Catecheses of St Cyril 018 | 03-10-1983

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My beloved, as we return to the Second Catechetical Lecture of Saint Cyril of Jerusalem, you may remember that, before the summer break, we had reached one of its central teachings: repentance and confession. Saint Cyril goes to great lengths to convince his catechumens that God forgives, that God is love, and that no matter what you have done, you must not hesitate to approach the Lord and ask for His mercy; and He will forgive you.

Needless to say, this is a fundamental teaching if we are to attain salvation. For when the Lord began His preaching, He joined it to the preaching of John the Baptist. It was exactly the same. The heart of the Forerunner’s preaching, and of the Lord’s preaching at the beginning, was this: “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand.” Therefore, to enter the approaching Kingdom of God, we must repent. For this reason, Saint Cyril does not hesitate to offer a great many examples.

I think he gives more examples here than in any other of his catechetical lectures, in order to demonstrate the value of repentance. Of course, before the break we mentioned several such examples, but there are more to come. I shall speak of them rather briefly, in the hope that today we can finish both these examples and the Second Catechetical Lecture, and then proceed to the Third. He speaks of David: “Or would you like me to present another example for our sake? Come, then, to blessed David, and take him as an example of repentance.” Take David, then, as an example of repentance.

David, Saint Cyril says, once “suffered something human.” Truly, when we see someone who has committed a sin—even a grave sin, if you will—do you know how both his spiritual father and other people should regard it, if the sin has come to their knowledge? As something human. He suffered something human: something that could happen to me tomorrow. Him today, me tomorrow, because I too am human. We should not, therefore, see it as anything more than what it is. It was human. What, then, happened to David? One day he slept at midday.

When he awoke toward evening—as we commonly take a midday rest in summer—he wanted some fresh air and went up onto the roof of his palace. There he saw a woman, his neighbor Bathsheba, bathing. He did not turn his eyes away in time, and he fell into a very great temptation. In the end, David made her his lover, though Bathsheba was married. Thus David fell into adultery.

It was adultery both in relation to Bathsheba, who was married, and in relation to David, who was also married. It was a grave sin. Indeed, a child was born from their affair, but the child died and did not live, for it was the fruit of sin. And while we are on the subject, I would say to you what I sincerely tell people privately when similar cases come before me: fear adultery; fear this adultery that we have decriminalized. How dreadful it is! The Wisdom of Solomon—or perhaps Proverbs, I do not remember—says in its second chapter: “The children of adulterers… do not reach maturity.” That means they do not prosper, if illness and death do not overtake them first. So, when a man or woman, a father or mother, is careless and falls into adultery, I sometimes say, “Have you no pity for your children, who may suffer great harm?” I beg you, then, I earnestly beg you: be very careful concerning adultery. But when David had committed his sin, my beloved, Nathan the Prophet appeared.

He entered the palace and said to him, “You committed this deed. You did this.” Of course, who had seen it? Only David; only he knew about it. But God also knew, and He revealed it to His prophet. So the prophet now appeared as an accuser on God’s behalf. When the prophet reproved David—and I really ought to read you the text, for Saint Cyril describes it beautifully—he says: “Did someone of higher rank than David come to him? No. An ordinary private citizen came.” And whom did he come to reprove?

David the king, clothed in royal purple. Yet the purple-clad king “was not indignant, for he paid attention not to the man who spoke, but to the One who had sent him.” He did not look to the one speaking to him, but to the One who had sent that man to speak: God. I shall not read you the text, beautiful though it is, so that I may have time to tell you a few more of the essential points. When David heard the prophet’s rebuke, he did not rush to justify himself and say, “What business is it of yours? I have the right to do as I please! Get out of here! Who are you—an ordinary man—to come and reprove me?” or anything of that sort. Do you know what David said? “I have sinned against the Lord.”

What a beautiful and powerful statement: “I have sinned against the Lord.” Saint Cyril says here: “Do you see the king’s humility? Do you see his confession?” The prophet had threatened him with terrible sufferings because of this sin. Yet the moment David uttered the words, “I have sinned against the Lord,” the prophet answered him at once. “For Nathan, the prophet who had threatened him, immediately said: ‘And the Lord has put away your sin.’” The Lord had forgiven his sin. We might join that word “and” directly to David’s statement.

“I have sinned against the Lord”—and the Lord has forgiven. These are two acts: the act of man and the act of God. Before man has even finished saying, “I have sinned against God,” God hastens at once to forgive. Why? Is forgiveness truly so swift? Yes, because the repentance was swift. Was it repentance alone? Repentance alone? David might have repented without admitting it openly before Nathan, this simple man. There was also confession. Not repentance alone, but confession as well, because when I confess, repentance is presupposed. When David said, “I have sinned against the Lord,” he acknowledged it and spoke it aloud. He did not hide it or alter it.

He did not twist the truth or justify himself, but said, “Yes, I have sinned against the Lord.” And God forgave him immediately. Do you see how quickly God forgives? Do you see it, I ask you? Yet in David’s remarkable story, I would like to dwell on one particular point.

How can I put it? It is exceptionally important. Pay attention; I shall read you the text. Yes, the prophet tells him, God will forgive you. He has already forgiven you. “Nevertheless,” he says, “you have greatly provoked the enemies of the Lord. You already had many enemies because of your righteousness, but your chastity guarded you. Now that you have betrayed your greatest weapon, you have prepared your enemies to rise against you.” This, word for word, is written, my beloved, in 2 Samuel 12:14. It is a very important point. Did you hear it? Very well, he says, God has forgiven you. But can there be a “nevertheless” when God forgives us? My beloved, whenever God judges it necessary, He adds a “nevertheless.” And this “nevertheless”…

We must keep it in mind. It is this: “You have greatly provoked.” This is a Hebrew construction that intensifies the word “provoked.” In other words, you have angered the enemies of the Lord; you have enraged the enemies of the Lord.

You had many enemies, he said—enemies of your virtue and righteousness—but your chastity, your purity, guarded you. You did not go with women; that is, you did not fall into sexual immorality. But now you yourself have betrayed the greatest weapon. And what is that greatest weapon? Chastity. “You have now prepared the enemies to rise against you.” The enemies of the Lord stand ready to turn against you. What does this mean? God forgives me, but now God’s enemies will attack me? What is this about? The passage seems strange—very strange indeed. But when we examine it, you will understand.

First of all, David’s enemies here were subjects of his own kingdom who could not stand him. I shall mention just one brief incident, which Saint Cyril refers to a little later—not in connection with the passage I have just read, but as another image he sets before us. When David fled barefoot from his palace, driven into self-imposed exile—this is why he was leaving barefoot—because his son Absalom had rebelled against him, he barely escaped with a few followers. As he fled, one of his subjects, Shimei, seized the opportunity. “When the oak has fallen, every man gathers wood from it.” He seized the opportunity…

He thought, “The king has fallen; now there is another king,” and began insulting David along the road, following behind him. He hurled abuse at him, saying, “You scoundrel! Look at you now—you who ruled in such a way, you who were unjust, you who were…” He said many things, because Shimei had once suffered some punishment. These are the discontented citizens—listen carefully—the citizens dissatisfied with a regime.

And now this man found his opportunity and reviled David. David said nothing, but his companions were indignant. David kept walking as he fled eastward toward the Jordan, hoping to cross the river and escape from his son Absalom and the army he had gathered—to save his own life.

His companions said to him, “Let us kill him,” because the man was so troublesome along the way that he threw stones and dirt at David from behind. Imagine someone following behind you, constantly and unceasingly insulting you and throwing dirt and stones at you. But David said, “No, no, leave him alone. Perhaps when God sees my patient endurance, He will forgive my own sins.” This is a great and beautiful saying. But Shimei was David’s enemy, and now he rose against him and insulted him because David had, for a time, lost his throne on account of that sin of adultery.

What later happened to Absalom is well known, but I shall say no more. I should not say more. Read these things in 2 Samuel; you will find them very interesting. But how, precisely, did this enemy of the king suddenly emerge? He emerged when the king fell from his position. Why did the king fall from his position? Why did he lose his throne? Why did he lose his throne? Because he had lost his chastity, and now God was no longer protecting him. Chastity, then, had been a weapon. My beloved, pay attention. Beyond the visible enemies—because there is, we might say, a historical basis here—there are also the unseen spiritual enemies: the demons. As you know, the demons are enemies of God. When the demons see us…

…cultivating the virtues, they become our furious enemies, but they cannot harm us, because, as the text says, “Chastity guards us”—purity guards us. Once you lose your purity and fall into sexual immorality, Christ may forgive you if you repent. But the demons will trouble you because you have lost the weapon of chastity. And do you know how far this harassment can go? It begins with what may seem the mildest case: images of the sin remain in your mind and torment you. That is no small thing, though I have called it mild…

Compared with the other, more serious case—or the other, more serious cases—even to the point of suffering demonic possession. Did you hear that? Even to the point of suffering demonic possession. What is this demonic possession? Well, what can I tell you? It is an issue that I have only recently begun to deal with. Why should I tell you about it now? Perhaps one day we will give a special talk on it. I have gathered a great deal of material, and I am still gathering more. I have been so astonished that I do not know what to say. Perhaps our age, or our generation, is a generation of demon-possessed people. It is a terrible thing, truly terrible. How and by what means do people become demon-possessed? Sins of the flesh, and especially perversions, bring a person under demonic possession. So does blasphemy against the things of God.

It brings a person under demonic possession. If someone reads about Eastern religions, Buddhism, and so forth—not simply for apologetic purposes, but because he wants to learn about them, perhaps to be initiated into them, perhaps because he is seeking something—he comes under demonic possession. I have quite a number of such examples, including a very recent case, and I have begun to ask, “What is happening?” Very many people, especially our young people, are reading about Eastern religions.

Take heed! Whoever experiments on himself with spiritualism and magic comes under demonic possession. Whoever listens to a great deal of rock music comes under demonic possession—especially when he puts on those headphones. I have a definite example from just the last few days, and it is horrifying. If you had seen the state of demonic possession that this young man was in, you would have been terrified. They put on those headphones and listen through those high-quality tape recorders, listening in stereo—listening to rock music. The mother of this young man, a sixteen-year-old adolescent, told me, “When he listens to this music, he smashes everything in the house.” He comes under demonic possession. But you do not have to look far to see it. Wherever a rock concert is held, the whole crowd...

The young people there come under demonic possession. Why do they not become demon-possessed when they listen to a concert of classical music, popular music, folk music, choral music, or anything else, but become demon-possessed specifically through rock music? I assure you, there are many things today that bring young people under demonic possession. We see, so to speak, a wide spectrum of demonic possession: sometimes in the body, sometimes in the soul, and sometimes in both, with many degrees and many different forms. And so, when we truly betray—or rather, surrender—the weapons that guard us, such as chastity, purity, and so forth...

Christ forgives us when we repent, but the enraged demons do not cease waging war against us. You may say, “The explanation you have given us does not satisfy me.” You may say, “I do not find it satisfactory.” Why? Let me explain. It is well known that ancestral sin is forgiven in Baptism, yet the inclination toward evil remains. Through Baptism we receive help to overcome that inclination toward evil. It is not removed; it is restrained. Yet the inclination toward evil still remains. Why does God forgive us through Baptism both ancestral sin and our personal sins, but leave the inclination, the tendency, behind? You might say it is so that there may be an element of spiritual struggle. But would this have existed in Adam? No. If our first parents had not sinned, would there have been an inclination toward evil? No. Yet God allows it to remain. Why does He leave it? As we have said, He leaves it so that we may struggle. But again you may tell me, “We still do not understand this very well.” My dear friends, at the same time it is also a punishment. The punishment is not removed. It is not removed. This is something strange. That is to say...

You commit an immoral act, contract an illness, and then go to confession. God forgives the sin you committed, but He does not heal the illness; He allows it to remain. This is what we mean regarding the body. Why is that? Someone may suffer a mental disorder because of his many sins; that is, his nervous system no longer functions properly. Without question, once he is forgiven, he may recover. But he may also not recover; God may not heal him. Why, my dear friends, does some punishment remain? It remains as a scourge, to humble the person and remind him that he sinned. He has indeed been forgiven, but he must not raise his head in pride again.

Thank you. Deep down, this has a disciplinary purpose. I could give you other examples as well. Do you remember that incestuous man in Corinth, of whom the Apostle Paul says, “I have delivered him to Satan”? Do you know what “I have delivered him to Satan” means? It means that the devil may strike him and wear him down, so that he may repent and be disciplined. This seems strange. Do you hear? “I have delivered him,” he says, “to Satan.”

This means that the man may have suffered some illness. He repented, because afterward, in his other epistle, the Apostle Paul urges the Corinthians to reaffirm their love for him. But he does not tell us whether that illness eventually went away. Holy Scripture does not tell us. It is possible that the illness remained. The man was forgiven. Indeed, the Apostle says that his body should be destroyed so that his spirit may be saved. Listen to that phrase. Let his body waste away in illness, but let him repent; let his repentance remain vividly present to him, imposed upon him, so to speak, so that his spirit may be saved on the day of judgment. The illness is not removed. Do these things surprise you? Here, then, is the conclusion.

Thank you. If someone says, “I will sin and then go and be forgiven,” he is foolish. He is foolish. For you have let the devil enter you; just try getting him out afterward. The passions, after all, are represented by demons. So, as you understand, my dear friends, this matter is extremely serious. You see that I have underlined it here in red, precisely because I considered it a central point of our gathering this evening. Let us therefore take care not to sin. Let us be exceedingly watchful. Surely there must be people among us who have not committed the sins I mentioned. The younger people especially must guard themselves in every possible way. Let them not say, “I will try it, and afterward I will repent.” No—let them never say that.

You see all the consequences of such a transgression. Saint Cyril then speaks of Solomon, who also committed many sins. Of course, Solomon’s principal sin was idolatry. It was not that he himself worshiped idols;

rather, he permitted his wives—women he had married from outside his own people—to impose their will upon him. So as not to displease them, he built idolatrous temples belonging to the religion of each wife within the land of God’s people. This was a very grave sin. To show you how grave it was, it is enough to say that after Solomon the kingdom was divided in two. It was never reunited, and both kingdoms endured great suffering, especially the Northern Kingdom, which was almost annihilated. And I do not know whether, in the twentieth century, that region might once again belong to Israel and become one people again after three thousand years, for the history we are discussing took place around 1100 BC. The point is that Solomon, who had sinned, himself writes, “Afterward I repented.” This is in Proverbs 24:32. And because Solomon repented, he belongs to the company of the righteous.

How great is the value of metanoia—repentance! Saint Cyril then speaks of Naboth. Ahab was a worthless king of the Northern Kingdom, one of that line of kings who ruled the Northern Kingdom and possessed nothing but a tradition of idolatry carried to a desperate extreme. Ahab, my dear friends, was a dreadful king: wicked, truly wicked. He had a fearsome wife, Jezebel, an idolatress, of course, and a Syrophoenician. She led him by the nose and did whatever she pleased. You cannot imagine the evil she caused throughout the Northern Kingdom of Samaria. Now, on one occasion Ahab coveted the vineyard of a man named Naboth. The king wanted to buy it, join it to his own vineyard, and turn the whole area into a garden, a large estate. So he summoned Naboth and told him to sell it. Naboth replied, “I cannot do that.” The Law forbade it. It was his ancestral inheritance, and he was obliged to keep it. Ahab became distressed. Jezebel asked him, “Why are you distressed?” He explained what had happened. “Oh, you poor man,” she said, “it is very simple.” She found some false witnesses and made arrangements with the judges—corrupt judges and false witnesses—to accuse Naboth of...

Blaspheming the name of God, an offense punishable by stoning. When the man heard this, he was astonished. “I blasphemed?” “Yes, yes,” the witnesses—the false witnesses—said. “We heard you.” They seized him, my dear friends, and stoned him. Then the king took possession of his property, as a royal right, we might say. This was the custom of that age. As you know, in the time of the martyrs as well, a person’s property passed to the emperor when he was sentenced to death on the charge of plotting against the security of the state. For this was the accusation brought against the Christian martyrs. And so Naboth, my dear friends, was stoned. Then the Prophet Elijah came down and said to Ahab:

“You will pay dearly for the crime you have committed. The dogs will lick your blood, and as for Jezebel, the dogs will devour her.” When Ahab heard this, he was moved and filled with katanyxis, with compunction, and said, “I ask God’s forgiveness; I have sinned.” At that very moment, God said to the Prophet Elijah, “Have you seen? Ahab has repented. Because of this repentance, I will not bring upon him during his lifetime the things I told him would happen...

For the destruction of his kingdom, and so forth. I will not bring these things about in his days; he will die in peace.” And Saint Cyril observes that although God, who knows every heart and knows all things, knew that Ahab would return to his former ways and renounce his repentance, nevertheless God said this and forgave him, so that these evils would not come upon Ahab. For, as I told you, this wretched man ultimately renounced his repentance. Thus the case of Ahab reveals the following truth to us. Someone may ask, “May I sin again?” Do not sin again. God will forgive you; even though God may know that you will sin, He forgives you. Here, then, we have this remarkable truth—but never as a premeditated scheme, because God will under no circumstances accept such scheming. He strikes it down. It applies only when someone falls through weakness: you fell, rise again; you fell again, rise again; God will forgive you. If we were never to fall, my dear friends, we would have to become perfect within twenty-four hours. Have you ever seen anyone become perfect within twenty-four hours? Not even one of the Saints ever became perfect within twenty-four hours. This means that I will struggle not to fall. But I fell.

I will rise again, repent again, weep, and feel the pain of repentance, and God will forgive me. Thus the story of Ahab reveals this great truth: although God knows that we may sin again, He nevertheless forgives us. On this basis, we too often say that we can see another person may fall again. Is it possible that he will not fall again? Is it possible? He may tell you, “I tell lies, but I repent; I will not tell lies again.” At that moment he says it from his heart, but we no longer place our confidence in man, because we know he will tell another lie. Do we offer the prayer of absolution? We do. This is very important. Then, my dear friends, Saint Cyril speaks of Manasseh, that dreadful king of the Southern Kingdom, who was the greatest...

Idolater among the kings of the Southern Kingdom. And yet, when Nebuchadnezzar dragged him away as a captive to Babylon, and there he prayed to God and repented, God forgave him and allowed him to return as Nebuchadnezzar’s governor and reign once again over his former province. Saint Cyril then speaks of Hezekiah. He too had once sinned and become ill. The Prophet Isaiah went to him and said, “Set your house in order”; that is, make your will, for you are going to die. When the prophet told him, “You are going to die,” Hezekiah, lying sick in bed, turned his face to the wall. There he wept bitterly and begged God to forgive him. After saying this, the Prophet Isaiah left the king’s chamber and went down into the courtyard. God said to him, “Go back. Hezekiah has repented. Tell him that I grant him another fifteen years of life.” And Saint Cyril says here, “Do you see? The thick walls of the king’s chamber did not prevent his prayer from reaching God.” In other words, wherever you may be and whatever your condition—sick in bed, or cast into a pit like Jeremiah...

Whatever your condition may be, God hears you. It is enough to have katanyxis—compunction of heart. And Saint Cyril says: “Turn aside, groan within yourself, shut your door, and pray.” Notice: turn aside, turn your head, groan, shut your door, and pray. This is truly something of the utmost importance.

Then came the Babylonian captivity. Among the captives were the three young men we know so well, together with Daniel. These four young men were exceedingly devout, exceedingly pious, exceedingly chaste, and exceedingly holy—so remarkable that even Nebuchadnezzar himself marveled at them. Their wisdom was extraordinary. Daniel himself was called by God “a man greatly beloved.” Did you hear what God called him? “A man greatly beloved.” This is a Hebrew expression. How might we render it in Greek today? One who is dearly loved, one who is greatly desired, the man who is close to my heart.

And just think: who gave him this description? God Himself. So these three young men—it appears that Daniel was away at the time, perhaps somewhere else—were present when Nebuchadnezzar set up that golden statue, probably an image of Marduk, not a statue of himself. There is some confusion here. Many people think that Nebuchadnezzar set up his own statue, his own image, to be worshiped. That was not the case. It was a statue of the god Marduk, because in this way he wanted the religion of the Babylonians to become universal throughout the lands he had conquered, in order to secure national unity. It was one of those strategic political plans which, truth be told, continue to this day...

These plans are nothing new. That is why conquerors always try to create various forms of unity, one of which is religious unity. And you know that ecumenism—here I will make a brief aside and depart slightly from my subject—is nothing other than an attempt to bring all religions under one roof, in order to secure universality among the nations and the unity of the nations, supposedly to avert wars. Supposedly. In reality, ecumenism, through this universal religion, opens the way for the Antichrist, who will demand this unity of the nations. Did you know that? Has such a building not been erected in America? A large temple has been built, I tell you,

a large building of a special design, beneath whose roof several religions coexist: Buddhism, Islam, and so forth. Under the same roof, each one worships its own god, so to speak, yet all are beneath that one roof. Do you know what remains to be done now? To tear down the dividing walls, the bricks, so that we may say, “Now we are all together.” All these things, then, are preliminary steps toward bringing about the phenomenon, the reality, of ecumenism. That is the aim. It is among the strategic plans promoted, I must tell you, by the United Nations. And here is the strange thing: Russia also promotes ecumenism—and in saying this, I am not engaging in politics—

as do the Americans. Both powers promote ecumenism. It is in keeping with this policy that Russia has sent, and continues to send, Orthodox representatives to the World Council of Churches. It is also in keeping with this policy that the Russians accepted intercommunion only two, three, or four years ago—I do not now remember exactly how many years it has been. And do you know what that means? Sharing Holy Communion with the Roman Catholics. You see how they place the Orthodox Church at the service of politics. When the Russians accepted the sharing of the Mysteries,

so that Orthodox Christians could receive Holy Communion in Roman Catholic churches and Roman Catholics could do the same in Orthodox churches, all the other Orthodox Churches were horrified and regarded this as a coup against dogma and the faith. The reason is quite simple: both East and West wish to advance ecumenism precisely for the sake of a universal religion. Of course, there are other forms of ecumenism as well. Roman Catholicism wants to establish an ecumenism of its own, a Roman Catholic ecumenism. That is why the Roman Catholics are not members of the World Council of Churches, but participate only as observers. Yet the Protestants, who of course do belong to the World Council of Churches, would also like,

in accordance with political ambitions, to establish a Protestant form of ecumenism. These, then, are dark powers—truly dark powers. So it was in the days of Nebuchadnezzar as well. You see, these plans are ancient, not new; we find them throughout history. “There is nothing new under the sun.” This is what he too wished to accomplish. He commanded all the peoples, represented by delegates from every nation Nebuchadnezzar had conquered, to bow down before the golden statue of Marduk, the god of Babylon. The Three Holy Youths did not bow down. Saint Cyril refers here to the first of them, Hananiah. Hananiah, Azariah, and Mishael—those were the three whom Saint Cyril mentions.

They were cast into the fiery furnace. As we know, in the end they were not burned, but were found praying. Do you know what prayer Hananiah offered on behalf of the other two as well? Listen to his prayer: “O Lord, You punish us justly”—even as God was delivering them from the fire—“because we rejected You, because we sinned against You, because we forgot You, both we and our fathers.” They were speaking on behalf of their nation. These men, these youths, were most holy—you heard that, they were most holy—and yet they asked for God’s mercy, showing metanoia, repentance, on behalf of their people. For they were saying: “If we had not sinned as a people, would we have been dragged here to Babylon and forced to worship foreign gods? Certainly not. But You are chastening us, O Lord; forgive us.” If you read this prayer of Hananiah in the Old Testament, in the Book of Daniel, and read it attentively, considering the weight of every word, you will truly be moved, my dear friends. Afterward, all three together burst into that well-known hymn, praising God who had saved them. And Saint Cyril says here:

“Where the flame rose a little higher, there faith poured forth like a river, and there they spoke the antidote to evils.” There, within the furnace, they were speaking the antidote to evils. Ah, notice what a beautiful phrase that is: the antidote to evils. And what is it? To declare God righteous and to hold yourself responsible. What, then, did they say? “Righteous are You, O Lord, in all that You have done to us; for we have sinned and acted lawlessly.” And Saint Cyril now says that metanoia, repentance, extinguished the flames—not only the flame that would have burned the three young men, but also the flames of captivity, so that the people might be set free and return home, after they had, of course, remained captive in that land for seventy whole years. Finally, he refers to Nebuchadnezzar. But you see, up to this point we have spoken mainly about people belonging to the people of God. So what place does Nebuchadnezzar have here? The same place as the Ninevites, my dear friends: they repented and were saved. Nebuchadnezzar, then, was a terrifying king. His memory has remained deeply impressed upon the peoples. Nebuchadnezzar was a man who inspired fear and dread. He was never defeated anywhere. In all the battles he fought, he never once lost; he won them all.

He amassed a vast quantity of gold in his capital and built a Babylon whose hanging gardens were not its only wonder; the entire city was one of the seven wonders of the ancient world. At one point, this man came to believe that he was God. Here we see that as soon as a prideful thought enters, demonic possession follows. One day he went up onto the roof of his palace and looked out over the city, with its canals fed by the river, its hanging gardens, its magnificent buildings, and all the rest. His heart was filled with arrogance, pride, and self-exaltation. And the moment he felt this exaltation rising in his heart, my dear friends,

he heard a voice telling him that he would go mad—that he would lose his reason and graze on grass in the mountains like a wild beast. This is a dreadful thing, you know, truly dreadful. Do not tell me that this sounds somewhat mythical or exaggerated. My dear friends, people filled with extreme arrogance have suffered a derangement of their reason. Listen carefully to how I put it: such people become demonically possessed; the devil takes up residence in their soul and robs them of their reason. Let us be very watchful against arrogance and pride. Nebuchadnezzar, then, received this warning. Daniel explained to him that God is true and that disaster would befall him.

In the meantime, he had also seen a dream, which Daniel interpreted, but Nebuchadnezzar paid no attention. Then one day he suddenly went mad and suffered this condition: he had the sensation that he was an animal. There is an illness, a psychiatric disorder, a form of mental illness, in which a person thinks he is something else. For example—and though this may sound a little like a joke, it corresponds to a real condition—a person may believe that he is a kernel of corn and that chickens will eat him. Yes, that is how it is. I am speaking offhand now, as you can see. I have nothing with me except four notes, nothing else. But I had found both the category and the name of this mental illness. I cannot remember the name to tell you. Well done!

Vats, thank you very much. It is called lycanthropy: a person believes that he is an animal. Nebuchadnezzar suffered from this illness. He believed he was an animal, walked on all fours, and ate grass from the ground. The hair on his head grew long, his nails grew long, and he became like a beast. In time, however, the illness passed. He came to himself and, after his illness, repented. He then issued a proclamation and said, “The God of the Hebrews”—for Daniel had told him, “The true God whom we worship is chastening you for your arrogance”—“the God of the Hebrews is indeed the true God. And therefore I command:

‘I command that no one ever speak an offensive word against the true God, the God of the Hebrews.’” And how was Nebuchadnezzar saved? Because he repented as a result of this. God knew that when He restored Nebuchadnezzar’s reason, he would repent, for God is all-knowing. So He allowed him to live, to repent, and to regain his kingdom. Do you see, then, the power of forgiveness and metanoia, repentance? Saint Cyril concludes his Second Catechetical Lecture in this way: “Therefore, brethren, having many examples of those who sinned, repented, and were saved, eagerly do you also”—that is, “confess to the Lord,” you yourselves, meaning you or us—“so that you too may receive forgiveness for the sins you committed in the past, be counted worthy of the heavenly gift, and inherit the Kingdom of Heaven with all the Saints in Christ Jesus, to whom be glory unto the ages of ages. Amen.” I too believe, my dear friends, that through what the Word of God has told us by the pen of Saint Cyril, something will surely take place within our hearts. And I can tell you this as a witness to at least some of the changes that take place within your hearts.

Indeed, I have told you on other occasions what I am saying now. After hearing one sermon or another, some people come and tell me that they felt they needed to go to Holy Confession. This shows that the seed falls and sprouts. This truly is the power of the Word of God: it moves the heart, shakes it, turns it upside down, and brings forth metanoia, repentance, Holy Confession, and then salvation. Someone came to me today and said—I say “someone,” without saying whether it was a man or a woman—“I heard your sermon yesterday and said to myself, ‘I must go to Holy Confession without delay.’” For five years this person had been tormented by a sin and was ashamed to confess it. “No matter what, I will go to Holy Confession.” And the person came and confessed. There you have it. Do you see what the Word of God does?

Of course, it is the Word of God. Therefore, let us always keep the Word of God as our companion, so that He may fashion our hearts into a true Paradise of God.

Ευρισκόμενοι, αγαπητοί μου, στη Δευτέρα Κατήχηση του Αγίου Κυρίλου Ιεροσολύμων, θα ενθυμείσθε, είχαμε μείνει σε μια βασική θέση αυτής της κατηχήσεως προ των θερινών διακοπών, που ήταν η μετάνοια και η εξομολόγηση. Και ο Άγιος Κύριλος, διά πολλών, προσπαθεί να πείσει τους κατηχουμένους του ότι ο Θεός συγχωρεί, ότι ο Θεός είναι αγάπη, ότι ό,τι κι αν έχεις διαπράξει, μην διστάζεις να προσέλθεις εις τον Κύριον και να Του ζητήσεις το έλεός Του και Εκείνος θα σας συγχωρήσει.

Περιττό να σας πω ότι αποτελεί μια θεμελιώδη θέση αυτή, προκειμένου να πραγματοποιήσουμε τη σωτηρία μας. Διότι ο Κύριος, όταν ξεκίνησε το κήρυγμά Του, το συνέδεσε με το κήρυγμα του Ιωάννου του Βαπτιστού. Ήταν ακριβώς το ίδιο. Ο δε πυρήν του κηρύγματος του Προδρόμου και του Κυρίου στο ξεκίνημα ήταν αυτός: «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν». Ώστε, για να προσέλθουμε στην προσεγγίζουσα Βασιλεία του Θεού, πρέπει να μετανοήσουμε. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν φείδεται ο Άγιος Κύριλος να αναφέρει πλήθος παραδειγμάτων.

Νομίζω, όσο σε καμιά άλλη κατήχησή του, για να αποδείξει την αξία της μετανοίας. Βεβαίως, προ των διακοπών είχαμε πει μερικά τέτοια παραδείγματα, αλλά συνεχίζουν αυτά, τα οποία λίγο σύντομα θα πω, και αν μπορούσαμε να τελειώσουμε αυτά σήμερα και μαζί με αυτά και τη Δευτέρα Κατήχηση, για να προχωρήσουμε στην Τρίτην Κατήχηση. Αναφέρεται εις τον Δαβίδ. «Ἢ δὲ βούλει περὶ ἡμῶν καὶ ἄλλον τύπον παραστῆναι; Ἐλθὲ καὶ ἐπὶ τὸν μακάριον Δαβίδ, καὶ τύπον αὐτὸν λάβε τῆς μετανοίας». Να τον λάβεις, να τον πάρεις ως τύπον της μετανοίας, τον Δαβίδ.

Δαβίδ, λέγει ο Άγιος Κύριλος, κάποτε «ἔπαθέ τι ἀνθρώπινον». Αλήθεια, όταν κάποτε δούμε έναν άνθρωπο και έχει κάνει μια αμαρτία, βαριά αμαρτία αν θέλετε, ξέρετε πώς πρέπει να την αντιμετωπίσουμε, και ο πνευματικός αλλά και οι άλλοι άνθρωποι, αν υποτεθεί ότι ήλθε στη γνώση τους η αμαρτία αυτή; Ως κάτι ανθρώπινο. Έπαθε κάτι ανθρώπινο. Δηλαδή αυτό που μπορώ να πάθω κι εγώ αύριο. Αυτός σήμερα, εγώ αύριο. Γιατί κι εγώ είμαι άνθρωπος. Δεν πρέπει, λοιπόν, να το δούμε πιο πάνω από αυτό το οποίο είναι. Ήτανε ανθρώπινο. Τι έπαθε, λοιπόν, ο Δαβίδ; Κάποτε κοιμήθηκε μεσημέρι.

Όταν ξύπνησε το απογευματάκι, ως συνήθως καλοκαίρι κοιμόμαστε το μεσημέρι, θέλησε να πάρει λίγο φρέσκο αέρα, ανεβαίνοντας στην ταράτσα του παλατιού του. Όπως ανέβηκε πάνω στην ταράτσα, αντελήφθη μία γυναίκα, τη γειτόνισσά του, τη Βηρσαβεέ, να παίρνει το λουτρό της. Δεν απέσυρε τα μάτια του εγκαίρως και έπεσε σε πολύ μεγάλο πειρασμό. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τελικά την κατέστησε φιλενάδα του ο Δαβίδ, παντρεμένη δε η Βηρσαβεέ. Έπεσε στη μοιχεία, λοιπόν, ο Δαβίδ.

Μη... Μοιχεία τόσο ως προς τη Βηρσαβεέ, που ήταν παντρεμένη, και ως προς τον Δαβίδ, που ήταν κι αυτός παντρεμένος. Βαρύ το αμάρτημα. Μάλιστα, από αυτήν την περιπέτειά τους εγεννήθηκε και ένα παιδί, το οποίο όμως πέθανε. Δεν έζησε. Ήταν καρπός της αμαρτίας. Και με την ευκαιρία θα σας έλεγα — ευχή, ειλικρινά το λέγω κατ’ ιδίαν αυτό, όταν μου παρουσιαστούν ανάλογες περιπτώσεις — φοβηθείτε τη μοιχεία, φοβηθείτε τη μοιχεία αυτή που την αποποινικοποιήσαμε. Πω πω, φοβερόν. Λέγει το βιβλίο Σοφία Σολομώντος, ή Παροιμίες, δεν θυμούμαι, στο δεύτερο κεφάλαιο είναι, λέγει: «Τα παιδιά των μοιχών...» «...μένουν ατέλεστα». Ατέλεστα θα πει χωρίς προκοπή, αν εν τω μεταξύ δεν τα καταλάβει αρρώστια και θάνατος. Έτσι, καμιά φορά, αν κάποιος άνδρας, κάποια γυναίκα, κάποιος πατέρας, μητέρα, δεν προσέχουν και πέφτουν στη μοιχεία, λέγω: «Και δεν λυπόσαστε τα παιδιά σας, τα οποία μπορεί να πάθουν πολύ κακό;». Θα παρακαλέσω, λοιπόν, πολύ θα παρακαλέσω, προσέξτε το σημείο της μοιχείας. Αλλά εδώ, όταν διέπραξε την αμαρτία του ο Δαβίδ, να και εμφανίζεται, αγαπητοί μου, ο προφήτης ο Νάθαν.

Μες στο παλάτι και του λέγει: «Εσύ έκανες αυτή την πράξη, έκανες αυτή την πράξη». Βέβαια, ποιος την είχε δει την πράξη αυτή; Μόνο ο Δαβίδ, μόνο αυτός την ήξερε. Την ήξερε και ο Θεός και την αποκαλύπτει στον προφήτη Του. Και εμφανίζεται ο προφήτης κατήγορος τώρα, από προσώπου του Θεού. Όταν τον ήλεγξε ο προφήτης — βέβαια, έπρεπε να σας διάβαζα το κείμενο, που τα περιγράφει πολύ ωραία ο Άγιος Κύριλος — λέγει: «Μήπως ήρθε κανένας πιο υψηλότερος από τον Δαβίδ; Όχι», λέγει, «ήρθε ένας ιδιώτης». Και ήρθε να ελέγξει ποιον;

Πορφυροφόρον Δαβίδ βασιλέα. Ο πορφυροφόρος, αυτός που φορούσε την πορφύρα, τη βασιλική, «οὐκ ἠγανάκτησεν· οὐ γὰρ προσεῖχεν τῷ λαλοῦντι, ἀλλὰ τῷ ἀποστείλαντι». Δεν πρόσεχε σε εκείνον που του μιλούσε, αλλά σε Εκείνον που έστειλε εκείνον που του μιλούσε: τον Θεόν. Αλλά δεν σας διαβάζω το κείμενο, που είναι πολύ ωραίο, για να προλάβω να σας πω μερικά περισσότερα, έτσι ουσιωδέστερα. Και όταν ο Δαβίδ ήκουσε τον έλεγχο του προφήτου, δεν έσπευσε να δικαιολογηθεί και να πει: «Και τι σε νοιάζει εσένα; Και δικαίωμά μου, και φύγε από εδώ, και ποιος είσαι εσύ; Εσύ ο ιδιώτης ήρθες να με ελέγξεις;» και άλλα πράγματα και λοιπά. Ξέρετε τι είπε ο Δαβίδ; «Ἥμαρτον τῷ Κυρίῳ».

Ωραία, δυνατή φράση αυτή: «Ἥμαρτον τῷ Κυρίῳ». Και λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλος: «Βλέπεις τοῦ βασιλέως τὴν ταπεινοφροσύνην; Βλέπεις ἐξομολόγησιν;». Και μόλις είπε αυτό, ενώ τον είχε απειλήσει ο προφήτης ότι θα πάθει δεινά και φοβερά πράγματα για την αμαρτία του αυτή, αλλά αμέσως, μόλις είπε αυτή τη φράση, «Ἥμαρτον τῷ Κυρίῳ», τότε του λέγει ο προφήτης: «Ὁ γὰρ ἀπειλήσας προφήτης Νάθαν φησὶν εὐθέως». Αμέσως του λέγει: «Καὶ Κύριος παρεβίβασε τὸ ἁμάρτημά σου». Και ο Κύριος συνεχώρησε την αμαρτία σου. Αυτό το «καὶ» θα μπορούσαμε να το κολλήσουμε στη φράση.

«Ἥμαρτον τῷ Κυρίῳ». Είναι δύο πράξεις: η πράξη του ανθρώπου και η πράξη του Θεού. Πριν προλάβει ο άνθρωπος να πει «αμάρτησα στον Θεό», σπεύδει ο Θεός αμέσως να συγχωρήσει. Γιατί; Τόσο οξεία η συγχώρηση; Ναι, γιατί ήταν οξεία η μετάνοια. Μόνο η μετάνοια; Μόνο η μετάνοια; Μπορούσε να είχε μετανοήσει ο Δαβίδ, αλλά να μην το έλεγε στα μάτια του Νάθαν, του ίδιου, του απλού αυτού ανθρώπου. Ήταν και η εξομολόγηση. Όχι μόνο η μετάνοια, αλλά και η εξομολόγηση, διότι όταν εξομολογηθώ προϋποθέτει τη μετάνοια. Όταν είπε «Ἥμαρτον τῷ Κυρίῳ», σημαίνει το ομολόγησε, το είπε, δεν το έκρυψε, δεν το αλλοίωσε.

Δεν το διέστρεψε, δεν εδικαιολογήθηκε, αλλά είπε: «Ναι, έχω αμαρτήσει στον Κύριο». Και αμέσως τον συγχωρεί ο Θεός. Βλέπετε πόσο γρήγορα συγχωρεί ο Θεός; Το βλέπετε, παρακαλώ; Αλλά στην ιστορία του Δαβίδ, την τόσο αξιόλογη, θα ήθελα να μείνω σε ένα σημείο.

Πώς να σας το πω; Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Προσέξτε, θα σας διαβάσω το κείμενο. Ναι, του λέγει, θα σε συγχωρήσει ο Θεός. Ήδη σε συγχώρησε. «Πλὴν», φησί, «παροξύνων...» «Παροξύνων παρώξυνας τοὺς ἐχθροὺς Κυρίου. Πολλοὺς μὲν διὰ τὴν δικαιοσύνην εἶχες ἐχθρούς, ἀλλ’ ἐφρούρει σε ἡ σωφροσύνη. Προδοὺς δὲ τὸ μέγιστον ὅπλον, ἡτοίμασας τότε σὺ ἔχεις κατὰ σοῦ τοὺς ἐχθροὺς ἐπανιστάντας». Αυτό, κατά λέξη, είναι γραμμένο, αγαπητοί μου, στο Β΄ Βασιλειών 12,14. Είναι πολύ αξιόλογο σημείο αυτό. Ακούσατε; Εντάξει, του λέει, σε συγχώρησε ο Θεός. Αλλά υπάρχει κανένα «αλλά» όταν ο Θεός μας συγχωρεί; Αγαπητοί μου, όποτε κρίνει ο Θεός, τοποθετεί ένα «αλλά». Αυτό το «αλλά»...

Το έχουμε υπόψη μας. Είναι το εξής: «Παροξύνων παρώξυνας». Είναι εβραϊκή σύνταξη για να τονιστεί το «παρώξυνας». Δηλαδή θύμωσες τους εχθρούς του Κυρίου, εξόργισες τους εχθρούς του Κυρίου.

Πολλούς είχες εχθρούς, έλεγε, της αρετής σου, της δικαιοσύνης σου, αλλά σε φρουρούσε η σωφροσύνη σου, η αγνότητά σου. Δεν πήγαινες με γυναίκες, δεν έπεφτες στην πορνεία δηλαδή. Τώρα όμως εσύ επρόδωσες το μέγιστον όπλον. Ποιο είναι το μέγιστον όπλον; Η σωφροσύνη. «Ἡτοίμασας τότε σὺ ἔχεις κατὰ σοῦ τοὺς ἐχθροὺς ἐπανιστάντας». Έχεις έτοιμους τους εχθρούς του Κυρίου να στραφούν εναντίον σου. Α, δηλαδή με συγχωρεί ο Θεός, αλλά τώρα οι εχθροί του Θεού δεν θα μου επιτεθούν εμένα; Περί τίνος πρόκειται; Μοιάζει περίεργο χωρίο αυτό. Πολύ περίεργο. Αλλά όταν το αναλύσουμε, θα το δείτε.

Εδώ εχθροί του Δαβίδ, καταρχάς, ήτανε υπήκοοι πολίτες που δεν τον χώνευαν. Θα σας πω μόνο μια μικρή περίπτωση, την οποία λίγο αναφέρει πιο κάτω, όχι για το χωρίο που σας διάβασα, αλλά για μια άλλη, θα λέγαμε, εικόνα που δείχνει εδώ ο Άγιος Κύριλος. Όταν ο Δαβίδ φεύγει ξυπόλυτος, αυτοεξόριστος από το παλάτι του, διωγμένος — γι’ αυτό έφευγε ξυπόλυτος — διότι επανεστάτησε εναντίον του ο γιος του Αβεσσαλώμ, μόλις και πρόλαβε να φύγει με μερικούς που τον ακολούθησαν. Όπως έφευγε, ένας πολίτης, ο Σεμεΐ, βρήκε την ευκαιρία. «Δρυὸς πεσούσης πᾶς ἀνὴρ ξυλεύεται». Βρήκε την ευκαιρία...

Λέει, έπεσε ο βασιλιάς, τώρα είναι άλλος βασιλιάς. Να τον υβρίζει στον δρόμο, πηγαίνοντας ξωπίσω του. Τον ύβριζε, του έλεγε: «Εσύ, παλιάνθρωπε, δείξε, μπήξε, που κυβέρνησες έτσι και έτσι, που ήσουν άδικος, που ήσουν...» Έλεγε πολλά. Επειδή κάποτε ο Σεμεΐ είχε υποστεί μια τιμωρία. Είναι οι δυσαρεστημένοι πολίτες. Ακούστε, είναι οι δυσαρεστημένοι πολίτες από ένα καθεστώς.

Και τώρα βρίσκει την ευκαιρία αυτός, και βρίζει τον Δαβίδ. Ο Δαβίδ δεν μιλούσε. Είχαν αγανακτήσει όμως οι συνοδοί του. Ο Δαβίδ περπατάει και φεύγει, πορεύεται προς Ανατολάς και πάει προς τον Ιορδάνη, να περάσει τον Ιορδάνη, να γλιτώσει από τον Αβεσσαλώμ, τον γιο του, και τον στρατό που είχε μαζέψει, να γλιτώσει τη ζωή του.

Λέγει στους γύρω του, οι οποίοι του είπαν «να τον σκοτώσουμε», ο οποίος ήταν πολύ ενοχλητικός στον δρόμο, τόσο ενοχλητικός που πετούσε πέτρες, πετούσε χώματα στον Δαβίδ. Από πίσω, ξωπίσω. Ξέρετε να πει να σε ακολουθεί ένας άνθρωπος από πίσω, να σε βρίζει, να σου πετάει χώματα και πέτρες συνεχώς, συνεχώς, ακαταπαύστως; Και λέει ο Δαβίδ: «Όχι, όχι, άστε τον. Βλέποντας την υπομονή μου ο Θεός, μήπως μου συγχωρήσει τις δικές μου αμαρτίες». Μεγάλος λόγος αυτός και ωραίος λόγος. Αλλά ο Σεμεΐ ήταν εχθρός του Δαβίδ. Και τώρα αυτός επαναστατεί εναντίον του, τον βρίζει τον Δαβίδ, επειδή ο Δαβίδ χάνει για μια στιγμή τον θρόνο, ένεκα εκείνου του αμαρτήματος της μοιχείας.

Τι έγινε παρακάτω με τον Αβεσσαλώμ είναι γνωστό. Δεν θα πω όμως πιο πολλά. Δεν πρέπει να πω πιο πολλά. Διαβάστε στο Β΄ Βασιλειών αυτά, θα τα βρείτε, είναι πολύ ενδιαφέροντα. Αλλά εδώ τώρα πώς ακριβώς ξεπετάχτηκε αυτός ο εχθρός του βασιλέως; Ξεπετάχτηκε με το να πέσει ο βασιλιάς από τη θέση του. Γιατί έπεσε ο βασιλιάς από τη θέση του; Γιατί έχασε τον θρόνο του; Γιατί έχασε τον θρόνο του; Γιατί έχασε τη σωφροσύνη του. Και τώρα δεν τον προστατεύει ο Θεός. Ώστε, λοιπόν, ήταν όπλο η σωφροσύνη. Αγαπητοί μου, προσέξτε. Πέρα από τους ορατούς εχθρούς, γιατί εδώ υπάρχει μια ιστορική, θα λέγαμε, βάση, είναι οι νοητοί εχθροί, είναι οι δαίμονες. Όπως ξέρετε, οι δαίμονες είναι εχθροί του Θεού. Οι δαίμονες, όταν μας βλέπουν...

Εργαζόμαστε τις αρετές, γίνονται μανιώδεις εχθροί μας, αλλά δεν μπορούν να μας πειράξουν, γιατί εδώ λέγει: «Φρουρεῖ ἡ σωφροσύνη», η αγνότητα. Μόλις τη χάσεις την αγνότητά σου, πέσεις στην πορνεία, τότε, εάν μετανοήσεις, μπορεί να σε συγχωρεί ο Χριστός. Αλλά οι δαίμονες θα σε ενοχλούν, επειδή έχασες το όπλο της σωφροσύνης. Αυτή δε η ενόχληση, ξέρετε, μέχρι τίνος βαθμού φτάνει; Από την πιο ελαφρά περίπτωση, που είναι το να έχεις παραστάσεις της αμαρτίας που να σε βασανίζουν — δεν είναι μικρό πράγμα αυτό, το είπα εγώ ελαφρύ...

Σε σχέση με το άλλο το βαρύτερο ή τα άλλα τα βαρύτερα — μέχρι το να υποστείς δαιμονισμό. Ακούσατε; Μέχρι να υποστείς δαιμονισμό. Τι είναι αυτός ο δαιμονισμός; Ε, τι να σας πω; Είναι ένα θέμα που τελευταία άρχισα πια να το αντιμετωπίζω. Γιατί πρέπει να σας το πω; Ίσως κάποτε κάνουμε καμιά ειδική ομιλία. Έχω πολύ υλικό μαζέψει και μαζεύω. Έχω εκπλαγεί τόσο που δεν ξέρω. Ίσως η εποχή μας ή η γενεά μας είναι μία γενεά δαιμονισμένων ανθρώπων. Φοβερό πράγμα, φοβερό. Πώς και με ποιο τρόπο δαιμονίζονται οι άνθρωποι; Τα σαρκικά αμαρτήματα και ιδιαίτερα οι διαστροφές δαιμονίζουν τον άνθρωπο. Η βλασφημία των θείων.

Δαιμονίζει τον άνθρωπο. Όταν κανείς διαβάσει, όχι απλώς για λόγους απολογητικούς αλλά γιατί θα ήθελε να μάθει, ίσως να μυηθεί, ίσως να ζητά κάτι, ανατολικές θρησκείες, Βουδισμό κ.λπ., δαιμονίζεται ο άνθρωπος. Τέτοια παραδείγματα, μάλιστα με τελευταία περίπτωση, έχω αρκετά και άρχισα να λέγω: «Τι γίνεται;». Πάρα πολλοί, κυρίως νέοι μας, διαβάζουν ανατολικές θρησκείες.

Ωπ! Όποιος κάνει πειράματα στον εαυτό του πνευματισμού και μαγείας, δαιμονίζεται. Όποιος ακούει πολύ μουσική ροκ, δαιμονίζεται. Μάλιστα, και ιδιαιτέρως όταν βάζει αυτά τα ακουστικά. Έχω ένα δεδομένο παράδειγμα των τελευταίων ημερών, φρικώδες. Αν βλέπατε τον νέον αυτόν σε τι κατάσταση δαιμονισμού ήταν, θα τρομάζατε. Όταν βάζουν αυτά τα ακουστικά για να ακούνε με εκείνα τα μαγνητόφωνα τα πολύ καλής ποιότητος και ακούνε στερεό, και ακούνε στερεοφωνικά, και ακούνε μουσική ροκ. Η μητέρα του νέου αυτού, εφήβου 16 χρονών, μου λέει: «Όταν ακούει αυτή τη μουσική, τα σπάζει όλα μέσα στο σπίτι». Δαιμονίζεται. Αλλά δεν είναι μακριά να το δείτε. Όπου δοθεί συναυλία ροκ μουσικής, όλον τον κόσμο...

Δαιμονίζονται οι νέοι εκεί μέσα. Γιατί δεν δαιμονίζονται όταν ακούνε μια συναυλία κλασικής μουσικής, λαϊκής μουσικής, δημοτικής μουσικής, χορωδιακής ή ό,τι άλλο, και δαιμονίζονται ειδικά στη μουσική ροκ; Σας βεβαιώνω, είναι πολλά εκείνα που σήμερα δαιμονίζουν τους νέους και έχουμε μεγάλο, θα λέγαμε, φάσμα δαιμονισμού, που άλλοτε στο σώμα, άλλοτε στην ψυχή, άλλοτε και στα δυο, σε μια μεγάλη, θα λέγαμε, κλιμάκωση και ποικιλία. Έτσι, όταν πραγματικά προδώσουμε — παραδώσουμε καλύτερα — αυτά τα όπλα που μας φρουρούν, όπως είναι η σωφροσύνη, η αγνότητα κ.λπ.

Συγχωρεί ο Χριστός μετανοώντας, όμως δεν αίρονται οι εξημμένοι δαίμονες να μας πολεμούν. Θα μου πείτε: «Δεν μου είναι ικανοποιητική η εξήγηση που μας δώσατε». Θα μου πείτε: «Δεν μου είναι ικανοποιητική». Γιατί; Να σας πω. Είναι γνωστό ότι το προπατορικό αμάρτημα συγχωρείται στο βάπτισμα. Αλλά μένει όμως η ροπή προς το κακό. Ότι με το βάπτισμα βοηθούμεθα να υπερνικήσουμε τη ροπή προς το κακό. Δεν αναιρείται, αναχαιτίζεται. Αλλά παρά ταύτα μένει η ροπή προς το κακό. Γιατί τώρα ο Θεός μάς συγχωρεί δια του βαπτίσματος το προπατορικό αμάρτημα και τα προσωπικά μας αμαρτήματα, αλλά αφήνει τη ροπή, την κλίση. Μπορεί να μου πείτε ότι για να υπάρχει το αγωνιστικό στοιχείο. Αυτό άραγε θα υπήρχε στον Αδάμ; Όχι. Εάν δεν αμάρταναν οι πρωτόπλαστοι, θα υπήρχε η ροπή προς το κακό; Όχι. Το αφήνει όμως ο Θεός. Γιατί το αφήνει; Το αφήνει, όπως είπαμε, για να αγωνιστούμε. Αλλά πάλι θα μου πείτε: «Δεν το καταλαβαίνουμε πολύ καλά αυτό». Αγαπητοί μου, είναι και μία ταυτόχρονα τιμωρία. Δεν αίρεται η τιμωρία. Δεν αίρεται. Είναι κάτι περίεργο. Δηλαδή,

κάνεις μια ανήθικη πράξη και κολλάς μια αρρώστια και πηγαίνεις και εξομολογείσαι. Σου συγχωρεί ο Θεός την αμαρτία που έκανες, αλλά την αρρώστια δεν στη θεραπεύει, την αφήνει. Είναι αυτό που λέμε το σώμα. Γιατί άραγε; Παθαίνει κάποιος από τα πολλά του αμαρτήματα ψυχική διαταραχή. Δηλαδή, το νευρικό του σύστημα δεν πάει καλά. Αναμφισβήτητα μπορεί, όταν συγχωρεθεί, να γίνει καλά. Μπορεί όμως να μη γίνει καλά, να μην τον κάνει καλά ο Θεός. Γιατί παραμένει, αγαπητοί μου, καμία τιμωρία; Λοιπόν, παραμένει μάστιγα, για να ταπεινώνει τον άνθρωπο και να του υπενθυμίζει ότι αμάρτησε. Ναι μεν συγχωρήθηκε, αλλά θα πρέπει όμως να μη σηκώσει ξανά κεφάλι.

Ευχαριστώ. Έχει στο βάθος παιδαγωγικό χαρακτήρα. Θα είχα κι άλλα παραδείγματα να σας πω. Θυμόσαστε, παρακαλώ, εκείνον τον αιμομίκτη της Κορίνθου, που ο Απόστολος Παύλος λέγει ότι «τον παρέδωσα στον σατανά»; Ξέρετε τι θα πει «τον παρέδωσα στον σατανά»; Για να τον χτυπάει ο διάβολος, να τον φθείρει ο διάβολος, για να μετανοήσει, για να παιδαγωγηθεί. Παράξενο αυτό. Ακούτε; «Τον παρέδωκα», λέει, «στον σατανά».

Σημαίνει αυτό ότι μπορεί ο άνθρωπος αυτός να έχει υποστεί μια αρρώστια. Αυτός μετενόησε, γιατί μετά, στην άλλη του επιστολή, ο Απόστολος Παύλος παρακαλεί τους Κορινθίους να κυρώσουν αγάπη εις αυτόν. Δεν μας λέγει όμως αν τελικά η αρρώστια του αυτή μπορεί να φύγει ή όχι. Δεν μας το λέει αυτό η Αγία Γραφή. Υπάρχει πιθανότητα να έμεινε αυτή η αρρώστια. Συγχωρήθηκε. Λέγει μάλιστα να φθαρεί το σώμα του, για να σωθεί το πνεύμα του. Ακούστε αυτή τη φράση. Να λιώσει το σώμα του στην αρρώστια, αλλά να μετανοήσει, να έχει αισθητή τη μετάνοια, να την έχει επιβεβλημένη, τρόπον τινά, να του επιβάλλεται δηλαδή, για να σωθεί το πνεύμα του την ημέρα της κρίσεως. Δεν αίρεται η αρρώστια. Σας κάνουν εντύπωση αυτά; Συμπέρασμα.

Ευχαριστώ. Αν πει κάποιος: «Θα αμαρτήσω και θα πάω να συγχωρεθώ», είναι ανόητος. Είναι ανόητος. Γιατί έβαλες τον διάβολο μέσα σου· άντε να τον βγάλεις μετά. Γιατί τα πάθη αντιπροσωπεύονται από δαίμονες. Λοιπόν, όπως καταλαβαίνετε, αγαπητοί μου, το θέμα είναι εξαιρετικά σοβαρό. Και το έχω, βλέπετε, πως το έχω εδώ υπογραμμίσει με κόκκινη γραμμή, ακριβώς γιατί το θεώρησα ένα κύριο σημείο της αποψινής μας συνάξεως. Ας προσέχουμε λοιπόν μην αμαρτάνουμε. Ας προσέχουμε πάρα πολύ. Ασφαλώς, ανάμεσά μας πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν κάνει τις αμαρτίες που είπα. Ιδίως οι νεότεροι να φυλαχτούν με κάθε τρόπο. Μην πουν: «Θα δοκιμάσω και μετά θα μετανοήσω». Όχι, μην το πουν ποτέ αυτό.

Βλέπετε αυτές όλες τις επιπτώσεις μιας τέτοιας, πραγματικά, παραβάσεως. Μετά αναφέρεται εις τον Σολομώντα, ο οποίος και αυτός είχε κάνει πολλές αμαρτίες. Βεβαίως, η κυριοτάτη αμαρτία του Σολομώντα ήταν η ειδωλολατρία. Όχι ότι ο ίδιος ειδωλολάτρησε·

επέτρεψε όμως στις γυναίκες που είχε, που παντρεύτηκε γυναίκες έξω από τον χώρο του λαού του, και του επέβαλαν τη γνώμη τους, που, για να μην τους χαλάσει το χατίρι, έκτισε ειδωλολατρικούς ναούς από τις θρησκείες της κάθε γυναίκας του μέσα στον χώρο του λαού του Θεού. Αυτό ήταν πολύ βαρύ αμάρτημα. Το πόσο βαρύ, αρκεί αρκεί να σας πω ότι μετά τον Σολομώντα χωρίστηκε το βασίλειο σε δύο, ουδέποτε ενώθη, και τα δύο βασίλεια υπέστησαν μεγάλην ταλαιπωρία, προπαντός το Βόρειο Βασίλειο, μέχρι σχεδόν εξαφανίσεώς του. Και δεν ξέρω αν στον 20ό αιώνα θα μπορούσε πάλι αυτή η περιοχή να ξαναανήκει στον Ισραήλ και να γίνει πάλι ένας λαός, ύστερα από τρεις χιλιάδες χρόνια, γιατί η ιστορία που λέμε είναι στο 1100 π.Χ. Το θέμα είναι ότι ο Σολομών, που ημάρτησε, ο ίδιος σημειώνει: «Ύστερον εγώ μετενόησα». Είναι στις Παροιμίες 24,32. Και μετανοήσας ο Σολομών ανήκει στη χορεία των δικαίων.

Τι μεγάλη αξία έχει η μετάνοια! Κατόπιν ο Άγιος Κύριλος αναφέρεται εις τον Ναβουθέ. Ο Ναβουθέ ήταν... ένας άχρειος βασιλιάς του Βορείου Βασιλείου, ένας από εκείνη τη σειρά των βασιλέων που βασίλευσαν στο Βόρειο Βασίλειο και δεν είχαν παρά μία, θα λέγαμε, παράδοση ειδωλολατρίας σε βαθμό απελπιστικό. Λοιπόν, αυτός ο Αχάβ —με συγχωρείτε— ο Αχάβ, αγαπητοί μου, ήταν ένας φοβερός βασιλιάς, άχρειος, πραγματικά άχρειος. Είχε μία γυναίκα φοβερή, την Ιεζάβελ, ειδωλολάτρισσα βέβαια, Συροφοινίκισσα αυτή, η οποία τον τραβούσε από τη μύτη και έκανε ό,τι ήθελε αυτή. Ξέρετε τι κακό είχε κάνει στην περιοχή; Άλλο πράγμα, στο Βόρειο Βασίλειο της Σαμαρίας. Αλλά κάποτε αυτός επεθύμησε ένα αμπέλι κάποιου ονόματι Ναβουθέ, που ήθελε να το αγοράσει και να το ενώσει με το δικό του το αμπέλι ο βασιλιάς και να το κάνει όλο κήπο, ένα αγρόκτημα. Τον καλεί λοιπόν και του λέγει να το πουλήσει. Ο Ναβουθέ λέγει: «Δεν μπορώ να το κάνω αυτό». Απηγόρευε ο νόμος. Ήτανε βεβαίως προγονικό του και έπρεπε οπωσδήποτε να το κρατήσει. Αυτός στεναχωρήθηκε. Του λέει η Ιεζάβελ: «Γιατί στεναχωρήθηκες;» «Το και το». «Ω, καημένε», του λέγει, «είναι πολύ απλό πράγμα». Βρήκε αυτή κάποιους ψευδομάρτυρες, τα 'ψησε εκεί με τους δικαστές, τους συκοφάντες δικαστές ή ψευδομάρτυρες, ότι

εβλασφήμησε το όνομα του Θεού ο Ναβουθέ, που προβλέπεται ο λιθοβολισμός. Ο άνθρωπος, όταν το άκουσε αυτό, εξεπλάγη. «Εγώ εβλασφήμησα;» «Ναι, ναι», οι μάρτυρες να λέγουν, οι ψευδομάρτυρες, «σε ακούσαμε». Τον άρπαξαν, αγαπητοί μου, και τον λιθοβόλησαν. Και την περιουσία του την άρπαξε ο βασιλεύς, θα λέγαμε βασιλικό δικαίω. Ήταν η συνήθεια της εποχής εκείνης, όπως τα ξέρετε, ότι, όπως και στους μάρτυρες τότε, η περιουσία περιέρχεται εις τον αυτοκράτορα, όταν αυτοί εδικάζοντο εις θάνατον, ότι είχαν επιβουλευθεί την ασφάλεια του κράτους. Γιατί αυτή ήταν η κατηγορία των μαρτύρων στον Χριστιανισμό. Έτσι ο Ναβουθέ, αγαπητοί μου, λιθοβολήθηκε. Και κατεβαίνει ο προφήτης Ηλίας και λέει εις τον Αχάβ:

«Το έγκλημα που έκανες θα το πληρώσεις ακριβά. Τα σκυλιά θα γλείψουν το αίμα σου και, για την Ιεζάβελ, τα σκυλιά θα σε φάνε». Όταν τα άκουσε αυτά ο Ναβουθέ —συγγνώμη— ο Αχάβ, συνεκινήθη, κατενύγη και λέγει: «Ζητώ συγγνώμη από τον Θεό, έκανα αμαρτίες». Τότε ο Θεός, την ιδία στιγμή, λέγει στον προφήτην Ηλίαν: «Είδες; Ο Αχάβ μετενόησε. Για τη μετάνοιά του αυτή δεν θα επιφέρω στις ημέρες του αυτά που του είπα

για καταστροφή του βασιλείου του κλπ., κλπ. Δεν θα επιφέρω αυτά στις ημέρες του, θα πεθάνει ειρηνικά». Και σημειώνει ο Άγιος Κύριλος: παρότι ήξερε ο Θεός, ως καρδιογνώστης και παντογνώστης, ότι ο Αχάβ θα επανήρχετο στην προτέρα του κατάσταση και θα αθετούσε τη μετάνοιά του, παρότι το ξέρει αυτό ο Θεός, λέγει τούτο και τον συγχωρεί, για να μην έρθουν τα κακά αυτά στον Αχάβ. Διότι, όπως σας είπα, τελικά ηθέτησε τη μετάνοιά του ο ταλαίπωρος αυτός άνθρωπος. Έτσι αυτή η περίπτωσις του Αχάβ μάς αποκαλύπτει το εξής. Κάποιος μπορεί να πει: «Μπορώ να ξαναμαρτήσω;» Μην ξαναμαρτήσεις. Ο Θεός θα σε συγχωρήσει, παρότι ο Θεός μπορεί να ξέρει ότι θα αμαρτήσεις· σε συγχωρεί. Έτσι έχουμε τούτο το περίφημο, όχι όμως από υστεροβουλία, γιατί ο Θεός την υστεροβουλία δεν τη δέχεται επ' ουδενί λόγω. Την πατάξει την υστεροβουλία. Μόνο κανείς από κάποια αδυναμία: έπεσες, σήκω· ξανάπεσες, ξανασήκω· θα σε συγχωρήσει ο Θεός. Αν έπρεπε, αγαπητοί μου, να μην πέσωμεν, θα έπρεπε μέσα στις 24 ώρες να γίνουμε τέλειοι. Εσείς είδατε κανέναν να έχει γίνει τέλειος μέσα στις 24 ώρες; Ούτε από τους Αγίους κανείς ποτέ έγινε τέλειος στις 24 ώρες. Που σημαίνει ότι θα αγωνίζομαι να μην πέσω. Έπεσα.

Θα ξανασηκωθώ, θα μετανοήσω πάλι, θα κλάψω, θα πονέσω, θα με συγχωρέσει ο Θεός. Ώστε λοιπόν η ιστορία του Αχάβ μάς αποκαλύπτει αυτή τη μεγάλη αλήθεια: ότι, ενώ ο Θεός ξέρει ότι μπορεί να ξαναμαρτήσουμε, παρά ταύτα μας συγχωρεί. Με βάση αυτό και εμείς πολλές φορές λέμε, βλέπουμε ότι ο άλλος μπορεί να ξαναπέσει. Είναι δυνατόν να μην ξαναπέσει; Είναι δυνατόν; Μπορεί να σου πει: «Λέω ψέματα, αλλά μετανοώ, δεν θα ξαναπώ ψέματα». Τώρα αυτός το λέει με την καρδιά του, αλλά εμείς δεν πιστεύουμε πια στον άνθρωπο, γιατί ξέρουμε ότι θα ξαναπεί ψέματα. Δίνουμε συγχωρητική ευχή; Δίνουμε. Είναι σπουδαίο. Μετά, αγαπητοί μου, αναφέρεται στον Μανασσή, τον φοβερόν αυτόν βασιλέα του Νοτίου Βασιλείου, που στάθηκε ο περισσότερος

ειδωλολατρήσας βασιλιάς του Νοτίου Βασιλείου. Και όμως, όταν σύρθηκε αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα από τον Ναβουχοδονόσορα και εκεί προσευχήθηκε στον Θεό και μετενόησε, ο Θεός τον συνεχώρησε και επέτρεψε να επιστρέψει πίσω ως επίτροπος πια του Ναβουχοδονόσορος, να ξαναβασιλεύσει πάλι στην παλιά του επαρχία. Κατόπιν αναφέρεται στον Εζεκίαν. Και αυτός κάποτε είχε αμαρτήσει και είχε αρρωστήσει. Και τότε είχε πάει μάλιστα ο προφήτης Ησαΐας και του λέγει: «Τάξον τὰ τοῦ οἴκου σου», δηλαδή, κάνε τη διαθήκη σου, πεθαίνεις. Όταν του είπε ο προφήτης «πεθαίνεις», ο Εζεκίας, όπως ήταν άρρωστος στο κρεβάτι, εγύρισε προς τον τοίχον και εκεί έκλαψε πικρά και παρακάλεσε τον Θεό να τον συγχωρήσει. Ο προφήτης Ησαΐας, μόλις είπε αυτά, έφυγε από το δωμάτιο, τον κοιτώνα του βασιλέως, και κατέβηκε στην αυλή. Του λέγει ο Θεός: «Ξαναγύρνα πίσω. Ο Εζεκίας μετενόησε. Πες του ότι του χαρίζω ακόμη δεκαπέντε χρόνια ζωής». Και λέγει ο Άγιος Κύριλος εδώ: «Είδες; Τα παχιά ντουβάρια του δωματίου του βασιλέως δεν εμπόδισαν την προσευχή να φτάσει στον Θεό». Δηλαδή, όπου κι αν είσαι, όπως κι αν είσαι, στο κρεβάτι άρρωστος, στον βόθρο ριγμένος όπως ο Ιερεμίας,

και όπως κι αν είσαι, ο Θεός σε ακούει. Αρκεί να έχεις μια κατάνυξη καρδιάς. Και λέγει ο Άγιος Κύριλος: «Ἀπόστρεψον καὶ στέναξον σεαυτόν, ἀπόκλεισον τὴν θύραν καὶ πρόσευξαι». Κοιτάξτε: απόστρεψον, γύρνα το κεφάλι σου, στέναξε, κλείσε την πόρτα σου και προσευχήσου. Είναι πραγματικά κάτι πάρα πολύ σπουδαίο.

Έγινε η αιχμαλωσία η βαβυλωνιακή. Ανάμεσα στους αιχμαλώτους ήταν και οι τρεις γνωστοί μας παίδες, μαζί με τον Δανιήλ. Τέσσερις νέοι, ευλαβέστατοι, ευσεβέστατοι, σωφρονέστατοι, αγιότατοι, τόσο σπουδαίοι, ώστε τους εθαύμασε και αυτός ο Ναβουχοδονόσορ. Η σοφία τους ήτο άλλο πράγμα. Ο Δανιήλ, που τον απεκάλεσε ο ίδιος ο Θεός «άνδρα επιθυμιών». Ακούσατε πώς τον κάλεσε; «Άνδρα επιθυμιών». Είναι μια εβραϊκή περίφραση που θα μπορούσαμε σήμερα πώς να το αποδώσουμε ελληνικά; Ο πολύ αγαπημένος, ο επιθυμητός, ο άνθρωπος εκείνος που είναι μες στην καρδιά μου.

Να φανταστείτε ότι τον χαρακτηρισμόν αυτόν τον δίδει ποιος; Ο Θεός. Αυτούς λοιπόν τους τρεις νέους —φαίνεται ο Δανιήλ έλειπε την εποχή εκεί, κάπου θα ήταν φαίνεται— όταν είχε στήσει εκείνο το χρυσό άγαλμα, πιθανώς του Μαρδούχ, όχι το δικό του άγαλμα —εδώ υπάρχει μια σύγχυση· πολλοί νομίζουν ότι είχε στήσει ο Ναβουχοδονόσορ το δικό του άγαλμα, την οικεία του εικόνα, να προσκυνηθεί. Δεν ήταν αυτό. Ήταν το άγαλμα του θεού Μαρδούχ, διότι ήθελε με τον τρόπον αυτόν να έχει οικουμενικότητα η θρησκεία των Βαβυλωνίων στις χώρες που είχε υποτάξει, για να έχει εθνική ενότητα. Ήτανε από τα στρατηγικά πολιτικά σχέδια, που εδώ που τα λέμε μέχρι σήμερα...

αυτά τα σχέδια. Γι' αυτό οι κατακτητές πάντοτε προσπαθούν να δημιουργούν κάποιες ενότητες, μία από τις οποίες είναι και η θρησκευτικότητα. Ξέρετε δε ότι ο οικουμενισμός —εδώ κάνω μια μικρή παρένθεση, φεύγω λίγο από το θέμα μου— ότι ο οικουμενισμός δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια προσπάθεια να μπουν κάτω από τα ίδια κεραμίδια όλες οι θρησκείες, για να εξασφαλιστεί η οικουμενικότητα των εθνών και η ενότητα των εθνών. Τάχα δήθεν για να αποσοβηθούν οι πόλεμοι. Τάχα δήθεν. Ενώ στην πραγματικότητα ο οικουμενισμός, με αυτήν την πανθρησκεία, ανοίγει τον δρόμο για τον Αντίχριστο, που θα ζητήσει αυτήν την ενότητα των εθνών. Το ξέρετε αυτό; Στην Αμερική δεν έχει κτιστεί; Έχει κτιστεί ένας ναός, σας

λέω, μεγάλος, ειδικού σχήματος, κάτω από τον οποίον συνυπάρχουν κάποιες θρησκείες: ο Βουδισμός, ο Ισλαμισμός κτλ. Κάτω από τα ίδια κεραμίδια ο καθένας έχει τη λατρεία του θεού του, ας το πούμε έτσι, αλλά είναι κάτω από τα ίδια κεραμίδια. Δηλαδή, ξέρετε τι λείπει τώρα; Να χαλάσουμε τα μεσότοιχα, τα ντουβάρια, για να πούμε ότι τώρα ήμαστε όλοι μαζί. Δηλαδή είναι προκαταρκτικά όλα αυτά, για να δημιουργήσουμε το φαινόμενο, το γεγονός του οικουμενισμού. Αυτός είναι ο σκοπός. Είναι από τα στρατηγικά σχέδια, τα οποία ο ΟΗΕ, πρέπει να σας πω, προωθεί. Και εδώ είναι το περίεργο: προωθεί τον οικουμενισμό και η Ρωσία —δεν πολιτικολογώ με αυτά που λέγω—,

οι Αμερικανοί, και οι δύο δυνάμεις προωθούν τον οικουμενισμό. Γι' αυτό, πάνω σ' αυτή τη γραμμή, έστειλε και στέλνει η Ρωσία Ορθοδόξους στο Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών. Πάνω σ' αυτή τη γραμμή, και μάλιστα δεν είναι παρά δύο, τρία, τέσσερα χρόνια —τώρα τα τελευταία δεν θυμάμαι ακριβώς πόσο— που εδέχθησαν και το ιντερκομμούνιο οι Ρώσοι. Δηλαδή, ξέρετε τι; Την κοινή διακοινωνία με τους Ρωμαιοκαθολικούς. Βλέπετε πώς έχουν την Εκκλησία, την Ορθόδοξο, στην υπηρεσία της πολιτικής. Όταν οι Ρώσοι εδέχθησαν τα κοινά μυστήρια,

να μπορούν οι Ορθόδοξοι να κοινωνούν στους Ρωμαιοκαθολικούς ναούς και αντιστρόφως, όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες των άλλων χωρών έφριξαν και το θεώρησαν αυτό πραξικόπημα δογματικής και πίστεως. Απλούστατα, διότι θέλουν να προωθήσουν τον οικουμενισμό και η Ανατολή και η Δύση, ακριβώς για μια πανθρησκεία. Βέβαια, έχουμε κι άλλους οικουμενισμούς. Ο Ρωμαιοκαθολικισμός θέλει να φτιάξει δικό του οικουμενισμό, δικό τους οι Ρωμαιοκαθολικοί. Γι' αυτό οι Ρωμαιοκαθολικοί δεν είναι στο Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών, είναι ως παρατηρητές μόνο. Αλλά και οι Προτεστάντες, οι οποίοι ανήκουν βεβαίως στο Παγκόσμιο Συμβούλιο των Εκκλησιών, και αυτοί θα ήθελαν

από τις βλέψεις της πολιτικής να έχουν έναν οικουμενισμό προτεσταντικού τύπου. Είναι δηλαδή σκοτεινές δυνάμεις. Σκοτεινές δυνάμεις, πραγματικά. Έτσι λοιπόν και ο Ναβουχοδονόσορ την εποχή εκείνη —βλέπετε, τα σχέδια είναι παλιά, δεν είναι καινούργια, τα βρίσκουμε μέσα στην ιστορία— «Οὐδὲν καινὸν ὑπὸ τὸν ἥλιον». Αυτό ήθελε να πετύχει και επέβαλε να προσκυνήσουν το χρυσό άγαλμα του Μαρδούχ, του θεού της Βαβυλώνος, όλοι οι λαοί που είχαν κληθεί ως αντιπρόσωποι από όλα τα έθνη που είχε κατακτήσει ο Ναβουχοδονόσορ. Οι τρεις παίδες δεν προσεκύνησαν. Εδώ αναφέρεται στον πρώτον, τον Ανανία. Ανανίας, Αζαρίας και Μισαήλ. Αυτοί οι τρεις. Αναφέρεται ο Άγιος Κύριλλος.

Τους έριξαν μέσα στο καμίνι του πυρός. Είναι γνωστό ότι τελικά δεν κάηκαν, αλλά βρέθηκαν προσευχόμενοι. Ο Ανανίας, εξ ονόματος και των άλλων δύο, ξέρετε τι προσευχή έκανε; Τι προσευχή έκανε, ακούστε: «Κύριε, δικαίως μας τιμωρείς», ενώ τους απαλλάσσει ο Θεός από τη φωτιά, «διότι σε αθετήσαμε, διότι αμαρτήσαμε εναντίον σου, γιατί σε ξεχάσαμε, εμείς και οι προγονοί μας». Μιλούν εξ ονόματος του έθνους των. Αυτοί που ήσαν αγιότατοι, το ακούσατε, ήσαν αγιότατοι αυτοί οι άνδρες, οι παίδες, και όμως ζητούν το έλεος του Θεού, δείχνοντας αυτοί μετάνοια εξ ονόματος του λαού των. Διότι λέγουν: «Εάν δεν είχαμε αμαρτήσει ως λαός, θα φθάναμε συρμένοι εδώ μέχρι τη Βαβυλώνα και να υποχρεούμεθα να λατρεύουμε ξένες θεότητες; Ασφαλώς όχι. Αλλά μας τιμωρείς, Κύριε· συγχώρεσέ μας». Αν διαβάσετε την προσευχή στην Παλαιά Διαθήκη, στο βιβλίο του Δανιήλ, την προσευχή αυτή του Ανανία, αλλά τη διαβάσετε μετά προσοχής, να δείτε η κάθε λέξη τι βαρύτητα έχει, πραγματικά, αγαπητοί μου, θα συγκινηθείτε. Και κατόπιν ξεσπούν στον γνωστό εκείνον ύμνο, όλοι μαζί και οι τρεις, υμνώντας τον Θεό που τους έσωσε. Ε, λέγει εδώ ο

Άγιος Κύριλλος: «Όπου ολίγον υπερέβη η φλοξ, εκεί ποταμηδόν εξεχύθη η πίστις και εκεί έλεγον το αντιφάρμακον των κακών». Εκεί λέγανε μέσα στο καμίνι το αντιφάρμακο των κακών. Α, κοιτάξτε, ωραία φράση αυτή: το αντιφάρμακο των κακών. Ποιο είναι; Να δικαιώσεις τον Θεό και να αιτιάσαι τον εαυτόν σου. Τι έλεγε λοιπόν; «Δίκαιος ει, Κύριε, επί πάσιν οις εποίησας ημίν· ημάρτομεν γαρ και ηνομήσαμεν». Και η μετάνοια, λέει τώρα ο Άγιος Κύριλλος, έλυσε τας φλόγας. Φλόγας, αλλά όχι μόνο τη φλόγα που θα έκαιγε τους τρεις νέους, αλλά και τις φλόγες της αιχμαλωσίας, για να ελευθερωθεί ο λαός, να ξαναγυρίσει πίσω, αφού φυσικά έμεινε στη χώρα εκείνη αιχμάλωτος εβδομήντα ολόκληρα χρόνια. Τέλος, αναφέρεται εις τον Ναβουχοδονόσορα. Αλλά, είδατε, εδώ αναφερθήκαμε κυρίως σε πρόσωπα του λαού του Θεού. Λοιπόν, ο Ναβουχοδονόσορ τι δουλειά έχει; Όση δουλειά έχουν και οι Νινευίτες, αγαπητοί μου· μετενόησαν και σώθηκαν. Ε, λοιπόν, ο Ναβουχοδονόσορ ήταν ένας φοβερός βασιλιάς. Έχει μείνει η μνήμη του πολύ ισχυρά μέσα στους λαούς. Ο Ναβουχοδονόσορ, φόβος και τρόμος ήταν αυτός ο άνθρωπος. Πουθενά ποτέ δεν νικήθη. Όσες μάχες έδωσε, πουθενά δεν έχασε· εκέρδισε τα πάντα.

Συσσώρευσε χρυσόν, όχι λίγο, στην πρωτεύουσα και έκτισε μια Βαβυλώνα που ήταν, όχι οι κρεμαστοί κήποι μόνο, αλλά ολόκληρη η πόλις ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Ο άνθρωπος αυτός κάποτε πίστεψε ότι είναι Θεός. Εδώ τώρα βλέπουμε, μόλις μπει μια αλαζονική σκέψη, έρχεται ο δαιμονισμός. Ανέβηκε μια μέρα στην ταράτσα του παλατιού του, είδε την πόλη με τα κανάλια εκεί από το ποτάμι, με τους κρεμαστούς κήπους, με τα μεγαλοπρεπή κτίρια κλπ., κλπ., και η καρδιά του εγέμισε αλαζονία, υπερηφάνεια, ύψωση. Και μόλις αισθάνθηκε αυτήν την ύψωση της καρδίας του, αγαπητοί μου,

άκουσε μια φωνή ότι θα τρελαθεί, δηλαδή θα χάσει το λογικό του και θα βόσκει σαν αγρίμι χορτάρι στα βουνά. Φοβερό πράγμα αυτό. Ξέρετε, φοβερό. Μην μου πείτε ότι αυτό είναι λιγάκι μυθώδες και λίγο τραβηγμένο. Αγαπητοί μου, άνθρωποι που είχαν πολύ μεγάλη αλαζονία έπαθαν σάλευση των φρενών. Ακούστε το πώς σας το λέγω. Δηλαδή δαιμονίζονται οι άνθρωποι αυτοί και ο διάβολος εγκαθίσταται στην ψυχή των και τους παίρνει τη λογική. Προσέξουμε πολύ την αλαζονία και την υπερηφάνεια. Λοιπόν, ο Ναβουχοδονόσορ επήρε την είδηση. Ο Δανιήλ τού εξηγεί ότι ο Θεός είναι αληθινός και θα πάθει κακό.

Είχε δει εν τω μεταξύ και ένα όνειρο, το οποίο το εξηγεί ο Δανιήλ, αλλά ο Ναβουχοδονόσορος δεν έδωσε σημασία. Μια μέρα ξαφνικά ετρελάθηκε και έπαθε αυτό: είχε την αίσθηση ότι είναι ζώο. Υπάρχει μία αρρώστια, υπάρχει μία ψυχοπάθεια, μία μορφή ψυχοπαθίας, που ο άνθρωπος νομίζει ότι είναι κάτι άλλο. Φερ’ ειπείν, είναι και λίγο ανέκδοτο βέβαια αυτό, αλλά όμως ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, να πιστεύει ότι είναι καλαμπόκι και θα τον φάνε οι κότες. Ναι, έτσι λοιπόν. Μάλιστα, τώρα πρόχειρα αυτά σας τα λέω, βλέπετε, δεν έχω μαζί μου τίποτα, τέσσερις σημειώσεις, τίποτα δεν έχω, αλλά είχα βρει το είδος αυτής της ψυχασθενείας, την ονομασία της. Δεν τη θυμούμαι να σας την πω. Μπράβο!

Βατς, σας ευχαριστώ πολύ. Λέγεται λυκανθρωπία. Να νομίζει, δηλαδή, ο άνθρωπος ότι είναι ζώο. Αυτή την αρρώστια έπαθε ο Ναβουχοδονόσορ και επίστευε ότι είναι ζώο και περπατούσε με τα τέσσερα και έτρωγε χορτάρια από χάμω. Μεγάλωσαν οι τρίχες της κεφαλής του, μεγάλωσαν τα νύχια του, έγινε σαν θηρίο. Κάποτε όμως πέρασε η αρρώστια αυτή, συνήλθε και μετενόησε μετά από την αρρώστια του και έβγαλε ένα διάγγελμα και είπε: «Ο Θεός των Εβραίων» — επειδή ακριβώς του είπε ο Δανιήλ: «Ο Θεός ο αληθινός, που εμείς λατρεύομε, αυτός σε τιμωρεί για την αλαζονία σου» — «ο Θεός των Εβραίων τω όντι είναι αληθινός Θεός». Και εν τέλει διατάσσω.

«Διατάσσω, κανείς ποτέ να μην ειπεί βαριά κουβέντα εναντίον του αληθινού Θεού, του Θεού των Εβραίων». Και πώς εσώθηκε ο Ναβουχοδονόσορ; Γιατί μετενόησε από εκεί. Ο Θεός εγνώριζε ότι, όταν του επανέφερε τα λογικά, θα μετανοούσε, γιατί ο Θεός είναι παντογνώστης, και τον άφησε να ζήσει, να μετανοήσει και να ξαναποκτήσει τη βασιλεία του. Βλέπετε, παρακαλώ, τη δύναμη της συγχωρήσεως, της μετανοίας; Και τελειώνει ως εξής ο Άγιος Κύριλλος τη Δευτέρα του Κατήχηση: «Έχοντες ουν, αδελφοί, πολλούς τύπους των αμαρτησάντων και μετανοησάντων και σωθέντων, προθύμως και αυτοί» — δηλαδή, «εξομολογήσασθε τω Κυρίω», εσείς αυτοί, δηλαδή εσείς ή εμείς — «ίνα και την συγχώρησιν λάβητε των προγεγενημένων αμαρτημάτων και της επουρανίου δωρεάς καταξιωθείτε και την επουράνιον κληρονομήσητε βασιλείαν μετά πάντων των Αγίων εν Χριστώ Ιησού, ω εστίν η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Πιστεύω και εγώ, αγαπητοί μου, ότι με αυτά που μας είπε ο Λόγος του Θεού διά γραφίδος Αγίου Κυρίλλου, ότι ασφαλώς κάτι θα γίνει μέσα στην καρδιά μας. Και μπορώ να σας το πω αυτό σαν ένας μάρτυς κάποιων τυχόν, των όσων αλλοιώσεων γίνονται μέσα στην καρδιά σας.

Πράγματι, κι άλλες φορές σας το έχω πει αυτό που λέω τώρα. Από κάποια ομιλία που θα ακούσετε, κάποιοι θα έρθουν να μου πουν ότι αισθάνθηκαν ότι έπρεπε να εξομολογηθούν. Αυτό δείχνει ότι πέφτει ο σπόρος και βλαστάνει. Αυτή είναι η δύναμη πραγματικά του Λόγου του Θεού, που επιφέρει, αναστατώνει, αναποδογυρίζει την καρδιά, δημιουργεί τη μετάνοια, την εξομολόγηση και κατόπιν τη σωτηρία. Ένα πρόσωπο σήμερα ήρθε και μου είπε — ένα πρόσωπο, δεν λέω ένας άνδρας ή γυναίκα, ένα πρόσωπο — «Άκουσα το χθεσινό σας κήρυγμα και είπα: Ανυπερθέτως πρέπει να πάω να εξομολογηθώ». Πέντε χρόνια βασανίζεται για μία αμαρτία. Εντρέπετο να πει την αμαρτία. «Τίποτα, θα πάω να εξομολογηθώ». Και ήρθε και εξομολογήθη. Ορίστε. Είδατε τι κάνει ο Λόγος του Θεού;

Βεβαίως, είναι ο Λόγος του Θεού. Γι’ αυτό πάντοτε ας τον έχουμε σύντροφό μας, τον Λόγο του Θεού, για να διαμορφώνει σε πραγματικό παράδεισο του Θεού την καρδιά μας.