Catecheses of St Cyril 021 | 24-10-1983

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Beloved, we are now in paragraph 8 of the Third Catechetical Lecture of Saint Cyril of Jerusalem.

“What, then, must we do, and what are the fruits of repentance? Let him who has two tunics share with him who has none. The teacher is worthy of trust, because he himself was the first to put into practice what he taught. He was not ashamed to speak, for his conscience did not restrain him or hinder his tongue. And let him who has food do likewise.” Remember, we are considering that great subject of Holy Baptism, which Saint Cyril is explaining. After telling us why it is necessary, he explained precisely why water is used and what its theological meaning is. Now he comes to the great matter of the fruits of repentance and Baptism. It is not enough for someone simply to be baptized; he must also bear fruit. Saint John the Baptist himself said, “Bear fruits worthy of repentance.” Yes, you must repent, but you must also bear fruit. How will your repentance be shown? The first fruit of repentance is not to repeat what you have done. Of course, this does not mean that I must immediately attain a state and measure of sinlessness. For if, at my very first attempt, so to speak, I could attain sinlessness, then within twenty-four hours I would reach

the state of perfection. But in reality, that is not possible. It simply means that I should not repeat what I have done—at least the more serious sins. Then, little by little, I will strive continually to cut away whatever evil remains within me. This is the first fruit of repentance, and it is necessarily negative in character. The positive character of the fruit of repentance is the virtues. I must not only cut off the passions; I must now also bring forth virtues. If I do not bear this fruit, both in its negative and its positive aspects, then I cannot speak of true repentance.

Since Saint Cyril had previously told us that he would address this, he now says, “What, then, must we do?” What should a person do? “And what are the fruits of repentance? Let him who has two tunics share with him who has none.” Who said this? Saint John the Baptist. Saint Cyril comments: “The teacher was worthy of trust”—the teacher is worthy of trust—“because he himself was the first to put into practice what he taught.”

This is the opposite of the saying, “Teacher, you taught the law but did not keep it yourself.” My beloved, this is very important. You cannot speak about something unless you live it. And here, allow me to add something, although it concerns a rather particular matter. I will say it because I have often discussed it privately as well. Consider a priest who has a family—a wife and children. He is zealous and wants to preach the Word of God, to help his parish, and to raise it up spiritually. Yet his wife or his children, whether sons or daughters, have a negative effect. Let us suppose

that his daughter refuses to live according to the spirit of the Gospel, or that his son lives a dissolute life. Tell me, please, what is that man to do? Is he to say from the pulpit, “Keep your children under control”? His parishioners will reply, “Do you not see what your own children are doing?” His wife, his son, or his daughter has silenced the priest’s tongue. Without question, they have silenced him. Do you know what responsibility these people bear before the whole Church? For if I, the priest’s son, live in such a way,

I render my father, the priest, powerless to exercise his pastoral influence within the parish. I tell you truthfully: when the children or wives of priests come to me, I tell them privately the same things that I am now telling you publicly. This is truly a very serious and important matter. If a person is to speak about something, he must first have believed it and lived it himself. But it is tragic when I believe and live it, yet someone close to me, someone related to me, silences me against my will. For what else can I do? What else can I do? There is, of course, one severe measure.

Perhaps you will be horrified when you hear it. In the Old Testament, the people went to Eli the high priest and told him that his two sons, Hophni and Phinehas, were setting a bad example.

In connection with the sacrifices, they would take meat from the sacrificial animals before it had been offered, so that they could cook and eat it. This would be like my eating a prosphoron before elevating it—that is, before offering it to God. Once you have elevated the prosphoron, then eat it; distribute it and eat it. But first it must be elevated. It was the same with the sacrifices. God does not eat meat; God had no need to eat the sacrificial animals. But the sacrifice first had to be offered.

What happened to the meat afterward? It was distributed, and the people ate it. But by acting in this way, Eli’s sons rejected the very meaning of sacrifice and the worship of God. So the people would go to Eli and tell him, “You know, they did this and this and this.” Eli rebuked his sons and said, “No, my sons, no, my sons; do not do this, because it is evil.” But they persisted. In the end, God punished Eli and his sons with death. I mean a violent death: all three were killed. But you may ask: what was that poor Eli supposed to do? Eli was a good and devout man. What should he have done? Did he not rebuke his sons? He did. Did he not counsel them? He did. What, then, was he supposed to do?

What was he supposed to do? It is a fearful thing. The Law said that the high priest must never touch a dead body. Even if his father died, he was neither to touch him nor to look upon him after death. For the high priest was the symbol of life, a type pointing to Jesus Christ. This was in the Old Testament. The high priest was to have no connection whatsoever with death, whether moral or physical. He was to have no connection with it at all. For that reason, the high priest even had to refuse to attend his own father’s funeral,

as the ancient Law commanded. It was severe indeed. In this case, Eli should have declared before the people:

“I repudiate them! I repudiate my children and no longer acknowledge them as my children. I reject them as my children. They are not my children.” Then his mouth would not have been silenced. But tell me, is that not terribly severe? Yet what else can I say? May God never allow such a thing. The task of a married priest with a family is very hard, especially in this area.

At times he faces a terrible dilemma: “What am I to do now? What am I to do?” I say this so that we may all understand it. And if you are ever able to help a priest’s family stand where it ought to stand, so that the priest’s mouth is not closed, you will certainly be doing something good and right. You will help prevent him, I repeat, from finding himself in this painful dilemma. Saint John the Forerunner, of course, was alone; he had no wife or children. You see, that makes a great difference. It is easier to be unmarried than married. If a married laborer of the Gospel truly wishes to stand upright, his

path and his work are hard—very hard and very difficult. Marriage is often chosen as a harbor and refuge, but allow me to say that it is a fathomless, storm-tossed, open sea. So be it; may God alone help us. I have nothing more to say. Is the unmarried state where the true difficulty lies? No, the difficulty is not in being unmarried. You often think that it is. But if an unmarried person is even a little watchful—just a little, a little, a little—he can accomplish many things. A married person bears a very great cross. An unmarried person does not bear such a great cross. You are accustomed to saying that the unmarried person has a cross, but he does not, provided that he truly believes in what he is doing. He must believe in it. If he does, his cross is not very great; it is small, small, small.

“He was not ashamed to speak, for his conscience did not restrain him or hinder his tongue.” You see, his conscience did not hold him back. It did not close his mouth or hinder his tongue, because what he carried within himself was also on his lips, and what was on his lips was also within him. He spoke plainly and directly. And now the other part, because these comments have been parenthetical: “And let him who has food do likewise.” This is parenthetical because Saint Cyril divided the sentence, “Let him who has two tunics share with him who has none, and let him who has food do likewise.” These words are, of course, found in Luke 3:11 and refer, as I told you, to Saint John the Baptist. In other words, this passage speaks of almsgiving.

A person who has repented gives alms. But this is not merely almsgiving. Pay close attention to this point. People often say, “If I have food, I should give some to another; if I have clothing, I should give some to another.” But have you ever carefully considered the words, “He who has two tunics should give one to another person”? Have you noticed that? If we had to describe this act, what would we call it? We would say it was almsgiving. No, beloved, no. It certainly has the form of almsgiving, but it is something much, much deeper. It means that you commit yourself to love and self-sacrifice.

You even accept parting with something you possess—and indeed with fifty percent of it. If you have two and give away one, you are left with fifty percent; you surrender the other fifty percent. This means that you are not avaricious. It means that your hope is not placed in material possessions. It means many things. In other words, it means that you have repented. So you see, this is not merely almsgiving. “Do you wish to enjoy the grace of the Holy Spirit, yet do not count the poor worthy to receive material food from you?” Here the Holy Father makes a comparison and says: You wish to enjoy the grace of the Holy Spirit, and yet

you disdain to give tangible food to the poor. In other words, imagine a pair of scales: you must place something on one side in order to weigh what is on the other. You want to receive spiritual things; you want the scale to tip down under the weight of God’s grace. Yes, but to attain this, you must place material things on the other pan. Here he speaks of food for the poor, placed on the other pan so that it too descends and the scales come into balance. In a certain proportion, then, you must give in order to receive. But can what you give possibly be compared with what you will receive?

Without question, it cannot. The Apostle Paul says, if I am not mistaken, in his Second Epistle to the Corinthians, when speaking about the collection—he devotes an entire chapter, or a chapter and a half, to it, if I remember correctly—that you will give money, and the saints in Jerusalem will receive your material blessing. But when they begin to pray for you, you will receive spiritual blessings. Can a material blessing be compared with a spiritual one? Certainly not. The one is temporary; the other is immortal and eternal. This gives meaning to what the Lord says:

Whoever gives even a cup of cold water will certainly not lose his reward. The one thing is material; the other is eternal. But to receive what is eternal, you must give what is temporal. To receive what is spiritual, you must give what is material. There is no other way. How else could it happen? So this is extremely important. “You seek great things, yet you will not share the little things you possess?” You ask great things of God, but you yourself will not give what is small. “Even if you are a tax collector or a sexually immoral person, hope for salvation.” Whatever spiritual condition you may be in, even if you are a tax collector or living an immoral life, you still have the hope of salvation. This is deeply consoling, my beloved: to be able to say that, whatever condition I may be in, I can be saved. It is extraordinarily consoling. And he goes on to say, “The tax collectors and the prostitutes are entering the Kingdom of God ahead of you.” This is found in the twenty-first chapter of Matthew, and the Lord said it to the Pharisees. Do you understand what it meant for Him to tell the Pharisees—who justified themselves and believed themselves to possess holiness—that immoral women and sinful tax collectors who extorted others were surpassing them on the way into the Kingdom of God, going ahead of those

who called themselves righteous? This is a great matter. And remember that it is the Lord Himself who says it. Saint Cyril then brings forward the testimony of the Apostle Paul: “And Paul is my witness, when he says: neither the sexually immoral, nor idolaters,” and so forth. As he says in the sixth chapter of First Corinthians: “Neither the sexually immoral, nor adulterers, nor idolaters, nor the effeminate, nor men who engage in homosexual acts, nor drunkards, nor revilers, nor extortioners will inherit the Kingdom of God.” They will not enter the Kingdom of God. Yes, they will not enter. But the Apostle Paul then adds, “And such were some of you.” Some of you belonged to these groups.

You were. You once were. But what have you done now? “You were washed.” This word comes from the verb “to wash,” and it refers to the washing of regeneration, which is Baptism. Or it refers to metanoia, repentance, the second washing—repentance, which restores what has been damaged after Holy Baptism, since Baptism itself is not repeated. But does he say only, “You were washed”? No: “You were sanctified.” What does this sanctification mean? First of all, it means separation from a sinful environment and from the world.

God says, “Become holy, for I am holy.” This means, “Separate yourselves,” and, “Touch nothing unclean.” Separate yourselves from the unclean world, from the world that is morally unclean. Secondly, sanctification means acquiring virtue. He also says a third thing—which Saint Cyril does not quote here—“You were washed, you were sanctified, you were justified.” And “you were justified” means that you were acknowledged as children of God. You received divine adoption. Do you see? Baptism, sanctification, adoption. And what were you before? The things I listed for you earlier. What did he list? Immorality in all its forms: fornication, adultery, same-sex acts, effeminacy, men who engage in homosexual acts, as he says there, idolatry, drunkenness, reviling, and so forth.

Such were you. Saint Cyril now makes this observation: “He did not say, ‘Such are some of you,’ but, ‘Such were some of you.’” Paul does not say that some of you are now living in these sins, but that you once were. He says “were,” not “are”—“were.” In modern Greek the same form can sometimes be used for both past and present, which makes the meaning difficult to grasp. That is why I am giving you the ancient text again. He did not say “you are,” but “you were.” In other words, you are not so now; you were so once. “Sin committed in ignorance is forgiven, but persistent wickedness is condemned.”

It is important for us to know this, my beloved: we are all sinners. All of us, every one of us, are sinners. And if we had to name our sins one by one, we would certainly have much to say. Whether we acted from ignorance or from negligence, the point is that we must come to metanoia, to repentance. Thank you. Here he says that sin committed in ignorance is forgiven. But persistent wickedness is different. “Persistent” does not simply mean that I have been negligent. Many times we are careless and negligent, and we feel desire for our sins—we love our sins. Do you know how much we love them? Like our own children, and even more. We do not want to part from our sins. They torment us, yet we love them. We caress our passions and our pleasures.

We love them. Our pleasures torment us, yet we love them. But if, with full awareness and deliberate intent, I say, “I insist on having what I want—this sin,” then beyond doubt I no longer have repentance, and I am condemned. So he is not speaking of mere negligence, because, as I told you, human weakness exists. I want to repent; I struggle; I cut away something, even if it is nothing very great. At least I am on the road of repentance. But allow me to ask just this: why should I not repent more quickly? There are so many blessings for me to enjoy if I repent sooner. Do you think your pleasures give you joy? They do not.

What does pleasure give? Sweet pleasure gives bitterness. Taste instead the joy of virtue; once you experience it, you will see how beautiful it is. Wonderful! But if I love my sins in the sense that my deliberate intention is evil, and I insist, “No, this is what I want,” then there is condemnation. Would you like another example? If you asked, by way of interpretation, “What is blasphemy against the Holy Spirit?” I would answer, “It is precisely this: persistence, the conscious persistence in sin.” It is when I knowingly persist in sin. Thank you.

Blasphemy against the Holy Spirit, which the Lord Himself says will be forgiven neither in this age nor in the age to come, is what is called the unforgivable sin. Let me put it this way: What is the unforgivable sin? Blasphemy against the Holy Spirit. What is blasphemy against the Holy Spirit? Sin that is unrepented of and persistently embraced. Let us proceed to the ninth paragraph.

“As the glory of your Baptism, you have the Only-Begotten Son of God Himself. What need have I, then, to speak of a mere man? John is great, but what is he beside the Lord? The voice is mighty, but what is it beside the Word (Logos)? The herald is most excellent, but what is he beside the King? He who baptizes with water is good, but what is he beside the One who baptizes in the Holy Spirit and fire?” Here, allow me to say something that I have often noticed: the Fathers of our Church certainly had many different kinds of people before them.

In this particular case, Saint Cyril had before him candidates for Baptism—that is, catechumens.

They differed widely in education and age. They came from every level. And although the Fathers always gave the greatest weight to the substance of what they taught, they did not neglect beauty and elegance of speech. I do not know whether you noticed the brief passage I have just read to you. The same is true throughout the text, indeed throughout all the catechetical lectures. What beauty it possesses! Beautiful contrasts, beautiful turns of phrase. They dearly loved beauty of expression, and they cultivated their speech. We do not have this today. It is a pity, truly a pity. We have fallen into a dreadful dullness of expression. If you take a look at the literary works that...

They are produced by the shovelful, sold by weight, like old, outdated newspapers once sold—and still sold—for making paper bags or wrapping things. That, my beloved, is more or less what modern literature is like: thin and cold. That is why such works do not live; they die. They appear today, make a small impression, sell perhaps one or two thousand copies, and then die. They have no life. But works of true worth retain their worth. Let us translate the passage so that you may enjoy it a little, as far as its beauty can be conveyed in translation. “As the glory of your Baptism, you have the Only-Begotten Son of God Himself”—He is the One who baptizes you. Why, then, do you speak to me about a mere man?

I spoke to you about John. John is great, but how can he be compared with the Lord? His voice is mighty, but compared with what? How can it be compared with the Word—Word with a capital W? One has a mighty voice, but who is the Other?

In the preceding paragraphs, Saint Cyril spoke about the great worth of Baptism. He said that if Baptism had no great worth, it would not have been entrusted to the greatest man in history—particularly in the history of God’s dealings with His people, that is, in the history of...

the people of God. And even more than this, since he was the greatest within that history, he was certainly also the greatest in the whole history of the world. This man is John the Baptist, the “greatest among those born of women,” whom we discussed last time. If, then, Baptism was entrusted to John, the “greatest among those born of women,” the greatest man ever born of a woman, this means that Baptism must have immense worth, since it was John’s principal work. Saint Cyril now makes a further comparison, because we have two baptisms: the baptism of John and the Baptism of the Lord. John stands at the boundary between the Old Testament and the New. Where the Old ends, the New begins. Where does the Old Testament end? With John the Baptist. Where does the New Testament begin? With John the Baptist.

Thus, Saint John stands at the boundary. One foot is in the Old Testament and the other in the New Testament. He is, so to speak, a person who shares in both. He is a great person, unimaginably great. That is why our Church places Saint John to the right of Christ in the sovereign icons on the iconostasis, where those icons have their liturgical place and use. The Church places him there beside Christ. He is a great person. Yet if we compare John’s baptism with the Baptism of Christ, we find an immense difference. The difference is this: John’s voice is mighty, but it cannot be compared with God the Word (Logos).

John is a most excellent herald, but Christ is the King. Who is greater: the king—or, forgive me, the herald who proclaims the king? In earlier times, as you know, the herald would go ahead to announce the coming of the king. That was the custom in ancient times. So who is greater: the herald who proclaims the king, or the king whom the herald proclaims? He who baptizes with water is good, but can he be compared with the One who baptizes in the Holy Spirit and fire—“in the Holy Spirit and fire”? To help you understand this comparison, my beloved, let us take an incident from the Acts of the Apostles.

About twelve men had appeared in Ephesus. They were spiritually inclined men, and they came before the Apostle Paul. The Apostle Paul asked them, “Were you baptized?” “Yes, we were baptized.” “Did you receive the Holy Spirit?” “What is that?” they replied. “We have never even heard the expression or the words ‘Holy Spirit.’ What is that?” “Into what, then, were you baptized?” the Apostle Paul asked. They answered, “Into John’s baptism.” Then Paul laid his hands upon these twelve or so men.

The Holy Spirit came upon them, and they spoke in other tongues; in other words, the event of Pentecost was manifested among those twelve men. This account in the Acts of the Apostles shows the difference between the two baptisms. What was John’s baptism? John’s baptism was a baptism of repentance. It was not the Baptism that grants forgiveness of sins. By confessing their sins in the water as they were baptized, the people confirmed and openly declared their repentance. To help you understand: suppose I do something wrong to another person and do not go to confess it to him. I have wronged someone, but I do not go and acknowledge what I did.

What does the other person say? “But he did not come and tell me why he did it. How can I forgive him or accept him?” It does not matter whether the other person accepts me or not, or whether he forgives me or not, if I go and say to him, “Forgive me. I committed this sin against you; I harmed you and caused you sorrow.” Regardless of whether the other person forgives me, what have I done by saying this? I have made my repentance known. I have openly declared my repentance. So, my dear friends, John’s baptism is a baptism of repentance. Christian Baptism is a Baptism of forgiveness—certainly of repentance as well, but also of the forgiveness of sins, both ancestral sin and personal sins.

Third—and most important—it is a Baptism of adoption. In Baptism we are adopted as children of God. This is why, a little further on, we shall see what Saint Cyril says: no one enters the Kingdom of God without being baptized, for only the children of God may enter the Kingdom of God, and in Baptism we receive this adoption. Perhaps we have not noticed this or understood it; indeed, I would say that we do not know it: through Baptism we are adopted and become gods by grace, because we become children of God. We tend to place greater emphasis on the forgiveness of our sins...

...and less on our adoption. But Saint Cyril continues: “The Savior baptized the Apostles with the Holy Spirit and fire, when suddenly there came from heaven a sound like the rushing of a mighty wind, and it filled the whole house where they were sitting. Then there appeared to them divided tongues as of fire, and one rested upon each of them, and they were all filled with the Holy Spirit.” Christ, he says, baptized His Apostles with the Holy Spirit and fire. If you pay attention...

Let us pause for a moment over the words “with the Holy Spirit and fire.” We might call this a hendiadys: one and the same reality expressed in two words. He baptizes them with the Holy Spirit and with fire; the two refer to the same thing. If we do not understand it as a hendiadys—one reality expressed in two words—then we could take the first as the cause and the second as its effect. Or we could understand them as that which is unseen and that which becomes visible. I prefer this last interpretation: the unseen reality and its visible manifestation. The Book of Acts tells us...

The Holy Spirit rested upon the heads of the Apostles like fire. How, then, could the Holy Spirit be perceived? How could we see Him or apprehend Him, at least through our senses? Something had to appear, and what appeared was like fire. It was not fire, but like fire. Thus, this is the same Holy Spirit manifested in two ways: the Holy Spirit Himself, who is invisible, for no one has ever seen the Holy Spirit. Who has seen Him? He is God. He is God Himself. Can the essence of God be seen? Certainly not. “No one has ever seen God.” How, then, could the Holy Spirit become visible? Only by appearing through something perceptible to the senses.

That perceptible sign was... The Book of Acts rightly uses the word “as”: “as of fire.” And He also appeared through something else: the sound of a mighty rushing wind, though not a leaf was stirred. There was the sound of a violent wind, but it was not actually wind. That is why it says, “like the rushing of a wind.” These two signs addressed two senses, hearing and sight, so that the testimony to the presence of the Holy Spirit might be established by two witnesses and believed objectively, rather than merely as a subjective experience.

If I tell you, “You have received the Holy Spirit,” how can you know this? You would need some testimony. That testimony was given through these two witnesses: the fire and the sound. And Christ baptized His disciples with the Holy Spirit and fire. Does this mean only the Apostles? There is something more: all the others as well—all one hundred and twenty who were in the upper room—were baptized in this special and unique way at Pentecost, in the Spirit of God and in fire, without being baptized in water. This is the only such instance in the history of the Church. Later...

The Apostle Paul, who would be called to become an Apostle of Christ—even though he would surpass the other Apostles in his labors, as he himself says and as we also know from history, for he labored far more than all the others—was nevertheless baptized in the usual manner, my dear friends, just like all believers. You know that he was baptized by Ananias, a Christian in Damascus, after all those wondrous events—his blindness and everything else with which you are familiar. Thus we see here that the Spirit of God comes together with the water. Christ baptizes all Christians...

...in water and the Spirit. Not in water alone, but in water and the Spirit. Not in the Spirit alone, but in water and the Spirit. We need both, because this is how He wills it. Of course, it is not simply a matter of saying, “This is how He wills it.” We have explained some of the reasons, and next time we shall explain more, as Saint Cyril leads us still deeper into the theology of Baptism. Let us proceed to the tenth paragraph: “If anyone does not receive Baptism, he has no salvation.” Whoever is not baptized, whoever does not receive Baptism, has no salvation. Baptism is the gateway into the Church.

Saint Cyprian—rather, forgive me, Tertullian; and also Saint Cyprian—says, “Outside the Church there is no salvation.” This is both highly characteristic and profoundly important. But what does it mean to be “inside the Church”? It means that I have entered through Her door, through Her gateway. And the gateway into the Church is Baptism. This is why, when a newborn child is in danger of dying, we hasten to baptize the child. This is also why the parents bear serious sin if they had the opportunity to baptize their child but failed to do so. Allow me to comment on this, because it is useful, and please remember these things and tell them to your spouses.

Tell others as well, because they may one day face a similar situation and need to know what to do. If a child is stillborn, of course, the question does not arise. The child was born dead, and a dead person cannot be baptized. But if the child is born alive and begins to die immediately after birth, the nurses are generally aware of what must be done. Yet I have found that they are not always fully informed. There is what is called an emergency “air baptism.” Because Baptism is so great a Mystery, without which, as we said earlier, no one enters the Kingdom of God, the Church has granted the right...

...for any layperson to perform the Mystery of Baptism in this unique case—the only Mystery for which this is permitted—provided that the layperson has also been baptized and is an Orthodox Christian. Only then may that person perform the Mystery of Baptism, whether man or woman. This is the one and only exception. Suppose a nurse takes the child there in the maternity ward; who else is likely to be present when a newborn child is dying? It may be a doctor, a nurse, or a midwife. The person takes the child and performs an “air baptism,” meaning that the air is treated as though it were water.

The person says, “The servant of God George is baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” The three immersions and emersions are made in the air. Now I ask: is this considered Baptism? If the child dies, the child is baptized. Everything else in Baptism forms its surrounding rite. The core, the very heart of the Mystery of Baptism, is the formula I just recited: “The servant of God, N., is baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” This core comes from the Gospel according to Matthew, which ends with the words: “Go and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” Christ Himself said this to His disciples.

Here is my point: nearly every child is born in a hospital or at home. It is rare for a child to be born on a bus, in a taxi, or on a mountain and also to be at the point of death—very rare indeed. Most children are born in a hospital or at home. Is there not a glass of water available? We need not baptize the child in a baptismal font or place the child in a basin of water. But a glass of water would be far better. We can dip our fingers into the water and sprinkle the child, so that water actually falls upon the child rather than merely air being used. I ask you to remember this: because the custom known as “air baptism” has become established, most nurses do not think to use a little water. Yet it is very simple—just dip the fingers into a glass of water.

We sprinkle three times, saying: “The servant of God George is baptized in the name of the Father”—and we sprinkle—“and of the Son”—and we sprinkle—“and of the Holy Spirit”—and we sprinkle. This is equivalent to immersion in water. Suppose the child is in an incubator because it was born prematurely. The child is alive but in danger and may die. While the child is in the incubator, there may be time to perform the full Baptism. Sometimes the priest may not know how this is to be done. If he does not, we should explain it to him. Do you know what you should say? Call him, and he should bring either the baptismal font or a small basin filled with water. He will read the entire service of Baptism—the whole service.

After performing the whole Mystery—all the preliminary rites and the exorcisms over the water—he will take a small piece of cotton. Then, provided of course that the doctors give permission, arrangements can be made accordingly. He will dip the cotton into the baptismal water in the small font, put his hand into the incubator, and anoint the child here, wetting the child’s forehead. “The servant of God is baptized.” At the first anointing he says, “in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” In this way he applies the water, so to speak, anointing the child’s forehead with it. This is a complete Baptism. If the child survives, the child will not be baptized again.

After an “air baptism,” however, we repeat the Baptism. Although Baptism may not ordinarily be repeated, that was an emergency Baptism, and so we repeat it. But when it is performed with water in the manner I have described, the Baptism is not repeated. Furthermore, if a child has received only an “air baptism” and, if he is a boy, later wishes to become a clergyman, he cannot become one, because he received what is, so to speak, an incomplete Baptism. Please keep these things in mind. There is also something else, because this issue arises very often today. Someone says, “You know, our baby was born...” The gentleman who said this may even be present here, but that does not matter; let him hear it once again. “The baby was born in the summer, and the godmother will come...”

“...to baptize the child next summer, because she is—who knows—at the North Pole or in Lapland.” Why wait? Must we bind ourselves to a particular person for sentimental or, let us say, traditional reasons, because this godmother baptized me, my grandfather, my grandmother, and my great-grandmother? Why must that same person baptize the child? Meanwhile, the child is deprived of Holy Baptism. Second, the child is in danger of dying—how can we know otherwise? And not only from illness, but from an accident. The child may fall from the cradle and be killed. We may wake in the morning and find the child dead. A cat may sit on the child’s face. These are unlikely things, yet they do happen. The household cat may climb into the cradle, curl up on the child’s face, and fall asleep.

The child may suffocate, or may vomit and inhale it into the lungs and choke—any one of a thousand things may happen. But the gravest danger, people say, is that the child may die unbaptized. Yet the most important question is this: since infant Baptism has long been established, why should the child not be baptized promptly and receive Holy Communion? The child cannot receive Holy Communion without first being baptized. Do you not think, my dear friends, that we ought to know these things, keeping in mind this wonderful and fundamental truth: “Whoever does not receive Baptism has no salvation”? Whoever does not receive Baptism has no salvation.

Except only in the case of martyrs.

Holy Scripture says: “Martyrdom is also a baptism,” for the Savior says, “Are you able to drink the cup that I drink and to be baptized with the baptism with which I am baptized?” And indeed, the martyrs confess their faith, having become a spectacle to the world, to angels, and to men. You too will soon make your confession, but it is not yet time for you to hear about these things. Since the hour is late, I will not translate the passage for you, but will simply explain it. There is one exception: the case of the martyr. What does that mean? If someone who has not been baptized confesses Christ and, at that very moment, is put to death for that confession, he is baptized in his own blood, not in water. Do you know how often this has happened? Countless times. Take, for example, executioners who were torturing a martyr. Saint Charalambos was being flayed by his executioners, yet he remained unshaken. The two executioners were struck with fear.

When they saw this elderly Saint enduring those dreadful torments with strength beyond human nature, while forgiving those around him, they were shaken to the core. The grace of God came upon them, and the executioners said to the tyrant who was present, watching the martyrdom of Saint Charalambos, “We too are Christians.” Only a few minutes earlier, they had been his executioners. But as soon as they confessed their faith, they were put to death together with Saint Charalambos. Did they have time to be baptized? No. Let me give you another example. In that first case there was blood; in this one there was no blood: the Holy Forty Martyrs. Yet their death was still a martyr’s death.

You know the story of the Holy Martyrs. One of the forty could no longer endure it. He lost heart and came out of the water. Meanwhile, the guard who was watching over the forty men in the waters of Sebaste on March 9 saw a vision in the heavens: forty crowns. “What is this?” he wondered. Then he saw one man leave the company of the forty and go away to warm himself, and he saw an angel take that man’s crown and carry it away into the depths of heaven. He understood—he understood at once—and immediately the guard cried out, “I too am a Christian!” He threw himself into the lake and died with the thirty-nine Saints, so once again they were forty. He was baptized through his martyrdom.

Saint Cyril explains it in this way: Christ said, “I have a baptism with which I must be baptized.” That baptism is His martyrdom, the Cross. This is also why, he says—and here he offers another interpretation, though the Church herself is also signified—water and blood flowed from Christ’s side: so that in times of peace for the Church, people might be baptized with water, as Christ commanded, while in times of persecution, they might be baptized in their own blood. This, he says, is why blood and water flowed from Christ’s side. We can see, then, my dear friends, just how truly necessary Baptism is. But concerning the martyrs, “It is not yet time for you to hear about these things.”

The time has not yet come for me to speak to you about them. It is as though Saint Cyril were telling the catechumens that there was still more to be said, including the questions I mentioned earlier. But he also meant this: the time had not yet come for them to stand as martyrs. And I would say the same to us, my dear friends. Do you realize how far we are from being able to stand as true martyrs? We have a long road ahead of us. Let us begin by putting our Baptism to work in our lives, because that is what we must achieve: we must make full use of our Baptism. Then, my dear friends, we open the way and gain the possibility, if God permits it, of one day becoming martyrs ourselves.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, εις την τρίτην κατήχησιν, παράγραφος 8, του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων.

Τί οὖν δεῖ ποιεῖν, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ καρποὶ τῆς μετανοίας; Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι. Ἀξιόπιστός ἐστιν ὁ διδάσκων, ἐπειδὴ καὶ πρῶτος ἐπετέλει τὸ διδασκόμενον· οὐκ ἐδυσώπει τὸ λέγειν, οὐ γὰρ ἐπέχειν ἡ συνείδησις κωλύουσα τὴν γλῶσσαν. Καὶ ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω. Ενθυμείσθε, ευρισκόμεθα στο μεγάλο εκείνο θέμα περί του Αγίου Βαπτίσματος, το οποίο αναλύει ο Άγιος Κύριλλος. Αφού μας είπε την ανάγκη του, μας είπε γιατί ακριβώς χρησιμοποιείται το νερό και ποια είναι η θεολογική σημασία του νερού. Τώρα έρχεται να μας πει το μεγάλο εκείνο θέμα των καρπών της μετανοίας και του βαπτίσματος. Ότι δεν είναι αρκετό να βαπτιστεί κανείς, πρέπει να έχει και κάποια καρποφορία. Και μάλιστα όταν ο ίδιος ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής έλεγε «ποιεῖτε καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας». Ναι, να μετανοήσεις, αλλά πρέπει να κάνεις καρπό. Πώς θα αποδειχθεί η μετάνοιά σου; Ο πρώτος καρπός της μετανοίας είναι να μην επαναλάβεις εκείνα τα οποία έχεις κάνει. Όχι βέβαια με την έννοια ότι θα πρέπει πια να φτάσω σε βαθμούς και μέτρα αναμαρτησίας, διότι αν πράγματι με την πρώτη μου, θα λέγαμε, προσπάθεια έφτανα στα μέτρα της αναμαρτησίας, τότε θα έφτανα μέσα στις 24 ώρες

στον βαθμό της τελειότητας. Αλλά αυτό όμως δεν είναι δυνατόν εκ των πραγμάτων. Αλλά απλώς να μην επαναλαμβάνω εκείνα τα οποία έκανα, τουλάχιστον τα χονδρικά. Και σιγά σιγά θα προσπαθήσω να κόβω πάντοτε κάτι το κακό που υπάρχει μέσα μου. Αυτός είναι ο πρώτος καρπός της μετανοίας και έχει οπωσδήποτε αρνητικόν χαρακτήρα. Ο θετικός χαρακτήρ του καρπού της μετανοίας είναι οι αρετές. Όχι να κόψω τα πάθη, αλλά τώρα να αποφέρω και αρετές. Αν δεν αποφέρω αυτή την καρποφορία, στην αρνητική της και στη θετική της πλευρά, τότε δεν μπορώ να μιλάω για μια σωστή μετάνοια.

Επειδή προηγουμένως μας είχε πει ότι θα αναφέρεται σε αυτό ο Άγιος Κύριλλος, τώρα λέγει: «Τί οὖν δεῖ ποιεῖν;» Τι πρέπει λοιπόν να κάνει κανείς; «Καὶ τίνες εἰσὶν οἱ καρποὶ τῆς μετανοίας;» Και ποιοι είναι οι καρποί της μετανοίας; «Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι». Αυτός που έχει δύο χιτώνες να δώσει σε εκείνον που δεν έχει. Ποιος το έλεγε αυτό; Το έλεγε ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής. Σημειώνει και λέγει: «Ἦτο ἀξιόπιστος ὁ διδάσκων», αξιόπιστος είναι ο διδάσκων, «ἐπειδὴ καὶ πρῶτος ἐπετέλει τὸ διδασκόμενον», διότι αυτός και πρώτος επραγματοποιεί αυτό που εδίδασκε.

Κατά το «δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις». Αγαπητοί μου, είναι πολύ σπουδαίο αυτό. Δεν μπορείς να πεις κάτι, δεν μπορείς να πεις κάτι αν δεν το ζεις. Και εδώ ας μου επιτραπεί να πω ακόμα κάτι, παρότι είναι λίγο ειδικόν αυτό. Αλλά θα το πω, διότι πολλές φορές το έχω κουβεντιάσει και ιδιωτικά. Είναι η εξής περίπτωση: όταν ο ιερεύς που έχει οικογένεια, σύζυγο και παιδιά, και ο άνθρωπος είναι ζηλωτής, θέλει να κηρύξει τον Λόγο του Θεού και να βοηθήσει και να ανεβάσει πνευματικά την ενορία του, αλλά παίζει αρνητικό ρόλο η πρεσβυτέρα ή τα παιδιά, είτε αγόρια είτε κορίτσια. Ας πούμε την περίπτωση

η κόρη του δεν θέλει να συμμορφωθεί με το πνεύμα του Ευαγγελίου ή ο γιος του ζει μια ζωή άσωτη. Πέστε μου, σας παρακαλώ, τι να κάνει τώρα ο άνθρωπος αυτός; Να πει από τον άμβωνα «μαζέψτε τα παιδιά σας»; Θα του πουν οι ενορίτες του: «Δεν βλέπεις εσύ τα δικά σου τα παιδιά τι κάνουν;» Εφίμωσε τη γλώσσα του ιερέως η πρεσβυτέρα του, ο γιος του, η κόρη του. Αναμφισβήτητα του εφίμωσαν τη γλώσσα. Ξέρετε ποια είναι η ευθύνη αυτών των προσώπων έναντι ολοκλήρου της Εκκλησίας; Διότι εγώ, ο γιος του ιερέως, με τον τρόπο που ζω

αχρηστεύω τον πατέρα μου, τον ιερέα, να επιδράσει ποιμαντικά μέσα στην ενορία. Σας το λέγω αλήθεια, όταν έρχονται παιδιά ή πρεσβυτέρες ιερέων, αυτά που σας λέγω τώρα δημοσίως τους τα λέγω. Γιατί πραγματικά είναι πολύ μεγάλο αυτό το θέμα και πολύ σημαντικό. Για να μπορεί κάποτε να πει κανείς κάτι, πρέπει ο ίδιος να το έχει πιστέψει και να το έχει ζήσει. Αλλά είναι τραγικό όταν εγώ το πιστεύω και το ζω και ο πλαϊνός μου, με τον οποίο έχουμε μια συγγένεια, τελικά, χωρίς να το θέλω εγώ, να μου φιμώνει το στόμα. Γιατί τι να κάνω διαφορετικά; Τι να κάνω διαφορετικά; Βέβαια υπάρχει ένα σκληρό μέτρο.

Ίσως άμα το ακούσετε θα τρομάξετε. Είναι στην Παλαιά Διαθήκη, όταν πήγαινε ο κόσμος και έλεγε εις τον αρχιερέα τον Ηλί ότι τα δυο του παιδιά, ο Οφνί και ο Φινεές, έδιναν το κακό παράδειγμα.

Στο θέμα των θυσιών έπαιρναν σφάγια πριν θυσιαστούν, για να πάνε να μαγειρέψουν και να τα φάνε. Αυτό θα αντιστοιχούσε με το να φάω ένα πρόσφορο πριν το υψώσω, δηλαδή πριν το προσφέρω στον Θεό. Το ύψωσες το πρόσφορο, φά' το τότε. Μοίρασέ το, φά' το. Αλλά θα υψωθεί. Έτσι και οι θυσίες. Ο Θεός δεν τρώει κρέας, ο Θεός δεν έπρεπε να τρώει σφάγια· έπρεπε να προσφερθεί η θυσία.

Μετά τι γίνονταν τα κρέατα; Τα κρέατα μετά μοιράζονταν. Έτρωγε ο κόσμος. Αλλά αυτοί αθετούσαν την έννοια της θυσίας και της λατρείας του Θεού με τον τρόπον αυτόν. Πήγαινε λοιπόν ο κόσμος και του έλεγε: «Ξέρεις, το και το και το και το». Ο Ηλί εμάλωνε τα παιδιά του και έλεγε: «Όχι, παιδιά μου, όχι, παιδιά μου, μην το κάνετε αυτό, γιατί είναι κακό». Αυτοί επέμεναν. Στο τέλος ο Θεός ετιμώρησε τον Ηλί και τα παιδιά του με θάνατο. Δηλαδή, εννοώ βίαιον θάνατον. Εφονεύθησαν και οι τρεις. Αλλά θα μου πείτε: τότε τι έπρεπε να κάνει ο ταλαίπωρος εκείνος ο Ηλί, ο οποίος ήταν καλός άνθρωπος, ήταν ευσεβής άνθρωπος ο Ηλί; Τι έπρεπε να κάνει; Δεν εμάλωνε τα παιδιά του; Τα μάλωνε. Τα συνεβούλευε; Τα συνεβούλευε. Τι έπρεπε να κάνει;

Τι έπρεπε να κάνει; Φοβερό. Ο νόμος έλεγε ότι ο αρχιερέας δεν έπρεπε να εγγίσει ποτέ νεκρόν. Ακόμη και αν ο πατέρας του απέθνησκε, νεκρόν ούτε έπρεπε να τον εγγίσει ούτε να τον δει νεκρόν. Διότι ο αρχιερεύς ήταν το σύμβολο της ζωής, εις τύπον του Ιησού Χριστού. Αυτά στην Παλαιά Διαθήκη. Ο αρχιερεύς δεν είχε ουδεμία σχέση με τη νέκρωση, οποιαδήποτε κι αν ήταν αυτή, είτε ηθική είτε βιολογική. Ουδεμία σχέση έπρεπε να έχει ο αρχιερεύς. Γι' αυτόν τον λόγο έπρεπε ακόμη να αρνηθεί και το να παραστεί στην κηδεία του πατέρα,

έλεγε ο παλαιός νόμος. Ε, σκληρό λοιπόν. Εδώ έπρεπε τώρα να πει ενώπιον του λαού:

«Αποδοκιμάζω!» «Αποδοκιμάζω τα παιδιά μου και δεν τα αναγνωρίζω πλέον παιδιά μου. Τα απορρίπτω ως παιδιά μου. Δεν είναι παιδιά μου». Τότε το στόμα του δεν φιμώνεται. Αλλά ελάτε να μου πείτε, δεν είναι φοβερά σκληρό; Αλλά τι να πω, παρακαλώ; Ο Θεός να μην επιτρέπει. Και είναι πολύ τραχύ το έργο του οικογενειάρχου ιερέως. Είναι πολύ τραχύ ακριβώς επάνω εις αυτόν τον τομέα.

Κάποτε διλημματικόν. Τι να κάνω τώρα, τι να κάνω; Το λέγω αυτό, ε, να το ξέρουμε. Και μάλιστα, αν μπορείτε ποτέ κι εσείς να βοηθάτε την οικογένεια του ιερέως ακριβώς να στέκεται εκεί που πρέπει να στέκεται, για να μην κλείνει το στόμα του ιερέως, κατόπιν θα κάνατε οπωσδήποτε ένα σωστό έργο, μια σωστή δουλειά, για να μην βρεθεί, ξαναλέγω, σε αυτήν τη διλημματική κατάσταση. Εδώ ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος ήτανε βέβαια μόνος του, δεν είχε σύζυγο και παιδιά. Βλέπετε, είναι μεγάλο πράγμα αυτό. Είναι ευκολότερο να είσαι άγαμος παρά έγγαμος. Ο έγγαμος εργάτης του Ευαγγελίου, εάν πραγματικά θέλει να σταθεί σωστός, είναι

τραχύς ο δρόμος του και το έργο του, πολύ τραχύς, πολύ δύσκολος ο δρόμος. Πολλές φορές διαλέγεται ο γάμος για λιμάνι και καταφύγιο, αλλά επιτρέψτε να πω ότι είναι πέλαγος απύθμενος, τρικυμιώδες και ανοιχτόν. Ας είναι, να βοηθάει ο Θεός μόνο, τίποτα άλλο δεν σας λέω. Η δυσκολία στον άγαμο είναι; Στον άγαμο δεν είναι η δυσκολία. Πολλές φορές νομίζετε ότι στον άγαμο είναι η δυσκολία. Λίγο ο άγαμος αν προσέξει, ξέρετε όμως, λιγάκι, λιγάκι, λιγάκι ο άγαμος εάν προσέξει, πετυχαίνει πολλά πράγματα. Ο έγγαμος έχει πολύ μεγάλο σταυρό. Ο άγαμος δεν έχει πολύ μεγάλο σταυρό. Έχετε συνηθίσει να λέτε ότι ο άγαμος έχει σταυρό. Δεν έχει ο άγαμος. Αρκεί να έχει πιστέψει εκείνο το οποίο κάνει. Να το έχει πιστέψει. Άμα το έχει πιστέψει, δεν έχει σταυρό πολύ· έχει λίγο, λίγο, λίγο.

«Οὐκ ἐδυσώπει τὸ λέγειν, οὐ γὰρ ἐπέχειν ἡ συνείδησις κωλύουσα τὴν γλῶσσαν». Βλέπετε, δεν τον εμπόδιζε η συνείδηση, η συνείδηση δεν του έκλεινε τη γλώσσα, δεν του την εμπόδιζε τη γλώσσα, διότι εκείνο το οποίο είχε μέσα το έχει στα χείλη, εκείνο που έχει στα χείλη το έχει μέσα. Μιλούσε καθαρά, ίσια. Και το άλλο, γιατί αυτά είναι παρενθετικά: «Καὶ ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω», δηλαδή παρενθετικά, διότι εχώρισε τη φράση «ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι» και «ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω». Αυτά βεβαίως είναι στο Λουκά 3, 11 και αναφέρονται, όπως σας είπα, στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Δηλαδή, με άλλα λόγια, εδώ αναφέρεται στην ελεημοσύνη.

Ο οποίος έχει μετανοήσει κάνει ελεημοσύνη. Αλλά δεν είναι μόνο ελεημοσύνη. Προσέξτε αυτό το σημείο. Λένε πολλές φορές: να έχω φαγητά να δώσω και στον άλλον, έχω ρούχα να δώσω και στον άλλον. Προσέξατε ποτέ αυτό το σημείο που λέγει «αυτός που έχει δύο χιτώνες να δώσει τον έναν στον άλλον»; Δεύτερο χιτώνα στον άλλον άνθρωπο. Το έχετε προσέξει; Αν έπρεπε να χαρακτηρίσουμε την πράξη αυτή, πώς θα τη χαρακτηρίζαμε; Θα λέγαμε ελεημοσύνη. Όχι, αγαπητοί, όχι, αγαπητοί. Βεβαίως έχει και τη μορφή της ελεημοσύνης, αλλά είναι κάτι πολύ, πολύ βαθύτερο. Σημαίνει ότι υποβάλλεις τον εαυτό σου στην αγάπη και στην αυτοθυσία.

Υποβάλλεις τον εαυτό σου ακόμη στο να αποχωριστείς κάτι που έχεις, και μάλιστα κατά 50%. Διότι στους δυο, όταν δώσεις τον έναν, τότε μένεις με το 50%. Το άλλο 50% το παραχωρείς. Σημαίνει λοιπόν ότι δεν είσαι φιλάργυρος. Σημαίνει ότι η ελπίδα σου δεν είναι στα υλικά αγαθά. Σημαίνει πολλά πράγματα. Σημαίνει δηλαδή ότι έχεις μετανοήσει. Ας δούμε, δεν είναι απλώς μια ελεημοσύνη. «Πνεύματος Ἁγίου χάριτος ἀπολαῦσαι θέλεις, καὶ βρωμάτων αἰσθητῶν πένητας οὐκ ἀξιοῖς;» Εδώ κάνει μία σύγκριση ο Άγιος Πατήρ και λέει: εσύ θέλεις να απολαύσεις τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και

απαξιείς να δώσεις αισθητές τροφές στους φτωχούς. Με άλλα λόγια, έχεις μια ζυγαριά και πρέπει να βάλεις κάτι από εδώ για να ζυγίσεις κάτι από εκεί. Εσύ θες να πάρεις πνευματικά πράγματα και η ζυγαριά που θέλεις να κλίνει με βάρος προς τα κάτω, να πάρεις τη χάρη του Θεού. Ναι, αλλά στο άλλο τάσι της ζυγαριάς, για να το πετύχεις αυτό, πρέπει να βάλεις υλικά πράγματα. Εδώ λέγει τροφές προς τους φτωχούς, για να κατεβεί και το άλλο τάσι και να ισορροπήσει. Δηλαδή, με αναλογία θα πρέπει να δώσεις για να πάρεις. Και εκείνα που θα δώσεις συγκρίνονται με εκείνα που θα πάρεις;

Αναμφισβήτητα όχι. Ο Απόστολος Παύλος λέγει, αν δεν κάνω λάθος, στη Δευτέρα προς Κορινθίους Επιστολή του, που αναφέρεται στη λογεία — έχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο, ενάμιση κεφάλαιο, αν δεν κάνω λάθος, αν θυμάμαι καλά — που αναφέρεται στο θέμα ότι εσείς θα δώσετε χρήματα και θα δεχθούν οι Άγιοι της Ιερουσαλήμ την ευλογία σας, την υλική. Αλλά όταν όμως αυτοί θα αρχίσουν να προσεύχονται για εσάς, εσείς θα πάρετε ευλογίες πνευματικές. Θα μπορούσε να συγκριθεί λοιπόν η υλική με την πνευματική ευλογία; Ασφαλώς όχι. Το ένα είναι πρόσκαιρο, το άλλο είναι αθάνατο και αιώνιο. Εδώ έχει τη σημασία του αυτό που λέει ο Κύριος:

όποιος θα δώσει ένα ποτήρι κρύο νερό, τον μισθό του δεν τον έχει χάσει. Το ένα είναι υλικό, το άλλο είναι αιώνιο. Αλλά για να έχεις το αιώνιο, πρέπει να δώσεις το πρόσκαιρο. Για να έχεις το πνευματικό, πρέπει να δώσεις το υλικό. Ε, γιατί αλλιώτικα δεν γίνεται. Πώς θα γίνει αυτό; Ώστε είναι πάρα πολύ σπουδαίο εδώ. «Τὰ μεγάλα ζητεῖς, καὶ μικρῶν οὐ μεταδίδως;» Ζητάς τα μεγάλα, τα μεγάλα από τον Θεό. Τα μικρά εσύ δεν τα δίνεις. «Κἂν τελώνης, κἂν πόρνος εἶ, ἔλπισε τὴν σωτηρίαν». Σ' οποιαδήποτε κατάσταση πνευματική κι αν βρίσκεσαι, έστω κι αν είσαι τελώνης ή ανήθικος άνθρωπος, έχεις την ελπίδα της σωτηρίας σου. Είναι πολύ παρήγορο, αγαπητοί μου, αυτό, το να πει κανείς ότι μπορώ να σωθώ σε οποιαδήποτε κατάσταση κι αν βρίσκομαι. Είναι εξαιρετικά παρήγορο. Και σημειώνει και λέγει: «Οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ». Είναι αυτό που είναι στο κατά Ματθαίον, 21 κεφάλαιο, και το είχε πει ο Κύριος εις τους Φαρισαίους. Ξέρετε τι θα πει να λέει στους Φαρισαίους, που αυτοδικαιούντο και πίστευαν ότι έχουν αγιότητα, ότι οι ανήθικες γυναίκες και οι αμαρτωλοί τελώνες που έκαναν εκβιασμούς, ότι αυτοί τους ξεπερνούν στη Βασιλεία του Θεού, ότι προπορεύονται από εκείνους τους

αυτοονομαζομένους δικαίους; Μεγάλο πράγμα. Και να φανταστείτε ότι το λέει ο ίδιος ο Κύριος. Και φέρνει μια μαρτυρία εδώ του Αποστόλου Παύλου ο Άγιος Κύριλλος και λέει: «Καὶ μάρτυς ὁ Παῦλος, λέγων· οὔτε πόρνοι, οὔτε εἰδωλολάτραι», ούτε και τα καθεξής. Όπως λέει, είναι στο Α΄ Κορινθίους, έκτο κεφάλαιο: «Οὔτε πόρνοι, οὔτε μοιχοί, οὔτε εἰδωλολάτραι, οὔτε μαλακοί, οὔτε ἀρσενοκοῖται, οὔτε μέθυσοι, οὔτε λοίδοροι, οὔτε ἅρπαγες, βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι». Στη Βασιλεία του Θεού δεν μπαίνουν. Ναι, δεν μπαίνουν, αλλά επάγει ο Απόστολος Παύλος: «Καὶ ταῦτά τινες ἦτε». Και εις αυτά μερικοί είσαστε.

Ήσαστε. Κάποτε ήσαστε. Τώρα όμως τι εκάνατε; «Ἀπελούσασθε». Το «ἀπελούσασθε» είναι το λούομαι και είναι το λουτρό της παλιγγενεσίας, είναι το βάπτισμα. Ή η μετάνοια, το δεύτερο λουτρό, η μετάνοια που συμπληρώνει εκείνο που δεν επαναλαμβάνεται, το Άγιο Βάπτισμα. Αλλά μόνο «ἀπελούσασθε»; «Ἀλλὰ ἡγιάσθητε». Τι είναι αυτός ο αγιασμός; Αγιασμός με την έννοια πρώτα πρώτα του αποχωρισμού από το αμαρτωλό περιβάλλον και από τον κόσμο.

Λέγει ο Θεός: «Ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι». Θα πει: «Ἀποχωρίσθητε» και «παντὸς ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε». Χωριστείτε από τον ακάθαρτον κόσμο, τον ηθικώς ακάθαρτον κόσμο. Και δεύτερον... Αγιασμός θα πει να αποκτήσετε αρετή. Λέει και ένα τρίτο — εδώ δεν το έχει ο Άγιος Κύριλλος — «ἀλλὰ ἀπελούσασθε, ἀλλὰ ἡγιάσθητε, ἀλλὰ ἐδικαιώθητε». Και το «ἐδικαιώθητε» σημαίνει ανεγνωρίσθητε τέκνα Θεού. Ελάβατε υιοθεσία. Είδατε; Το βάπτισμα, ο αγιασμός, η υιοθεσία. Και πρώτα ποιοι είσαστε; Αυτά που σας απαρίθμησα προηγουμένως. Τι απαρίθμησε; Την ανηθικότητα σε όλες τις μορφές της: πορνεία, μοιχεία, αρσενοκοιτία, μαλακία, αρσενοκοίται που λέγει εκεί, ειδωλολατρεία, μέθη, λοιδορία κλπ.

Αυτά είσαστε. Και σημειώνει τώρα ο Άγιος Κύριλλος και λέγει: «Οὐκ εἶπέ “τινες ἐστέ”, ἀλλὰ “ταῦτά τινες ἦτε”». Δεν λέγει ο Παύλος ότι σε αυτά τα αμαρτήματα μερικοί είσαστε — είσαστε τώρα δηλαδή — αλλά κάποτε είσαστε, αλλά «ἦτε». «Ἦτε», όχι «ἐστέ», «ἦτε». Στην ελληνική το «είσαστε» το λέμε και σε παρελθόντα χρόνο και σε παρόντα χρόνο και είναι μια δυσκολία να κατανοηθεί. Γι' αυτό σας λέω πάλι το αρχαίο κείμενο. Δεν είπε «ἐστέ», αλλά «ἦτε». Δηλαδή, δεν είσαστε τώρα, είσαστε κάποτε. «Ἡ ἐν ἀγνοίᾳ ἁμαρτία συγχωρεῖται, ἡ δὲ ἐπίμονος κακία καταδικάζεται».

Σπουδαίο αυτό να το ξέρουμε, ότι αμαρτωλοί είμεθα όλοι, αγαπητοί μου. Όλοι, όλοι, όλοι αμαρτωλοί είμεθα. Και αν έπρεπε να αναφερόμεθα και κατ' είδος στην αμαρτία μας, ασφαλώς θα είχαμε πολλά να πούμε. Ωστόσο, είτε αγνοήσαμε είτε ολιγωρήσαμε, το θέμα είναι ότι πρέπει να μετανοήσουμε. Ευχαριστούμε. Και εδώ λέγει ότι η αμαρτία που ήταν στην άγνοια συγχωρείται. Αλλά η επίμονη κακία, επίμονη θα πει όχι απλώς γιατί ολιγώρησα, γιατί πολλές φορές έχουμε μια αμέλεια, μια ολιγωρία, μια επιθυμία στις αμαρτίες μας, τις αγαπάμε τις αμαρτίες μας. Ξέρετε πόσο τις αγαπάμε; Σαν τα παιδιά μας και πιο πολύ. Δεν θέλουμε να αποχωρήσουμε από τις αμαρτίες μας. Μας ταλαιπωρούν, αλλά τις αγαπάμε. Τα πάθη μας τα χαϊδεύουμε, τις ηδονές.

Τις αγαπούμε. Μας ταλαιπωρούν οι ηδονές, αλλά τις αγαπάμε. Εάν όμως, θα λέγαμε, με πλήρη συνείδηση και με προαίρεση τέτοια, ότι θέλω οπωσδήποτε αυτό που θέλω, την αμαρτία, τότε αναμφισβήτητα δεν έχω πια μετάνοια και καταδικάζομαι. Δεν είναι λοιπόν η ολιγωρία, γιατί σας είπα, υπάρχει η ασθένεια των ανθρώπων. Θέλω να μετανοήσω, προσπαθώ, κάτι κόβω, όχι σπουδαία πράγματα. Αλλά τέλος πάντων είμαι στον δρόμο να μετανοήσω. Μόνο εδώ επιτρέψατέ μου να πω: γιατί να μη μετανοήσω πιο γρήγορα; Έχω να απολαύσω πολλά αγαθά όταν μετανοήσω πιο γρήγορα. Νομίζεις ότι οι ηδονές σου δίνουν χαρές; Δεν δίνουν.

Τι δίδει η ηδονή; Η γλυκεία ηδονή πικρία δίδει. Για απόλαυσε τη χαρά της αρετής, σαν νιώσεις, να δεις τι ωραία που είναι. Περίφημα! Αλλά αν όμως αγαπώ τις αμαρτίες με την έννοια ότι διαθέτω μια κακή προαίρεση, επιμένω: «Όχι, αυτό θέλω εγώ», ε, τότε υπάρχει καταδίκη. Θέλετε, έχουμε κάτι άλλο; Αν ερωτήσετε, σε μια ερμηνευτική εκδοχή, αυτό: «Τι είναι η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος;», θα σας απαντούσα: «Είναι αυτό. Είναι η επιμονή, η συνειδητή επιμονή στην αμαρτία». Όταν συνειδητά επιμένω στην αμαρτία. Ευχαριστώ.

Η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος, που λέγει ο ίδιος ο Κύριος ότι ούτε εις τον παρόντα αιώνα ούτε εις τον μέλλοντα συγχωρείται, είναι η λεγόμενη ασυγχώρητος αμαρτία. Και να το διατυπώσω έτσι: Τι είναι η ασυγχώρητος αμαρτία; Η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος. Τι είναι η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος; Η αμετανόητος και επίμονος αμαρτία. Προχωρούμε στην ενάτη παράγραφο.

«Έχεις καύχημα του βαπτίσματος αυτόν τον Υιόν του Θεού, τον Μονογενή. Τί γαρ μοι λοιπόν εστί λέγειν περί ανθρώπου; Μέγας Ιωάννης, αλλά τί προς τον Κύριον; Μεγαλόφωνος η φωνή, αλλά τί προς τον Λόγον; Κάλλιστος ο κήρυξ, αλλά τί προς τον Βασιλέα; Καλός ο βαπτίζων εν ύδατι, αλλά τί προς τον βαπτίζοντα εν Αγίω Πνεύματι και πυρί;» Εδώ θα μου επιτρέψετε να πω κάτι, ότι πολλές φορές το έχω προσέξει: ότι οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, που είχαν ποικίλο κόσμο βέβαια μπροστά τους...

Εν προκειμένω, ο Άγιος Κύριλλος, που έχει υποψηφίους να βαπτιστούν, δηλαδή κατηχουμένους.

Ποικίλης τάξεως μορφωτικής και ηλικίας. Ποικίλης τάξεως. Και ενώ είχαν πάντοτε βεβαίως και έδιναν τη βαρύτητα στο θέμα του περιεχομένου, δεν υστερούσαν στην καλλιέπεια του λόγου. Δεν ξέρω αν καταλάβατε αυτό το μικρό κομματάκι τώρα που σας διάβασα, που είναι πλήθος, για να μην πω ολόκληρο βέβαια το κείμενο, όλες οι κατηχήσεις. Τι ομορφιά έχει! Ωραίες αντιθέσεις, ωραία σχήματα. Αγαπούσαν πολύ την ομορφιά του λόγου και καλλιεργούσαν τον λόγο. Αυτό σήμερα δεν υπάρχει. Είναι κρίμα, είναι πραγματικά κρίμα. Έχουμε πέσει σε μια φοβερή πεζότητα. Αν ρίξετε μια ματιά στα λογοτεχνικά κείμενα που...

Με τη σέσουλα, με την οκά, όπως κάποτε πουλούσαν και πουλάνε τις εφημερίδες με την οκά, τις παλιές, τις παρελθούσης χρήσεως εφημερίδες, που τις πουλάνε για χαρτοσακούλες, για περιτύλιξη, κάπως έτσι περίπου είναι τα σύγχρονα λογοτεχνήματα, αγαπητοί. Νηστίσιμα, κρύα, γι' αυτό και δεν ζουν, ξέρετε, πεθαίνουν. Είναι σήμερα, κάνουν λίγο εντύπωση, βγάζουν κανένα δυο χιλιάδες βιβλία και πεθαίνουν αυτά, δεν έχουν ζωή. Ενώ εκείνα που έχουν αξία, έχουν αξία. Ας μεταφράσουμε για να χαρείτε λιγάκι, όσο είναι δυνατόν να μπορεί να αποδοθεί στη μετάφραση. «Έχεις καύχημα του βαπτίσματος αυτόν τον ίδιο τον Υιό του Θεού, τον Μονογενή», που Αυτός σε βαπτίζει. Τι μου μιλάς και μου λες για άνθρωπο!

Σας είπα για τον Ιωάννη. Μεγάλος ο Ιωάννης, αλλά πώς μπορεί να συγκριθεί με τον Κύριον; Μεγαλόφωνη η φωνή του, αλλά ως προς τι; Τι μπορεί να συγκριθεί ως προς τον Λόγο, λάμδα κεφαλαίο; Ο ένας μεγαλόφωνος, ο άλλος είναι ποιος;

Μίλησε σε προηγούμενες παραγράφους για την αξία του βαπτίσματος, λέγοντας ότι αν δεν είχε αξία, δεν θα ανετίθετο το βάπτισμα στον μεγαλύτερο άνδρα της ιστορίας και μάλιστα ειδικά της ιστορίας του Θεού, δηλαδή της, θα...

Της ιστορίας του λαού του Θεού, και κατά μείζονα λόγο, αφού αυτός θα ήταν ο μεγαλύτερος... Ήταν οπωσδήποτε και ο μεγαλύτερος της παγκοσμίου ιστορίας. Και αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο «μείζων εν γεννητοίς γυναικών», που λέγαμε την περασμένη φορά. Εάν λοιπόν ανέθεσε το βάπτισμα στον Ιωάννη, τον «μείζονα εν γεννητοίς γυναικών», τον πιο μεγάλο που ποτέ γέννησε γυναίκα, πάει να πει ότι, για να είναι το κύριο έργο του Ιωάννου αυτό, το βάπτισμα έχει πάρα πολύ μεγάλη αξία. Και τώρα κάνει μια παρακάτω σύγκριση. Διότι έχουμε δύο βαπτίσματα. Είναι το βάπτισμα του Ιωάννου, είναι και το βάπτισμα του Κυρίου. Και ο Ιωάννης είναι στο μεταίχμιον της Παλαιάς Διαθήκης και της Καινής. Εκεί που τελειώνει η Παλαιά αρχίζει η Καινή. Πού τελειώνει η Παλαιά; Στον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Από πού αρχίζει η Καινή Διαθήκη; Από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.

Λοιπόν, στο μεταίχμιον ο Άγιος Ιωάννης. Το ένα του πόδι το έχει στην Παλαιά και το άλλο το έχει στην Καινή Διαθήκη. Είναι λοιπόν ένα πρόσωπο που μετέχει, θα λέγαμε, στο μέσον. Μέγα πρόσωπο, αφάνταστα μεγάλο πρόσωπο. Γι' αυτό η Εκκλησία μας τον Άγιο Ιωάννη τον έχει δεξιά του Χριστού, όπως εικονίζονται οι δεσποτικές εικόνες στο τέμπλο, που έχει πια, θα λέγαμε, λειτουργική, υπάρχει λειτουργική χρήση εκεί, και τον βάζει εκεί η Εκκλησία μας πλάι στον Χριστόν. Μεγάλο πρόσωπο. Αλλά τώρα όμως, αν πρέπει να συγκρίνουμε το βάπτισμα του Ιωάννου με το βάπτισμα του Χριστού, θα βρούμε πάρα πολύ μεγάλη διαφορά. Και αυτή η διαφορά είναι ότι μεγαλόφωνος η φωνή του Ιωάννου, αλλά δεν μπορεί όμως να συγκριθεί προς τον Θεό Λόγον.

Κήρυξ κάλλιστος ο Ιωάννης, αλλά ο Χριστός είναι ο Βασιλεύς. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος; Ο βασιλεύς, συγγνώμη, ο κήρυξ που κηρύζει τον βασιλέα; Ξέρετε, παλιά προηγείτο ο κήρυκας να κηρύξει τον ερχομό του βασιλιά. Ήταν στα παλιά χρόνια, στα παλιά. Και ποιος είναι πιο μεγάλος, ο κήρυκας που κηρύζει τον βασιλέα ή ο βασιλέας που κηρύσσεται από τον κήρυκα; Καλός είναι ο βαπτιστής που βαπτίζει με νερό, αλλά συγκρίνεται όμως με εκείνον που βαπτίζει με το Άγιο Πνεύμα και με φωτιά, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί»; Εδώ, για να δείτε αυτό το θέμα της συγκρίσεως, παίρνουμε, αγαπητοί μου, από το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων ένα περιστατικό.

Είχαν εμφανιστεί ωσεί δώδεκα άνδρες, δηλαδή περίπου δώδεκα, στην Έφεσο. Αυτοί ήσαν πνευματικοί άνθρωποι και εμφανίστηκαν στον Απόστολο Παύλο. Τους λέει ο Απόστολος Παύλος: «Βαπτιστήκατε;» «Ναι, βαπτιστήκαμε». «Πήρατε Πνεύμα Άγιο;» «Τι πράγμα είναι αυτό;» είπαν αυτοί. «Ούτε καν ακούσαμε ποτέ τη φράση, τη λέξη Πνεύμα Άγιον. Τι πράγμα είναι αυτό;» «Τότε σε τι βαπτιστήκατε;» λέει ο Απόστολος Παύλος. Και εκείνοι απαντούν: «Στο βάπτισμα του Ιωάννου». Και τότε επέθηκε, λέει, έβαλε τα χέρια του ο Παύλος επάνω σε αυτούς τους ωσεί δώδεκα, τους κάπου δώδεκα.

Ήλθε το Πνεύμα το Άγιο, ελάλουν γλώσσες ξένες, δηλαδή παρατηρήθηκε το φαινόμενο της Πεντηκοστής εις αυτούς τους δώδεκα ανθρώπους. Αυτό που αναφέρει εκεί το βιβλίο των Πράξεων δείχνει τη διαφορά των δύο βαπτισμάτων. Ότι τι ήταν το βάπτισμα του Ιωάννου; Το βάπτισμα του Ιωάννου ήταν το βάπτισμα της μετανοίας. Δεν είναι το βάπτισμα της αφέσεως των αμαρτιών. Με το να ομολογούν τις αμαρτίες τους μέσα στο νερό, βαπτιζόμενοι οι άνθρωποι επικύρωναν τη μετάνοιά τους. Για να το καταλάβετε, όταν εγώ κάνω κάτι και δεν πάω να το ομολογήσω. Σε έναν άνθρωπο έκανα κάτι, δεν πάω να το ομολογήσω.

Τι λέει ο άλλος; «Μα δεν ήρθε να μου πει τι το έκανε. Πώς θα τον συγχωρήσω ή πώς θα τον δεχθώ;» Δεν έχει σημασία εάν ο άλλος με δεχθεί ή δεν με δεχθεί, εάν εγώ πάω και του πω, ή με συγχωρήσει ή δεν με συγχωρήσει. Αν πάω και του πω: «Να με συγχωρείς, έκανα αυτό το αμάρτημα απέναντί σου, σε έβλαψα, σε στεναχώρησα», αδιάφορον εάν με συγχωρήσει ο άλλος, εγώ τι έκανα με το να το πω; Ενεδήλωσα τη μετάνοιά μου. Κατέθεσα τη μετάνοιά μου. Λοιπόν, το βάπτισμα του Ιωάννου, αγαπητοί μου, είναι βάπτισμα μετανοίας. Το βάπτισμα το χριστιανικό είναι βάπτισμα συγχωρήσεως, βεβαίως και μετανοίας και συγχωρήσεως των αμαρτιών και του προπατορικού αμαρτήματος και των προσωπικών αμαρτημάτων.

Τρίτον, το και σημαντικότατο, είναι βάπτισμα υιοθεσίας. Στο βάπτισμα υιοθετούμεθα τέκνα Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο θα δούμε λίγο πιο κάτω τι λέγει. Δεν μπαίνει κανείς στη Βασιλεία του Θεού, αφού δεν επιτρέπεται παρά μόνο τα παιδιά του Θεού να μπαίνουν στη Βασιλεία του Θεού, εάν δεν έχει βαπτιστεί, διότι έχουμε εκεί αυτή την υιοθεσία. Που ίσως δεν το έχουμε προσέξει, δεν το έχουμε καταλάβει, θα έλεγα κάτι άλλο, δεν το ξέρουμε: ότι με το βάπτισμα υιοθετούμεθα και γινόμεθα κατά χάριν θεοί, γενόμενοι τέκνα του Θεού. Δηλαδή το βάρος το ρίχνουμε περισσότερο στο θέμα της συγχωρήσεως των αμαρτημάτων μας...

Λιγότερο στο θέμα της υιοθεσίας. Αλλά συνεχίζει ο Άγιος Κύριλλος και λέγει: «Πνεύματι Αγίω και πυρί τους Αποστόλους εβάπτισεν ο Σωτήρ, ότε εγένετο άφνω εκ του ουρανού ήχος ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας και επλήρωσεν όλον τον οίκον ου ήσαν καθήμενοι, και ώφθησαν αυτοίς διαμεριζόμεναι γλώσσαι ωσεί πυρός και εκάθισεν εφ' ένα έκαστον αυτών, και επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος Αγίου». Διότι εβάπτισε, λέει, ο Χριστός τους Αποστόλους Του με το Άγιο Πνεύμα και τη φωτιά. Αν προσέξετε...

Το «Πνεύματι Αγίω και πυρί», ας το πούμε για μια στιγμή, ας το πούμε ότι είναι εν διά δυοίν. Το ίδιο πράγμα με δύο λέξεις. Τους βαπτίζει με το Άγιο Πνεύμα και με φωτιά. Είναι το ίδιο πράγμα. Το λέει με δύο λέξεις. Αν δεν το πάρουμε ότι είναι εν διά δυοίν, ένα πράγμα με δύο λέξεις, τότε θα το παίρναμε έτσι, ότι είναι ένα ως αίτιον και δεύτερον ως αποτέλεσμα. Ή ακόμα, εκείνο που δεν φαίνεται και εκείνο που φαίνεται. Προτιμώ το τελευταίο, εκείνο που δεν φαίνεται και εκείνο που φαίνεται συγκεκριμένα. Μας λέει το βιβλίο των Πράξεων...

Το Πνεύμα το Άγιον επεκάθισε εις τους Αποστόλους, τας κεφαλάς των, σαν φωτιά. Ώστε λοιπόν το Πνεύμα το Άγιον πώς θα θεωρείτο, πώς θα το βλέπαμε, πώς θα το αντιλαμβανόμεθα, τουλάχιστον αισθητά; Δεν είχε παρά κάτι να φανεί, και αυτό το κάτι είναι ότι φάνηκε σαν φωτιά. Δεν ήταν φωτιά, σαν φωτιά. Ώστε λοιπόν είναι το ίδιο το Άγιο Πνεύμα σε αυτές τις δυο του όψεις. Το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο είναι αθέατον, διότι ουδείς είδε ποτέ το Άγιο Πνεύμα. Ποιος το είδε; Είναι Θεός. Είναι ο Θεός. Η ουσία του Θεού είναι θεατή; Ούτε. «Θεόν ουδείς πώποτε εώρακε». Πώς θα γίνεται λοιπόν ορατόν το Άγιο Πνεύμα; Εάν εμφανίζεται με κάποιο αισθητό πράγμα.

Αυτό το αισθητό ήταν το... Σωστά βάζει εκεί το βιβλίο των Πράξεων το «ωσεί», σαν φωτιά. Και με κάτι ακόμα άλλο εμφανίστηκε: με μία βιαία πνοή ανέμου που προκαλούσε ήχον, αλλά δεν κουνούσε φύλλο. Τον ήχο του ανέμου του σφοδρού, αλλά δεν ήταν άνεμος. Γι' αυτό λέγει «σαν πνοή ανέμου», με αυτά τα δύο που ήρχοντο να πληροφορήσουν δύο αισθήσεις, την ακοή και την όραση, ώστε ενώπιον δύο μαρτύρων να σταθεί, να πιστευτεί εξ αντικειμένου, όχι εξ υποκειμένου, να πιστευτεί η μαρτυρία της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος.

Εγώ σου πω «Πήρες το Άγιο Πνεύμα», πώς μπορείς να το ξέρεις αυτό; Έπρεπε να έχεις μια μαρτυρία. Αυτή η μαρτυρία δόθηκε με αυτούς τους δύο μάρτυρες, του πυρός και του ήχου. Και τους εβάπτισε ο Χριστός, τους μαθητάς Του, με το Άγιον Πνεύμα και εν πυρί. Που σημαίνει ότι ειδικά μόνο οι Απόστολοι; Κάτι ακόμα: και οι άλλοι όλοι, όλοι οι 120 που ήσαν στο υπερώον, εβαπτίστησαν ειδικά και μοναδικά μόνο με αυτόν τον τρόπο, μέσα στην Πεντηκοστή, μέσα στο Πνεύμα του Θεού, εν πυρί, χωρίς να βαπτιστούν σε νερό. Είναι η μοναδική στην ιστορία της Εκκλησίας περίπτωση. Αργότερα...

Ο Απόστολος Παύλος, που θα κληθεί να γίνει Απόστολος του Χριστού, και παρότι θα υπερέβαινε σε έργον τους άλλους Αποστόλους, το λέγει ο ίδιος και το ξέρουμε και από την ιστορία, ότι εκοπίασε πολύ περισσότερο από όλους τους άλλους, όμως, αγαπητοί μου, ο Απόστολος Παύλος κανονικά, όπως όλοι οι πιστοί, εβαπτίσθη. Και το ξέρετε ότι εβαπτίσθη από τον Ανανία, που ήταν χριστιανός στη Δαμασκό, και συνέβησαν και όλα τα καταπληκτικά, που ήταν τυφλός και τα λοιπά, τα γνωρίζετε. Ώστε βλέπουμε εδώ ότι το Πνεύμα του Θεού έρχεται μαζί με το νερό. Βαπτίζει ο Χριστός για όλους τους Χριστιανούς...

Εν ύδατι και Πνεύματι. Όχι εν ύδατι, εν ύδατι και Πνεύματι. Όχι εν Πνεύματι, εν ύδατι και Πνεύματι. Και τα δυο μας. Γιατί έτσι το θέλει. Έτσι το θέλει. Βέβαια δεν είναι απλώς «έτσι το θέλει». Εξηγήσαμε μερικά πράγματα. Αλλά και την ερχομένη φορά θα εξηγήσουμε περισσότερα, βαθαίνοντας ο Άγιος Κύριλλος ακόμα πιο πολύ μέσα εις τη θεολογία του βαπτίσματος. Πάμε στη δεκάτη παράγραφο. «Ει τις μη λάβη το βάπτισμα, σωτηρίαν ουκ έχει». Όποιος δεν βαπτιστεί, δεν πάρει το βάπτισμα, σωτηρία δεν έχει. Το βάπτισμα είναι η πύλη της Εκκλησίας.

Ο Άγιος Κυπριανός, συγγνώμη, ο Τερτυλλιανός, ο Άγιος Κυπριανός: «Έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει σωτηρία». Είναι πάρα πολύ χαρακτηριστικό και σημαντικό. Αλλά τι θα πει «είμαι μέσα στην Εκκλησία»; Μπήκα διά της πόρτας της, διά της πύλης της. Και η πύλη της Εκκλησίας είναι το βάπτισμα. Γι' αυτό βλέπετε ένα παιδάκι το οποίον γεννιέται και ετοιμάζεται να πεθάνει, σπεύδουμε να το βαπτίσουμε. Γι' αυτό η αμαρτία των γονέων είναι σημαντική, εάν το παιδί που είχαν τη δυνατότητα να το βαπτίσουν δεν το εβάπτισαν. Επιτρέψατέ μου πάνω σε αυτό κάτι να σχολιάσω, γιατί είναι χρήσιμο, και θα παρακαλέσω αυτά να τα θυμόσαστε, να τα πείτε στους συζύγους σας.

Να τα πείτε και πιο πέρα, γιατί πολλές φορές μπορεί να βρεθούν σε μια ανάλογη περίπτωση, να ξέρουν πώς θα ενεργήσουν. Όταν ένα παιδί γεννηθεί, αν βέβαια γεννηθεί πεθαμένο, δεν τίθεται θέμα. Εγεννήθη πεθαμένο. Βάπτιση πεθαμένου δεν γίνεται, νεκρού δεν γίνεται. Αν γεννηθεί ζωντανό το παιδί και ας πούμε ότι πεθαίνει, μόλις γεννηθεί πεθαίνει, τότε οι νοσοκόμες βέβαια είναι ενήμερες αυτού του θέματος. Μόνο που έχω διαπιστώσει ότι δεν είναι πλήρως ενήμερες. Υπάρχει ο λεγόμενος αεροβαπτισμός. Το βάπτισμα, επειδή είναι τόσο σπουδαίο μυστήριο, χωρίς το οποίο, είπαμε προηγουμένως, δεν μπαίνει κανείς στη Βασιλεία του Θεού, έχει δικαίωμα, η Εκκλησία το επέτρεψε αυτό, το...

Κάνει το μυστήριο του βαπτίσματος τη μοναδική περίπτωση, το μοναδικό μυστήριο. Να τελέσει το μυστήριο του βαπτίσματος ο οποιοσδήποτε λαϊκός, με τον όρον ότι θα είναι βαπτισμένος και αυτός. Θα είναι χριστιανός Ορθόδοξος. Τότε μόνο μπορεί να ασκήσει κι αυτός το μυστήριο του βαπτίσματος. Συνεπώς, ή άνδρας ή γυναίκα. Το μοναδικό, η μοναδική περίπτωση. Παίρνει το παιδί η νοσοκόμος, ας πούμε, θα είναι εκεί στο μαιευτήριο, δεν ξέρω. Γιατί ποια άλλη μπορεί να είναι εκεί όταν το παιδί μόλις γεννηθεί πεθαίνει; Ο γιατρός θα είναι ή ο νοσοκόμος θα είναι ή η μαία, ξέρω εγώ. Παίρνει το παιδί και το αεροβαπτίζει. Δηλαδή ο αέρας θεωρείται δίκην νερού.

Λέει: «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού, Γεώργιος, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Αυτές οι τρεις καταδύσεις και αναδύσεις είναι μες στον αέρα. Εγώ θέτω το εξής ερώτημα. Θεωρείται βάπτισμα; Αν πεθάνει το παιδί, είναι βαπτισμένο. Διότι όλα τα άλλα του βαπτίσματος αποτελούν το πλαίσιο. Ο πυρήνας, η καρδία του μυστηρίου του βαπτίσματος, είναι τα λόγια που είπα: «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού τάδε εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Ο πυρήνας αυτός βρίσκεται στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Τελειώνει έτσι το κατά Ματθαίον: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Το είπε ο ίδιος ο Χριστός στους μαθητάς.

Εγώ λέω το εξής: όλα τα παιδιά γεννιούνται σε μια κλινική ή σε κάποιο σπίτι. Σπάνια να γεννηθεί ένα παιδί μέσα σε ένα λεωφορείο, σε ένα ταξί ή στο βουνό και να είναι και ετοιμοθάνατο. Σπάνια. Σπάνιο, σπάνιο. Όμως τα πλείστα σε κλινική ή στο σπίτι. Ε, δεν υπάρχει ένα ποτήρι νερό; Και δεν θα το βαπτίσουμε σε κολυμβήθρα, ούτε να το βάλουμε σε ένα δοχείο με νερό. Αλλά θα ήταν πολύ καλύτερο ένα ποτήρι νερό. Να βάλουμε τα δάχτυλά μας μέσα στο νερό και να ραντίσουμε τότε. Δηλαδή να πέσει επάνω του νερό και όχι απλώς ο αέρας. Θα παρακαλέσω αυτό: οι περισσότερες νοσοκόμες, επειδή επεκράτησε αυτό που λέμε αεροβαπτισμός, δεν τους πάει στο μυαλό να χρησιμοποιήσουν λίγο νερό. Πολύ απλό. Τα δάχτυλα στο ποτήρι.

Ραντίζουμε τρεις φορές, λέμε: «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού Γεώργιος, εις το όνομα του Πατρός», ραντίζουμε, «του Υιού», ραντίζουμε, «του Αγίου Πνεύματος», ραντίζουμε. Ισοδυναμεί με κατάδυση στο νερό. Εάν το παιδί είναι μέσα σε μια θερμοκοιτίδα, γιατί γεννήθηκε πρόωρα, ζει όμως. Κινδυνεύει όμως, μπορεί να πεθάνει. Είναι σε μια θερμοκοιτίδα. Έχουμε τον καιρό να κάνουμε πλήρη βάπτιση. Κάποτε ο ιερεύς μπορεί να αγνοεί το θέμα. Εάν το αγνοεί, θα του το υποδείξουμε. Ξέρετε τι θα του πείτε; Θα πείτε το εξής: θα τον καλέσετε και θα πάρει ή την κολυμβήθρα ή θα πάρει ένα λεκανάκι. Ένα λεκανάκι με νερό. Θα διαβάσει ολόκληρη την ακολουθία του βαπτίσματος. Ολόκληρη.

Αφού θα τελέσει όλο το μυστήριο, όλα τα προκαταρκτικά, τους εξορκισμούς του ύδατος, θα πάρει ένα βαμβακάκι και κατόπιν, εφόσον βέβαια επιτρέψουν και οι ιατροί, θα παρακαλέσουν εκεί κάπως να γίνει έτσι. Έτσι θα πάρει ένα βαμβακάκι, θα το βάλει στο νερό του βαπτίσματος, της κολυμβηθρούλας αυτής, και θα βάλει το χέρι του μέσα στη θερμοκοιτίδα και θα χρίσει εδώ, θα βρέξει το μέτωπο του παιδιού. «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού». Πρώτη χρίση, «εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Έτσι θα αλείψει, τρόπον τινά, θα χρίσει με το νερό το μέτωπο του παιδιού. Είναι πλήρες βάπτισμα. Το παιδί, αν ζήσει, δεν θα ξαναβαπτιστεί.

Με τον αεροβαπτισμό επαναλαμβάνουμε το βάπτισμα. Παρότι δεν επιτρέπεται, αλλά ήταν βάπτισμα ανάγκης και το επαναλαμβάνουμε. Ενώ με αυτόν τον τρόπο δεν επαναλαμβάνεται το βάπτισμα. Ακόμη, ένα παιδί το οποίο έτυχε αεροβαπτισμού μόνον και θα επιθυμεί, αγόρι αν είναι, να γίνει κληρικός, δεν μπορεί να γίνει κληρικός. Διότι έτυχε αυτού του ατελούς, τρόπον τινά, τρόπον τινά βαπτίσματος. Αυτά θα παρακαλέσω να τα έχετε υπόψη σας, αλλά και κάτι ακόμα. Σήμερα, αλλά είναι πλήθος φορές που αυτό το θέμα τίθεται. Ξέρετε, λέει, γεννήθηκε το παιδάκι. Μπορεί να είναι και ο κύριος που το είπε εδώ παρών, αλλά δεν έχει σημασία, ας το ακούσει άλλη μια φορά. Ότι το παιδάκι αυτό γεννήθηκε το καλοκαίρι και θα έρθει...

η νονά να το βαφτίσει, γιατί είναι, ξέρω εγώ, στον Βόρειο Πόλο, είναι στη Λαπωνία, θα έρθει το επόμενο καλοκαίρι να το βαφτίσει. Γιατί; Και πρέπει να δεσμευτούμε από κάποιο πρόσωπο για λόγους συναισθηματικούς ή, ας το πούμε, παραδοσιακούς, γιατί αυτή η νονά εβάφτισε εμένα, τον παππού μου, τη γιαγιά μου και την προγιαγιά μου; Να βαφτίσει, δεν έχει αυτό το ίδιο πρόσωπο, και για ποιο λόγο; Το παιδί στερείται του Αγίου Βαπτίσματος. Δεύτερον, κινδυνεύει να πεθάνει, ξέρουμε; Και όχι μόνο από μια αρρώστια, από ένα δυστύχημα. Μπορεί να πέσει από την κούνια του και να σκοτωθεί το παιδί. Το πρωί να ξυπνήσουμε και να βρούμε το παιδί πεθαμένο. Να πάει η γάτα να καθίσει απάνω στο πρόσωπό του. Συνηθισμένες περιπτώσεις, απίθανες, συνηθισμένες. Να πάει η γάτα του σπιτιού μες στην κούνια και να καθίσει απάνω στο πρόσωπο του παιδιού, να κουλουριαστεί και να κοιμηθεί η γάτα.

Το παιδί να πάθει ασφυξία ή να πάθει, να γυρίσει, ξέρω εγώ, το στομάχι από εδώ και να πάει προς τους πνεύμονες και να υποστεί πνιγμόν, χίλια πράγματα. Αλλά το σημαντικότατο, λέει, να πεθάνει και να μην βαπτιστεί, το σημαντικότατο είναι: γιατί να μην βαπτιστεί, αφού ούτως ή άλλως καθιερώθηκε πια ο νηπιοβαπτισμός; Γιατί να μην βαπτιστεί εγκαίρως και το παιδί να κοινωνεί; Διότι δεν μπορεί να κοινωνεί το παιδί, εφόσον δεν είναι βαπτισμένο. Δεν νομίζετε λοιπόν, αγαπητοί μου, ότι αυτά τα πραγματάκια πρέπει να τα ξέρουμε, έχοντας υπόψη αυτό το θαυμάσιο, θεμελιώδες: «Ὅστις μὴ λάβῃ τὸ βάπτισμα, σωτηρίαν οὐκ ἔχει». Όποιος δεν πάρει το βάπτισμα, σωτηρία δεν έχει.

Πλην μόνον μαρτύρων.

Ευχαριστώ, Αγία Γραφή, ευχαριστώ Ενικίης, Έμαση, Βαπτιστός Και το μαρτύριον γαρίδε βάπτισμα καλή νοσοτήρ λέγων Δίναστε το ποτήριον ποιήν ο εγώ πίνω και το βάπτισμα ο εγώ βαπτίζ με βαπτιστήνε Και ημέν μαρτυρες ομολογούσι θέατρον το κόσμο γενόμενη κι αγγέλις κι ανθρώπης Συ δε με τα ολίγων ομολογήσεις αλλά ούπως υπερητού τον ακούειν καιρός Επειδή η ώρα πέρασε, δεν θα σας το αποδώσω, παρά θα σας το αναλύσω. Εκτός την περίπτωση του μάρτυρος. Τι θα πει αυτό, εκτός την περίπτωση του μάρτυρος; Ότι όταν κάποιος, για μια στιγμή, που δεν είναι βαπτισμένος, ομολογήσει Χριστόν και την ίδια ώρα με την ομολογία του θανατωθεί, τότε αυτός εβαπτίσθη στο ίδιο του το αίμα και όχι με νερό. Ξέρετε ποια είναι αυτή η περίπτωση; Μυριάκις επανελήφθη. Δήμιοι, επί παραδείγματι, που... Ας πούμε, τον Άγιο Χαράλαμπο γδέρνουν. Τον Άγιο Χαράλαμπο οι δήμιοι τον γδέρνουν και εκείνος μένει ατάραχος. Τρόμαξαν οι δύο δήμιοι.

Όταν είδαν αυτόν τον Άγιο Γέροντα να υπομένει αυτούς τους φρικτούς πόνους υπεράνθρωπα και να συγχωρεί τους γύρω του, εσείσθησαν. Ήρθε η Χάρις του Θεού και τότε οι δήμιοι λέγουν εις τον τύραννο, που ήταν παρών εκεί και παρηκολούθει το μαρτύριο του Αγίου Χαραλάμπους, λέγουν: «Είμαστε και εμείς χριστιανοί». Λίγα λεπτά πιο μπροστά ήσαν οι δήμιοι. Ομολογώντας την πίστην των, την ιδίαν ώρα, μαζί με τον Άγιο Χαράλαμπο, θανατώνονται. Πρόλαβαν να βαπτιστούν; Όχι. Να πω μια άλλη περίπτωση. Βέβαια, εκεί είναι το αίμα. Χωρίς να υπάρχει αίμα: οι Άγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες. Είναι όμως ο θάνατος ο μαρτυρικός.

Ξέρετε την ιστορία των Αγίων Μαρτύρων, που ένας εκ των τεσσαράκοντα μαρτύρων δεν άντεξε, δεν άντεξε. Δηλαδή λιποψύχησε και βγήκε έξω. Εν τω μεταξύ, ο φρουρός που φρουρούσε τους σαράντα μέσα στο νερό της Σεβαστείας, 9 Μαρτίου, είδε πάνω στον ουρανό ένα όραμα με σαράντα στέμματα. «Τι είναι αυτό;» λέει. Βλέπει τον έναν να φεύγει από τη χορεία των σαράντα, να πάει να ζεσταθεί, και βλέπει έναν άγγελο να παίρνει το στέμμα αυτού του ενός, να απομακρύνεται στο βάθος του ουρανού. Κατενόησε, κατενόησε, και αμέσως ο φρουρός λέγει: «Είμαι και εγώ χριστιανός», και πέφτει στη λίμνη και αποθνήσκει με τους Αγίους τριάντα εννέα, και πάλι έγιναν σαράντα. Αυτός εβαπτίστηκε στο μαρτύριό του μέσα.

Το δικαιολογεί ως εξής: ο Χριστός είπε «Έχω βάπτισμα να βαπτιστώ». Κι είναι το μαρτύριο, ο Σταυρός. Γι’ αυτό λέει από την πλευρά Του — μια νέα ερμηνεία, αυτό που λέει, γιατί είναι κάτι άλλο, είναι και η Εκκλησία — ότι απέρρευσε, λέει, νερό και αίμα από την πλευρά του Χριστού, ώστε στους ειρηνικούς καιρούς που περνάει η Εκκλησία να βαπτίζονται οι άνθρωποι με το νερό, όπως το είπε ο Χριστός, και στους καιρούς του διωγμού να βαπτίζονται οι άνθρωποι με το αίμα τους. Γι’ αυτό, λέει, απέρρευσε από την πλευρά του Χριστού αίμα και νερό. Βλέπει λοιπόν κανείς, αγαπητοί μου, πόσο πραγματικά αναγκαίο είναι το βάπτισμα. Όσο όμως για τους μάρτυρες, «ἀλλ’ οὔπω σοι περὶ τούτων ἀκούειν καιρός».

Δεν ήρθε ο καιρός να σου πω γι’ αυτούς, τόσο γιατί ακόμα έχουμε κι άλλα να πούμε, ως να λέει στους κατηχουμένους, αλλά και εκείνους που σας έλεγα προηγουμένως, απορίες, αλλά και τούτο: δεν ήρθε η ώρα σας να σταθείτε μάρτυρες ακόμα. Κι εγώ θα έλεγα, αγαπητοί μου, και για μας: ξέρετε πόσο απέχουμε από του να σταθούμε αληθινά μάρτυρες; Έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε. Ας αρχίσουμε να αξιοποιούμε το βάπτισμά μας, γιατί αυτό πρέπει να πετύχουμε, να αξιοποιούμε το βάπτισμά μας, και τότε, αγαπητοί μου, ανοίγουμε τον δρόμο και τη δυνατότητα, αν ο Θεός το επιτρέψει, κάποτε να γίνουμε και μάρτυρες.