Catecheses of St Cyril 032 | 23-01-1984

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Dear friends, we continue our discussion of the soul, as we study the Fourth Catechetical Lecture of Saint Cyril, who gives us a concise presentation of the fundamental teachings of the faith. Having spoken to us about God, he now speaks to us about man; and the first point concerning man is the human soul. A little later, he will speak to us about the human body. And so he continues: “For you do not sin by birth, nor do you commit fornication by chance, nor, as some foolishly claim, do the configurations of the stars compel you and drive you into wantonness.”

He says that you do not “sin by birth.” What does this mean? The word genesis, “birth” or “coming into being,” comes from the verb meaning “to come into existence.” Thus, when you are created, you do not sin. In other words, you do not come into the world with a personally sinful soul. Was there really a belief that someone could sin at birth? Yes, such a belief existed. It was also found among the Jews—not, of course, in the Old Testament, but in popular traditions, teachings outside the true religious assembly, human traditions rather than the Tradition of God. This belief also existed among the pagans, especially, without question, among those who upheld metempsychosis, the transmigration of souls.

For what meaning could metempsychosis have, except that a soul comes into the world to atone for the sins of its former life? This was an influence from the pagan world upon God’s people, the Israelites, leading them to believe such things. This explains the disciples’ question when the Lord encountered the blind man, the man blind from birth: “Lord, who sinned, this man or his parents?” And the Lord answered, “Neither this man nor his parents.” Do you see? Neither he nor his parents. Do you know how much richness is contained in that simple answer? It tells us that his soul did not come into the world sinful.

They wondered whether he himself had sinned. The Pharisees, following human teachings and commandments, consistently believed that an unborn child could sin during pregnancy. Yes, this is roughly what Freud also believed when he claimed that a child—especially a boy—while nursing at his mother’s breast, is behaving erotically toward her. Have you ever heard such excesses? Such excesses! They also believed that a child born of sinful parents, when receiving his soul, receives along with it a portion of the sins of his father and mother. Now, a person may indeed suffer consequences from the sins of his parents. But that he can inherit their

sins is not correct. What do we mean by a consequence? If my father was a drunkard, I may have an inclination toward wine or even toward criminal behavior. That is a consequence of my father’s sin. But this does not mean that I bear responsibility for my father’s sins, as though I carried his sin in my own soul and had to pay for a sin that had become part of my soul. No. Saint Cyril therefore states clearly: “For you do not sin by birth.” You do not sin through your genesis, through your coming into being, “nor do you commit fornication by chance,” as some people foolishly babble.

The word means to rave—to speak madly and utter foolish things. Some people speak such foolishness when they say that the positions of the stars in the heavens compel them to fall into wanton acts. Let me read the phrase.

“As some foolishly claim, the configurations of the stars...”

What are these “configurations of the stars”? They are the signs of the zodiac—the way they are said to align, the times at which they appear, and the seasons associated with one sign or another: Capricorn, Virgo, Leo, Cancer, and so forth. They ask in which month I was born and under the influence of which sign I live, claiming that these things “compel you and drive you into wantonness,” and so on. Now, pay attention.

Here we truly encounter the idea of chance. Saint Cyril says, “Nor do you commit fornication by chance.” What does it mean to commit fornication “by chance”? It means that you are not master of your own existence, but are governed by fate or chance. We still hear this said today—that

Well...

Let me put it the way it is said in court. The judge asks the accused, “Why did you do this?” And he replies, “Your Honor, it was an evil hour.” What is this “evil hour”? Do you know what it means? It means a moment in time that supposedly exerts an influence upon me against my will. Do you hear what people mean by an evil hour? As they imagine it, the evil hour is

a power acting upon me from outside my will. This is precisely what Saint Cyril means here. If you commit some evil act—whether fornication or anything else—you did not do it because you came under the evil influence of the goddess Fortune, the goddess Fate, or the stars. You did it because you wanted to. Therefore, you bear the full responsibility. My dear friends, there is no fate, no chance, and no influence of the stars. It is tragic for us Christians to turn to the so-called horoscopes published in newspapers and magazines, trying to discover what will happen to us today or which constellation supposedly governs us. It is dreadful! And do not tell me that newspapers publish these things merely to make money. If no one paid attention to such material, would the newspapers publish it? My dear friends, newspapers and journalists always stake their efforts on what people like and on their weaknesses. For the sake of money and profit, they then reinforce those very weaknesses. A vicious circle is created: newspapers exploit human weaknesses and, through the authority people grant them, strengthen those weaknesses further. And so the vicious circle continues. It is truly dreadful. A Christian who consults horoscopes is not a Christian. It is impossible.

Does such a person believe in the providence of God? He does not even believe in the love of God. What does chance mean? It means that somewhere there is a corner or compartment of the universe—I do not know where—in which God does not rule, but some other power does. I ask you: is that not blasphemy? It would mean that God is not omnipresent. Is that not blasphemy? It would mean that God does not govern all things and does not know all things. Is that not blasphemy? Does this not contradict God’s omniscience, omnipotence, and omnipresence? You see, then, what we are really saying. Saint Cyril describes it correctly when he says, “as some foolishly rave”—as some people utter mad things.

Delirious and mythical things.

“Seeking to avoid confessing your own evils, you assign their cause to the innocent stars. Do not, then, pay attention to astrologers. For Holy Scripture says concerning them: ‘Let the astrologers of heaven stand forth and save you,’” and so forth. Isaiah says this in chapter 47, verse 13. “Behold, they shall all be burned like kindling in the fire, and they shall not deliver their own soul from the flame.” Again, this is Isaiah 47:14.

You seek to avoid confessing your own evil deeds, and you assign them to the innocent stars, attributing the cause to them. What extraordinary claims! Have you ever thought about this? How could I possibly blame the stars for the wrong things that I myself do? An ancient saying puts it this way: “Men fashioned the idol of fortune as an excuse for their own lack of judgment.” I remember it because it was once assigned as the subject of a school essay when I was in secondary school. “Men fashioned the idol of fortune as an excuse for their own lack of judgment.” In other words, they fashioned the idol of fortune, the stars, and so forth, because of—thank you—

their own lack of judgment. That is, they unloaded the blame for their wrongdoing onto fortune or the stars. No! This is why he says: do not pay attention to astrologers, for the Scriptures say, “Let the astrologers of heaven now stand forth and save you.” But how can they save you? They themselves are condemned. How, then, can astrologers save you, whatever they may claim? Here I would like to make a brief digression. I have made this point many times, and I will make it again in the future. You may tell me that, nevertheless, some of the things to which people pay attention do come true.

Let us say that some percentage can be explained as coincidence. But what about those cases in which the results appear almost certain—a whole sequence of events matching what was foretold through the stars, a zodiac sign, a horoscope, coffee grounds, cards, palmistry, divination by clouds, and countless other methods? People have even tried to divine things from the keel-shaped breastbone of a chicken, from entrails, or from a lamb’s shoulder blade. There is no end to such things. How do these predictions come true? How are they confirmed? Listen, dear friends. It would be very strange to claim that a lamb could know who will die in our household, or what calamity will or will not occur. Could a chicken possibly have the fate of our household written

beneath its breastbone and upon its bones? Is that possible? How could it happen? Who, then, could place some sign there? The devil. But the devil does not know the future. The devil does not know what will happen even one minute from now. He may know certain things about what is coming, just as we ourselves can know some things that lie ahead. Yet we say, “God willing,” because we do not know what will happen afterward. If I tell you at this moment that someone is coming because I saw him approaching outside, what if he never enters because he suffers a heart attack just as he is about to come in?

How, then, can the devil see something approaching and guarantee that it will happen exactly that way? The devil does not even know what will happen in the next minute. What, then, is the explanation? Listen: God permits a prediction to come true in order to punish those who resort to such means to decipher the future. God permits it as a punishment of delusion, because they have made themselves worthy of being deceived. This interpretation is not my own; it comes from the Old Testament itself. Let us therefore take care not to fall into this. And I will repeat something I have said many times: the matter of dreams. If someone dreams that he will die at a particular time, he must not believe it—he must not believe it. Indeed, if he goes and confesses the dream, its power is broken; it is gone, finished, and nothing will happen. Did you confess it? Then it is over. But if you did not confess it, God may indeed permit you to become ill and die,

to punish you because you believed what you saw. Therefore, today, pay no attention to dreams. When you wake up in the morning, do not try to recall what you saw in your sleep. If, for a few days, we make a habit of not remembering what we dreamed, you may be sure that, as soon as we open our eyes, the whole world of dreams will have vanished.

Dreams are fleeting and will remain so, for dreams have wings: they fly away.

Paragraph nine: “Learn this also: before the soul came into this world, it had committed no sin.” Before the soul entered this world, it had sinned in nothing. This is what we said above. “But having come into the world without sin, we now sin by our own free choice.” This, my dear friends, is the foundation of our guilt and of our whole conduct. We sin by our own free choice. We choose to sin. We are neither acted upon by outside influences, nor has the soul come from somewhere else already sinful—none of that is true. “Do not misunderstand the saying, ‘What I do not will, that I do.’”

“What I do not will, that I do.” Do not appeal to that passage as you have heard it wrongly interpreted. It is from the Apostle Paul, in Romans 7:16: “What I do not will, that I do.” Rather, remember Him who says—and it is God speaking, in the first chapter of Isaiah—“If you are willing and listen to Me, you shall eat the good things of the land; but if you are unwilling and do not listen to Me, the sword shall devour you.”

This means: I choose to listen. It depends upon you, the human person, whether you listen to God or refuse to listen to Him. There is no chance, no fate; no one is directing you. You are free, and by your own free choice you say yes or no to God. That is all. Hence the Kingdom of God, and hence also the punishments of Hell. Bringing the matter down to earthly life, hence also the courts and prisons. Otherwise, someone could say to the judge, “Why are you punishing me, Your Honor, when dark fate cut...” Someone died recently, and they said, “Dark fate cut the thread of your life.” What dark fate? These are things we say! Only Freemasonry teaches such things, which is why they are heard in Masonic eulogies.

Fate! But fate does not exist. Are we to tell the judge, “Fate made me do it,” or “This is my fate,” or “It was written for me”? Off you go to prison, then, and there you can learn whether it was your fate or not.

“Just as you presented your members as slaves to uncleanness and to lawlessness leading to further lawlessness, so now present your members as slaves to righteousness leading to sanctification.” It lies in my own hands whether I remain in sin and surrender my members to sin, or withdraw them from sin and make them instruments of sanctification and righteousness. “And remember Holy Scripture, which says, ‘As they did not see fit to retain God in full knowledge,’ and, ‘What may be known of God is manifest within them,’ and, ‘They closed their eyes.’” Remember also God reproaching them and saying, “Did I not plant you as a fruitful vine?” “I made you,” He says, “a fruitful vine—you, Israel—wholly a true vine. How then have you turned bitter, becoming a vine...”

“...that is foreign to Me?” How were you transformed, how were you altered, how did you change—you, the beautiful vine that I created—so as to become something else, foreign, alien, bitter, and harsh? I made you what you were; how did you become this? What caused it? Your own free choice. All the arguments I have just read to you are from Holy Scripture; I shall not analyze them further. We have mentioned one or two. Paragraph twenty: “The soul is immortal.” And Paul expressed it to us in this way, if you remember—and this is extremely important, so I shall say it once more—the soul is immortal because God makes it immortal. The soul is not immortal by its own essence; it is immortal because God wills it to be so.

Only God is immortal by essence, “who alone possesses immortality.” There is also something very important here, something that would provide a fine answer in our age, when there is so much talk of feminism: “And all the souls of men and women are alike; only the members of the body differ.” There are no female souls and male souls. The only distinction and difference lies in human bodies. We may say, “This body belongs to a man,” or, “This body belongs to a woman.” But their souls are alike; they share the same nature. This is extremely important, my dear friends.

Extremely important. You see, if people, both men and women, understood that their souls share the same nature, they would not rush to speak of feminism. What they are seeking is equality even in bodily constitution. You may say, “No, no, that is not the issue. It concerns other things—rights, this matter, that matter.” But do you know that the rights and all the other things feminism may claim either arise, or ought to arise, from the difference between bodies and not between souls? Do you know this? If we disregard that starting point, how can we establish equality in rights, obligations, and so forth? It is impossible.

It is impossible. The starting point is the difference between the bodies. I have said it before: a man is a man. What else can we say? And a woman is a woman. How can we change these things? They cannot be changed. A man has one set of physical capacities, while a woman has another. They are entirely different. Indeed, biology itself tells us, we might say, that not even a single square centimeter of a man’s skin is identical to a woman’s—not even one. This means that, although both man and woman are human, these differences are nevertheless profound.

They are differences that reveal precisely what we call sex. This is very important. Thus, their physical capacities differ. Since their bodily capacities are different, how can I speak of equal rights and so forth? Where do rights find their counterpart? In obligations. For whenever we speak of rights, we always imply obligations as well.

So we might say that a woman has certain rights. Can she also bear exactly the same obligations? Can we, for example, assign a woman to do everything a man does in a factory, or everything a soldier does in war? How can we do that? If we put a woman in such a position, either she will be unable to perform the task or she will suffer harm. And what will that harm be? It will affect her soul: she will become masculinized. You...

Thank you. A woman can indeed become masculinized and acquire, we might say, a certain psychology. But psychology is one thing and the soul another. Psychology is one thing and the soul another. We can speak of male psychology and female psychology, but not of a male soul or a female soul.

The soul is one and the same in nature. I shall say it once more. What is psychology? Psychology is the science that examines the soul’s behavior. But the soul expresses its behavior through the body, through one’s sex. If, for example, my vocal apparatus were formed so that I spoke like a woman, I would speak like a woman. If the structure of my throat and vocal cords is such that I speak like a man, I will speak like a man. Where, then, does the voice come from? It comes from, and is shaped by, the organ here in my throat. So it is also with the soul...

It expresses itself through the body. The soul’s expression through the body takes the form of behavior. Since bodies differ, that behavior will obviously vary. Psychology, then, is nothing other than the behavior of the soul as expressed through the body. I shall say it once more: the soul is one thing and psychology another. They are different things. Thus, a woman has a different psychology—not a different soul, but a different psychology. When her psychology is no longer feminine but masculine, how would you regard that? I believe that when a woman comes to acquire a masculine psychology, the harm may even be irreparable. Do you hear? It may even be irreparable. Would you want a wife who had a masculine psychology?

Should I explain in greater detail what that means? What more can I say? I shall not analyze it further; I leave it to each person’s judgment. It would be a terrible thing, just as it would be terrible for a man to have a feminine psychology—a feminine psychology. What would that mean? I leave that also to your judgment; you can see it and understand it for yourselves. Yet that, my dear friends, is what we are now trying to bring about. It is terrible. Is it not enough that man and woman have the same kind of soul and equal rights before God? The man will inherit the Kingdom of God, and the woman will inherit the Kingdom of God as well. Christ died for the man, and Christ died for the woman. Christ was raised from the dead for the man, and Christ was raised from the dead for the woman. Are these things not enough to...

...raise both man and woman to a very great height? Why do we seek other things? These other things we seek come from the evil one.

That is why the consequences are harmful, and we shall indeed see harmful consequences as these contrivances of feminism and the like unfold. Therefore, my dear friends, it is extremely important to know that human souls are equal, whether they belong to men or to women. Allow me to make another distinction. Saint Cyril does not mention it, of course, but our age requires us to make it, and I shall emphasize this subject as much as I can, just as other speakers do. Today the question is not only whether there is such a thing as a male human soul or a female human soul. There is another question as well: whether an adult has a soul but a little human being does not. How little? As you know, human life is not a matter of age.

A person’s age certainly does not begin at birth. Birth is simply a point of reference. A person’s actual life begins at conception. During those nine months, while the human being is carried in the mother’s womb, can that person not develop, become ill, or die? You see, then, that the embryo has a complete history within the mother’s womb. It may acquire impairments that will remain throughout the rest of its life after birth. Thus, our birth is a chronological point of reference, but it is not our true beginning. Our beginning is our conception in our mother’s womb. Yet today we have come to say that, until the age of three months, a human being has no soul, and therefore abortion is not murder.

What would you say to that? This is something new, then—a new idea that a human being has no soul at three months. Perhaps, they say, the child has a soul from three months until nine months, but...

Be sure of this: such things are fluid, because they are human notions. After some time, they may very well say that a human being has no soul throughout all nine months in the mother’s womb. There was once a theory—these things began in the time of Haeckel and others like him, who tried to prove that man descended from the ape, and from animals in general—that the human embryo...

...passes through every stage of animal life.

That was the idea. Needless to say, it is outdated—completely outdated. Do you hear? Every stage of animal life, meaning the life of animals. Today we live amid a crude materialism, not so much theoretical as practical. These claims were made in the last century, at the beginning of the century. Today we can reject them scientifically, because they do not stand up. Unfortunately, however, we are living out in practice the consequences of those theories that prevailed in the past, and so we say that abortion is permissible. Deep down, the metaphysical explanation is this: that a human being passes through the stages of an animal.

The child has no soul, they say, and therefore it is not a crime. Consequently, neither the physician, nor the woman, nor her husband who take part in the abortion bears responsibility. There is neither responsibility nor guilt before the law. But what can one say? These are dreadful things. Because man is so easily deceived—and deceived by his own self-interest—the Word of God must always come to the aid of what is right and true, bringing us onto the right path and telling us what is right. So I ask you to understand this: all these things emerge from the dark lair of Satan; it is from such lairs that they arise.

We must always have the Word of God as our guide and as the criterion by which we judge all these things. That is why we need to listen to the Word of God. Saint Cyril will tell us this just a little further on; you will hear it: “There is neither one class of souls that sins by nature and another class of souls that acts righteously by nature. Both arise from free choice, since the hypostasis—the essential constitution—of souls is of one kind and alike in everyone.” There is no category of souls that sins and another category of souls that does not sin but acts righteously.

He says: No, no, there is nothing of the kind. In both cases there is free choice, because the soul is of one kind and its essence is common to all. Good. But do we really ever say that one person belongs to the category of souls that sin, while another belongs to the category of souls that do not sin? Does such a thing exist? Yet this notion lies beneath the surface among our people, my dear friends. It lies beneath the surface whenever we say, “I was born this way.” In other words: “My nature is such that I do what is wrong; I sin.” And someone else says, “My nature is such that I do good.” Such ideas are not right. Can an evil nature not be changed? If not, what is the purpose of formation and upbringing? What is their purpose? If everyone could say, “I was born this way; I belong to the category of people who sin,” then...

...he would be denying the value of formation. Then what purpose do schools serve? What purpose does the work of the Church serve? What purpose does the work of parents serve, if every person were born without any possibility of being influenced by formation from any source? Therefore, let no one believe, “My child is wicked because he was born that way,” or, “I am wicked because I was born that way.” People often give the same answer when we point something out to them. We tell someone, “You are rude,” and he replies, “I was born this way. This is my nature; this is my character.” I have told you what “character” means. Character concerns the soul and is a kind of...

...form impressed upon it. The soul begins like a tablet, a blank slate—or, as philosophy calls it, a tabula rasa, an unwritten page. Yes, precisely. The soul is, so to speak, a tablet, and whatever it learns—every pattern of behavior—is engraved upon it. This is what is called char-ac-ter. Why did I divide the word? To show you that the word “character” comes from the verb “to engrave.” These things are engraved within the soul, and once something has been engraved, it does not easily change. We cannot simply take a sponge and wipe away what we have written. Nor can we simply take a chisel, level the tablet, and begin engraving again.

It is not easy. That is why this good formation must begin from the child’s tenderest age—and that tender age includes the embryonic stage, the time in the womb. Do not forget this. Before the child comes into the world, good foundations must be laid within the mother’s womb. Do not forget it. The mother must live in a healthy condition, both psychologically and physically. If she smokes, the child will be harmed. If she drinks, the child will be harmed. And now I come to psychological matters: if the woman is hot-tempered, envious, or anything else of that kind, the child will be harmed. In other words, these things are impressed upon the child in the womb.

Everything can leave its mark, not only psychologically but physically as well. In this sense, people may say that they were born a certain way. Yes—but does that mean nothing can now be changed? Who told you that these things cannot change? Why, then, did Christ come into the world? Christ came into the world to change things. If they cannot change, what benefit does Christ bring? He might then have formed an elite society, a separate group, and said, “Come, you who were born with noble souls; only you can be saved. As for you who were not born with noble souls, go away; you are incapable of receiving anything.” That would be unjust, as Saint Cyril will tell us a little further on. And then what purpose would Hell and Paradise serve?

Saint Cyril makes a brief digression to encourage his catechumens and justify the length of his teaching. He says: “We have now spoken at length, and much time has already passed; but what could be more important than salvation? Are you unwilling to endure some weariness in order to receive provisions against the heretics? Do you not wish to learn the deviations from the path, lest through ignorance you be swept over a precipice? If the teacher considers it no small gain for you to learn these things, should you who are learning not gladly receive the abundance of what is being said?” Thank you.

When we speak, we notice the reactions of our audience, just as a teacher does in the classroom. We see whether the class or our listeners have grown tired or bored, and whether they show interest. Many times the speaker changes his subject, adjusts it, or recalls the attention of his listeners, and so on. Who knows what reactions Saint Cyril saw among his listeners? Perhaps he saw that they were a little tired, or—more likely—that they thought these matters would not be very useful to them. But he says to them: “Tell me, even if you were to grow tired, do you not think these things concern salvation and are exceedingly important? And tell me also...”

“Would you not like to be equipped to confront the heretics?” Here we see that Saint Cyril was concerned not merely to form souls passively, so that people would learn these things and keep them to themselves, but to form people ready for spiritual battle, capable of confronting heretics. In this same sense, I too would like to say this to you: what you hear should enable you not only to stand firm yourselves, but also, my dear friends, to answer those who utter so much nonsense. You know how much nonsense television speaks—and here I take issue especially with television—and how many people are influenced by it.

From it they are fed all manner of theories about man in general, about his soul and body, about God and creation—so many distorted things. When we find ourselves somewhere and hear people discussing and accepting what they have heard and seen, will we remain silent if we know something? Will we not take up the role of a defender of the faith? We therefore need to learn these things well. They are necessary both for us and for others. I would say that this is the noblest and highest expression of love. What is love? Is it giving someone a hundred drachmas so that he can buy food? That is important—very important—but it is at the lowest level. Someone may say to me, “But that is exactly what Christ said.”

“You clothed Me; you fed Me.” Yes, Christ begins with the most basic things, because you cannot claim that you were unable to give a cup of water or a slice of bread. But what are the highest things, the loftiest and noblest? To feed those who hunger because of ignorance; to give drink to those who seek the truth but do not know where to find it; to clothe those who go about in spiritual nakedness, and so forth. These words are not my own. They belong to Saint Symeon the New Theologian. This is how he speaks on the subject of the Judgment: of clothing, giving drink, and feeding people spiritually. Saint Symeon goes even further when he says:

“Lord, when did we see You?” “Yes,” He says, “I was hungry.”

“You were hungry?” “Yes, yes, I was hungry.” “How?” “I hungered for your salvation, and you left Me hungry because you did not take care to be saved,” and so forth. As you see, then, we truly must take care to help those around us as well. “If those who teach you to learn all these things consider the gain to be no small matter, should you who are learning, you who are being instructed, not gladly receive the abundance of what is being said?” Should you not willingly accept the great amount that you hear?

So they had grown tired because of the amount. Do I perhaps tire you sometimes with the amount as well? My dear friends, he says, you benefit from listening. You benefit, so receive these things. I would add something else: the opportunity is truly rare. Truly, the opportunity is rare. I do not wish to sadden you, but I will tell you this. God, of course, always sends nourishment to His people, yet some seasons are less fruitful and others more fruitful. The opportunity is truly rare. Do you think the Word of God will be heard here, in this place, throughout your whole life? And beyond this? For your whole life? I do not think so.

Will you hear these things again? Perhaps you will; perhaps you will not. So hold on to them; they are useful. Sometimes I too pass too quickly over something I am reading and then tell myself, “Read it again and pay attention. You may need it, and perhaps you will never open these books again.” Let us say I have many books. Will I have time to read them all? Impossible! Only if I live for five hundred years will I manage it. So I have them and must benefit from them. You too must be benefited. The opportunity is truly rare. Let us listen to all these things. At times there is a great deal to hear. Never mind; that is all right. Having concluded this exhortation, Saint Cyril returns to his subject in the final paragraph, the twenty-first, and brings it to an end: “The soul possesses free will.” How great is the soul’s freedom of choice? In other words, it is free...

The soul moves as it sees fit, as it wills. Can we really measure the extent of its freedom?

Saint Cyril gives an example here. I will go even further: “The devil has the power to suggest something, but he has no authority to compel anyone against his free choice.” The devil can suggest evil to you, whisper it to you, put it into your mind. But he has no authority to force you against your free choice. He cannot. Let no one say, “The devil forced me.” Never blame the devil by claiming that he compelled you. If we ourselves do not will it—let us know this, my beloved, let us know it well—he cannot force us.

Perhaps what I have told you before sounds excessive, but I will say it again: never lay the responsibility for anything on the devil. You may say to me, “But the devil is at fault for many things.” If we begin to place the blame on the devil, even when he does bear some blame, do you not think we begin to resemble Eve? “The serpent deceived me.” Is it not better to say, “I am to blame. What devil? What business do I have with the devil? Did he entice me to sin? Very well, perhaps he did, but I willed it and I sinned.” Let us not say, “The devil made me do it.” I willed it—I did. If I had not willed it, the devil could have done nothing to me. Therefore, I willed it. And since I willed it, I bear the guilt. How does acknowledging this help me?

First, it gives me honesty before God and before myself. Then it gives me sound self-examination. And with these two things as a foundation, I can come to metanoia, to repentance. For if I say, “The devil made me do it,” I have no foundation for repentance. I remain in my pride: someone else is at fault, and I shift the blame away from myself. So whether the devil is at fault or not, we must say, “I am to blame.” Remember this; it is useful. “He suggests to you a logismos, an intrusive thought, of fornication. If you will, you accept it; if you do not will, you do not accept it.” He comes and suggests an immoral intrusive thought to you. If you will, you accept it. If you do not will it...

you do not accept it. It is in your hands. “For if you committed fornication by necessity, why did God prepare Gehenna for you?” If you fell into fornication against your will—as we so often say—then why has God prepared the punishment of fiery Gehenna? You know what men say—and this is a great, indeed an immense, distortion of the truth. They say that sexual demands are bound up with human nature itself. My brothers, never say this to yourselves. I will say it once more: sexual demands, sexual urges—to put it more plainly, so that I may be understood, because sometimes I am not—

are bound up with my human nature; they exist because this is simply my nature. First of all, are we not blaspheming God when we say such things? And then, why would God punish me if, on the one hand, He made me so that the sin of fornication was woven into my very nature and existence, while on the other hand He punishes me for it? Could that ever be possible? Could God punish me and tell me, “You shall not commit fornication,” while making me in such a way that I could do nothing else? Tell me, please, could that ever be possible? So let us not say, “That is simply my nature.” Or listen to this other excuse: “I am a man, after all.” You see how often I speak about these matters. I speak of them again and again. Do not tell me you are tired of hearing about immorality. “I am a man, after all...”

so I have to act differently. What does that mean? A woman receives no excuse for immorality; indeed, you are very strict with her and demand that she must never have fallen into immorality. Yet you excuse yourself with the words, “I am a man, after all.”

Can this be right? If you think that, because you are a man, you may carry all these sins on your record, then you leave yourself no room for repentance, my brother. I have told you this before. People come to Holy Confession. They may confess that they ate hedgehog meat and committed a very great sin, yet say nothing at all about moral falls or sins of the flesh. And when you ask them, “Is there anything else?” they answer, “Nothing else.” “Have you perhaps ever fallen into immorality, in this way or that?” Then they admit it. “Yes, but...”

“I am a man.” Look at the distortion! To eat hedgehog meat is considered a sin, but to fall into immorality is not. Do you see the distortion? If you sometimes hear us speaking so forcefully, it is because we hear these things so often, and raising our voice is how we release what has built up within us. Thank you.

That is why we say these things. Yet I believe it is very necessary for you to hear them, because this is how we are corrected. “Or, if you acted righteously by nature and not by free choice, why has God prepared inexpressible crowns for you?” But there is another side to this as well. Suppose that you were righteous by nature...

among other people, and you made no effort to acquire the virtues. What value, then, would there be in the crown of praise and in all the inexpressible and glorious things God has prepared for you in His Kingdom? They would have no value at all. Praise and crowns, my beloved, are given to those who struggle, not to those in whom everything is already present by nature, in a mechanical way. Saint Cyril gives a little example: “The sheep is gentle, yet it has never been crowned for its gentleness.” You see how gentle a sheep is—very gentle, as gentle as a sheep. Yet we have never crowned a sheep merely because it possesses gentleness, “because its gentleness comes not from free choice but belongs to it by nature.”

The animal possesses gentleness not through its own free choice, but by nature. So if we suppose that some people possess virtue by nature, what merit is there in that? There truly are people who, by nature, do not become angry. Let them not boast that they will receive great praise for this. What deserves praise is to be prone to anger and to have cut off that anger. What deserves praise is to be given to sensual pleasure and to have restrained that love of pleasure. What deserves praise is to be quarrelsome and to have cut off that contentiousness, so that you live in good fellowship with others and never quarrel. This has value. This receives the crown. For this, the Kingdom of God is being prepared for you.

Therefore, my beloved, what matters is not what we are now, but what we shall become. I think these things are very clear. Let us struggle; it is worth it. With these words Saint Cyril concludes his discussion of the subject in the section entitled “The Soul.” What is the soul? But allow me to add one thing before we close: the value of the soul is tremendously great.

Tremendously great. The Lord said, “What can a man give in exchange for his soul?” My beloved, the entire universe cannot equal the soul in worth or quality. The soul! We therefore have an immortal soul—not immortal by nature, as we have said, but immortal because God wills our soul to be so. A soul for which...

Christ was crucified upon the Cross. God became man and came to save me. We are of immense worth. At some point, then, we must understand this value of our soul. We must realize that it is a treasure, that this treasure is beyond price, and that priceless treasures are watched over, guarded, and, if you will, increased. But treasures also attract thieves and envious eyes. That is why we must keep watch over our treasures. Whose are the envious eyes? Those of the demons and of wicked people. They see us progressing in the spiritual life and try to trip us, placing obstacles before us so that we fall.

Who are the thieves? Again, they are the demons, who try to steal our chastity, our purity, our zeal in the spiritual struggle, and our faith. They seek to steal all these things from us and strip the soul bare, so that it becomes fit only to be cast into eternal Hell. Therefore, “Stand upright upon the walls of the heart,” as a line of poetry says. Stand upright upon the walls, because, as Jeremiah says, “Death entered through the windows.” What are the windows? The senses. And where did death enter? Into the soul. “Guard your heart with all vigilance,” and Holy Scripture says, “Take heed to yourself and guard your soul diligently.” Take heed to yourself, and guard your soul with the greatest care.

Συνεχίζουμε, αγαπητοί, το θέμα περί της ψυχής, βρισκόμενοι στην τετάρτη κατήχηση του Αγίου Κυρίλλου, που μας κάνει μία περιληπτική έκθεση βασικών θέσεων της πίστεως. Αφού, βέβαια, μας ομίλησε περί του Θεού, τώρα μας ομιλεί περί του ανθρώπου, και το πρώτο σημείο περί του ανθρώπου είναι η ανθρωπίνη ψυχή. Θα μας μιλήσει λίγο πιο κάτω για το ανθρώπινο σώμα. Έτσι συνεχίζει και λέγει: «Οὐ γὰρ κατὰ γένεσιν ἁμαρτάνεις, οὔτε κατὰ τύχην πορνεύεις, οὔτε, καθὼς ληροῦσί τινες, αἱ τῶν ἄστρων πλοκαὶ πρὸς ἀσέλγειάν σε προτρέπεσθαι ἀναγκάζουσιν».

«Ἁμαρτάνεις», λέγει, «κατὰ γένεσιν». Τι σημαίνει αυτό; Το «γένεσις» γράφεται με ένα νι, από το «γίγνομαι», που θα πει: όταν δημιουργείσαι, δεν αμαρτάνεις. Δηλαδή δεν έρχεσαι στον κόσμο με αμαρτωλή ψυχή. Υπάρχει άποψη ότι κανείς μπορεί να αμαρτάνει όταν γεννιέται; Ναι, υπήρχε αυτή η αντίληψη. Υπήρχε και εις τους Εβραίους, όχι βεβαίως στην Παλαιά Διαθήκη· στις παραδόσεις του λαού, όλα αυτά τα οποία είναι παρασυναγωγικά, σαν παραδόσεις ανθρώπινες, όχι βεβαίως η παράδοση του Θεού. Και υπήρχε και εις τους ειδωλολάτρες αυτή η άποψη. Μάλιστα, εκείνοι οι οποίοι υπεστήριζαν τη μεταμψύχωση, αναμφισβήτητα.

Ριότιτ! Τι έννοια θα είχε η μεταμψύχωση, παρά ότι μία ψυχή έρχεται στον κόσμο να εξιλεωθεί από τις αμαρτίες του παρελθόντος της; Ήταν, λοιπόν, μια επίδραση του εθνικού κόσμου προς τον λαό του Θεού, τους Ισραηλίτες, να πιστεύουν αυτό. Γι’ αυτό και η ερώτηση των μαθητών, όταν ο Κύριος συνήντησε εκείνον τον τυφλό, τον εκ γενετής τυφλό: «Κύριε, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του;» Και ο Κύριος είπε: «Ούτε αυτός ούτε οι γονείς του». Βλέπετε; Ούτε αυτός ούτε οι γονείς του. Ξέρετε πόσος πλούτος υπάρχει σε αυτή την απλή απάντηση; Ότι η ψυχή του δεν ήρθε αμαρτωλή στον κόσμο.

Ο ίδιος αμαρτάνοντας. Πίστευαν οι Φαρισαίοι πάντοτε, από τις διδασκαλίες και τα εντάλματα των ανθρώπων, ότι κατά τη διάρκεια της κυήσεως το έμβρυο αμαρτάνει. Ναι, ό,τι πιστεύει πάνω κάτω και ο Φρόιντ, ο οποίος λέγει ότι το παιδί, όταν το αγόρι ιδίως, όταν θηλάζει τη μητέρα του, ερωτοτροπεί με τη μητέρα του. Ακούσατε υπερβολές; Ακούσατε υπερβολές; Και ότι μπορεί να έρχεται από γονείς αμαρτωλούς, που όταν παίρνει την ψυχή του, παίρνει ένα κομμάτι αμαρτιών από τον πατέρα του και τη μάνα του. Ότι ο άνθρωπος μπορεί να πάρει επιπτώσεις των αμαρτιών των γονέων του, αυτό ναι. Ότι μπορεί όμως να πάρει τις

αμαρτίες των γονέων του, αυτό δεν είναι σωστό. Τι θα πει επίπτωση; Εάν ο πατέρας μου ήταν μπεκρής, μέθυσος άνθρωπος, εγώ μπορεί να έχω τη ροπή προς το κρασί ή προς την εγκληματικότητα. Αυτό είναι μια επίπτωση του ότι ο πατέρας μου αμάρτανε. Όχι όμως ότι μπορώ να φέρω ευθύνη για τις αμαρτίες του πατέρα μου, με την έννοια ότι και εγώ στην ψυχή μου φέρω αμαρτία και έχω να πληρώσω για αμαρτία που είναι και στη δική μου την ψυχή. Όχι. Λοιπόν, σαφώς λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλλος ότι «οὐ γὰρ κατὰ γένεσιν ἁμαρτάνεις». Δεν αμαρτάνεις κατά γένεσιν, κατά τη δημιουργία σου, «οὔτε κατὰ τύχην πορνεύεις», όπως μερικοί λένε, ληρούν, λόγια.

Θα πει παραληρώ, δηλαδή λέω τρελά λόγια. Τρελά. Ούτε, μερικοί λένε τρελά λόγια, ότι αναγκάζονται να πέφτουν στις ασέλγειες από τις θέσεις των αστέρων στον ουρανό. Θα διαβάσω τη φράση.

λυρούσε την έσαι των άσπρων πλοκέ

Τι είναι αυτή η πλοκή των άστρων; «Αἱ πλοκαί» είναι τα ζώδια, τα ζώδια· πώς συμπίπτουν, πότε, ποια εποχή έρχεται το ζώδιο, το α, το β, και ο λόγος του Αιγόκερω, της Παρθένου, του Λέοντος κ.λπ., κ.λπ., του Καρκίνου κ.λπ. Ποιο μήνα γεννήθηκα και κάτω από την επίδραση τίνος ζωδίου βρίσκομαι, «πρὸς ἀσέλγειάν σε προτρέπεσθαι ἀναγκάζουσιν» κ.λπ. Λοιπόν, προσέξτε.

Έχουμε την περίπτωση πράγματι της τύχης. «Κατὰ τύχην», λέει, «οὔτε κατὰ τύχην πορνεύεις». Τι θα πει αυτό, «κατὰ τύχην πορνεύεις»; Ότι δεν είσαι κύριος της υπάρξεώς σου, αλλά είσαι κάτω από τη διακυβέρνηση της μοίρας, της τύχης. Είναι αυτό που ακούμε και σήμερα, το ακούμε να λέγεται αυτό, ότι

Εεε...

Μάλιστα, να το πω όπως λέγεται στα δικαστήρια. Λέγει ο δικαστής τον κατηγορούμενο: «Γιατί το έκανες αυτό;» «Κύριε Πρόεδρε», λέει, «η κακιά ώρα ήταν αυτή». Τι είναι αυτή η κακιά ώρα; Ξέρετε τι είναι αυτή η κακιά ώρα; Η κακιά ώρα θα πει κάποιος χρόνος που επιδρά επάνω μου παρά τη θέλησή μου. Ακούσατε, σας παρακαλώ, τι είναι η κακή ώρα; Η κακή ώρα είναι, όπως πιστεύουν οι άνθρωποι,

επάνω μου μία δύναμη, η οποία είναι έξω από τη θέλησή μου. Ακριβώς αυτό θέλει να πει εδώ ο Άγιος Κύριλλος. Αν κάνεις ένα κακό πράγμα, πορνεία, οτιδήποτε, δεν το έκανες γιατί εδέχτηκες την κακήν επίδραση της θεάς Τύχης, της θεάς Μοίρας ή της επιδράσεως των αστέρων. Το έκανες γιατί το ήθελες. Γι’ αυτό και έχεις ολόκληρη την ευθύνη. Αγαπητοί μου, δεν υπάρχει μοίρα, δεν υπάρχει τύχη, δεν υπάρχει επίδραση των αστέρων. Είναι δε τραγικό για μας τους Χριστιανούς να ανατρέχουμε στα λεγόμενα ωροσκόπια, που δημοσιεύουν οι εφημερίδες και τα περιοδικά, για να αναζητήσουμε σήμερα τι θα μας γίνει, κάτω από την επίδραση τίνος αστερισμού βρισκόμαστε. Φοβερό! Και μη μου πείτε ότι αυτό το κάνουν οι εφημερίδες για να κερδίζουν χρήματα. Εάν δεν πρόσεχε κανείς αυτά που θα δημοσίευαν οι εφημερίδες, θα τα έβαζαν οι εφημερίδες αυτά; Αγαπητοί μου, οι εφημερίδες, οι δημοσιογράφοι, πάντοτε ποντάρουν στο γεγονός τι αρέσει στους ανθρώπους, ποιες είναι οι αδυναμίες, και ενισχύουν αυτές τις αδυναμίες των ανθρώπων, χάριν χρημάτων, χάριν κέρδους. Και γίνεται τώρα ένας φαύλος κύκλος. Οι εφημερίδες ποντάρουν επάνω στις αδυναμίες των ανθρώπων και ενισχύουν, με το κύρος το οποίο προσφέρουν, τις αδυναμίες των ανθρώπων. Και γίνεται ένας φαύλος κύκλος. Είναι πάρα πολύ φοβερό. Χριστιανός που κοιτάζει ωροσκόπιο δεν είναι Χριστιανός. Δεν είναι δυνατόν.

Στην πρόνοια του Θεού πιστεύει; Ούτε στην αγάπη του Θεού πιστεύει. Τι σημαίνει τύχη; Σημαίνει ότι υπάρχει μια γωνιά του σύμπαντος, ένα διαμέρισμα του σύμπαντος, κάπου που δεν ξέρω, που εκεί δεν κυβερνά ο Θεός, αλλά κυβερνά μια άλλη δύναμη. Σας ερωτώ: είναι βλασφημία αυτό; Άρα δεν είναι πανταχού παρών ο Θεός. Δεν είναι βλασφημία αυτό; Άρα ο Θεός δεν κυβερνάει τα πάντα, δεν ξέρει τα πάντα. Δεν είναι βλασφημία αυτό; Δεν αντιτίθεται στην πανγνωσία, παντοδυναμία και απανταχού παρουσία του Θεού; Βλέπετε, λοιπόν, τι πράγματι λέμε. Σωστά δίνει τον χαρακτηρισμό ο Άγιος Κύριλλος όταν λέγει: «καθὼς ληροῦσί τινες», όπως μερικοί λένε τρελά πράγματα.

Παραληρήματα και μυθώδη πράγματα.

θεύγον ομολογήσετα σε αυτού κακά της αναιτής άστρης προς γράφη στην αιτίαν Μη μη πρόσεχε, μη μη πρόσεχε λοιπόν αστρολόγης Περιγαρτούτον λέγει η Θεία Γραφή Στήτωσαν και σωσάτωσάν σε οι αστρολόγοι του Ουρανού Και εξής, αυτά τα λέγει ο Ισαΐας 47 ,13 Ιδού πάντες ως φρύγανων επιπυρεί κατακαθίσονται και ουμή εξέλονται την ψυχήν αυτών εκφλογός. Πάλι ο Ισαΐας 47 ,14

Αποφεύγεις να ομολογήσεις τα δικά σου κακά στα αναίτια αστέρια και να προσγράφεις σε αυτά, να αποδίδεις σε αυτά την αιτία. Αλήθεια πράγματα! Το σκεφτήκατε αυτό; Είναι δυνατόν ποτέ εκείνα τα στραβά που εγώ κάνω να τα αποδίδω στα αστέρια; Ένα αρχαίο ρητό έλεγε το εξής: «Ἄνθρωποι τύχης εἴδωλον ἐπλάσαντο, ἰδίας ἀβουλίας χάριν». Το θυμούμαι γιατί είχε κάποτε τεθεί τίτλος εκθέσεως στο σχολείο, όταν πήγαινα στο γυμνάσιο. «Ἄνθρωποι τύχης εἴδωλον ἐπλάσαντο, ἰδίας ἀβουλίας χάριν». Δηλαδή έπλασαν το είδωλον της τύχης, των αστέρων κ.λπ. Ευχαριστώ.

της δικής των της αβουλίας. Δηλαδή τα στραβά τους τα ξεφόρτωναν επάνω στην τύχη ή στα αστέρια. Όχι! Γι’ αυτό λέγει: μην προσέχεις τους αστρολόγους, διότι λέγει η Γραφή: «Ας σταθούν τώρα να σε σώσουν οι αστρολόγοι του ουρανού». Λοιπόν, πώς να σε σώσουν; Αυτοί είναι καταδικασμένοι. Πώς, λοιπόν, θα σε σώσουν οι αστρολόγοι, που θα πουν ό,τι θα πουν; Εδώ να κάνω μία μικρή παρένθεση. Είναι μία παρένθεση που πολλάκις την έχω κάνει και θα την κάνω και εις το μέλλον. Αν μου πείτε ότι, παρά ταύτα, επαληθεύονται εκείνα τα οποία μπορούμε να προσέχουμε.

Ας πούμε ότι υπάρχει και ένα ποσοστό συμπτώσεων, ας το πούμε έτσι. Όταν όμως έχουμε μια... βεβαιότητα, θα λέγαμε, στα αποτελέσματα, δηλαδή μια σειρά περιστατικών που να ταιριάζει με εκείνο το οποίο προβλέφθηκε στα αστέρια, στο ζώδιο, στο ωροσκόπιο, στο φλιτζάνι του καφέ, τα χαρτιά, τη χειρομαντεία, τη νεφελοδιοκτική και άλλα πολλά κ.λπ. και λοιπά, εδώ πέρα στην καρίνα του καραβιού, όπως λέγεται, της κότας, στα σπλάχνα, όχι, στην ωμοπλάτη του αρνιού, και τέλος δεν υπάρχει σε όλα αυτά τα πράγματα. Πώς επαληθεύουν αυτά; Πώς επαληθεύουν; Λοιπόν, ακούστε, αγαπητοί. Θα ήταν πολύ περίεργο να λέγαμε ότι το αρνί μπορούσε να ξέρει ποιος θα πεθάνει στο σπίτι μας ή όχι, τι δυστυχία θα συμβεί ή όχι. Είναι δυνατόν ποτέ η κότα να έχει γραμμένη τη μοίρα του σπιτιού μας

στην καρίνα της από κάτω και στο κόκαλό της; Είναι δυνατόν; Πώς; Ποιος μπορεί, λοιπόν, κάτι να σημειώνει εκεί; Ο διάβολος. Μα ο διάβολος δεν ξέρει το μέλλον. Ο διάβολος δεν ξέρει ύστερα από ένα λεπτό τι θα συμβεί. Μπορεί μερικά πράγματα να τα γνωρίζει, όπως και εμείς που γνωρίζουμε ως μέλλον. Αλλά λέμε: πρώτα ο Θεός. Δεν ξέρουμε όμως παρακάτω. Αν σας πω αυτή τη στιγμή ότι κάποιος έρχεται,

είδα απ’ έξω να έρχεται, κι αν αυτός τελικά δεν μπει μέσα διότι έπαθε συγκοπή καρδιάς την ώρα που πήγε να μπει; Πώς, λοιπόν, ο διάβολος μπορεί να ξέρει αυτό το οποίο βλέπει να έρχεται και να το βεβαιώσει ότι έτσι θα συμβεί; Δεν ξέρει ο διάβολος ούτε τι θα γίνει το επόμενο λεπτό. Τότε; Ε, λοιπόν, τότε, ακούσατε: επιτρέπει ο Θεός να επαληθεύσει, για να τιμωρήσει εκείνους οι οποίοι καταφεύγουν σε αυτά τα μέσα να αποκρυπτογραφήσουν το μέλλον. Ο Θεός επιτρέπει ως τιμωρία πλάνης, γιατί αξίζει σε αυτούς να πλανηθούν. Η ερμηνεία δεν είναι δική μου, είναι της ιδίας της Παλαιάς Διαθήκης. Γι’ αυτό ας προσέξουμε μήπως θα έρθουμε εκεί. Και κάτι που πολλάκις το έχω πει, θα το ξαναπώ. Το θέμα των ονείρων. Αν κάποιος δει ότι είδε στο όνειρό του ότι τότε θα πεθάνει, μην το πιστέψει, μην το πιστέψει. Εάν πάει μάλιστα και το εξομολογηθεί, το όνειρο διαλύθηκε, πάει, τέλειωσε, τίποτα, δεν θα συμβεί τίποτα. Το εξομολογήθηκες; Τέλειωσε. Δεν το εξομολογήθηκες; Θα επιτρέψει ο Θεός πράγματι να αρρωστήσεις και να πεθάνεις,

να σε τιμωρήσει επειδή επίστεψες σε αυτό που είδες. Γι’ αυτό, σήμερα, μην προσέχετε τα όνειρα. Το πρωί, άμα ξυπνάτε, μην ψάχνετε να δείτε τι είδατε στον ύπνο σας. Αν λίγες μέρες συνηθίσουμε να μη θυμόμαστε εκείνα τα οποία είδαμε, να είστε σίγουροι, μόλις ανοίγουμε τα μάτια μας θα έχει φύγει όλος ο κόσμος των ονείρων.

Όνειρα που είναι και θα είναι πτερόεντα, όπως είναι και πτερόεντα τα όνειρα· έχουν φτερά και φεύγουν.

Ενάτη παράγραφος. «Μάνθανε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι πρὶν παραγενέσθαι εἰς τόνδε τὸν κόσμον ἡ ψυχὴ οὐδὲν ἥμαρτε». Πριν βρεθεί σε αυτόν τον κόσμο η ψυχή, σε τίποτα δεν έχει αμαρτήσει. Είναι εκείνο που έχουμε πιο πάνω. «Ἀλλ’ ἐλθόντες ἀναμάρτητοι, νῦν ἐκ προαιρέσεως ἁμαρτάνομεν». Αυτό είναι, αγαπητοί μου, το θεμέλιο της ενοχής μας και της όλης μας συμπεριφοράς. Αμαρτάνουμε με την ίδια μας την προαίρεση. Θέλουμε να αμαρτάνουμε. Ούτε επιδράσεις δεχόμεθα ούτε η ψυχή ήρθε από κάπου αμαρτωλή, τίποτα απ’ όλα αυτά. «Μὴ κακῶς τὸ “ὃ οὐ θέλω, τοῦτο ποιῶ” ἀκούσῃς ἐξηγουμένου».

«Ὃ δὲ οὐ θέλω, τοῦτο ποιῶ». «Ἀλλὰ μέμνησο τοῦ λέγοντος· ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε· ἐὰν δὲ μὴ θέλητε μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται». Μη μου λες εκείνο που κακώς ακούεις να εξηγούν. Του Αποστόλου Παύλου είναι. Είναι από την προς Ρωμαίους, 7,16: «Εκείνο που δεν θέλω, τούτο πράττω». Αλλά μάλλον να θυμάσαι εκείνον που λέγει· είναι ο Θεός. Είναι στο πρώτο κεφάλαιο του Ησαΐου. «Εάν θελήσετε και με ακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν δεν θελήσετε να με ακούσετε, τότε θα σας φάει μαχαίρι».

Θα πει: θέλω να ακούσω... Από εσένα τον άνθρωπο εξαρτάται να ακούσεις ή να μην ακούσεις τον Θεό. Δεν υπάρχει τύχη, δεν υπάρχει μοίρα, δεν σε κατευθύνει κανείς. Είσαι ελεύθερος και με την ίδια σου την προαίρεση λες στον Θεό το ναι ή το όχι. Αυτό είναι όλο. Εξού και η βασιλεία του Θεού, εξού και οι κολάσεις. Εξού, να το πάρω και επί της γης, εξού και τα δικαστήρια, εξού και οι φυλακές. Διότι θα μπορούσε να πει κανένας στον δικαστή: «Γιατί, κύριε δικαστά, με τιμωρείς, τη στιγμή που μαύρη μοίρα έκοψε...» Κάποιος πέθανε τελευταία: «Μαύρη μοίρα», λέγει, «έκοψε το νήμα της ζωής σου». Ποια μαύρη μοίρα; Τα λέμε! Αυτά τα διδάσκει μόνο ο μασονισμός, γι' αυτό και λέγονται ως μασονικά εγκώμια.

Μοίρα! Αλλά δεν υπάρχει μοίρα. Για να πούμε στον δικαστή: «Η μοίρα με έβαλε και το έκανα αυτό» ή «η μοίρα μου είναι» ή «το γραφτό μου είναι». Τρέχα τώρα στο φρέσκο και να μάθεις εκεί αν είναι η μοίρα σου ή δεν είναι η μοίρα σου.

Ώσπερ παρεστήσατε τα μέλη υμών δούλα τη ακαθαρσία και τη ανομία εις την ανομίαν, ούτω νυν παραστήσατε τα μέλη υμών δούλα τη δικαιοσύνη εις αγιασμόν. Στο χέρι μου είναι να μένω στην αμαρτία και να καθιστώ τα μέλη μου στην αμαρτία ή να πάρω τα μέλη μου από την αμαρτία και να τα καταστήσω μέλη αγιασμού και δικαιοσύνης. Και μέμνησο της Γραφής λεγούσης, να θυμάσαι τη Γραφή που λέγει: «Καθώς ουκ εδοκίμασαν τον Θεόν έχειν εν επιγνώσει» και ότι «το γνωστόν του Θεού φανερόν εστιν εν αυτοίς» και ότι «τους οφθαλμούς αυτών εκάμμυσαν», και του Θεού πάλιν εγκαλούντος και λέγοντος: «Εγώ δεν εφύτευσά σε άμπελον καρποφόρον;» Εγώ σε έκανα, λέει, καρποφόρον άμπελον, εσένα τον Ισραήλ, «πάσαν αληθινήν άμπελον. Πώς εστράφης εις πικρίαν, η άμπελος...»

«...η αλλοτρία;» Πώς μετετράπης, πώς μετεβλήθης, πώς αλλάχτηκες, εσύ η ωραία άμπελος που εγώ δημιούργησα, να γίνεις άλλο πράγμα, ξένη, αλλοτρία, πικρή, στρυφή, άλλο πράγμα; Εγώ σε έκανα αυτό, εσύ πώς έγινες; Τι είναι εκείνο; Η προαίρεσή σου. Όλα αυτά που σας διάβασα είναι από την Αγία Γραφή επιχειρήματα, δεν τα αναλύω πιο πολύ. Λοιπόν, είπαμε ένα-δυο. Εικοστή παράγραφος. «Αθάνατος εστιν η ψυχή» και ο Παύλος μας το είπε ως εξής, αν το ενθυμείσθε — είναι πάρα πολύ σπουδαίο, θα το πω άλλη μια φορά — αθάνατον διά τον απαθανατίζοντα Θεόν. Δεν είναι κατ' ουσίαν αθάνατος η ψυχή, αλλά διότι ο Θεός θέλει η ψυχή να είναι αθάνατη.

Ουσία αθάνατος είναι μόνος ο Θεός, «ο μόνος έχων αθανασίαν». Κάτι όμως που είναι πολύ σπουδαίο και το οποίον θα ήταν μια ωραία απάντηση στην εποχή μας που μιλάμε για τον φεμινισμό. «Και όμοιαι πάσαι αι ψυχαί εισιν ανδρών τε και γυναικών. Τα γαρ μέλη του σώματος διακέκριται μόνον». Δεν υπάρχουν γυναικείες ψυχές και ανδρικές ψυχές. Εκείνο που διακρίνεται μόνο και ξεχωρίζει είναι τα ανθρώπινα σώματα. Να πούμε: το σώμα αυτό ανήκει σε άνδρα ή το σώμα αυτό ανήκει σε γυναίκα. Οι ψυχές όμως είναι ίδιες, είναι κοινές. Αυτό είναι πάρα πολύ σπουδαίο, αγαπητοί.

Πάρα πολύ σπουδαίο. Βλέπετε ότι αν ήξεραν οι άνθρωποι, οι άνδρες και οι γυναίκες, ότι έχουν κοινή ψυχή, τότε δεν θα έσπευδαν να μιλάνε για φεμινισμό. Ζητούν δηλαδή μια ισότητα και στη σωματική κατασκευή. Θα μου πείτε: «Όχι, όχι, δεν είναι εκεί το πράγμα. Είναι σε άλλα πράγματα. Είναι σε δικαιώματα, είναι σε τούτα, είναι σε εκείνα». Το ξέρετε ότι και τα δικαιώματα και όλα εκείνα τα οποία μπορεί να διεκδικεί ο φεμινισμός ξεκινούν αυτά ή οφείλουν να ξεκινούν από τη διαφοροποίηση των σωμάτων και όχι των ψυχών; Το ξέρετε αυτό; Εάν αγνοήσουμε την αφετηρία, τότε πώς θα μπορέσουμε να κάνουμε ισότητα δικαιωμάτων, υποχρεώσεων κτλ.; Δεν είναι δυνατόν.

Δεν είναι δυνατόν. Η αφετηρία είναι η διαφοροποίηση των σωμάτων. Σας το είπα και άλλη μια φορά: ε, πώς θα το κάνουμε, άνδρας είναι άνδρας. Ε, πώς θα το κάνουμε, η γυναίκα είναι γυναίκα. Πώς θα τα αλλάξουμε αυτά τα πράγματα; Μα δεν αλλάζουν. Άλλες οι δυνατότητες είναι του ανδρός, οι σωματικές δυνατότητες, και άλλες είναι οι σωματικές δυνατότητες της γυναικός. Εντελώς άλλο. Μάλιστα η ίδια, θα λέγαμε, η βιολογία μάς λέγει ότι ούτε ένα τετραγωνικό εκατοστό δέρματος δεν μοιάζει του άνδρα με της γυναίκας, ούτε ένα εκατοστό. Που σημαίνει ότι έχουμε μία βαθιά — παρότι και ο άνδρας είναι άνθρωπος και η γυναίκα είναι άνθρωπος — εντούτοις αυτές οι διαφοροποιήσεις είναι βαθιές.

Είναι τέτοιες που δείχνουν ακριβώς αυτό που λέμε, το φύλο. Είναι πολύ σημαντικό αυτό. Έτσι, οι δυνατότητες οι σωματικές είναι διαφορετικές. Αφού λοιπόν είναι διαφορετικές σωματικές, πώς μπορώ να μιλάω για ίσα δικαιώματα κλπ.; Τα δικαιώματα πού είναι; Είναι στις υποχρεώσεις. Διότι όταν μιλάμε πάντα για δικαιώματα, εννοούμε πάντα και τις υποχρεώσεις.

Λοιπόν, θα λέγαμε: μια γυναίκα έχει αυτά τα δικαιώματα. Μπορεί να έχει και τις ίδιες υποχρεώσεις; Μπορεί μια γυναίκα, επί παραδείγματι, να τη βάλουμε να κάνει ό,τι κάνει ένας άνδρας σε ένα εργοστάσιο ή ό,τι κάνει ένας στρατιωτικός στον πόλεμο; Πώς να το κάνουμε αυτό; Αν τη γυναίκα τη βάλουμε εκεί, τότε ή δεν θα μπορέσει να αποδώσει ή θα πάθει μια ζημία. Η ζημία ποια θα είναι; Θα είναι στην ψυχή της. Θα ανδροποιηθεί. Σας...

Ευχαριστώ. Και μια γυναίκα μπορεί να ανδροποιηθεί και θα έχει μια ψυχολογία, θα λέγαμε. Η ψυχολογία είναι άλλο και η ψυχή είναι άλλο. Ψυχολογία είναι άλλο και η ψυχή είναι άλλο. Μπορούμε να μιλάμε για ανδρική ψυχολογία και γυναικεία ψυχολογία. Όχι όμως για ανδρική ψυχή ή γυναικεία ψυχή.

Η ψυχή είναι μία. Θα το πω άλλη μία φορά. Τι είναι η ψυχολογία; Η ψυχολογία είναι η επιστήμη που εξετάζει τη συμπεριφορά της ψυχής. Αλλά η συμπεριφορά της ψυχής είναι διαμέσου του σώματος, διαμέσου του φύλου. Εάν, παραδείγματι, η κατασκευή της φωνής μου είναι τέτοια να μιλάω σαν γυναίκα, θα μιλάω σαν γυναίκα. Αν η κατασκευή του λαιμού μου, των φωνικών χορδών μου, είναι να μιλώ σαν άντρας, θα μιλώ σαν άντρας. Η φωνή λοιπόν από πού βγαίνει; Βγαίνει, διαμορφώνεται από το όργανο εδώ που έχω στον λαιμό μου. Έτσι λοιπόν και εδώ η ψυχή...

Εκφράζεται διαμέσου του σώματος. Η έκφραση της ψυχής διαμέσου του σώματος έχει μια συμπεριφορά. Προφανώς η συμπεριφορά, αφού τα σώματα διαφέρουν, θα είναι ποικίλη. Η ψυχολογία λοιπόν δεν είναι τίποτε άλλο παρά η συμπεριφορά της ψυχής διαμέσου του σώματος. Θα το πω άλλη μια φορά. Άλλο ψυχή και άλλο ψυχολογία. Διαφορετικά πράγματα. Έτσι η γυναίκα έχει μια ψυχολογία άλλη, όχι ψυχή, ψυχολογία άλλη. Όταν η ψυχολογία της δεν είναι πια γυναικεία ψυχολογία αλλά είναι ανδρική, πώς θα το βλέπατε εσείς αυτό; Εγώ νομίζω ότι όταν μια γυναίκα φτάσει να αποκτήσει ανδρική ψυχολογία, είναι μια ίσως και ανεπανόρθωτη ζημία. Ακούτε; Ίσως και ανεπανόρθωτη ζημία. Θα θέλατε άραγε να είχατε μια σύζυγο η οποία να έχει ανδρική ψυχολογία;

Να το αναλύσω πιο πολύ τι σημαίνει αυτό; Τι να σας πω περισσότερο; Ας μην το αναλύσω, το αφήνω στην κρίση του καθενός. Θα ήταν φοβερό πράγμα, θα ήταν φοβερό πράγμα, όπως ένας άνδρας να έχει μια γυναικεία ψυχολογία, μια γυναικεία ψυχολογία. Τι θα πει αυτό; Και αυτό το αφήνω στην κρίση σας, το βλέπετε εσείς όπως το καταλαβαίνετε. Ε, αυτό πάμε να κάνουμε τώρα, αγαπητοί μου. Είναι φοβερό. Δεν είναι αρκετό το ότι ο άνδρας και η γυναίκα έχουν ίδια ψυχή, με ίσα δικαιώματα απέναντι στον Θεό; Βασιλεία Θεού θα κληρονομήσει ο άνδρας, βασιλεία Θεού θα κληρονομήσει και η γυναίκα. Για τον άνδρα πέθανε ο Χριστός και για τη γυναίκα πέθανε ο Χριστός. Για τον άνδρα ανεστήθη ο Χριστός και για τη γυναίκα ανεστήθη ο Χριστός. Δεν είναι επαρκή αυτά να...

Ανεβάσουν και τον άνδρα και τη γυναίκα πολύ ψηλά; Τι γυρεύουμε άλλα πράγματα; Αυτά τα άλλα που γυρεύουμε είναι εκ του πονηρού.

Γι' αυτό και έχουμε αποτελέσματα δυσμενή και θα δούμε πραγματικά δυσμενή αποτελέσματα στην πορεία αυτών των τερτυπίων, θα λέγαμε, φεμινισμού κλπ. Ώστε είναι πάρα πολύ σημαντικό πράγμα, αγαπητοί μου, να γνωρίζουμε ότι υπάρχει μια ισότητα ψυχών στους ανθρώπους, ανάμεσα στους άνδρες και στις γυναίκες. Ας μου επιτραπεί να πω και μίαν άλλη διάκριση. Δεν την αναφέρει βέβαια ο Άγιος Κύριλος, αλλά η εποχή μας το απαιτεί να γίνει αυτή η διάκριση και θα το τονίζω όσο μπορώ το θέμα αυτό, όπως το τονίζουν και άλλοι ομιλητές. Σήμερα δεν έχουμε μόνο διάκριση αν υπάρχει ανθρώπινη ανδρική ψυχή ή γυναικεία ψυχή, υπάρχει και μία άλλη: αν ο μεγάλος άνθρωπος έχει ψυχή και ο μικρός δεν έχει. Πόσο μικρός; Όπως τα ξέρετε, η ζωή του ανθρώπου δεν είναι ηλικία.

Η ηλικία του ανθρώπου δεν αρχίζει βεβαίως από τη στιγμή που γεννιέται. Απλώς η γέννησή του είναι ένα σημείο αναφοράς. Η πραγματική όμως ζωή του ανθρώπου αρχίζει από τη στιγμή που συλλαμβάνεται. Μέσα στους εννέα αυτούς μήνες που συλλαμβάνεται ο άνθρωπος στα σπλάχνα της μητέρας του, δεν δύναται να διαμορφωθεί, να αρρωστήσει, να πεθάνει; Βλέπετε λοιπόν, έχει μια πλήρη ιστορία το έμβρυο μέσα στα σπλάχνα της μάνας του. Να αποκτήσει κουσούρια τα οποία θα έχει στην υπόλοιπη ζωή του μετά τη γέννηση. Είναι λοιπόν η γέννησή μας χρονολογία αναφοράς, αλλά δεν είναι η πραγματική όμως αρχή μας. Η αρχή μας είναι με τη σύλληψή μας στα σπλάχνα της μάνας μας. Αν φτάνουμε σήμερα να λέμε ότι μέχρι τριών μηνών ο άνθρωπος δεν έχει ψυχή, άρα δεν είναι φόνος.

Τι θα λέγατε γι' αυτό; Είναι κάτι καινούριο δηλαδή αυτό, μια νέα αντίληψη ότι δεν έχει ο άνθρωπος ψυχή όταν είναι τριών μηνών. Μπορεί όμως να έχει ψυχή από τριών μηνών έως εννέα μηνών, αλλά...

Να είστε σίγουροι, αυτά είναι ρευστά πράγματα, γιατί αποτελούν ανθρώπινες αντιλήψεις, ότι ωραιότατα, ύστερα από κάποιο καιρό, να πουν ότι ο άνθρωπος δεν έχει ψυχή και τους εννέα μήνες που είναι μέσα στα σπλάχνα της μάνας. Υπήρχε παλιά μια θεωρία — αυτά ξεκίνησαν από την εποχή του Χέκελ και των ομοίων του, που προσπαθούσαν να αποδείξουν ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκον, από τα ζώα γενικά — ότι το έμβρυον του ανθρώπου...

Περνάει όλα τα στάδια της ζωώδους ζωής.

Αυτή η αντίληψη. Περιττό να σας πω ότι είναι ξεπερασμένη, εντελώς ξεπερασμένη. Ακούσατε; Όλα τα στάδια της ζωώδους ζωής, δηλαδή της ζωής των ζώων. Αν λοιπόν σήμερα που έχουμε έναν υλισμόν, χοντρόν υλισμόν, όχι θεωρητικόν αλλά πρακτικόν περισσότερο... Αυτά ειπώθηκαν τον περασμένο αιώνα, στις αρχές του αιώνα. Σήμερα αυτά μπορούμε επιστημονικά να τα απορρίψουμε, γιατί δεν στέκονται, αλλά δυστυχώς ζούμε το πρακτικό εκείνων των θεωριών που επεκράτησαν παλιότερα και έτσι στην πράξη λέμε ότι επιτρέπεται η έκτρωση. Στο βάθος, δηλαδή, η μεταφυσική ερμηνεία του πράγματος είναι εδώ: ότι ο άνθρωπος μετέρχεται τα στάδια ενός ζώου.

Δεν έχει ψυχή, άρα δεν είναι έγκλημα. Και άρα λοιπόν δεν είναι υπεύθυνος ούτε ο ιατρός, ούτε η γυναίκα, ούτε ο σύζυγος που κάνουν την έκτρωση. Δεν υπάρχει ευθύνη και ενοχή έναντι του νόμου. Αλλά τι να πει κανένας; Είναι φοβερά πράγματα. Επειδή ο άνθρωπος τόσο πλανάται και πλανάται από τις ιδιοτέλειές του, γι' αυτό είναι ανάγκη ο Λόγος του Θεού να έρχεται πάντοτε αρωγός της ορθότητας και της αληθείας. Να μας φέρνει στον σωστό δρόμο και να μας λέγει ότι αυτό είναι το σωστό. Γι' αυτό θα παρακαλέσω να το ξέρετε αυτό: σε όλα αυτά τα οποία αναδύονται από το σκοτεινό άντρο του σατανά, από τα άντρα αναδύονται αυτά.

Έχουμε γνώμονα πάντοτε τον Λόγο του Θεού, κριτήριο όλων αυτών τον Λόγο του Θεού. Γι' αυτό είναι ανάγκη να ακούμε τον Λόγο του Θεού. Θα μας το πει αμέσως λίγο πιο κάτω αυτό ο Άγιος Κύριλος, θα το ακούσετε: «Ούτε τάγμα ψυχών κατά φύσιν αμαρτανουσών και τάγμα ψυχών κατά φύσιν δικαιοπραγουσών, αλλά εκ προαιρέσεως αμφότερα, μονοειδούς και ομοίας ούσης εν άπασι της των ψυχών υποστάσεως». Δεν υπάρχει κάποια κατηγορία ψυχών που αμαρτάνουν και κάποια κατηγορία ψυχών που δεν αμαρτάνουν, αλλά κάνουν δίκαια πράγματα.

Λέγει: όχι, όχι, τίποτα από όλα αυτά. Υπάρχει προαίρεση και στις δύο περιπτώσεις, γιατί η ψυχή είναι μονοειδής και η ουσία της είναι κοινή. Ωραία. Αλήθεια, υπάρχει περίπτωση να λέμε ότι αυτός ανήκει στην κατηγορία των ψυχών που αμαρτάνουν και αυτός ανήκει στην κατηγορία των ψυχών που δεν αμαρτάνουν; Υπάρχει αυτή η περίπτωση; Και αυτό, αγαπητοί μου, υποβόσκει στον λαό μας. Υποβόσκει. Υπάρχει, όταν λέμε πολλές φορές ότι έτσι γεννήθηκα. Δηλαδή η φύση μου είναι τέτοια να κάνω το στραβό, την αμαρτία. Κι ο άλλος λέει: η φύση μου είναι τέτοια να κάνω το αγαθό. Δεν είναι σωστά πράγματα. Δηλαδή μία πονηρή φύση δεν δύναται να μεταβληθεί; Τότε ο ρόλος της αγωγής ποιος είναι; Ποιος είναι ο ρόλος της αγωγής; Αν ο καθένας έλεγε ότι έτσι γεννήθηκα, ανήκω δηλαδή στην κατηγορία των ανθρώπων που αμαρτάνουν, τότε!

Να αρνείται την αγωγή. Τότε ως προς τι τα σχολεία; Τότε ως προς τι το έργο της Εκκλησίας; Ως προς τι το έργο των γονέων; Αν ο κάθε άνθρωπος γεννιόταν χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα επιδράσεως επάνω του κάποιας από οπουδήποτε αγωγής. Μην λοιπόν κανείς πιστέψει ότι το παιδί μου είναι πονηρό γιατί έτσι γεννήθηκε και εγώ είμαι πονηρός γιατί έτσι γεννήθηκα. Εκείνη δε η απάντηση που δίνουν πολλές φορές οι άνθρωποι σε μια παρατήρηση που τους κάνουμε, ότι έτσι εμφανίστηκαν: «Είσαι αγενής», λέμε σε κάποιον, κι ο άλλος μάς απαντάει: «Έτσι γεννήθηκα, αυτή είναι η φύση μου, αυτός είναι ο χαρακτήρας μου». Χαρακτήρ, σας έχω πει τι θα πει. Χαρακτήρ είναι η ψυχή και είναι ένα είδος...

είδος. που έτσι, άβακος, ο άβαξ, του άβακος, πίνακος ή, όπως λέγεται στη φιλοσοφία, tabula rasa, δηλαδή άγραφος χάρτης. Ορίστε, ναι. Οπότε είναι ένας πίνακας, τρόπον τινά, η ψυχή και εκεί επάνω χαράσσεται οτιδήποτε, δηλαδή ό,τι μαθαίνει η ψυχή να συμπεριφέρεται, εκεί χαράσσεται και λέγεται αυτό το πράγμα χα-ρα-κτήρ. Γιατί διέκοψα τη λέξη; Για να σας πω ότι η λέξη «χαρακτήρ» είναι από το «χαράσσω». Αυτά που χαράχθηκαν μέσα στην ψυχή και ό,τι χαράσσεται, αυτό δεν αλλάζει. Δηλαδή δεν μπορούμε να πάρουμε ένα σπόγγο και να σβήσουμε αυτά που γράψαμε. Δηλαδή δεν μπορούμε να πάρουμε μία σμίλη και να ισοπεδώσουμε αυτή την πλάκα και να ξαναρχίσουμε πάλι να χαράσσουμε.

Δεν είναι εύκολο. Γι' αυτό είναι ανάγκη από την τρυφερή ηλικία το παιδί να αρχίσει να υφίσταται αυτήν την καλήν εγγραφή. Και αυτή η τρυφερή ηλικία είναι η εμβρυακή, είναι η εμβρυακή. Μην το ξεχνάτε. Το παιδί, πριν έρθει στον κόσμο, πρέπει να υφίσταται καλές καταβολές στα σπλάχνα της μάνας. Μην το ξεχνάτε αυτό. Η μάνα πρέπει να περνά καλές καταστάσεις, και ψυχικές και σωματικές. Άμα καπνίζει, το παιδί θα πάθει ζημιά. Άμα πίνει, το παιδί θα πάθει ζημιά. Αν είναι θυμώδης —έρχομαι στα ψυχικά τώρα—, είναι θυμώδης η γυναίκα ή φθονερή ή ό,τι άλλο, το παιδί θα πάθει ζημία. Δηλαδή χαράσσεται μέσα στο έμβρυο.

Οτιδήποτε, όχι και ψυχικό μόνο, αλλά και σωματικό. Οπότε θα λέγαμε ότι έτσι μπορεί να πούνε οι άνθρωποι ότι γεννήθηκαν. Ναι, αλλά τώρα τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει; Και ποιος σας είπε ότι δεν αλλάζουν αυτά; Τότε γιατί ήρθε ο Χριστός στον κόσμο; Ο Χριστός ήρθε στον κόσμο να αλλάξει τα πράγματα. Αν δεν αλλάξουν, μα τι ωφελεί ο Χριστός; Τότε θα μπορούσε να δημιουργεί μια ελίτ κοινωνία, μια ξεχωριστή κοινωνία και να πει: «Ελάτε εσείς που γεννηθήκατε με ευγενή ψυχή, μόνο εσάς μπορώ να σώσω. Εσείς που δεν γεννηθήκατε με ευγενή ψυχή, εσείς φύγετε από εδώ, είσαστε ανεπίδεκτοι». Τότε έχουμε και αδικία, όπως θα μας το πει λίγο πιο κάτω. Τότε ως προς τι η κόλασις και ως προς τι ο παράδεισος;

Κάνει μια μικρή παρένθεση ο Άγιος Κύριλλος, για να τονώσει λίγο και να δικαιολογήσει το μήκος των όσων λέγει στους κατηχουμένους του, και λέγει τα εξής: «Είδομέν νυν πολλά λέγοντες και ο καιρός ήδη πολύς εφέστηκεν, αλλά τι σωτηρίας προτιμότερον;» Έχω, λέει, πολλά να σας πω. «Ου βούλει καμών λαβείν εφόδια προς τους αιρετικούς; Ουδέ θέλεις γνώναι της οδού τας παρεκτροπάς, ίνα μη κατακρημνόν εξ αγνοίας ενεχθείς; Ει τω διδάσκοντι σιγούντι κέρδος ου μικρόν το σε ταύτα μαθείν, συ ο μανθάνων άρα ουκ οφείλεις ηδέως δέχεσθαι των λεγομένων το πλήθος;» Ευχαριστώ.

Παρατηρούμε κάποιες αντιδράσεις του ακροατηρίου μας όταν μιλούμε, όπως και ο εκπαιδευτικός στην τάξη μας. Αν οι τάξεις, οι ακροατές μας, κουράστηκαν, βαρέθηκαν, δείχνουν ή δεν δείχνουν ενδιαφέρον, και πολλές φορές ο ομιλητής αλλάζει το θέμα του, τροποποιεί ή ανακαλεί την προσοχή των ακροατών του κτλ. κλπ. Ποιος ξέρει τι είδους αντιδράσεις μπορούσε να βλέπει στους ακροατάς του. Μπορούσε ίσως να τους έβλεπε να είχαν κουραστεί λίγο ή να πίστευαν, μάλλον το δεύτερο αυτό, να πίστευαν ότι δεν θα τους χρειαζόντουσαν και πολύ αυτά τα πράγματα. Αλλά εδώ τους λέγει: «Δεν μου λέτε, αν υποτεθεί ότι θα κουραζόσαστε, δεν νομίζετε πως αυτά αφορούν στη σωτηρία και είναι πολύ σπουδαία; Δεν μου λέτε ακόμη...»

Θα θέλατε να αποκτήσετε εφόδια για να αντιμετωπίσετε τους αιρετικούς; Δηλαδή εδώ βλέπει κανένας ότι ενδιαφέρει τον Άγιο Κύριλλο όχι να καταρτίσει μόνο κατά παθητικό τρόπο ψυχές, δηλαδή να μάθουν και να κρατήσουν αυτά για τον εαυτό τους, αλλά και μαχητικούς ανθρώπους, να μπορούν να είναι κατάλληλοι να αντιμετωπίζουν τους αιρετικούς. Και με αυτήν την έννοια θα ήθελα και εγώ να σας το πω αυτό: όχι μόνο να μπορείτε εσείς να στέκεστε με αυτά που ακούτε, αλλά και να μπορείτε, αγαπητοί μου, να αντιμετωπίζετε εκείνους οι οποίοι λένε τόσες φλυαρίες. Ξέρετε δε πόσες φλυαρίες λέει η τηλεόραση —και τώρα διαφωνώ—, προπαντός η τηλεόραση, πόσες φλυαρίες λέει, και ξέρετε πόσοι δέχονται τις επιδράσεις αυτές, προπαντός από την τηλεόραση.

Τρέφονται από εκεί με ένα σωρό λογής-λογής θεωρίες τέτοιες για τον άνθρωπο, γενικά την ψυχή του, το σώμα του, για τον Θεό, για την κτίση, τόσα πράγματα στραβά. Και όταν πολλές φορές βρεθούμε κάπου και ακούσουμε κουβέντες να γίνονται και να λέγονται και να αποδέχονται οι άνθρωποι εκείνα τα οποία άκουσαν και είδαν, εμείς, όταν ξέρουμε κάτι, δεν θα μιλήσουμε; Δεν θα πάρουμε θέση απολογητού; Είναι λοιπόν ανάγκη να τα μάθουμε καλά αυτά. Και για εμάς χρειάζονται και για τους άλλους. Θα σας έλεγα ότι είναι η πιο ευγενής και πιο υψηλή έκφραση αγάπης. Τι είναι η αγάπη; Να δώσουμε στον άλλο ένα κατοστάρι, να πάρει να φάει; Σπουδαίο είναι αυτό. Σπουδαίο, αλλά είναι πολύ κάτω-κάτω. Θα μου πει: «Ο Χριστός ακριβώς αυτό είπε».

«Ντύσατέ με, ταΐσατέ με». Ναι, ο Χριστός παίρνει τα κάτω-κάτω, τα πιο κάτω-κάτω, γιατί δεν μπορείς να πεις ότι δεν μπόρεσες να δώσεις ένα ποτήρι νερό ή μια φέτα ψωμί. Αλλά τα πάνω-πάνω ποια είναι, τα υψηλότερα, τα ευγενέστερα; Να χορτάσεις τους πεινασμένους από την άγνοια, να τους ξεδιψάσεις όταν αναζητούν αλλά δεν ξέρουν πού θα βρουν την αλήθεια, να τους ντύσεις όταν ήδη περιφέρουν την πνευματική τους γύμνωση και ούτω καθεξής. Τα λόγια μου αυτά δεν είναι δικά μου. Είναι του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου. Έτσι ομιλεί πάνω στο θέμα αυτό της κρίσεως: το να ντύσεις, να ποτίσεις, να ταΐσεις πνευματικά. Αν και προχωρεί ο Άγιος Συμεών και σε κάτι άλλο, όταν λέγει:

«Κύριε, πότε σε είδαμε;» «Ναι, εγώ», λέει, «ήμουνα πεινασμένος».

«Ήσουν πεινασμένος εσύ;» «Ναι, ναι, εγώ ήμουν πεινασμένος». «Πώς;» «Πεινούσα τη σωτηρία σου και με άφησες να πεινώ, γιατί δεν επρόσεξες να σωθείς» κλπ., κλπ. Λοιπόν, όπως βλέπετε, εδώ πέρα πρέπει πράγματι να προσέξουμε ώστε να βοηθήσουμε και το περιβάλλον μας. «Ει τω διδάσκοντι ηγούντι κέρδος ου μικρόν το σε ταύτα μαθείν». Εάν, λέει, εκείνοι οι οποίοι διδάσκουν εσένα να μάθεις όλα αυτά θεωρούν ότι δεν είναι το κέρδος μικρόν, «συ ο μανθάνων», συ που μαθαίνεις, συ που μαθητεύεις, «άρα ουκ οφείλεις ηδέως δέχεσθαι των λεγομένων το πλήθος;» Εσύ δεν οφείλεις ευχαρίστως να δέχεσαι την ποσότητα των όσων ακούς;

Λοιπόν, ότι... κουράστηκαν από την ποσότητα. Μήπως και εγώ σας κουράζω κάποια φορά με την ποσότητα; Λοιπόν, αγαπητοί, λέει, έχεις κέρδος να ακούς. Έχεις κέρδος, πάρε τα αυτά. Και μάλιστα εγώ θα συμπλήρωνα και κάτι άλλο. Αγαπητοί, καιρός σπάνιο πράγματι. Καιρός σπάνιο πράγματι. Δεν θέλω να σας λυπήσω, αλλά θα σας πω το εξής. Βέβαια ο Θεός πάντα στέλνει και τρέφει το λαό του, αλλά υπάρχουν και εποχές λιγότερο αποδοτικές και άλλες περισσότερο αποδοτικές. Επειδή καιρός σπάνιο πράγματι. Νομίζετε ότι ισοβίως θα ακούγεται εδώ, σε αυτό το χώρο, ο Λόγος του Θεού; Τι παραπέρα; Ισοβίως; Εγώ όχι.

Θα ξανακούσετε αυτά; Μπορεί ναι, μπορεί και όχι. Λοιπόν, κρατήσατέ τα, είναι χρήσιμα. Όπως κι εγώ καμιά φορά περνάω επιπόλαια κάτι που διαβάζω και λέω: «Ξαναδιάβασέ το και πρόσεξέ το, θα σου χρειαστεί ενδεχομένως και ακόμη ίσως να μην ξανανοίξεις τα βιβλία». Ας πούμε ότι έχω πολλά βιβλία. Θα προλάβω να τα διαβάσω; Αδύνατο! Μόνο αν ζήσω πεντακόσια χρόνια θα καταφέρω να τα διαβάσω. Έχω λοιπόν και πρέπει να ωφεληθώ. Και εσείς να ωφεληθείτε. Καιρός σπάνιο πράγματι. Ας τα ακούμε όλα αυτά. Κάποτε είναι πολλά. Δεν πειράζει. Δεν πειράζει. Και επανέρχεται, αφού κλείνει βέβαια αυτή την προτροπή του, επανέρχεται στο θέμα του με την τελευταία παράγραφο, την 21η, και τελειώνει. «Αυτεξούσιος εστίν η ψυχή». Πόση άραγε αυτεξουσιότητα να έχει η ψυχή; Δηλαδή είναι ελευθέρα...

κινείται κατά το δοκούν, όπως θέλει η ψυχή. Μπορούμε άραγε να προσμετρήσουμε αυτή την αυτεξουσιότητά της;

Ένα παράδειγμα εδώ ο Άγιος Κύριλλος. Εγώ θα πω κάτι πιο πέρα από αυτό, πιο περισσότερο. «Και ο διάβολος το μεν υποβάλλειν δύναται, το δε και αναγκάσαι παρά προαίρεσιν ουκ έχει την εξουσίαν». Ο διάβολος μπορεί να υποβάλει σε σένα το κακό, να στο ψιθυρίσει, να στο πει. Αλλά να αναγκάσει παρά την προαίρεσή σου δεν έχει την εξουσία ο διάβολος. Δεν μπορεί. Μη πει κανένας: «Με εξηνάγκασε ο διάβολος». Μην αποδώσετε εις τον διάβολο ποτέ την αιτία ότι εκείνος σας εξηνάγκασε. Εάν εμείς δεν θέλουμε... Ας το ξέρουμε, αγαπητοί μου, ας το ξέρουμε.

Να είναι υπερβολικό αυτό που κι άλλοτε σας είπα; Θα το πω όμως πάλι. Ποτέ μην δώσετε την ευθύνη στον διάβολο για οτιδήποτε. Μα θα μου πείτε, ο διάβολος φταίει σε πολλά. Εάν αρχίσουμε να αποδίδουμε εις τον διάβολον ευθύνη, έστω και να την έχει ο διάβολος, δεν νομίζετε ότι αρχίζουμε να μοιάζουμε της Εύας; «Ο όφις με εξηπάτησε». Και ότι δεν είναι προτιμότερο να πούμε: «Εγώ φταίω. Ποιος διάβολος; Και τι δουλειά έχω εγώ με τον διάβολο; Με έβαλε αυτός να αμαρτήσω; Καλά, μπορεί να με έβαλε, αλλά εγώ ήθελα και αμάρτησα». Μη πούμε «ο διάβολος με έβαλε». Εγώ ήθελα, εγώ. Εάν εγώ δεν ήθελα, δεν θα μπορούσε τίποτε ο διάβολος να μου κάνει. Άρα λοιπόν εγώ ήθελα. Και αφού ήθελα, έχω την ενοχή. Αυτό σε τι με βοηθάει;

Πρώτα να έχω μια ειλικρίνεια απέναντι στο Θεό και στον εαυτόν, ύστερα να έχω μια αυτοκριτική σωστή και ύστερα, έχοντας αυτά τα δύο σαν προϋπόθεση, να έχω τη μετάνοια. Γιατί από το «ο διάβολος με έβαλε» δεν έχω προϋποθέσεις μετανοίας. Μένω στον εγωισμό μου. Άλλος είναι εκείνος που φταίει, επιρρίπτω ευθύνες παραπέρα. Είτε λοιπόν φταίει ο διάβολος είτε δεν φταίει ο διάβολος, θα λέμε εμείς: «Εγώ φταίω». Κρατήσατέ το, είναι χρήσιμο. «Υποβάλλει σοι πορνείας λογισμόν. Εάν θέλεις, εδέξω. Εάν μη θέλεις, ουκ εδέξω». Έρχεται και σου υποβάλλει ένα λογισμό ανηθικότητος. Εάν θέλεις, το δέχεσαι αυτό. Εάν δεν το θέλεις...

δεν το δέχεσαι αυτό. Είναι στο χέρι σου. «Ει γαρ κατ' ανάγκην επόρνευες, διά τί σοι την γέενναν ητοίμασεν ο Θεός;» Εάν παρά τη θέλησή σου έπεφτες στην πορνεία —πόσες φορές το λέμε αυτό—, τότε για ποιο λόγο ο Θεός έχει ετοιμάσει τη γέεννα του πυρός, την τιμωρία; Ξέρετε πως οι άνδρες λέγουν —είδατε, αυτό είναι μεγάλη διαστροφή της αληθείας, μεγίστη—, λέγουν ότι οι γενετήσιες απαιτήσεις είναι δεμένες με την ίδια τη φύση του ανθρώπου. Αδελφοί μου, μην το πείτε στον εαυτό σας αυτό ποτέ. Θα το πω άλλη μια φορά: οι γενετήσιες απαιτήσεις, οι γενετήσιες ορμές, να το πω πιο καθαρά έτσι για να είμαι —καμιά φορά δεν γίνομαι κατανοητός—,

είναι δεμένες, υπάρχουν με την ανθρώπινη φύση μου, ότι είναι η φύση μου. Πρώτα-πρώτα, δεν θα βλασφημήσουμε κατά του Θεού να λέμε αυτά τα πράγματα; Ύστερα, γιατί να με τιμωρεί ο Θεός, όταν από τη μία μεριά με κατασκευάζει και η αμαρτία, το πορνεύειν, να είναι συνυφασμένη με τη φύση μου, με την ύπαρξή μου, και από την άλλη να με τιμωρεί ο Θεός; Μα είναι δυνατόν ποτέ; Να με τιμωρήσει εμένα ο Θεός και να μου λέει «δεν θα πας στην πορνεία» και να με κατασκευάζει έτσι που να μην μπορώ να κάνω διαφορετικά; Πέστε σας παρακαλώ, είναι δυνατόν ποτέ; Μη λέμε λοιπόν ότι έτσι είναι η φύση μου. Ή ακούστε εκείνο το άλλο: «Σαν άνδρας που είμαι». Βλέπετε πόσο μιλώ για τα θέματα αυτά. Μιλώ ξανά, μιλώ ξανά. Μην μου πείτε ότι με βαρεθήκατε για το θέμα της ανηθικότητας. «Σαν άντρας που είμαι...»

αλλιώτικα πρέπει να κάνω. Δηλαδή τι; Δηλαδή η γυναίκα δεν αμνηστεύεται στο θέμα της ανηθικότητας και μάλιστα απέναντί της είσαι πολύ αυστηρός και έχεις απαιτήσεις να μην έχει πέσει στην ανηθικότητα, και αμνηστεύεις τον εαυτό σου και λες εκείνο το «σαν άνδρας που είμαι».

Γίνεται αυτό; Αν νομίζεις ότι σαν άνδρας μπορείς να έχεις αυτά όλα στο παθητικό σου, τότε δεν έχεις περιθώρια να μετανοήσεις, αδελφέ. Σας το έχω πει κι άλλοτε. Έρχονται άνθρωποι και εξομολογούνται. Μπορεί να πουν ότι έφαγαν σκαντζόχοιρο και έκαναν πολύ μεγάλη αμαρτία, αλλά να μην καν αναφερθούν σε θέματα πτώσεως, σαρκικών αμαρτημάτων. Και όταν τους πεις: «Τίποτα άλλο έχετε;» «Τίποτα άλλο». «Μήπως καμιά φορά πέσατε στην ανηθικότητα, με τούτο, με εκείνο, ξέρω;» Τα λέει. «Ναι. Αλλά...»

άνδρας». Δείτε τη διαστροφή. Να φάω το κρέας του σκαντζόχοιρου είναι αμαρτία. Να πέσω στην ανηθικότητα δεν είναι αμαρτία. Είδατε τη διαστροφή; Αν μας ακούτε κάποτε να μιλάμε έτσι έντονα, είναι γιατί τα ακούμε πολύ συχνά αυτά τα πράγματα και όταν φωνάζουμε είναι η εξάτμισή μας. Σας ευχαριστούμε.

Γι' αυτό τα λέμε. Αλλά νομίζω ότι είναι πολύ αναγκαίο όμως να τα ακούσετε, γιατί έτσι διορθωνόμεθα. «Ή, κατά φύσιν αλλ' ου κατά προαίρεσιν εδικαιοπράγεις, τί σοι τους στεφάνους ανεκδιηγήτους ητοίμασεν ο Θεός;» Είναι όμως και η άλλη όψη. Αν υποτεθεί ότι είσαι κατά φύσιν...

στους ανθρώπους. φύση και δεν έκανες καμία προσπάθεια να αποκτήσεις αρετές, τότε ποια αξία θα είχε ο στέφανος του επαίνου και όσα ανεκδιήγητα και σπουδαία έχει ετοιμάσει ο Θεός στη βασιλεία του για σένα; Καμία αξία δεν θα είχε. Οι έπαινοι, αγαπητοί μου, και οι στέφανοι δίδονται στους αγωνιζομένους και όχι όταν τα πράγματα είναι έτοιμα κατά φύση, κατά μηχανιστικόν τρόπον. Έχει ένα παραδειγματάκι: «Πράον εστί το πρόβατον, αλλ' ουδέποτε τούτο διά την πραότητα εστεφανώθη». Είδατε το πρόβατο πόσο πράο είναι; Πολύ πράο, σαν πρόβατο. Αλλά ποτέ δεν εστεφανώσαμε το πρόβατο μόνο και μόνο γιατί έχει πραότητα. «Επειδή το πράον ουκ εκ προαιρέσεως, αλλά εκ φύσεως αυτώ πρόσεστι».

Υπάρχει το στοιχείο της πραότητος όχι από την προαίρεση του ζώου, αλλά από τη φύση του. Έτσι λοιπόν, αν υποτεθεί ότι έχουμε ανθρώπους που έχουν από τη φύση τους την αρετή, ποια είναι η αξία; Πράγματι υπάρχουν άνθρωποι που δεν θυμώνουν από τη φύση τους. Μην καυχώνται ότι θα πάρουν μεγάλο έπαινο εκεί. Ο έπαινος είναι να είσαι θυμώδης και να έχεις κόψει τον θυμό. Ο έπαινος είναι να είσαι φιλήδονος και να έχεις περικόψει τη φιληδονία. Ο έπαινος είναι να είσαι εριστικός και να έχεις κόψει αυτή την εριστικότητα και να έχεις αγαθή κοινωνία με τους άλλους ανθρώπους και να μην μαλώνεις ποτέ. Αυτό έχει αξία. Αυτό στεφανώνεται. Γι' αυτό σε ετοιμάζει η Βασιλεία του Θεού.

Όχι λοιπόν, αγαπητοί μου, όπως βρισκόμαστε, αλλά εκείνοι που θα γίνουμε. Νομίζω λοιπόν τα πράγματα είναι πάρα πολύ σαφή. Ας αγωνιστούμε, αξίζει. Με αυτά εδώ τελειώνει ο Άγιος Κύριλλος πάνω στο θέμα, στην παράγραφο «Ψυχή». Τι είναι η ψυχή; Αλλά ας μου επιτρέπεται να πω κάτι και να κλείσουμε. Η αξία της ψυχής είναι τρομακτικά μεγάλη.

Τρομακτικά μεγάλη. Ο Κύριος είπε: «Τι μπορεί να δώσει ο άνθρωπος αντάλλαγμα της ψυχής;» Το σύμπαν ολόκληρο, αγαπητοί μου, δεν ισοσταθμίζει σε αξία και ποιότητα με την ψυχή. Την ψυχή. Έχουμε λοιπόν αθάνατη ψυχή, όχι εκ φύσεως, είπαμε, γιατί ο Θεός θέλει να είναι αθάνατη η ψυχή μας. Μια ψυχή για την οποία

ο Χριστός και ανεσκολοπίσθηκε. Έγινε άνθρωπος ο Θεός, ήρθε να με σώσει. Έχουμε πολλή αξία. Αυτή λοιπόν την αξία της ψυχής μας κάποτε πρέπει να την κατανοήσουμε. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι είναι ένας θησαυρός και ότι αυτός ο θησαυρός είναι ανεκτίμητος και ότι τους ανεκτίμητους θησαυρούς τους προσέχομε, τους φυλάττομε, αν θέλετε, και τους επαυξάνομε. Αλλά οι θησαυροί έχουν και τους κλέπτας, έχουν και τα βάσκανα μάτια. Γι' αυτό πρέπει να είμεθα άγρυπνοι επάνω στους θησαυρούς μας. Ποια είναι τα βάσκανα μάτια; Των δαιμόνων και των πονηρών ανθρώπων. Μας βλέπουν να πηγαίνουμε καλά στην πνευματική ζωή και τρικλοποδίζουν, βάζουν τρικλοποδιά για να πέφτουμε.

Ποιοι είναι οι κλέπτες; Οι δαίμονες πάλι, οι οποίοι προσπαθούν να κλέψουν την αγνότητά μας, την καθαρότητά μας, την αγωνιστικότητά μας, την πίστη μας. Όλα αυτά να μας τα κλέψουν, να απογυμνώσουν την ψυχή, για να είναι κατάλληλη να ριφθεί μόνο εις την αιωνία κόλαση. Λοιπόν, «ορθή στα τείχη της καρδιάς», λέει ένας στίχος ενός ποιήματος. Ορθή στα τείχη, διότι «διά των θυρίδων», λέει ο Ιερεμίας, «εισήλθε ο θάνατος». Ποιες είναι οι θυρίδες; Οι αισθήσεις. Και πού μπήκε ο θάνατος; Στην ψυχή. «Πάση φυλακή τήρει σην καρδίαν» και «πρόσεχε σεαυτώ», λέει η Αγία Γραφή, «και φύλαξον την ψυχήν σου σφόδρα». Πρόσεχε τον εαυτό σου και φύλαξε την ψυχή σου πάρα πολύ.