έτσι, κάποιος ιδιότυπος χρόνος που να λέγαμε ότι ο πατήρ, δηλαδή αυτό το πρώτο πρόσωπο, δεν υπήρξε ο πατήρ. Πατήρ, αλλά πάντοτε πατήρ, διότι ο πατήρ είναι άναρχος, αλλά συνάναρχος είναι και ο ιός. Δεν είχε αρχή ούτε ο ένας ούτε ο άλλος. Και συνεπώς ποτέ δεν υπήρξε ο πατήρ χωρίς να είναι πατήρ. Δηλαδή δεν σκέφτηκε να γεννήσει όπως εμείς σκεφτόμαστε, λέμε θέλουμε να κάνουμε ένα παιδί.

ιδίως εγέννησε και πολύ μάλλον τάχειων των ημετέρων ρημάτων ή νοημάτων εγέννησεν Αλλά γέννησε χωρίς αρχή, χωρίς τέλος, αειδίως Και μάλιστα πολύ γρηγορότερα από ότι εμείς μπορούμε να μιλάμε ή να σκεφτόμαστε Δηλαδή αυτή τη στιγμή έχω στη σκέψη μου κάτι και γεννιόταν ένας λόγος Πολύ γρηγορότερα ούτως είπην γεννάει ο πατήρ των ιών παρότι ο νους μου το λόγο Πατήρ και ιός συμπίπτουν από πλευράς ας το πούμε χρόνου Συμπίπτουν

της Θείας Δυνάμεως άχρονος η γέννησης, καθώς ήρθε πολλάκις, ούτε εκ του μοιόντος εις το είναι των ιών παρήγαγε, ούτε τον μοιόντα εις υιοθεσίαν είγαγε. Ο Υιός δεν είναι εκ του μοιόντος, εμείς είμαστε εκ του μοιόντος, δηλαδή εκ του μη υπάρχοντος, δηλαδή εκ του μηδενός. Μόνο τα κτίσματα και ολόκληρη δημιουργία και οι άγγελοι ακόμη είναι εκ του μιόντος, αλλά ο γιος όμως δεν είναι εκ του μιόντος, εκ του μιυπάρχοντος, αλλά ίδιος ο νοπατήρ αειδίωσε, γέννησε και ανεκφράστωσιόν ένα μόνον, αδελφών κέχοντα. Δεν έχει αδελφό ο Υιός, ένας μονογενής. Γι' αυτό τονίζεται και η θάση μονογενής εις το σύμβολον της πίστεως. Μια από τις απορίες που ερήχθησαν προηγουμένως ήταν και η εξής από την περασμένη φορά.

αυτή η απορία ότι αναφέρει η Αγία Γραφή για τους αδελφούς του Ιησού. Σας απίτησα. Τους αδελφούς του Ιησού, το όνομα Ιησούς είναι η ανθρωπίνη φύσης του Θεού λόγου. Και βεβαίως είχε αδελφούς. Εκεί θα μπορούσε να είχε αδελφούς. Ύστερα, εμάς όλους μας λέγει αδελφούς ο Χριστός Ότι εν εκκλησία λέγει προφητικά Σε ύμνησα Θεέ μου Πατέρα μου εν εκκλησία Δηλαδή εν μέσω αδελφών πολλών Ποιοι είναι αυτοί οι πολλοί αδελφοί Είναι οι πιστοί Εκείνοι οι οποίοι γίνονται αδελφοί του Ιησού Χριστού Με την έννοια ότι πιστεύουν στον Ιησού Χριστό όλοι έχουμε κοινή σάρκα, διότι η φύσης η ανθρωπίνη του Χριστού...

η φύση συνδική μας είναι ότι μεθαπαιδεία του Αδάμ. Ο νέος Αδάμ, ο Ιησούς Χριστός, είναι τέκνον του παλαιού Αδάμ. Αναλαμβάνει τον παλαιόν Αδάμ ως νέος Αδάμ για να αναγεννήσει τους απογόνους του Αδάμ και αυτών τούτων των Αδάμ. Αλλά θα απαντήσω πάλι στην προηγουμένη ερώτηση γιατί τίθεται Καλά αδελφούς, γιατί αναφέρετε ότι η Θεοτόκος είναι ο Παρθένος Ναι όλοι το ξέρετε υπάρχει βέβαια το πρόβλημα αυτό το λεγόμενο πρόβλημα δεν είναι όμως πρόβλημα Το πρόβλημα βρίσκεται μόνο ποιοι ήσαν και που ήσαν και πώς ήσαν Κατά τα άλλα δεν είναι πρόβλημα, διότι εφόσον η μητέρα του Ιησού η Θεοτόκος ή το Παρθένος και πρώτου τόχου και κατά των τόκων και μετά τόκων αναφυσβητήτος

είχε άλλα παιδιά Τότε πόθεν οι αδελφοί, διότι σαφώνες λέγεται μέσα στην Αγία Γραφή όταν οι Εβραίοι είπαν όταν ο Κύριος πήγε στη Ναζαρέτ Πόθεν τούτο η Σοφία, από πού ήρθε σε αυτόν η Σοφία Γράμματα μη με μαθηκός, αφού δεν πήγε σχολείο Αυτός δεν είναι ο Υιός του Τέκτρος, του Ιωσήφου Τέκτρος και της Μαρίας που εμείς ξέρουμε τους αδελφούς και τας αδελφάς, αλλά αγαπητοί μου ή ακόμη στην Αγία Γραφή δεν έχουμε την επιστολή του Αγίου Ιακώβου του άδελφο Θεού, γι' αυτό λέγεται ο αδελφότερος, ή του Ιούδα του άδελφο Θεού, αδελφός του Θεού, δηλαδή του Ιησού Χριστού, απλούστατα ήταν παιδιά του Ιωσήφ. Ουδέποτε η Θεοτόκος έγινε σύζυγος του Ιωσήφ, ουδέποτε

η Αγία Γραφή λέγει ότι, στη Καινή Διαθήκη, ότι ό ,τι επεσυνεύει στους Θεοτόκων, η κοίηση του Ιησού Χριστού, επεσυνεύει πριν συνέλθουν, το λέγει σαφώς η Αγία Γραφή, πριν εις συνελθείν αυτούς, Εβρέ, στην Εγκοιμωσίνη, πριν, η φράση της Αγίας Γραφής είναι, πριν εις συνελθείν αυτούς. Γι' αυτό και παραξενεύτηκε ο Ιωσήφ Αλλά εφόσον όμως και οι προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης μας ομιλούν ότι η Θεοτόκος ήταν, είναι και θα είναι παρθένος προ, κατά και μετά τόκων τότε αναφυσβήτητα η Θεοτόκος δεν είχε άλλα παιδιά Να σας πω μια προφητεία

σας πω, Ιδού η Παρθένος εγκαστρεί έξι και τέξε τελειών, θα μου πείτε, καλά αυτό είναι υπαρθενία πρώτου τόκου, αλλά μετά των τόκων έχουμε καμία προφητεία, βεβαίως έχουμε, είναι εκείνη που πάντα λέγεται σε κάθε θεομητορική εορτή Όταν βλέπει εκείνο το θαυμάσιο όραμα ο Ιωζεκήλ, εκείνη την πόρτα του ναού, την βορεινή Και λέγει, λέγει, αφ' οι άνθρωποι βλέπεις αυτήν την πόρτα, από εδώ θα περάσει ο Θεός Ακούστε, αν καταλαβαίνετε την ανατομία της γυναικώς, την ανατομία της γυναικώς ως προς τη γέννηση τέχνου Ακούστε, από εδώ, από αυτή την πόρτα θα περάσει ο Θεός. Ήταν κλεισμένη αυτή η πόρτα. Την βλέπεις και δεν λέει κλεισμένη αυτή η πόρτα. Καταλαβαίνετε ότι είναι κλεισμένη.

Παρθένος δηλαδή η Θεοτόκος, είναι κλεισμένη λέει η πόρτα, από εδώ θα περάσει ο Θεός και θα μείνει κλεισμένη η πόρτα, δεν θα ανοίξει, θα περάσει και θα είναι κλεισμένη η πόρτα Αυτό λοιπόν θα πει πρώτου τόκου Παρθένος κατά των τόκων ενώ γεννά παραμένει Παρθένος διότι περνάει ο Θεός και είναι και κλεισμένη η πόρτα και μετά τον τόκον διότι και μετά ταύτα λέει θα μείνει και κλεισμένη η πόρτα. Είδου παρακαλώ που είναι εκείνοι που λένε με τόση ευκολία και με τόση προχειρότητα τόσα φλήαρα πράγματα εναντίον του Ιησού Χριστού κλπ. και εναντίον της Θεοτόκου. Συνεπώς αγαπητοί μου τα αδέλφια αυτά δεν είναι αδέλφια του Χριστού με την έννοια ότι γεννήθησαν

την Θεοτόκον αφού βεβαίως προϋποτίθεται ότι μετά ταύτα ο Ιωσήφ έγινε σύζυγος της Θεοτόκου. Αυτά είναι βέβαια πράγματα ξένα στην Αγία Γραφή.

λοιπόν ουκ έχοντα λέει ο Άγιος Κύρος, δεν έχει αδελφών Κατά το ανθρώπινον δεν είχε αδελφών ο Χριστός Κατά νόμων είχε ένα αδελφό Ξέρετε ότι αν εμένα με υιοθετήσει κάποιος ζεύγος ανθρώπων που έχουν παιδιά Από πλευράς γεννήσεως ουσίας δεν είμαι αδελφός αυτών των παιδιών, τους ζεύγους που με υιοθέτησαν Αλλά κατά νόμον είμαι αδελφός. Αφού με υιοθέτησαν αυτοί οι άνθρωποι και έχουν παιδιά, είμαι λοιπόν αδελφός από των παιδιών. Ο Χριστός δεν είχε αδελφούς ούτε κατά το ανθρώπινον, αλλά ήττο αδελφοί κατά το νόμον, όπως και ο Ιωσήφ ή το ανήρ της Θεοτόκου κατά το νόμον.

ουσιαστικό σαν ίρ και άλλο... Νομικός Ανήρ, λέω νομικός διότι συμπλοιώσατε ότι δεν θα ηγείρεται ποτέ δεκτός ο Ιησούς ως παιδί της Μαρίας αν υποτεθεί και θα ηλθοβολεί το μάλιστα, αν υποτεθεί ότι θα παρουσιάζεται έχουν σε αυτή η γυναίκα ένα παιδί χωρίς πατέρα Θα θεωρεί το κλαψίδαμος Ωραία το λέγει μάλιστα και στην ακολουθία των χαιρετισμών. Δεν είναι ο Θεοτόκος κλεψίγαμος, δηλαδή δεν είναι το παιδινόθω, αλλά πώς θα έπρεπε αυτό να γίνει. Έπρεπε νομικά να φέρεται ως πατήρ ο Ιωσήφ και συνεπώς ως σύζυγος της Μαρίας, της Θεοτόκου. Αυτό όμως κατανόμενο. Ούτε λοιπόν ο άνθρωπος έχει αδέλφια ο Ιησούς, αλλά ούτε ως Θεός.

υπάρχουν δηλαδή άλλα αδέλφια του Ιησού, του Λόγου, ένας είναι ο Λόγος, ένας είναι ο Υιός του Θεού Ούτε δύο εισήν αρχές, αλλά κεφαλή του Υιού ο Πατήρ, μία η αρχή Πατήρ γάρ Υιών εγένησε Θεόν αληθινόν Αφού λοιπόν δεν υπάρχουν δύο αρχές, αλλά κεφαλή του Υιού είναι ο Πατήρ, μία είναι η αρχή και έτσι ο γεννηθής είναι Θεός αληθινός. Εμμανουήλ προσαγορευόμενον, ο δε Εμμανουήλ με θυμών ο Θεός ερμηνεύεται. Πώς λέγεται προς προσαγορεύεται, προσαγορεύεται Εμμανουήλ. Είναι προφητικό όνομα που αναφέρει αυτό ο προφήτης Ισαΐας στο 7ο κεφάλαιο στίχος 14. Τι σημαίνει, είναι περίφρασης. Πάρα πολλά ονόματα των Ευρώ είναι περιφραστικά.

θα πει μαζί μας είναι ο Θεός. Παράγραφο 15 Και θέλεις γνώναι ότι Θεός εστίν ο εκπατρός γεννηθής και ύστερον ανθρωπή σας. Θέλεις να μάθεις ότι πρώτα είναι Θεός που εγεννήθηκε από τον Πατέρα και ύστερα ενινθρώπησε, ύστερα ενινθρώπησε. Άκουε του προχήτου λέγοντος Ούτως ο Θεός ημών ου λογιστήσεται έτερος προς αυτόν εξέβρε πάσαν οδόν επιστήμης και έδωκε ναυτίν Ιακώβ το παιδί αυτού και Ισραήλ το υγαπημένο είπε αυτού μετά τούτο επί της γης όφη και της ανθρώπης είναι αισθράφη όπως λέγει αυτό το περίφημο χωρίο, το περιφημότερο χωρίο, το εναργέστατο το καθαρότατο του βαρού

3 ,36 του προφήτου Βαρούχου Αυτός ο Θεός, ούτως ο Θεός ημών, αυτός ο Θεός μας, δεν θα λογαριαστεί ότι είναι άλλος Αυτός ο Θεός μας εξέβρε ο πάσανοδον επιστήμης γνώσεως και την έδωκε εις τον δούλο του τον Ιακώ και αφού την έδωσε στον δούλο τον Ιακώβ, τον Ισραήλ, τον ηγαπημένο του μετά τούτο επιθυμίσω τι υπέροχο ως Θεός ενεργεί, δηλαδή στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός Λόγος, ο Υιός ενεργεί στην Παλαιά Διαθήκη και δίδει ό ,τι δίδει στον λαόν Ισραήλ τον νόμο επί του Συνά και ό ,τι άλλο

Αυτή τη μικρή φρασούλα: «Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη». Διότι όλο αυτό που σας λέγω τώρα είναι γραμμένο στον Βαρούχ. Πρώτα δίδει, λέει, πάσαν επιστήμη και σοφία και γνώση στον Ισραήλ. Μετά τούτο, μετά δηλαδή από αυτό, εφάνηκε στη γη και συνανεστράφη με τους ανθρώπους. Τι θα πει «μετά τούτο»; Μετά από τη θεία του επιφάνεια έρχεται η ανθρώπινη του επιφάνεια. Αυτό θα πει «μετά τούτο». Αγαπητοί μου, κι άλλη μια φορά σας το είχα πει αυτό, θα το ξανακάνω άλλη μία. Θα ήθελα να σας βοηθήσω να αποκτήσουμε μια αναρρύση από τα τετριμμένα που υπάρχουν γύρω μας ή αυτά που δημιούργησαν μέσα μας έναν εθισμό, μια συνήθεια.

Ο Υιός του Θεού, ο Ιησούς Χριστός, κατά τρόπον που όλα πήρανε τη φόρμα της συνήθειας. Λέμε «ο Χριστός εφάνη μες στη γη», το λέμε και αυτό κατά συνήθεια. Για συλλάβετε, βγάλτε τα περιβλήματα αυτά της ποικίλης συνήθειας και προσπαθήστε να συλλάβετε αυτό το χωρίο του Βαρούχ, το «ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη», ότι στη γη παρουσιάστηκε, φανερώθηκε, ὤφθη, του ὁράω, ὁρῶ, ὁράομαι, ὁρῶμαι, ὤφθη, οράθηκε, θεάθηκε, τον είδαν. Με τι; Με τα μάτια τους. Ὤφθη, με τα μάτια τους οι άνθρωποι. Με τι άλλο θα μπορούσαν να δουν οι άνθρωποι; Με τα μάτια τους. Ποια τα μάτια τους; Ποια τα...

σωματικά τους μάτια. Όχι κατά νοητόν τρόπον, αλλά κατ’ αισθητόν τρόπον. Και ότι αυτός ο Θεός συνανεστράφη με τους ανθρώπους. Είναι αδιανόητο. Είναι αδιανόητο. Και όταν θα δούμε παρακάτω που λέει το Σύμβολο της Πίστεως ότι ο Θεός Λόγος είναι ο Δημιουργός, τα πάντα δημιουργεί, ότι αυτός που έκανε τα σύμπαντα είναι αυτός που συνανεστράφη με τους ανθρώπους. Αγαπητοί μου, είναι αδιανόητο πράγμα. Αν κάποτε κανείς το συλλαμβάνει αυτό, τον πιάνει τρόμος, τον πιάνει έκπληξη. Μένει ενεός. Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός; Ποια είναι η αληθινή του, δηλαδή, ταυτότητα;

«Βλέπεις Θεὸν μετὰ τὴν Μωυσέως νομοθεσίαν ἐνανθρωπήσαντα;» ερωτά, λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλλος. Βλέπεις Θεόν να ενανθρωπίζει μετά από τη νομοθεσία του Μωυσέως. Διότι πρώτα Θεός, μετά άνθρωπος. «Δέξαι καὶ δευτέραν μαρτυρίαν τῆς Χριστοῦ θεότητος, τὴν ἀρτίως ἀναγνωσθεῖσαν», αυτή που προ ολίγου διαβάζαμε, πρόσφατα. Πάρε και άλλη μαρτυρία ότι ο Χριστός είναι Θεός. Ακούστε το χωρίον αυτό που είναι από τον 44ο Ψαλμό: «Ὁ θρόνος σου, ὁ Θεός, εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος».

αυτό το ονομαστική, δεν ονομαστική είναι εκκλητική. Πολλές φορές στους Ψαλμούς, ιδίως εκεί, συναντούμε αυτή τη διατύπωση. Το «ὁ Θεός», που μοιάζει ότι είναι ονομαστική, είναι κλητική, σας ξαναλέγω. Μεταφράζουμε: «Ο θρόνος σου, ο Θεέ, εις τον αιώνα του αιώνος», πάντοτε. «Ἵνα γὰρ μὴ διὰ τὴν ἔνσαρκον, τὴν ἐνταῦθα γενομένην παρουσίαν, νομισθῇ μετὰ ταῦτα εἰς προκοπὴν ἐλθεῖν θεότητος», λέγει σαφώς. Για να μη νομιστεί ότι μετά, όταν έγινε άνθρωπος, αφού ήταν Θεός, ότι έγινε κατόπιν προκοπής, δηλαδή όπως ένας άνθρωπος θεούται από πνευματική προκοπή. Δεν—τι θα πει θεούται; Αναγνωρίζεται παιδί του Θεού κατά προκοπήν όμως και όχι κατά φύσιν, λέει. «Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετόχους σου».

«Χριστὸν Θεόν, ὑπὸ Πατρὸς Θεοῦ χριόμενον». Ακούστε το χωρίον, παρακαλώ, αυτό το χωρίο που είναι πάλι από τον ίδιο Ψαλμό 44. «Γι’ αυτό το λόγο», λέγει, «ἔχρισέ σε ὁ Θεός, ὁ Θεός σου, ἔλαιον». Γιατί το λέει δύο φορές, «ὁ Θεός, ὁ Θεός σου»; Το πρώτο είναι κλητική, το δεύτερο είναι ονομαστική. Δηλαδή: «Διὰ τοῦτο σὲ ἔχρισε, ὁ Θεός, ὁ Θεός σου, με λάδι αγαλλιάσεως, παραπάνω από τους μετόχους σου». Ποιοι είναι οι μέτοχοί του; Οι άνθρωποι ή άλλοι. Δηλαδή είσαι Χριστός. Αυτό θα πει χρίω, είσαι Χριστός από το χρίω.

Κάνει Χριστόν. Ποιος; Ο Θεός Πατήρ. Αλλά πώς σε αποκαλεί Θεόν; Δηλαδή ο Πατήρ σε χρίει να γίνεις άνθρωπος. Αλλά είσαι Θεός όμως. Το ξαναλέγω: «Γι’ αυτό σε έχρισε, ο Θεέ, ο Θεός σου, με λάδι αγαλλιάσεως». Ο Θεός Πατήρ χρίει τον Θεόν Υιόν για να γίνει άνθρωπος. Τι να πει κανείς, αγαπητοί, τι να πει κανείς. Αλλά και μία τελευταία, από τη 16η παράγραφο, από τη μέση περίπου, από το στίχο 26.

«Διὰ τὸ κατὰ τὴν θεότητα ἀξίωμα, ἐπειδὴ Θεὸς Θεὸν ἐγέννησεν, ἕν· διὰ τὸ κατὰ τὴν βασιλείαν· οὐ γὰρ ἄλλων βασιλεύει ὁ Πατήρ, ἄλλων δὲ ὁ Υἱός, κατὰ τὸν Ἀβεσσαλὼμ ἀνταίροντα τῷ πατρί· ἀλλ’ ὧν βασιλεύει ὁ Πατήρ, τούτων βασιλεύει καὶ ὁ Υἱός». Ως προς τη Θεότητα, ο Πατήρ και ο Υιός είναι ένα. Ως προς το αξίωμα της Θεότητας, είναι ένα ο Πατήρ και ο Υιός. Λίγο πιο πάνω να σας αναφέρω απλώς μόνο, έχει εκεί μια λέξη: «Μήτε συναλοιφὴν υἱοπατορίαν ἐργασώμεθα».

Υἱοπατορία ή συναλοιφὴ υἱοπατορίας είναι το εξής: Υπήρξαν αιρετικοί οι... στράφηκαν εναντίον του δόγματος της Αγίας Τριάδος για να περισώσουν δήθεν τάχα τον ένα Θεό, διότι τρεις θεοί—συγγνώμη, τρία πρόσωπα—θα σήμαινε τρεις ουσίες, άρα τρεις θεοί. Αυτά όμως είναι φυσικά κατά τη λογική την οποία βεβαίως αναφέρει ο Αριστοτέλης, αλλά είναι μυστήριον όμως. Είναι πέρα από την ανθρώπινη λογική και γι’ αυτό λέγεται μυστήριον. Λοιπόν, η υἱοπατορία θα πει ότι ο Πατήρ εμφανίζεται Υιός σε κάποια άλλη εποχή και σε μια παρακάτω εποχή εμφανίζεται ως Πνεύμα Άγιον, αλλά είναι όμως ένα πρόσωπο. Δηλαδή ότι είναι ο Πατήρ πρώτα, μετά εμφανίζεται Υιός δεύτερο και ύστερα εμφανίζεται Πνεύμα Άγιον τρίτα. Όχι! Κατά συναλοιφήν δηλαδή αυτό το πράγμα...

φτιάχνουμε χωρίς να αλλάζει τίποτε. Όχι. Τρία πρόσωπα σημαίνει. Ο Πατήρ είναι άλλος, ο Υιός είναι άλλος, το Πνεύμα το Άγιον είναι άλλο, αφού ο Υιός είναι συνάναρχος, συναΐδιος δηλαδή με τον Πατέρα, και όχι ότι ο Πατέρας γίνεται Υιός. Δεν γίνεται ο Πατέρας Υιός. Και στη συνέχεια λέγει: «Διὰ τὸ αξίωμα της θεότητος είναι ένα, διὰ τὸ αξίωμα της βασιλείας είναι ένα. Βασιλεύει ο Πατήρ, βασιλεύει και ο Υιός». Έχει ένα παράδειγμα εδώ. Όχι όπως ο Αβεσσαλώμ, «ἀνταίροντα τῷ πατρί». Είναι γνωστό ότι ο Αβεσσαλώμ επανεστάτησε εναντίον του πατέρα του, του βασιλέως, και ο βασιλιάς Δαβίδ, ξυπόλυτος, να το πω και αυτό, ξυπόλυτος, κατέβηκε από το παλάτι του και με λίγη συνοδεία...

βγήκε από την πόλη για να σωθεί. Έγινε δηλαδή ένα κίνημα, μια επανάσταση από τον Αβεσσαλώμ, ο οποίος ζήτησε να φονεύσει τον πατέρα του. Και όπως σας είπα, δεν πρόλαβε ο Δαβίδ να βάλει τα παπούτσια του και έφυγε από την πόλη. Και όπως έφευγαν βέβαια, πέρασαν πέραν του Ιορδάνου, πήγαν εκεί βεβαίως, έκαναν—πώς να τα πούμε τώρα;—έκαναν μια βασιλεία έξω των ορίων της βασιλείας του. Δηλαδή μια κυβέρνηση, ας το πούμε, πέρα από τα όρια του κράτους. Φέρεται δε τώρα ως βασιλιάς ο Αβεσσαλώμ στην Ιερουσαλήμ. Όχι, λέγει, όπως εδώ ανταίρει, σηκώνει και παίρνει τη βασιλεία ο Αβεσσαλώμ...

από τον πατέρα του. Βασιλεύει ο Υιός στην πόλη, βασιλεύει ο πατέρας πέραν του Ιορδάνου ποταμού. Αυτό που βασιλεύει ο Πατήρ στον Θεό, αναφερόμενος, το ίδιο πράγμα βασιλεύει και ο Υιός. Διότι ένας είναι ο Θεός, τρία είναι τα πρόσωπα. «Ἓν διὰ τὸ μηδεμίαν εἶναι διαφωνίαν ἢ διάστασιν». Δεν υπάρχει καμία διαφωνία ή διάσταση ανάμεσα στον Πατέρα και τον Υιόν. «Οὐ γὰρ ἄλλα βουλήματα Πατρός, ἄλλα δὲ Υἱοῦ». Άλλα θέλει ο Πατήρ, άλλα θέλει ο Υιός; Άλλα αποφασίζει ο Πατήρ, άλλα αποφασίζει ο Υιός; Άλλα σκέπτεται ο Πατήρ, άλλα σκέπτεται ο Υιός; Όχι. «Ἓν διὰ τὸ μὴ εἶναι ἄλλα Χριστοῦ δημιουργήματα καὶ ἄλλα Πατρός». Όχι άλλα δημιουργήματα ανήκουν στον Πατέρα και άλλα δημιουργήματα ανήκουν στον Υιόν.

«Μία γὰρ ἡ πάντων δημιουργία», κοινή δημιουργία και του Πατρός και του Υιού. Γι’ αυτό ξέρετε πώς λέγεται η διατύπωση; Ο Πατήρ δημιουργεί, ο Πατήρ διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι. Ό,τι λοιπόν εξουσιάζει ο Πατήρ, το ίδιο εξουσιάζει και ο Υιός, το ίδιο εξουσιάζει και το Πνεύμα το Άγιον. Αυτό ξέρετε πώς θα μπορούσαμε να το πούμε;

Να το πούμε.

Ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα το Άγιον είναι μία δύναμη, μία βούληση, μία ενέργεια. Δεν έχουμε τρεις ενέργειες, δεν έχουμε τρεις βουλήσεις, αλλά μία βούληση, μία ενέργεια, μία δύναμη. Αλλά, αγαπητοί μου, και η ώρα περνά. Σας παρακαλώ, κρατήσατέ τα. Ο διάβολος, αυτός ο τρομερός αλχημιστής, που ξέρει πολύ καλή μαγειρική, αυτά όλα τα τερτίπια, τα αιρετικά, τα μαγειρεύει σε κάθε εποχή και τα σερβίρει σε κάθε εποχή. Μην νομίζετε ότι αυτά απασχόλησαν μια εποχή και σήμερα...

απηλλαγμένοι, γιατί η Εκκλησία διά των Οικουμενικών της Συνόδων κατοχύρωσε την αλήθεια. Ναι, κατοχύρωσε την αλήθεια η Εκκλησία εξ αφορμής των αιρέσεων, αλλά αυτές οι αιρέσεις υποβόσκουν και διαρκώς, αγαπητοί μου, ανασκευάζονται και με καινούριο ένδυμα προσφέρονται στους χριστιανούς μας. Αν οι χριστιανοί μας δεν έχουν προπαρασκευαστεί, δεν έχουν κατηχηθεί, τότε κινδυνεύουν. Γι’ αυτό κάνω έκκληση σε τούτο: να έχουμε πνεύμα μαθητείας. Κάτω από άλλες συνθήκες θα έπρεπε να κάναμε κάτι, αγαπητοί. Να έχουμε μαυροπίνακα, σημειώσεις και μολύβι. Και να γράφουμε και να μαθαίνουμε. Γιατί μόνο τότε θα μας γίνουν κτήμα μας αυτά.

Είναι ανάγκη να γίνουν κτήμα μας, διότι, όπως σας εξήγησα, οι εχθροί της πίστεώς μας είναι έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να σερβίρουν αυτά τα παλιά με καινούργια έκδοση. Γι’ αυτό θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι, όπως λέει ο Απόστολος Πέτρος: «Ἀεὶ πρὸς ἀπολογίαν παντὶ τῷ αἰτοῦντι λόγον περὶ τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος». Ελπίδα είναι ο Χριστιανισμός, αυτή είναι η ελπίδα μας, ο Χριστιανισμός. Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για καθένα που θα ζητήσει λόγο ή θα σερβιριστεί οτιδήποτε, για να μπορούμε και εμείς να σταθούμε, αλλά και τους αδελφούς να στηρίξουμε.