Catecheses of St Cyril 015 | 11-04-1983

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Dear friends, we are in the Second Catechesis, paragraph three. Saint Cyril continues to speak about the subject of evil, as we said last time, and now he tells us that there is another source of evil besides human free choice and so forth: “You are not the only originator of the matter; there is also another, a most wicked instigator—the devil.” So you are not the only one who originates the matter—that is, evil. There is also someone else, an instigator.

An instigator—and that is the devil. So here we have a second source of evil. This is because the devil, too, is a rational and free being. And since he is a rational and free being, this means that he, too, can become a source of evil. Because he embraced evil, as we shall see further on, he too became a source of evil. Saint Cyril calls him an instigator. “He does indeed make suggestions, but he does not forcibly master those who refuse to obey him.” The devil makes his suggestions, but he cannot prevail over those who do not yield to him. In other words, he cannot use force. He may indeed use terror and intimidation, but not force.

If you do not consent, it is always impossible for the devil to impose himself upon you; he cannot do so unless a person chooses to commit evil. Saint John Chrysostom says, “If you do not harm yourself, no one can harm you.” Neither the devil nor the world can do so. For the world, as I told you last time, is also a source of evil, because it consists of rational and free human beings. They possess free choice, which may be directed toward good or evil. That is why the world, too, is a source of evil. So no one can harm you if you do not consent. Can force and intimidation be used against you? Yes. But ultimately it is impossible for evil to be imposed upon you from outside,

whether from these two sources or, in the present case, from the devil, whom we are discussing, unless you finally yield to him. The devil uses intimidation; that is his habit. He makes noise and commotion, and he frightens people. That is why experienced guides of souls tell us, “Do not be afraid of the terror the devil may stir up against you.” Sometimes this intimidation—and here is something astonishing—is even perceptible to the senses. It is not merely that he creates inner states meant to frighten you and force you to fall into what he is suggesting. His intimidation may actually become perceptible

to the senses, or he may use people to create this fear. For example, Saint Anthony the Great—what I am describing now concerns advanced stages of the spiritual life—was once beaten mercilessly by the devil, beaten without pity, because he would not obey what the devil told him. Yet this was only intimidation. We have very many accounts concerning people who began to live the spiritual life, especially ascetics, in which the devil appears amid crashes, noises, apparitions, and terrifying sights.

There is such an account in the life of a Russian ascetic. As he was praying in his cell—with the door shut, at night—he suddenly saw a black dog before him, right there inside the cell. What was this black dog doing? It merely stared at him and did nothing else. The monk was terrified. He left his cell and went to tell the abbot, his spiritual father, that a black dog had appeared inside it. The abbot told him, “Do not be afraid; it is nothing. The devil has taken the form of a dog.” I beg you, however, not to be frightened by what I am telling you. I ask this very earnestly, because some people are sensitive and may be influenced very easily. And I ask those who later hear these recordings not to become so easily affected. But since this kept happening, the monk asked to be moved to another cell.

The abbot told him, “My child, even if you change cells, the devil will appear in your cell as a dog and try to frighten you. Do not be afraid. Pay no attention at all to what you see. Attend to your task, attend to your prayer, and nothing else.” This is how the devil creates such terror. How often someone may hear very loud noises outside his room or his house, intended either to distract him from prayer or to create fear within his soul, along with many other things. The devil, then, is a terrorist. Sometimes he uses people as his instruments to abuse the person he wishes to frighten; at other times, he even uses animals to create this fear.

The blessed Father Philotheos Zervakos was once traveling to bring Holy Communion to someone. He was riding a pack animal, and all along the road the animal tried in every possible way to throw him off—every possible way! Another blessed priest, Father Charalambos Vasilopoulos, writes in the introduction to his booklet Are Spells Real? that he once went to a house to read exorcisms. He said, “Do not be surprised if you see the plate fly off the little table and strike me in the face.” All these things are indeed forms of intimidation. When a person engaged in the spiritual struggle knows this, he is not afraid but treats it with contempt. Then the devil flees. He can do nothing to us. Angels guard us, dear friends. In the end, he can do us no harm, provided that we understand

his behavior. Saint Cyril therefore speaks both entirely correctly and in complete accord with the Orthodox faith when he says that the devil cannot prevail over those who refuse to obey him. It cannot happen. That settles the matter. We must know this. If we yield, become frightened, and fall, it is because ultimately we ourselves chose to do so. For this reason, there is an exceedingly important virtue—one which, I must point out, we do not possess, and which perhaps you have never even considered a virtue, though it is a great one. It is one of the four virtues recognized by the ancient Greek world, which regarded it as the first and greatest. The Fathers of our Church also adopted this fourfold group of virtues,

the four virtues from which all the others proceed. This is the renowned virtue of courage—courage. The word “courage” appears in both the Old Testament and the New Testament, as does the verb “to be courageous.” The Apostle Paul, for example, says, “Be courageous; be strong,” and so forth. “Be courageous.” And in the Old Testament we read, “Whoever has found a courageous woman has found a treasure.” A courageous woman. Now take care: a courageous woman is not one who possesses muscular strength and can smash other people’s faces, like those mannish women who beat up an opponent at the slightest provocation. It is a calamity for a man to have such a wife. Rather, this refers

to a woman who has a courageous spirit. That is the courageous woman. Her husband may come and say, “You know, my dear, I am sinking financially,” and she replies, “Do not be afraid. I will go to work as well. Why are you distressed?” That is a courageous woman. The same applies when facing a death, a hardship, or anything else. A courageous spirit is a great thing in matters of virtue, spiritual struggle, and effort. Believe me, people today do not possess this courageous spirit. Would you like me to give you a few examples? I will depart from the subject a little, but that does not matter. This is what is happening: today everything is being torn down. Why is everything being torn down? Well,

it is difficult to trace the matter back and discover why. For example, in an association of schoolteachers or professors, or simply among a group of people, someone attacks God. He may even attack the homeland and the very idea of a homeland. These are incomprehensible things. Only a few years ago, they would have been unthinkable. Someone asks, “What is a homeland, and what is so important about it? The homeland is an obsession”—to use the mildest description. “What is a homeland? Foolishness, part of the establishment.” One or two people may say such things in a gathering, a group, or an association, while the other five, ten, or fifty do not believe what is being said.

They do not believe it; no, they do not accept it, yet they remain silent. What does this mean? Courage is lacking. You see, this is a virtue that has gone unnoticed, though we need it greatly—perhaps today more than ever before. You know that we must set this courage against the Antichrist and his schemes, and against the many antichrists who are forerunners of the Antichrist himself. Which of the faithful will remain standing against both the forerunners of the Antichrist and the Antichrist himself? Dear friends, only those who possess courage. Let us recognize this and understand it clearly: only those who possess courage. Therefore, if the believer is to withstand the devil, courage is required.

This is what Ecclesiastes—that is, the book of Ecclesiastes in the Old Testament—says: “If the spirit of the ruler rises against you, do not leave your place.” If the one who rules over evil rises against you, comes to you, visits you, and seeks to master you, do not leave him room to take possession; give him no place. The Apostle Paul says the same thing: “Nor give place to the devil.” It is the same in meaning and even in wording. What does it mean not to give him a place? It means not giving him the opportunity to occupy me, not allowing him to take possession. I will show courage. Get away from here! Frighten me, turn me upside down, do whatever you like—flay me,

tear out my eyes, strip the skin from my body—but get away from me. I will not surrender. This, dear friends, is how we come to have the generation of the martyrs. Martyrs, of course, have never ceased to exist, though in some periods they appear in greater numbers. As for our own age, I do not know—perhaps it too will produce martyrs. Indeed, it already does; do not think otherwise. They may remain unknown to us. This happens in every part of the earth—take note—not only here in our own region. Whenever we speak about such matters, and especially when we interpret the Apocalypse, I want you never to confine your thoughts to Greece. That is terribly narrow-minded. Let your mind always range over the whole of history, backward and forward, and over the whole expanse of the earth. That is the setting in which history unfolds.

In space and time. Universally. “If you shut your door, the thief, though not far from you, will not harm you.” If you close your door, the devil cannot harm you, even if he is nearby. It cannot happen. For if the devil had the power to harm us, dear friends, then we would bear no responsibility for any evil we might manifest. But as you know very well, we too are responsible for evil when we commit it, because our act plainly means that, even under his pressure, we tacitly accepted the evil. Therefore, we could also have refused it. “But if you carelessly accept the thought of desire—the thought of desire...” Forgive me.

“But if you carelessly accept a thought of desire, through the logismoi—intrusive thoughts—it sends roots down within you, binds your understanding, and drags you into a pit of evils.” If you accept it, then it puts down roots, and one day those roots will cause evil to sprout. We spoke about this last time, though very quickly, so I shall go over it again. “But perhaps you say, ‘I am a believer, and desire cannot overcome me, even if I entertain the thought repeatedly.’” Perhaps you claim, “I am a believer, so no desire can possibly prevail over me. At any moment I can repel evil and avoid falling into the pit of evils.” “Do you not know that even a rock is split by a root that remains in it?” Do you not know that

even a rock can be broken apart by a root that remains there? We have seen this so many times: the roots of plants split and shatter even solid rock. It is astonishing. “Do not receive the seed, for it will break apart your faith.” Do not accept the seed, because it will split and shatter the rock of your faith. “Before evil blossoms, tear it out by the roots.” So before evil flowers, remove it quickly; uproot it before it takes root. “Do not grow careless at the beginning, or later you will need an axe and much fire.” Do not be negligent at the outset and then find yourself needing the hatchet—the axe—and fire. “Treat an eye disease promptly when it begins, lest after you have gone blind

you seek the physician.” When you begin to feel that an eye disease is developing, treat it promptly, lest you become blind and only then seek healing from the physician. Paragraph four: “The devil, then, is the originator of sin and the begetter of evils.” Thus the devil is the originator of sin and the one who has begotten evil. “The Lord has said this, not I: the devil sins from the beginning; before him, no one sinned.” The Lord said it. Before the devil, no one had sinned. “He did not sin by nature, as though he had received an inherent necessity to sin; otherwise, the responsibility for sin would again fall upon the One who created him in such a state.”

“He was created good and became the devil by his own free choice, receiving his name from his deed.” These are beautiful and precious doctrinal teachings. They keep us from saying foolish and, indeed, heretical things: that God made the devil; that evil exists outside us and comes to attack us; and that we therefore bear no responsibility for it, and so forth. Saint Cyril states clearly that the devil is the originator and begetter of evil, and that the Lord Himself said so. He is the father of falsehood, always a liar and the father of falsehood. He begot falsehood. As you may know, the word “falsehood,” both in the Old Testament

and in the New Testament, does not mean only what we ordinarily call a lie. It includes that meaning, but it is broader and also means sin—everything that is false. Thus, the words, “everyone who practices and loves falsehood,” mean everyone who loves and commits sin, every kind of sin.

The same applies to justification, righteousness, and similar terms. Righteousness does not mean only justice; it means virtue, indeed every virtue, without excluding the meaning of justice as we ordinarily use the word. Thus, falsehood means evil in general. The devil has been the originator of falsehood from the beginning. But now the question arises: did the devil sin

by nature? No. Saint Cyril says that he did not sin by nature: “He did not sin by nature, as though he had received the capacity to sin by necessity.” He did not receive sinfulness from his nature; it was not part of his nature. “For then the blame for sin would again fall upon the One who made him that way.” In other words, the cause and blame for evil would return to the One who created him. And who is that? God. No, God did not make the devil evil. “For he was an archangel, and only afterward was he called the devil because he slandered.” So we see here that he was an archangel.

Because he himself conceived evil, he himself is responsible for it. The devil’s essence is not evil; his free choice is evil. For if the essence of Satan, the devil, were evil, then God—the Creator of essences and of all beings—would be the creator of evil. But God is not. The devil, being free as an archangel, conceived evil, and that is all. Where, then, was evil? In his free choice. Saint Cyril will tell us this explicitly a little further on. But let us pause here. He calls him the devil, and he also calls him Satan. As Saint Cyril says, he was called the devil, “receiving his name from his deed.”

From the very deed he committed, he received his designation, his name. What name? Devil, because he slandered God before our first parents. He went and said, “God told you not to taste the fruit so that your eyes would not be opened and you would not become gods.” The same thing sometimes happens to simple people—and this is why it is such a grave sin—when someone says to another, “You fool, you go to Church? Do you know what they tell you there, what they are doing to you, and why they tell you to go to Church? You idiot, you fool, they are exploiting you,” and so on. Oh, how dreadful! Dreadful, dreadful, dreadful! Christ said, “Whoever causes one of these little ones to stumble”—little in age,

or little in the eyes of the world, in terms of worldly status and appearance, or even education and the like. These are simple people. By “little,” we might mean the simple person, whom someone approaches and says, “Do you know why they tell you these things? They tell you because…” This is very common, my dear friends, especially in our time. Especially now. The Lord says that it would be better for you to put a millstone around your neck and plunge into the depths of the sea than to cause such a person to stumble. It is a fearful thing—truly fearful. The same applies to scandalizing a little child. And sometimes, my dear friends, parents themselves scandalize their own children by saying, “Do not go to Church, because that priest is this or that.” My brothers and sisters, I do not deny that we clergy have much filth among us. I say this truthfully; it is true.

I will not conceal it, and it is nothing new. But that is a separate matter. A baker may be a scoundrel; so may a lawyer, a judge, a schoolteacher, or a professor. Yet not all judges, teachers, professors, or bakers are scoundrels. And this does not mean that I will cease going about my affairs within the society in which I live. Will I not go and buy my bread? Will I not employ a lawyer and so forth when I need to conduct my business? If the man has separated from his wife, beats her at home, or is a fanatical atheist and unbeliever, that concerns his own life. A priest possesses Holy Orders. Therefore, since he possesses Holy Orders, if you go to receive antidoron, the blessed bread distributed after the Divine Liturgy…

Some people will not receive antidoron from the hand of a priest they dislike. Thank you very much! I will tell you what that resembles. The priest is like a pipe bringing water from the reservoir. The reservoir is the grace of God, the storehouse of God’s grace. The pipe is the priest, and you are the one receiving the water. The pipe that carries the water to you may absorb none of it at all and remain entirely without a share in the water, but you still receive the water. Holy Orders brought the water to you. Certainly, you should grieve for the priest; there is no question about that. But do not say, “I will not have my child baptized; I will not enter Holy Matrimony; I will not receive antidoron; or I will not receive Holy Communion.” My dear friends, let us never say such a thing, because it is not right. This is how a person slanders…

his own child. I return to the example: “Do not go there to receive antidoron from that priest; he is a scoundrel.” Think how deeply a little child, with no knowledge or understanding of such matters, can be scandalized, my dear friends, and become a genuine atheist! Let us consider our responsibilities in this regard. Anyone who speaks in this way—and all the more so if what is being said is false…

if it is slander—is acting exactly like the devil, because this is what Satan did. This is what the devil did, and from it he received his name. He told our first parents, “God told you not to eat so that your eyes would not be opened and you would not become gods.” For some time now, certain people have again been repeating that God is evil and withheld true knowledge from humanity. They speak of occult sciences, occult religions…

and similar things. I pray that you may never come into contact with such foolish and demonic teachings, because that is precisely what they are. They repeat these claims continually, for the devil has not abandoned his original scheme of saying the same things wherever he finds fertile ground. This is why Lucifer, who became a demon, was called the devil: because he slandered God before our first parents. “Though he was a good servant of God, he became Satan by his own will. For Satan is interpreted as the adversary…” Forgive me. Now he has another name as well: Satan.

What does Satan mean? Saint Cyril tells us here: “For Satan is interpreted as the adversary.” The word Satan is Hebrew, and in Greek it means “the adversary”—the one who opposes and stands against another. That is why he is called Satan, the adversary. Very often in Greek literature and writings, you will find the word “Adversary” used instead of “Satan.” At times it is even written with a capital letter to indicate a person, namely the devil. Saint Cyril then notes: “These teachings do not come from me, but from Ezekiel, the Spirit-bearing prophet.”

He now uses a passage from the holy Prophet Ezekiel. It is from chapter 28, where the text speaks of a ruler of Tyre. Yet if we examine the sacred text carefully, we see that its meaning is not exhausted by the historical person of the ruler of Tyre. It extends beyond him and includes elements referring to the devil, that fallen angel. Lucifer means “the bearer of the dawn,” or the good angel, just as we speak of the Archangel Michael and the Archangel Gabriel. Lucifer too was such an angel, but he fell. Listen now to what the…

Prophet Ezekiel says: “For Ezekiel took up a lament over him and said…” Who is meant by “Ezekiel”? The prophet himself. Ezekiel now laments over the devil; he mourns for him and addresses him. Before I tell you what he says, you may be surprised that Ezekiel mourns for the devil.

Perhaps this is the first time you have realized that the great Saints mourn for the devil. They mourn for him; that is, they feel sorrow for him. Of course, he feels no sorrow for himself. He is not grieved at all, and he even mocks those Saints who mourn on his behalf.

But the Saints, having reached the highest degree of holiness, mourn and lament. We find a beautiful example in Saint Isaac the Syrian, who says that the person whose heart burns with love not only mourns, grieves, and burns with compassion for human beings, but also for creation, for the animals, and for anything in creation that suffers harm—even reptiles and snakes—and also for the demons. This is astonishing, yet it is true. For if one considers what the devil once was and what he became, a holy person cannot help but mourn. So here Ezekiel takes up a lament and says, “You were the seal of likeness.” I will not offer a detailed analysis, although the passage is very rich.

“A crown of beauty, you were in the Paradise of God.” You, he says, were the seal of likeness and a crown of beauty, and you came into being in the Paradise of God. As you know, angels were not begotten from one another, and certainly not from the divine essence. That would be inconceivable. Rather, they were created. Holy Scripture is silent about precisely what they are and how they were created; we do not know. A little further on it says, “You came into being”—that is, you were made—“blameless in your days.”

These are the days of Lucifer, the days before the Fall. Take note that Lucifer conceived evil entirely by himself.

He was the first and the only one to conceive evil, as we shall see. “From the day you were created until iniquities were found in you”—until your sins, your acts of injustice, were found within you. Thus, you were created blameless, without stain, fault, or accusation. This means that your essence was good. You became what you became only when injustice was found within you. Saint Cyril now comments: “Very well said: ‘It was found in you.’” It was rightly said that the iniquities were found in you. “For evil was not introduced from outside; you yourself gave birth to it.”

Evil did not come into you from outside. Where could it have come from? You yourself brought it into being, because you possessed free choice. Evil was born within you; you yourself conceived it. God made you good. “And he then stated the cause.” Ezekiel continues by identifying the cause of the devil’s becoming what he became. Notice that the passage selects a historical person, the ruler of Tyre. Holy Scripture often does this, interweaving two persons: one may be historical, while the other is supernatural.

In this case, and in many others, Holy Scripture speaks in the same way about the future Antichrist. It uses persons contemporary with each particular age—that is, the various lesser antichrists—as Daniel does. Daniel, for example, describes Antiochus IV Epiphanes, yet his description goes beyond the person of the historical Antiochus. Daniel, of course, lived in the sixth century, whereas Antiochus lived in the second century before Christ. Yet the prophecy goes beyond Antiochus. Some of what it says is characteristic of Antiochus, but most of its features refer to the Antichrist of the Last Things—the second and final stage of the Last Things, not the first, which was connected with the first coming of Christ. So here too, as I am explaining to you, the prophet...

speaks about the ruler of Tyre, but goes beyond his person and speaks about the devil. He now tells us why the devil became the devil, why Lucifer became the devil: “Your heart was lifted up because of your beauty.” Your heart became proud; it was lifted up because of your beauty. Here we come to the point. What was the beauty that Lucifer possessed in the Paradise of God? It was holiness. His heart was lifted up; he became proud of his holiness, and he fell. It is very well known that pride is the sin of Satan, the sin of the devil. The devil did not commit fornication or adultery; he did not give himself over to gluttony or anything of that kind.

He fell because he became proud. It was a purely spiritual sin. I do not know whether you have read a little book entitled God Stands Behind Us. I have mentioned it before. Its author, Keeler, tells of a young nurse who worked in their clinic, for the book recounts incidents that took place there. They are very remarkable. This young woman was regarded as a true angel; she was an excellent girl. Yet she did something: if I remember correctly—it has been many years since I read the book—she would put an acidic solution on her hand to create a wound and thereby gain the sympathy of those around her.

What things one sometimes encounters! You should know that many people, when they see that they are not attracting the sympathy of those around them, or when they have an intense desire to attract it, resort to such methods because hidden pride lies at the core of their heart. No one discovers it; only God sees that hidden pride. Let me give you a very simple example that you all know. When adults are talking, a very small child, an infant, begins to cry. Why do you think the child cries? Has anyone hurt him? No. He wants to attract the attention of those around him. This is what a proud person does. What does he do? He brings some harm upon himself in order to attract sympathy. Oh, what a horror pride is! That young woman would apply an acidic solution, and it ate away her skin.

The doctors to whom she naturally turned could not discover what was causing this condition on her skin, and it remained incurable. Of course, it drew the attention and sympathy of everyone around her. One day, however, a doctor discovered that she was doing it deliberately. As soon as the young woman realized that her deed and her scheme had been uncovered, she vanished from the clinic without leaving the slightest trace of where she had gone. The author then observes that the higher a person stands in holiness, the lower he falls if he becomes proud and falls.

To give you an image, consider the number line. If I stand at plus one and fall, I shall end up at minus one. If I am at plus ten and fall, I shall be at minus ten. If I am at plus one hundred and fall, I shall be at minus one hundred. Because the devil was holy in the Paradise of God and fell within that very Paradise, he sank so far that he became what he became. In other words, the higher a person stands when he falls, the worse his fall becomes. It is a terrible thing, truly terrible. This is why the Saints tremble at the thought of falling into pride.

They abase themselves, humble themselves, and accept humiliation so that they may not fall. There is, of course, another reason why the devil cannot repent: he was the first to conceive evil. This means that he considered it, weighed it, and then put it into action. Man can be saved because he did not originally conceive evil himself. Adam did not conceive evil; he was deceived. Therefore, healing is available to man, whereas no healing is available to the devil, because he invented evil by himself. There are, then, two things to consider. First, the magnitude of his fall was exceedingly great.

It was fathomless. Do you know how great it was? We shall be told shortly: he fell from heaven to earth. It was an immense fall. Second, he himself invented evil. The passage continues: “Because of the multitude of your sins and because of your sins, you were wounded, and I cast you to the earth.” Here the first person is used. God turns toward Lucifer and says: Because of the multitude of your sins, and because you came to suffer such a grievous wound, I cast you to the earth. Since then, we know very well that the regions of the earth have been filled with demons. He was banished from what is called the light-bearing realm of the Heavens.

Alas, the earth is full of demons. How revealing are the words the demons spoke through the mouth of the Gergesene! How often we mention this example: “Have You come to torment us?” This is our dwelling place here—as I am now expressing their meaning. In the other accounts they imply the same thing: this is our dwelling place. What dwelling place? Naturally, it is not truly their home. They are fallen beings who were cast down upon the earth. But they will not remain here; they will be cast into Hades—or, more precisely, into Hell. “Have You come to torment us before our time? We are comfortable here now. Why have You come?” Deep down, the words, “Ah! What have we to do with You?” do not merely acknowledge the person of Christ. Nor do they express only the difference between the devil and Jesus Christ, but...

also this: “What have You come to do to us here now? Ah, go away from here!”

“Go away from here!” You know that word “Ah!” I remember it from school, my dear friends. Our teacher explained it to us. It is the expression we encounter in Plato’s Protagoras—I remember this—when the doorkeeper at the house of Callias spoke to Socrates and Hippocrates after they arrived: “Ah, you people, ah!” It carries something like an insult. That is also its meaning here, as though they were saying: “Ah, go away from here! We know who You are; we recognize You. Go away! You have nothing to do with us. Go away; You have come to trouble us.” Do you see? The Lord says the same thing, in agreement with this, in the Gospels: “I saw Satan fall like lightning from heaven.”

That is, Christ said, “I saw Satan falling like lightning from heaven.” I would like to dwell on one little word, because Saint Cyril comments on it shortly afterward in a single sentence. I ask you to pay attention to this sentence and to that one word, because it is exceptionally important, especially in our age. I shall read it again: “The Lord says the same thing, in agreement with this, in the Gospels.” The little word is “in agreement.” Do you see the agreement between the Old Testament and the New? Do you see how the Old and New Testaments agree? What does Ezekiel say? “I cast you to the earth.” What did Christ say? “I saw Satan fall like lightning to the earth.”

This is the agreement between the Old and New Testaments. I want to dwell on this, and I beg you never to forget it. At every opportunity, whether convenient or not, I comment on this point—the agreement between the New and Old Testaments—because the Old Testament is being slandered today. You know, little by little we are moving toward...

gradually removing the Old Testament and saying that it is merely the history of the Jews—of an insignificant people, if you like, and a Zionist one. What have we to do with the Old Testament now, with the history of one people, who did this and that, and so forth? Do you know what an old tale says? My mother used to tell it, and it is very important. The enemies of the faith and of everything good apply the lesson of this tale wonderfully. Listen. Once there was an old man and an old woman who quarreled. The old woman won the argument and drove the old man out of the house.

She said to him, “Go on, you wretched old man, get out of here! You have worn me out. I am sick and tired of you.” So she shoved her husband out, shut the door, and left him outside. The old man understood that he was at fault. He was, of course, a grumbling and demanding man who made his wife suffer. But there he remained outside. It began to rain, and naturally he was getting soaked. He knocked on the door. “Old woman, let me in; it is raining.” “Go away, you wretched old man! I will not open the door.” “Old woman, let me in; it is raining.” “Go away! I said go away.” “Old woman, look, I will put only my hand inside.” She said, “Mind you, only your hand.” She was beginning to feel sorry for him. She opened the door a little, and the old man put in only his hand. “Old woman, may I put my other hand inside too?” “No.”

“It is getting wet. Do you not feel sorry for me? Let me put my other hand inside too.” “Very well, but mind you, only the other hand—nothing else, just your two hands.” After a little while he said, “Old woman, may I put my foot inside now?” “Ah, you are asking too much.” “Old woman, do you not feel sorry for me, standing here in the rain?” “Very well, but only one foot.” As soon as he put in his other foot as well, whoosh—he leapt back inside. Just try getting him out again! So, do you see how the evil was accomplished? Do you see how the old man got back inside and would once again make the old woman’s life unbearable? Gradually and without arousing suspicion. Listen carefully to this method: gradually and without arousing suspicion. I shall say it once more: gradually and without arousing suspicion. What is the first step? We begin by saying that the first three chapters of Genesis are a myth.

That is, Adam and Eve are a myth. Then we say: What is history anyway? Even theologians sometimes say such things. Next we say that the history of the Old Testament is a criminal history. Do you remember what a certain clergyman in Athens used to say? He said that the God of the Old Testament is immoral, that the text contains vulgar and sexually indecent words, and that Holy Scripture—particularly the Old Testament—promotes fornication. Then they say He is an evil God who commands His people to slaughter the surrounding nations, and so forth. What sort of things are these? Are we going to teach such things to our children?

Such an interpretation may be offered by a theologian of this kind, and he will be our learned doctor, with a doctorate from abroad, from America. Then what follows? Next we cast this aside; we discard the Old Testament itself. The Old Testament is not needed in school, they say. After that, we shall begin attacking the New Testament. Then, with the next wave, we shall throw everything away. Remember this: it is the method of the old man and the old woman, the way evil comes gradually. My brothers and sisters, do you not see these things? And it is not only happening in this matter.

The secret schools! Here we are heading toward having to establish secret schools all over again, simply to prove that they ever existed. They tell us that the secret school is a myth. So we began with the supposed myth of the secret school. We began with a class-based interpretation of the Greek Revolution of 1821, and it continues from there. My brothers and sisters, do you not see these things? Do you not see what is happening? Remember the tale of the old woman and the old man. Everything is being unraveled one thread at a time, one thread at a time.

We defend whatever has not yet been unraveled, until its turn comes to be unraveled as well—unraveled and unraveled. So wake up! This is a demonic method, a demonic method. May God preserve us; may He preserve us. I have said all this because Saint Cyril asks, “Do you see? Do you see the agreement between the Old Testament and the New?” In his own day, Saint Cyril also addressed this issue. Much later in his catecheses, in a more advanced instruction, he analyzes it more fully. People suffered from this error in his time. They regarded the God of the Old Testament as evil and the God of the New Testament as good, thereby introducing a dualism.

Thus, at every step, Saint Cyril is compelled to defend the things he teaches in view of the ideas circulating in his own day. And I too, in view of the ideas I know to be circulating in our day, pause and offer you these explanations, so that we may be enlightened and understand the reality. “Thus the devil, having fallen, caused many others to rebel with him.” So he fell of his own accord and, in falling, dragged many others down with him. These are the demons we know. There is one devil, but many demons. In the end, we do not know how all this unfolded in heaven. It remains an unknown aspect; we simply do not know. But he led a multitude of angels astray.

All of them followed Lucifer and became demons. “He implants desires in those who obey him; from him come adulteries, acts of fornication, and every kind of evil.” He suggests sin to people—adultery, fornication, and so forth. But in whom does he implant such desire? In whom? In those who obey him. As I have said before, a defendant in court may claim that the devil made him do it. It is an excuse we often hear; indeed, it is certainly said: “Your Honor, the devil made me do it.” But that is no defense, because...

The devil could do nothing to you if you did not consent to his suggestions. You are responsible, my dear friend—one hundred percent responsible—just as Adam was responsible. That is why Saint Cyril goes on to say of the devil: “Through him our forefather Adam was driven out of Paradise.” Adam listened to the devil and transgressed God’s commandment, yet Adam remains completely responsible. “And in place of Paradise, which of itself brought forth marvelous fruits, he received in exchange a land bearing thorns.” Thus, instead of Paradise, which brought forth its marvelous fruits by itself, without Adam having to labor...

He exchanged that marvelous Paradise for the thorn-bearing earth, for a land filled with thorns. In other words, he exchanged ease for toil and hardship, and above all, life for death. So much, my dear friends, concerning Satan. But as I bring this to a close, I would like to say one more thing, without going on to the next paragraph...

The devil is a reality. I should tell you, however, that among the methods he uses is one well known to military commanders since ancient times: if I do not have the strength to confront my enemy, I create the false appearance of possessing great strength.

Let me remind you of an incident. Remember Gideon, who broke those jars and set fire to the foxes’ tails, so that the Philistines thought an army was approaching there as well, though there was none. It was a false appearance. In the Old Testament we find many such false appearances. It is a strategy. Even God makes use of it in one instance involving Elisha. But there is also the opposite tactic: when we have a large army, we conceal it in order to take the enemy by surprise. We hide ourselves so that we may ambush him. The enemy then says, “Ah!” and underestimates our strength. He comes with only a small force, and suddenly finds himself facing a great force. So what does the devil do?

He hides. And what is the best way for him to hide? He suggests to people that he does not exist. So very many people say, “The devil does not exist.” Poor souls! He is waging war against you from his hiding place, from his invisibility. He has brought you completely under his dominion.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, στη Δευτέρα Κατήχηση, παράγραφος τρίτη. Συνεχίζει ο Άγιος Κύριλος να αναφέρεται στο θέμα του κακού, όπως λέγαμε την περασμένη φορά, και εδώ τώρα θα μας αναφέρει ότι υπάρχει και άλλη πηγή του κακού εκτός από την ανθρωπίνη προαίρεση και λοιπά. «Οὐ μόνος δὲ σὺ καθέστηκας τοῦ πράγματος ἀρχηγός, ἀλλὰ καὶ ἄλλος ἐστὶ κάκιστος ὑποβολεύς, ὁ διάβολος». Ούτε, λοιπόν, είσαι μόνος εκείνος ο οποίος είσαι αρχηγός του πράγματος, του κακού δηλαδή, αλλά υπάρχει και κάποιος άλλος, ένας υποβολέας.

Υποβολέας, και αυτός είναι ο διάβολος. Ώστε έχουμε τώρα εδώ μια δευτέρα πηγή του κακού. Και τούτο διότι ο διάβολος είναι κι αυτός μια λογική και ελευθέρα ύπαρξη. Και αφού, λοιπόν, είναι λογική και ελευθέρα ύπαρξη, σημαίνει ότι κι αυτός δύναται να γίνει πηγή του κακού. Και επειδή απεδέχθη, όπως θα το δούμε στη συνέχεια, το κακόν, γι' αυτόν τον λόγον είναι κι αυτός μία πηγή του κακού. Και τον λέγει υποβολέα. «Ὑποβάλλει μὲν οὖν ἐκεῖνος, οὐ μὴν βίᾳ κρατεῖ τῶν μὴ πειθομένων». Υποβάλλει βέβαια ο διάβολος, αλλά δεν επικρατεί όμως εις εκείνους οι οποίοι δεν πείθονται. Δηλαδή δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει βία. Και μάλιστα μπορεί να χρησιμοποιήσει μια τρομοκρατία, αλλά όχι βία.

Εάν εσύ δεν θέλεις, είναι πάντα αδύνατο να επιβληθεί ο διάβολος, εάν ο άνθρωπος δεν θέλει να κάνει το κακό. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος: «Εάν εσύ δεν βλάψεις τον εαυτό σου, ουδείς δύναται να σε βλάψει». Ούτε ο διάβολος ούτε ο κόσμος. Γιατί και ο κόσμος, όπως σας έλεγα την περασμένη φορά, και αυτός είναι πηγή του κακού, επειδή αποτελείται από ανθρώπους λογικούς και ελευθέρους, έχουν προαίρεση καλή και κακή, ελευθέραν προαίρεση. Γι' αυτό και ο κόσμος είναι μία πηγή και αυτός του κακού. Δεν μπορεί, λοιπόν, κανείς να σε βλάψει αν εσύ δεν θέλεις. Ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια βία, τρομοκρατία, ναι. Αλλά είναι αδύνατον τελικά να επιβληθεί το κακό έξωθεν,

απ' αυτές τις δύο πηγές και εν προκειμένω από τον διάβολο, περί του οποίου και ο λόγος, εάν εσύ δεν πειστείς τελικά. Ο διάβολος χρησιμοποιεί την τρομοκρατία, είναι στη συνήθειά του. Κάνει θόρυβο, κάνει φασαρία, τρομάζει τους ανθρώπους. Γι' αυτό οι έμπειροι οδηγοί των ψυχών το λέγουν αυτό: «Μην φοβείσαι για την τρομοκρατία που θα σου δημιουργήσει ο διάβολος». Κάποτε αυτή η τρομοκρατία —εδώ είναι τώρα κάτι καταπληκτικό— είναι και αισθητή. Δηλαδή δεν είναι η περίπτωση ότι θα σου δημιουργήσει μέσα σου κάποιες καταστάσεις που να σε εκφοβίσουν και να αναγκαστείς να πέσεις σ' εκείνο το οποίο σου υποβάλλει, αλλά υποπίπτει αυτός ο εκφοβισμός του

εις αυτές τις αισθήσεις ή θα χρησιμοποιήσει ανθρώπους που θα δημιουργήσουν αυτόν τον εκφοβισμό. Παράδειγμα: ο Μέγας Αντώνιος, σε προχωρημένες πάντα καταστάσεις αυτά που λέγω τώρα, είχε δεχθεί ανελέητο ξύλο από τον διάβολο, ανελέητο ξύλο, γιατί δεν υπήκουε σ' εκείνο που του έλεγε ο διάβολος. Αλλά αυτό είναι ένας εκφοβισμός. Έχουμε πάρα πολλά φαινόμενα στους ανθρώπους οι οποίοι ξεκίνησαν να ζήσουν πνευματική ζωή, ιδίως τους ασκητάς, που εμφανίζεται ο διάβολος με κρότους, θορύβους, φαντάσματα, τρομακτικά πράγματα.

Σε μια βιογραφία Ρώσου ασκητού είναι αυτό. Στο κελί του, όπως έκανε την προσευχή, στο κελί του, ε! Πόρτα κλειστή, νύχτα, είδε μπροστά του ένα μαύρο σκυλί, μες στο κελί. Το μαύρο σκυλί, τι γίνεται; Το μαύρο σκυλί τον έβλεπε και τίποτα δεν έκανε το σκυλί, μόνο τον έβλεπε. Τρομοκρατήθηκε αυτός, βγήκε από το κελί του και πήγε να πει στον ηγούμενο, στον πνευματικό του, ότι μέσα στο κελί του παρουσιάστηκε ένα μαύρο σκυλί. Του λέει: «Μη φοβάσαι, δεν είναι τίποτα. Ο διάβολος μετασχηματίζεται σε σκυλί». Μόνο θα παρακαλέσω, αυτά που θα σας πω μη σας τρομάξουν. Έτσι, θα το παρακαλέσω πολύ, γιατί κάποτε έχουμε ευαίσθητους ανθρώπους που μπορεί να υποβάλλονται πολύ εύκολα. Το παρακαλώ. Και όσοι ακούσουν παρακάτω τις κασέτες αυτές, θα τους παρακαλέσω να μην υποβάλλονται τόσο εύκολα. Αλλά επειδή αυτό επαναλαμβάνεται, τότε ζήτησε ο μοναχός αυτός να αλλάξει κελί.

Του λέγει: «Παιδί μου, κελιά να αλλάξεις, ο διάβολος θα εμφανίζεται στο κελί σου σαν ένα σκυλί που θα σε τρομάζει. Μη φοβάσαι. Μην δίνεις καμία σημασία σε αυτό το οποίο βλέπεις. Κοίτα τη δουλειά σου, κοίτα την προσευχή σου και τίποτε άλλο». Έτσι ο διάβολος δημιουργεί αυτήν την τρομοκρατία. Πόσες φορές μπορεί να ακούσει κανείς θορύβους έξω από το δωμάτιό του, από το σπίτι του, πολύ σοβαρούς θορύβους, ή να αποσπάσει από την προσευχή ή να δημιουργήσει φόβο μες στην ψυχή και άλλα πολλά. Είναι, λοιπόν, ένας τρομοκράτης ο διάβολος. Κάποτε χρησιμοποιεί ανθρώπους, όργανά του, που δημιουργούν κακοποίηση στον άνθρωπο που θέλει να τον κάνει να τρομάξει, ή ακόμη χρησιμοποιεί και τα ίδια τα ζώα να δημιουργήσουν αυτό.

Ο μακαριστός πατήρ Φιλόθεος Ζερβάκος, κάποτε πήγαινε να κοινωνήσει κάποιον άνθρωπο, ήταν απάνω σε ένα υποζύγιο, και στον δρόμο το υποζύγιο με κάθε τρόπο προσπαθούσε να τον ρίξει κάτω. Με κάθε τρόπο! Ο δε άλλος μακαριστός πατήρ Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, όταν κάποτε πήγε —γράφει στον πρόλογο στο βιβλιαράκι του «Υπάρχουν μάγια;»— πήγε κάποτε σε ένα σπίτι να διαβάσει εξορκισμούς, είπε: «Μη σας κάνει εντύπωση αν δείτε το πιάτο να φεύγει από το τραπεζάκι και να μου έρχεται στο πρόσωπο». Όλα αυτά είναι πράγματι μία τρομοκρατία. Όταν ο αγωνιστής άνθρωπος τα γνωρίζει, τότε δεν φοβείται αλλά περιφρονεί. Ο διάβολος φεύγει. Δεν μπορεί να μας κάνει τίποτα. Άγγελοι, αγαπητοί μου, μας φυλούν. Δεν μπορεί στο τέλος τίποτε κακό να μας κάνει, αρκεί να είμεθα πληροφορημένοι για

τη συμπεριφορά του. Διό, λοιπόν, ορθότατα λέγει και ορθοδοξότατα ο Άγιος Κύριλος, διό λέγει δεν μπορεί να επικρατεί σε εκείνους οι οποίοι δεν πείθονται εις αυτόν. Δεν γίνεται. Τελείωσε, πάει. Αυτό να το ξέρουμε. Εάν πειστούμε, εάν τρομοκρατηθούμε, πέσουμε, είναι γιατί τελικά εμείς το θέλαμε. Γι' αυτό μια πάρα πολύ σπουδαία αρετή, την οποία αρετή θα πρέπει να σημειώσω δεν την έχουμε και ίσως ποτέ δεν σκεφτήκατε ότι είναι αρετή, και μάλιστα σπουδαία αρετή, είναι μια από τις τέσσερις αρετές του αρχαίου ελληνικού κόσμου, που θεωρούσαν ότι είναι η πρώτη και η σπουδαία, και μάλιστα και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας χρησιμοποίησαν αυτήν την τετράδα των αρετών,

τις οποίες τέσσερις αρετές βγάζουν όλες τις άλλες. Είναι η περίφημη ανδρεία. Η περίφημη ανδρεία. Η λέξη ανδρεία υπάρχει και στην Παλαιά Διαθήκη και στην Καινή Διαθήκη. Και το ρήμα «ανδρίζομαι», όπως επί παραδείγματι λέγει ο Απόστολος Παύλος: «Ἀνδρίζεσθε, κραταιοῦσθε» και τα λοιπά. «Ἀνδρίζεσθε». «Ποιος βρήκε», Παλαιά Διαθήκη, «ποιος βρήκε ανδρεία γυναίκα, βρήκε θησαυρό». Ανδρεία γυναίκα. Και προσέξτε, ανδρεία γυναίκα δεν είναι εκείνη η οποία μπορεί να έχει μυϊκή δύναμη και μπορεί να σπάζει τα μούτρα των άλλων, όπως είναι κάτι ανδρογυναίκες οι οποίες με το παραμικρό σπάζουν τα μούτρα του αντιπάλου. Είναι συμφορά για έναν άνδρα που μπορεί να έχει μια τέτοια γυναίκα. Αλλά είναι η περίπτωση

γυναικός που έχει ανδρείον φρόνημα. Αυτή είναι η ανδρεία γυναίκα. Να 'ρθει ο σύζυγος και να πει ότι «ξέρεις, γυναίκα μου, βουλιάζομαι οικονομικά» και να σου πει η γυναίκα: «Μη φοβάσαι, θα πάω και εγώ να δουλέψω. Γιατί στεναχωριέσαι;». Αυτή είναι η ανδρεία γυναίκα. Είτε ένα θάνατο, είτε μια περιπέτεια, είτε οτιδήποτε. Μεγάλο πράγμα εις θέματα αρετής, αγώνος, προσπαθείας, το ανδρείον φρόνημα. Πιστέψτε με ότι οι σημερινοί άνθρωποί μας δεν έχουν το ανδρείον φρόνημα. Θέλετε να σας πω μερικά παραδείγματα; Φεύγω λίγο από το θέμα, δεν πειράζει όμως. Είναι το εξής: σήμερα γίνεται μια κατάλυση των πάντων. Τώρα γιατί γίνεται η κατάλυση των πάντων; Ε,

είναι δύσκολο κανείς να ανατρέξει να βρει το γιατί. Φερ' ειπείν, σε ένα σύλλογο διδασκάλων, καθηγητών, σε μια συντροφιά ανθρώπων, βάλλεται επί παραδείγματι ο Θεός, βάλλεται ακόμα και η πατρίς, η έννοια της πατρίδας βάλλεται. Ακατανόητα πράγματα. Αυτά λίγα χρόνια πρώτα ήταν ακατανόητα πράγματα. Ότι τι είναι η πατρίδα και τι είναι το σπουδαίο πράγμα; Είναι μία λόξα η πατρίδα, τον πιο επιεική χαρακτηρισμό. Τι είναι η πατρίδα; Ανοησία, κατεστημένα πράγματα. Και ενώ μπορεί να τα λέει σε μια συντροφιά, σε μια ομάδα ανθρώπων, σε ένα σύλλογο ανθρώπων, να τα λέει ένας αυτά ή δυο, οι άλλοι 5, 10, 50 δεν πιστεύουν αυτά που λέει αυτός.

Δεν τα πιστεύουν, όχι, δεν τα δέχονται, αλλά δεν μιλάνε. Τι σημαίνει αυτό; Λείπει η ανδρεία. Βλέπετε ότι είναι μια αρετή που δεν έχει επισημανθεί και έχουμε πάρα πολλή ανάγκη από αυτή την αρετή, ίσως όσο ποτέ άλλοτε σήμερα. Ξέρετε ότι αυτή την ανδρεία πρέπει να αντιτάξουμε εις τον Αντίχριστο και τα καμώματά του και εις τους πολλούς αντιχρίστους, προδρόμους του κυρίως Αντιχρίστου. Ποιοι θα σταθούν όρθιοι από τους πιστούς τόσο εις τους προδρόμους του Αντιχρίστου όσο και εις τον Αντίχριστον; Αγαπητοί μου, μόνο εκείνοι που έχουνε ανδρεία. Ας το πάρουμε είδηση και ας το ξέρουμε αυτό το πράγμα. Εκείνοι που έχουν ανδρεία. Λοιπόν, ο διάβολος, για να αντιμετωπιστεί, θέλει εκ μέρους του πιστού ανδρεία.

Τούτο λέγει ο Εκκλησιαστής, δηλαδή το βιβλίον του Εκκλησιαστού στην Παλαιά Διαθήκη, είναι Εκκλησιαστής βιβλίον: «Ἐὰν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπὶ σέ, τόπον σου μὴ ἀφῇς». Εάν, λέγει, εκείνος ο οποίος εξουσιάζει στο κακόν ανέβει σε σένα, έρθει σε σένα, σε επισκεφτεί, πάει να σε κυριεύσει, μην αφήσεις χώρο να τον καταλάβει, μην του δώσεις τόπο. Εκείνο που λέγει ο Απόστολος Παύλος, «μηδὲ δίδοτε τόπον τῷ διαβόλῳ», είναι το ίδιο πράγμα, εννοιολογικά και μάλιστα και με τις λέξεις, είναι το ίδιο πράγμα. Τι θα πει να μην δώσω τόπο; Να μην του δώσω την ευκαιρία να κάνει κατάληψη σε μένα, να μην κάνει κατάληψη. Θα φανώ ανδρείος. Φύγε από εδώ! Θα με τρομάξεις, θα με αναποδογυρίσεις, ό,τι θέλεις κάνε, γδάρε με,

βγάλε μου τα μάτια, να φύγεις εμένα από εδώ, βγάλε μου το πετσί μου. Δεν υποχωρώ. Έτσι έχουμε, αγαπητοί μου, τη γενεά των μαρτύρων. Και οι μάρτυρες βεβαίως δεν έλειψαν ποτέ. Μόνο που κάποιες εποχές έχουν μια πύκνωση από μάρτυρες. Ενώ η εποχή μας, δεν ξέρω, ίσως θα βγάλει μάρτυρες. Και βγάζει, μην νομίζετε. Μπορεί να μένουν άγνωστοι αυτοί, δεν τους ξέρουμε. Σε όλους τους τόπους της γης, προσέξατέ το, δεν είναι μόνο εδώ στον χώρο τον δικό μας. Θα ήθελα, ανά πάσα στιγμή, όταν μιλάμε για θέματα τέτοια και μάλιστα όταν αναλύομε την Αποκάλυψη, ποτέ μην μένετε στον χώρο τον ελλαδικό, είναι πολύ στενόκαρδο αυτό, στον εγκέφαλο. Το μυαλό σας θα πηγαίνει πάντοτε σε ολόκληρη την ιστορία, και μπρος και πίσω, μπρος και πίσω η ιστορία, αλλά και σε ολόκληρο το χώρο της γης. Εκεί τοποθετείται η ιστορία.

Χωροχρονικά. Παγκόσμια. «Ἐὰν ἀποκλείσῃς τὴν θύραν σου, οὐ μακράν σου ὁ κλέπτων, οὐ βλάψει σε». Εάν κλείσεις, λέει, την πόρτα σου, και είναι μακριά σου, δεν μπορεί να σε βλάψει ο διάβολος. Δεν γίνεται. Διότι αν είχε την εξουσία να μας βλάψει ο διάβολος, αγαπητοί μου, τότε θα ήμεθα και ανεύθυνοι του κακού που θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμε. Αλλά, όπως ξέρετε πολύ καλά, είμαστε και εμείς υπεύθυνοι του κακού όταν το κάνουμε, το διαπράξουμε, γιατί απλούστατα σημαίνει σιωπηρά ότι αποδεχθήκαμε, παρά την πίεσή του αποδεχθήκαμε το κακό, και άρα μπορούσαμε να μην το αποδεχθούμε. «Ἐὰν δὲ ἀδιαφόρως δέξῃ τὴν ἐνθύμησιν, ἐπιθυμίας τὴν ἐνθύμησιν». Συγγνώμη.

«Ἐὰν δὲ ἀδιαφόρως δέξῃ τὴν ἐνθύμησιν ἐπιθυμίας, διὰ τῶν λογισμῶν ῥίζας ἐν σοὶ καταβάλλεται, καὶ καταδεσμεῖ σου τὴν διάνοιαν καὶ κατασπάσει εἰς βόθρον κακῶν». Εάν όμως δεχτείς, τότε καταβάλλει ρίζες και οι ρίζες αυτές κάποια φορά θα έρθουν να βλαστήσουν το κακό. Τα λέγαμε και την περασμένη φορά, τα είπαμε πολύ γρήγορα, τα ξαναπερνώ όμως. «Ἀλλ' ἴσως λέγεις· πιστός εἰμι, καὶ οὐχ ὑπεργίνεται μου ἐπιθυμία, κἂν ἐνθυμήσω πυκνότερον». Ίσως ισχυριστείς ότι είμαι πιστός άνθρωπος και ότι δεν είναι δυνατό να υπερτερήσει εμένα καμία επιθυμία, και έτσι μπορώ ανά πάσα στιγμή να απωθώ το κακό και να μην πέσω στο βόθρο των κακών. «Ἀγνοεῖς ὅτι καὶ πέτραν ῥίζα παραμένουσα διαρρήγνυσιν;». Αγνοείς ότι

και την πέτρα την έχει σπάσει όταν μένει μια ρίζα; Είναι κάτι που το έχουμε δει τόσες φορές, ρίζες φυτών να σπάζουν, διαρρηγνύουν και βράχια ακόμα. Είναι καταπληκτικό. «Μὴ δέξῃ τὸν σπόρον, ἐπεὶ διαρρήξει σου τὴν πίστιν». Μην δεχτείς τον σπόρον, επειδή θα σου διαρρήξει, θα σου σπάσει τον βράχον της πίστεως. «Πρὶν ἢ ἀνθῆσαι, πρόρριζον ἔξελε τὸ κακόν». Πριν να ανθίσει, λοιπόν, το κακόν, βγάλ' το γρήγορα, ξερίζωσέ το, πριν κάνει ρίζες. «Μὴ ῥᾳθυμήσῃς ἐξ ἀρχῆς, πέλεκυν ὕστερον καὶ πῦρ πολὺ πραγματεύσῃ». Μην τεμπελιάσεις από την αρχή και ύστερα ζητάς να χρησιμοποιήσεις το πελέκι, δηλαδή το τσεκούρι, και τη φωτιά. «Ἀρχομένην ὀφθαλμίαν θεράπευε κατὰ καιρόν, ἵνα μὴ τυφλωθεὶς

ζητήσῃς τὸν ἰατρόν». Όταν αρχίσεις να αισθάνεσαι ότι έχεις οφθαλμίαν, να θεραπεύεσαι έγκαιρα, για να μην φτάσεις να τυφλωθείς και τότε να ζητάς να θεραπευτείς από τον ιατρόν. Τετάρτη παράγραφος. «Ἀρχηγὸς μὲν οὖν ἁμαρτίας ὁ διάβολος καὶ γεννήτωρ τῶν κακῶν». Ώστε, λοιπόν, ο αρχηγός της αμαρτίας είναι ο διάβολος και εκείνος ο οποίος έχει γεννήσει τα κακά. «Τοῦτο δὲ ὁ Κύριος εἴρηκεν, οὐκ ἐγώ, ὅτι ἀπ' ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει· πρὸ αὐτοῦ ἥμαρτεν οὐδείς». Το είπε ο Κύριος. Πριν από τον διάβολο κανείς δεν έχει αμαρτήσει. «Ἥμαρτε δὲ οὐχὶ ἐκ φύσεως, ἐπάναγκες τὸ ἁμαρτητικὸν λαβών· ἐπεὶ πάλιν ἀνατρέχει ἡ τῆς ἁμαρτίας πρόφασις εἰς τὸν οὕτως κατασκευάσαντα».

«Ἀγαθὸς κατασκευασθεὶς διάβολος γέγονεν ἐξ οἰκείας προαιρέσεως, ἐκ τῆς πράξεως λαβὼν τὴν προσηγορίαν». Είναι ωραίες θέσεις δογματικές αυτές και πολύτιμες, για να μην λέμε εκείνα τα ανόητα και βεβαίως και αιρετικά, θα λέγαμε, ότι ο Θεός έκανε το διάβολο, ότι το κακό είναι έξω από εμάς και έρχεται να μας προσβάλλει και είμαστε ανεύθυνοι εμείς γι' αυτό και ούτω καθεξής. Εδώ σαφώς λέγει ο Άγιος Κύριλος ότι ο διάβολος είναι ο αρχηγός του κακού, ο γεννήτωρ του κακού, ότι ο ίδιος ο Κύριος το είπε. Είναι ο πατήρ του ψεύδους, πάντα ψεύστης και ο πατήρ του ψεύδους. Αυτός εγέννησε το ψεύδος. Όπως ίσως ξέρετε, η λέξις «ψεύδος» τόσο στην Παλαιά Διαθήκη

και στην Καινή Διαθήκη δεν σημαίνει αυτό που λέμε στη γλώσσα μας ψεύδος. Σημαίνει και αυτό, αλλά έχει ευρύτερο χαρακτήρα και σημαίνει αμαρτία. Ό,τι είναι δηλαδή ψευδές. Ό,τι είναι ψευδές. Εκείνο το «πᾶς ὁ ποιῶν καὶ φιλῶν ψεῦδος» σημαίνει αυτός που αγαπάει και κάνει την αμαρτία, την κάθε αμαρτία.

Όπως και δικαίωσις, δικαιοσύνη και τα λοιπά. Δεν θα πει δικαιοσύνη, θα πει αρετή, και μάλιστα κάθε αρετή, χωρίς να αποκλείει η λέξις και την έννοια της δικαιοσύνης όπως τη λέμε και στη γλώσσα μας. Ώστε ψεύδος θα πει γενικά το κακό. Ο αρχηγός του ψεύδους απ' αρχής είναι ο διάβολος. Αλλά εδώ τώρα τίθεται το ερώτημα: αμάρτησε ο διάβολος

Εκφύσιος Δεν αμάρτησε, λέγει ο Άγιος Κύριλος, εκ φύσεως, διότι «ἥμαρτε δὲ οὐχὶ ἐκ φύσεως, ἐπάναγκες τὸ ἁμαρτητικὸν λαβών». Δεν επήρε το αμαρτητικό εκ της φύσεώς του, δεν το πήρε, δεν το έχει εκ της φύσεώς του. «Ἐπεὶ πάλιν ἀνατρέχει ἡ τῆς ἁμαρτίας πρόφασις εἰς τὸν οὕτως κατασκευάσαντα». Επειδή θα ξαναγύριζε πάλι η αιτία του κακού, ο χαρακτηρισμός του κακού, σε εκείνον που τον κατασκεύασε. Σε ποιον; Στον Θεό. Όχι, ο Θεός δεν τον έκανε τον διάβολο κακόν. «Ἀρχάγγελος γὰρ ὢν, διάβολος ὕστερον ἐκλήθη ἀπὸ τοῦ διαβάλλειν». Ώστε, λοιπόν, βλέπουμε εδώ ότι ήταν αρχάγγελος.

Επειδή ο ίδιος εσκέφθηκε το κακό, γι' αυτόν τον λόγο και είναι ο ίδιος υπεύθυνος του κακού. Η ουσία του διαβόλου δεν είναι κακή, η προαίρεσή του είναι κακή. Διότι αν η ουσία του σατανά, του διαβόλου, ήταν κακή, τότε δημιουργός του κακού θα ήταν ο Θεός, ο δημιουργός των ουσιών, των όντων. Αλλά δεν είναι ο Θεός. Έτσι, ελεύθερος ο διάβολος ως αρχάγγελος εσκέφθη το κακόν και τίποτε άλλο. Πού ήταν, λοιπόν, το κακόν; Εις την προαίρεσή του. Θα μας το πει λίγο πιο κάτω, μάλιστα, ο Άγιος Κύριλος. Εδώ να μείνω λίγο. Λέγει, τον αποκαλεί διάβολον, τον αποκαλεί και σατανά. Διάβολος, όπως λέγει εδώ, «ἐκ τῆς πράξεως λαβὼν τὴν προσηγορίαν».

Απ' αυτή την ίδια την πράξη που έκανε επήρε την προσηγορία, το όνομα. Ποιο όνομα; Διάβολος. Γιατί διέβαλε στους πρωτοπλάστους τον Θεόν. Πήγε και είπε: «Ο Θεός σάς είπε να μην δοκιμάσετε από τον καρπόν για να μην ανοίξουν τα μάτια σας και γίνετε θεοί». Είναι εκείνο που κάποτε στους απλούς ανθρώπους —γι' αυτό είναι βαρύτατο αμάρτημα— το να βρεθεί κάποιος και να πει στον άλλον ότι: «Βρε κουτέ, πας στην εκκλησία; Ξέρεις τι σου λένε εκεί πέρα, τι σου κάνουν, γιατί σου λένε να πηγαίνεις στην εκκλησία; Βλάκα, κουτέ, σε εκμεταλλεύονται», τούτα, εκείνα. Πω πω, φρίκη, φρίκη, φρίκη, φρίκη. Ο Χριστός είπε το εξής: «Όποιος σκανδαλίσει έναν των μικρών τούτων», μικρός κατά την ηλικία.

μικρός κατά τον κόσμο, κατά την κοσμική, θα λέγαμε, προβολή και εμφάνιση ή ακόμα κατά την μόρφωση κλπ. Οι απλοί άνθρωποι. Μικρός, θα λέγαμε, ο απλός άνθρωπος, που θα πάει ο άλλος να του πει: «Ξέρεις γιατί στα λένε αυτά; Στα λένε...». Συνηθισμένο πράγμα, συνηθισμένη περίπτωση, ιδίως στην εποχή μας, αγαπητοί μου. Ιδίως. Ε, λοιπόν, λέει ο Κύριος ότι συμφέρει να βάλεις μυλόπετρα, να πας να φουντάρεις στα μύχια του πελάγους, παρά να σκανδαλίσεις έναν τέτοιον άνθρωπο. Φοβερό πράγμα. Φοβερό. Ή να σκανδαλίσεις ένα μικρό παιδί. Και κάποτε, να φανταστείτε, αγαπητοί μου, ότι σκανδαλίζουν οι γονείς τα ίδια τα παιδιά τους, άμα θα πουν στα παιδιά τους: «Μην πηγαίνεις στην εκκλησία, γιατί ο παπάς είναι τέτοιος και τέτοιος». Αδελφοί μου, δεν παραγνωρίζω ότι έχουμε πολλές βρωμιές εμείς οι κληρικοί. Το λέγω, αλήθεια, είναι αλήθεια.

Δεν θα το κρύψω και δεν είναι και καινούργιο πράγμα. Αλλά έτερον εκάτερον. Και ο φούρναρης είναι παλιάνθρωπος και ο δικηγόρος είναι παλιάνθρωπος και ο δικαστής είναι παλιάνθρωπος και ο δάσκαλος είναι παλιάνθρωπος και ο καθηγητής είναι παλιάνθρωπος. Ούτε όλοι οι δικαστές, ούτε όλοι οι δάσκαλοι, ούτε όλοι οι καθηγητές, ούτε όλοι οι φούρναροι. Δεν σημαίνει με αυτό ότι δεν θα κάνω τη δουλειά μου μέσα στην κοινωνία μου, στην κοινωνία που ζω. Δεν θα πάω να ψωνίσω το ψωμί μου; Δεν θα χρησιμοποιήσω τον δικηγόρο και τα λοιπά και τα λοιπά, για να κάνω τις δουλειές μου; Αν αυτός χώρισε από τη γυναίκα του ή δέρνει τη γυναίκα του στο σπίτι ή είναι έξαλλος άθεος και άπιστος, είναι για τον εαυτό του. Ο ιερεύς έχει ιεροσύνη. Αφού, λοιπόν, έχει την ιεροσύνη, εάν πας να πάρεις αντίδωρο...

Μερικοί δεν παίρνουν αντίδωρο από τα χέρια του ιερέως που δεν συμπαθούν. Ευχαριστώ. Μοιάζεις, θα σου πω πώς μοιάζεις, με τη σωλήνα που φέρνει νερό από το υδραγωγείο. Ο ιερεύς. Το υδραγωγείο είναι η χάρις του Θεού, το ντεπόζιτο της χάριτος του Θεού. Η σωλήνα είναι ο ιερεύς. Εσύ είσαι ο αποδεχόμενος το νερό. Αν η σωλήνα που σου φέρνει το νερό δεν απορροφά τίποτε από το νερό, τίποτα, μένει τελείως αμέτοχη στο νερό, εσύ πήρες το νερό. Σου το έφερε η ιεροσύνη το νερό. Να λυπηθείς για τον ιερέα, δεν τίθεται θέμα. Αλλά μην πεις: «Δεν θα πάω να βαφτίσω το παιδί μου, δεν θα πάω να παντρευτώ, δεν θα πάρω αντίδωρο ή δεν θα πάω να κοινωνήσω». Μην το πούμε, αγαπητοί μου, ποτέ το σημείο αυτό, γιατί δεν είναι σωστό. Έτσι διαβάλλει κανείς...

το παιδί του. Επανέρχομαι και λέγει: «Μην πας εκεί να πάρεις αντίδωρο από τον παπά αυτόν, είναι παλιάνθρωπος». Το παιδί το μικρό, που δεν έχει γνώση και ιδέα των πραγμάτων, πόσο μπορεί, αγαπητοί μου, να σκανδαλιστεί και να γίνει ένας πραγματικά άθεος! Ας αναλογιστούμε τις ευθύνες μας πάνω εις τον τομέα αυτόν. Εκείνος ο οποίος έτσι θα μιλούσε, και πολύ παραπάνω εάν υποτεθεί ότι τα πράγματα είναι ψέματα...

συκοφαντία, τότε είναι ένας καθαρός διάβολος, γιατί αυτό έκανε ο σατανάς, αυτό έκανε ο διάβολος, από όπου πήρε και το όνομα. Είπε στους πρωτοπλάστους: «Σας είπε ο Θεός να μη φάτε, για να μην ανοίξουν τα μάτια σας και να μην γίνετε θεοί». Είναι καιρό που πιπιλίζουν πάλι μερικοί ότι ο Θεός είναι κακός και απέκλεισε από τους ανθρώπους την αληθινή γνώση. Κάτι απόκρυφες επιστήμες και κάτι απόκρυφες θρησκείες...

κάτι τέτοια πράγματα, που θα ευχόμουν ουδέποτε να έρθετε σε επαφή με τέτοιες ανόητες και δαιμονικές διδασκαλίες, γιατί δαιμονικές διδασκαλίες είναι αυτές, που τις επαναλαμβάνουν διαρκώς, γιατί ο διάβολος δεν παραιτήθηκε από το αρχικό του σχέδιο να λέγει τα ίδια πράγματα όπου βρει πρόσφορον έδαφος. Γι' αυτό ονομάστηκε ο δαίμων, ονομάστηκε ο Εωσφόρος, ονομάστηκε διάβολος, επειδή συκοφάντησε, διέβαλε στους πρωτοπλάστους τον Θεόν. Αλλά ο γαρ Σατανάς εις τον αντικείμενον... Συγγνώμη. Και αγαθός ων υπηρέτης Θεού, γέγονε Σατανάς θεληματικώς. Ο γαρ Σατανάς εις τον αντικείμενον διάβολον ερμηνεύεται. Τώρα έχει και ένα άλλο όνομα: Σατανάς.

Τι σημαίνει Σατανάς; Όπως μας λέγει εδώ ο Άγιος Κύριλος: «Ο γαρ Σατανάς εις τον αντικείμενον διάβολον ερμηνεύεται». Η λέξη Σατάν, εβραϊκή λέξη, σημαίνει αντικείμενος ελληνικά. Δηλαδή εκείνος ο οποίος αντίκειται, έρχεται σε αντίθεση. Αυτός λέγεται Σατανάς, ο αντικείμενος, λοιπόν. Πάρα πολλές φορές θα βρείτε στην ελληνική φιλολογία, στην ελληνική γραμματεία, αντί της λέξης ο σατανάς, τη λέξη αντικείμενος, ο Αντικείμενος, και κάποτε μάλιστα γράφεται με Α κεφαλαίο, για να δείξει πρόσωπον, που είναι ο διάβολος. Και σημειώνει εδώ: «Ἔστι δε ου κατ' εμά ταύτα τα διδάγματα, αλλ' Ιεζεκιήλ του πνευματοφόρου προφήτου».

Τώρα χρησιμοποιεί μίαν περικοπή του Αγίου, του Προφήτου Ιεζεκείλ. Είναι από το 28ο κεφάλαιο, αλλά εκεί αναφέρεται σε έναν άρχοντα της Τύρου. Και όμως, αν θα προσέξει κανείς λιγάκι το ιερό κείμενο, θα αντιληφθεί ότι το κείμενο αυτό δεν εξαντλείται στο ιστορικό πρόσωπο του άρχοντος της Τύρου, αλλά επεκτείνεται σε στοιχεία τα οποία είναι πέραν του προσώπου του άρχοντος της Τύρου και αναφέρεται στον διάβολο, δηλαδή στον εκπεσόντα αυτόν άγγελον. Εωσφόρος θα πει ο φέρων την αυγή ή ο αγαθός άγγελος, όπως λέμε αρχάγγελος Μιχαήλ, αρχάγγελος Γαβριήλ. Ήταν, λοιπόν, και ο Εωσφόρος. Εκπεσών όμως. Ακούστε εδώ τι λέγει ο...

Προφήτης Ιεζεκείλ: «Εκείνος γαρ λαβών θρήνον επ' αυτόν λέγει». Ποιος εκείνος; Ο Ιεζεκείλ. Δηλαδή θρηνεί τώρα τον διάβολο, τον θρηνεί και του λέγει. Πριν πω τι λέγει, θα σας έκανε εντύπωση το ότι θρηνεί ο Ιεζεκείλ τον διάβολο.

Βέβαια, ίσως για πρώτη φορά θα αντιλαμβάνεστε ότι οι μεγάλοι Άγιοι θρηνούν τον διάβολο. Τον θρηνούν. Δηλαδή τον λυπούνται. Εκείνος βέβαια δεν λυπάται τον εαυτόν του. Εκείνος βέβαια δεν στενοχωρείται και ακόμη χλευάζει εκείνους τους Αγίους οι οποίοι θρηνούν για λογαριασμό του.

Αλλ' οι Άγιοι, φτάσαντες σε ένα ακρότατο σημείο αγιότητος, θρηνούν. Και πενθούν. Ένα πολύ ωραίο έχουμε στον Άγιο Ισαάκ τον Σύρο, ο οποίος λέγει ότι εκείνος που έχει την καίουσα καρδία από αγάπη όχι μόνο θρηνεί, λυπείται, καίγεται για τους ανθρώπους, όχι μόνο για την κτίση, για τα ζώα, για οτιδήποτε γίνεται ζημιά μέσα στην κτίση, για τα ερπετά, για τα φίδια, αλλά και διά τους διαβόλους. Κάνει εντύπωση αυτό. Και όμως είναι μία πραγματικότητα. Διότι, αν σκεφτεί κανείς ποιος ήτο και πού κατήντησε, δεν μπορεί παρά ο Άγιος άνθρωπος να θρηνεί. Έτσι και εδώ λαμβάνει θρήνο ο Ιεζεκείλ και λέει: «Συ αποσφράγισμα ομοιώσεως». Δεν θα κάνω λεπτομερή ανάλυση, αλλά είναι πολύ πλουσία.

«Στέφανος κάλλους, εν τω Παραδείσω του Θεού εγενήθης». Εσύ, λέγει, αποσφράγισμα ομοιώσεως και στεφάνι ομορφιάς, εγενήθης μεν, δηλαδή έγινες μέσα στον Παράδεισο του Θεού, διότι, όπως τα ξέρετε, οι άγγελοι δεν γεννήθηκαν ούτε μεταξύ τους, ούτε πολύ παραπάνω φυσικά από τη Θεία ουσία. Θα ήταν αδιανόητο αυτό, αλλά εδημιουργήθησαν. Τι είναι, τι τρόπο, το αποσιωπά αυτό η Αγία Γραφή, το αγνοούμε. Και λέγει λίγο πιο κάτω, δηλαδή: «Εγενήθης», δηλαδή έγινες, «άμωμος εν ταις ημέραις σου».

Είναι οι ημέρες του Εωσφόρου. Οι ημέρες προ της πτώσεως. Σημειώσατε ότι το κακό το εσκέφθηκε μόνος του ο Εωσφόρος.

Πρώτος μόνο εσκέφθηκε το κακόν, όπως θα δούμε. «Αφ' ης ημέρας συ εκτίσθης», από τότε που εσύ δημιουργήθηκες, «έως ου ευρέθη τα αδικήματα εν σοί», έως ότου βρέθηκαν σε σένα τα αμαρτήματά σου, τα αδικήματά σου. Ώστε, λοιπόν, εκτίσθης άμωμος, χωρίς μώμον, χωρίς ψεγάδι, χωρίς κατηγορία. Που σημαίνει η ουσία σου είναι αγαθή. Μετεβλήθης σε αυτό που μετεβλήθης τότε, όταν βρέθηκε σε εσένα η αδικία. Και τώρα σχολιάζει εδώ ο Άγιος Κύριλος και λέγει: «Πάνυ καλώς το “ευρέθη εν σοί”». Σωστά το είπε, ότι βρέθηκαν σε εσένα, βρέθηκαν τα αδικήματα. «Ου γαρ έξωθεν επεισήχθη, αλλά αυτός εγέννησας το κακόν».

Δεν ήρθε το κακό σε σένα απ' έξω. Από πού να έρθει; Εσύ ο ίδιος το δημιούργησες, γιατί είχες ελευθέραν προαίρεση. Σε σένα γεννήθηκε το κακό, εσύ ο ίδιος το σκέφτηκες. Ο Θεός σε έκανε αγαθόν. «Και την αιτίαν εξής είρηκε». Και συνεχίζει τώρα να λέγει πως ο Ιεζεκείλ σημειώνει την αιτία που ο διάβολος έγινε αυτό που έγινε. Σημειώσατε ότι εδώ διαλέγει ένα πρόσωπο ιστορικόν, τον άρχοντα της Τύρου, και είναι συνήθεια της Αγίας Γραφής αυτό, να συμπλέκει πάντοτε δύο πρόσωπα. Το ένα μπορεί να είναι ιστορικό, το άλλο να είναι υπερφυσικό.

Εν προκειμένω και λοιπά, πάρα πολλές φορές, όπως τον μελλοντικόν Αντίχριστον. Πρόσωπα σύγχρονα σε κάθε εποχή, εννοείται, δηλαδή τους επιμέρους αντιχρίστους, κάτι που το κάνει ο Δανιήλ. Ο Δανιήλ, επί παραδείγματι, περιγράφει τον Αντίοχον τον Επιφανή, τον Τέταρτον, και τον περιγράφει, αλλά ξεπερνάει την προσωπικότητα του Αντιόχου, του ιστορικού Αντιόχου, την ξεπερνά. Βεβαίως ο Δανιήλ ζει τον έκτον αιώνα, ενώ αντιθέτως ο Αντίοχος είναι τον δεύτερον αιώνα προ Χριστού. Ξεπερνά όμως τον Αντίοχον. Αυτά που λέγει είναι χαρακτηριστικά του Αντιόχου, αλλά τα περισσότερα χαρακτηριστικά αναφέρονται στον Αντίχριστον των Εσχάτων, των Δευτέρων Εσχάτων, όχι των Πρώτων Εσχάτων, σε σχέση με την πρώτη έλευση του Χριστού. Των Δευτέρων Εσχάτων. Έτσι και εδώ ο προφήτης, σας κάνω ανάλυση του πράγματος, ότι...

μιλάει για τον άρχοντα της Τύρου, αλλά ξεπερνάει το πρόσωπό του και μιλάει για τον διάβολο. Και λέγει τώρα την αιτία γιατί ο διάβολος έγινε διάβολος, γιατί ο Εωσφόρος έγινε διάβολος. «Υψώθη η καρδία σου επί τω κάλλει σου». Υπερηφανεύτηκε η καρδιά σου, υψώθηκε η καρδιά σου από την ομορφιά σου. Εδώ είναι τώρα. Ποιο είναι το κάλλος που είχε εις τον Παράδεισον του Θεού ο Εωσφόρος; Ήτο η αγιότητα. Και υψώθηκε, υπερηφανεύθηκε η καρδιά του για την αγιότητά του και έπεσε. Είναι γνωστό, γνωστότατο, ότι η υπερηφάνεια είναι το αμάρτημα του σατανά, του διαβόλου. Ότι ο διάβολος ούτε πόρνευσε, ούτε μοίχευσε, ούτε εγαστριμάργησε, ούτε τίποτα από όλα αυτά.

Διότι υπερηφανεύθη. Καθαρά ψυχικόν αμάρτημα. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει ένα βιβλιαράκι, «Πίσω μας στέκει ο Θεός», και άλλη φορά έχω κάνει την αναφορά στο βιβλίο αυτό. Αναφέρεται εκεί ο συγγραφεύς, ο Κίλερ, αναφέρεται σε μία κοπέλα νοσοκόμο που ήταν στην κλινική τους, γιατί τα περιστατικά της κλινικής των εκεί αναφέρει. Είναι πολύ αξιόλογα. Πως αυτή η κοπέλα, η οποία εθεωρείτο άγγελος πραγματικά, ήταν σπουδαία κοπέλα, πως έκανε κάτι: έβαζε μια διάλυση οξέος στο χέρι της, αν θυμάμαι — είναι πολλά χρόνια που το έχω διαβάσει — για να δημιουργήσει μια πληγή και να δημιουργήσει τη συμπάθεια του περιβάλλοντός της.

Πράγματα, ε! Τι συναντάει κανείς πολλές φορές. Αυτό να το ξέρετε, πολλοί άνθρωποι... βλέπουν ότι δεν προσελκύουν τη συμπάθεια του περιβάλλοντος ή θέλουν να την προσελκύσουν πάρα πολύ, διότι υπάρχει στον πυρήνα της καρδίας των υπερηφάνεια, κρυφή. Ουδείς την ανακαλύπτει αυτή, μόνο ο Θεός τη βλέπει αυτή την υπερηφάνεια, την κρυφή. Μετέρχονται τέτοιες μεθόδους. Θα σας πω ένα πάρα πολύ απλό παράδειγμα, που το ξέρετε όλοι σας. Ένα μικρό παιδί, όταν μιλούν οι μεγάλοι, ένα νήπιο μικρό πολύ, βάζει στα κλάματα. Γιατί, λέτε, βάζει στα κλάματα; Το πείραξε κανένας; Όχι. Για να προσελκύσει το ενδιαφέρον του περιβάλλοντος. Αυτό, λοιπόν, κάνει ο υπερήφανος άνθρωπος. Τι κάνει, λοιπόν; Δημιουργεί ένα κακό στον εαυτό του, να προσελκύσει συμπάθεια. Πω πω, η υπερηφάνεια! Μια φρίκη. Αυτή η κοπέλα έβαζε μια διάλυση οξέος και κατετρώγετο το δέρμα της.

Οι γιατροί, στους οποίους βεβαίως κατέφευγε, δεν μπορούσαν να βρουν την αιτία, πώς συμβαίνει αυτό επάνω στο δέρμα αυτής της κοπέλας, και έμενε μια κατάσταση αθεράπευτη. Και βεβαίως αυτό είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον και τη συμπάθεια του περιβάλλοντός της. Κάποια μέρα ένας γιατρός το ανακάλυψε. Πώς έγινε και το ανακάλυψε ότι το έκανε επίτηδες. Μόλις αντελήφθη αυτή η κοπέλα ότι έγινε αντιληπτό το κατόρθωμά της, το επιχείρημά της, εξαφανίστηκε από την κλινική και ούτε ίχνος άφησε πού πήγε. Και εκεί σημειώνει ο συγγραφέας ότι όσο πιο ψηλά στέκεται ένας άνθρωπος σε αγιότητα και υπερηφανευτεί και πέσει, τόσο πιο χαμηλά πέφτει.

Για να πάρετε μια εικόνα, αν δεχθείτε τον άξονα των αλγεβρικών αριθμών και βρίσκομαι στο 1, στο συν 1, αν πέσω θα βρεθώ στο πλην 1. Αν είμαι στο συν 10 και πέσω, θα είμαι στο πλην 10. Αν είμαι στο συν 100 και πέσω, θα είμαι στο πλην 100. Γι' αυτό το λόγο, επειδή ο διάβολος ήτο άγιος εις τον Παράδεισον του Θεού και έπεσε μέσα εις αυτόν τον Παράδεισον του Θεού, γι' αυτό το λόγο έφτασε εις το να γίνει αυτό που έγινε. Δηλαδή όσο πιο ψηλά στέκεται κανείς και πέφτει, τόσο χειρότερος είναι. Φοβερό πράγμα, φοβερό. Γι' αυτό οι Άγιοι τρομάζουν μη πέσουν στην υπερηφάνεια.

Εξουθενώνουν τον εαυτό τους και τον ταπεινώνουν και τον εξευτελίζουν, για να μην πέσουν. Βέβαια, εδώ ένας ακόμη λόγος που ο διάβολος δεν μπορεί να μετανοήσει είναι και το εξής: ότι αυτός πρώτος εσκέφθηκε το κακό, που σημαίνει το εζύγισε, το σκέφθηκε, το εζύγισε και το έβαλε σε εφαρμογή. Ο άνθρωπος σώζεται, διότι αρχικά δεν εσκέφθηκε αυτός το κακό. Ο Αδάμ δεν εσκέφθηκε το κακό, αλλά ηπατήθη. Γι' αυτό εις τον άνθρωπο υπάρχει η θεραπεία, ενώ εις τον διάβολο δεν υπάρχει η θεραπεία, επειδή μόνος του επενόησε το κακό. Είναι, λοιπόν, δύο πράγματα. Είναι το μέγεθος της πτώσεως πολύ μεγάλο.

Απύθμενο. Ξέρετε πόσο; Θα μας το πει λίγο πιο κάτω. Από τον ουρανό έπεσε στη γη. Πολύ μεγάλο. Και δεύτερον, το ότι ο ίδιος επενόησε το κακό. Και λέγει στη συνέχεια: «Διά το πλήθος των αμαρτιών σου και διά τας αμαρτίας σου ετραυματίσθης και επί την γην έρριψά σε». Εδώ χρησιμοποιείται πρώτο πρόσωπο. Στρέφεται ο Θεός προς τον Εωσφόρο. Για αυτό το πλήθος των αμαρτιών σου και γιατί έφτασες σε έναν βαρύτατον τραυματισμό, γι' αυτό το λόγο σε έριψα εις την γη. Έκτοτε γνωρίζουμε πολύ καλά ότι οι χώροι της γης πληρούνται δαιμόνων. Εξωρίσθη από τον χώρο της φωτοφορίας, όπως λέγεται, των Ουρανών.

Αλίμονο, είναι γεμάτη η γη από τους δαίμονες. Πόσο αποκαλυπτικό εκείνο που είπαν οι δαίμονες, στόματι Γεργεσηνού. Πόσες φορές αναφέρουμε αυτό το παράδειγμα: «Ήρθες», λέγει, «να μας βασανίσεις;». Είναι η κατοικία μας εδώ πέρα. Το λέω εγώ τώρα. Για τις άλλες περιπτώσεις έχει ειπωθεί αυτό, ότι είναι η κατοικία μας εδώ, κατοικία μας. Ποια κατοικία μας; Δεν είναι αληθινή τους κατοικία, φυσικά. Είναι οι ξεπεσμένοι, οι ριγμένοι επάνω στη γη. Αλλά δεν θα μείνουν εδώ στη γη, αλλά θα απορριφθούν εις τον Άδην, καλύτερα στην κόλαση. «Ήρθες να μας βασανίσεις πριν την ώρα μας; Τώρα καλά είμαστε εδώ. Τι ήρθες;». Εκείνο το «ἔα, τί ἡμῖν καὶ σοί;», στο βάθος, δεν είναι μόνο η αναγνώριση του προσώπου του Χριστού. Δεν είναι ακόμη η διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στον διάβολο και τον Ιησού Χριστό, αλλά...

αλλά και το «τι ήρθες να μας κάνεις τώρα εδώ πέρα; Α, φύγε από εδώ».

Από εδώ. Ξέρετε εκείνο το «ἔα», το θυμούμαι από το σχολείο, αγαπητοί μου. Μας το έχει ερμηνεύσει ο καθηγητής μας. Είναι εκείνο που λέμε, το συναντούμε στον Πρωταγόρα, το θυμούμαι αυτό, το θυμούμαι, που «ἔα» λέγει ο άνθρωπος, τους είπε εκεί ο φύλακας που πήγαν στο σπίτι του Καλλίου, ο Σωκράτης και ο Ιπποκράτης. «Ἔα, ὦ ἄνθρωποι, ἔα», δηλαδή, εκείνο εδώ, σου λέμε και μια βρισιά. Αυτό το «ἔα» έχει και αυτή τη σημασία εδώ, που θα λέγαμε: «Α, φύγε από εδώ. Ξέρουμε ποιος είσαι, σε αναγνωρίζουμε. Φύγε από εδώ, δεν έχεις καμία σχέση μαζί μας. Φύγε από εδώ, ήρθες να μας ενοχλήσεις». Βλέπετε; Ο Κύριος τούτο συμφώνως πάλιν εν Ευαγγελίοις λέγει: «Ἐθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα».

Δηλαδή, είπε ο Χριστός, έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό. Θα ήθελα να μείνω σε μία λεξούλα, γιατί πιο κάτω λίγο τη σχολιάζει με μία πρόταση ο Άγιος Κύριλος, και θα παρακαλέσω να την προσέξετε αυτή την πρόταση και τη λεξούλα του, γιατί είναι εξαιρετικώς αναγκαία, ιδιαίτερα στην εποχή μας. Ξαναδιαβάζω: «Ο Κύριος τούτο συμφώνως πάλιν εν Ευαγγελίοις λέγει». «Συμφώνως» είναι η λεξούλα. Συμφώνως, σύμφωνα. Βλέπεις Παλαιάς Διαθήκης προς Καινήν συμφωνία; Βλέπεις τη συμφωνία Παλαιάς και Καινής Διαθήκης; Τι λέγει ο Ιεζεκιήλ; «Σε έριψα στη γη». Τι είπε ο Χριστός; «Είδα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή επάνω στη γη».

Συμφωνία Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Εδώ θέλω να μείνω και θα παρακαλέσω αυτό να μην το ξεχάσετε ποτέ. Ευκαίρως ακαίρως σχολιάζω αυτό το σημείο, τη συμφωνία Καινής και Παλαιάς Διαθήκης, επειδή διαβάλλεται σήμερα η Παλαιά Διαθήκη. Ξέρετε, πάμε σιγά σιγά...

Σιγά σιγά να βγάλουμε την Παλαιά Διαθήκη, να πούμε ότι είναι ιστορία των Εβραίων, ενός ασήμου λαού, αν θέλετε, και σιωνιστού. Τι δουλειά έχουμε εμείς τώρα με την Παλαιά Διαθήκη, την ιστορία ενός λαού, που, που, και τα λοιπά; Ξέρετε ένα παραμύθι τι λέει; Το έλεγε η μητέρα μου και είναι πολύ σπουδαίο. Το εφαρμόζουν οι εχθροί της πίστεως και παντός καλού θαυμάσια, με βάση αυτόν τον μύθο. Ακούστε. Μια φορά ήταν ένας γέρος και μια γριά και μάλωσαν αυτοί, και η γριά, έχοντας νικήσει, διώχνει τον γέρο από το σπίτι.

Και του λέει: «Άντε, βρε παλιόγερε, φύγε από εδώ πέρα. Με ταλαιπώρησες και δεν ξέρω, ταλαιπώρησες, σε βαρέθηκα». Φύγε. Του δίνει μια σπρωξιά, λοιπόν, του γέρου της και κλείνει την πόρτα και τον έκλεισε απ' έξω. Ο γέρος της κατάλαβε ότι έφταιγε. Φυσικά ήταν γκρινιάρης άνθρωπος και απαιτητικός, ταλαιπωρούσε τη γυναίκα του. Αλλά μένει απ' έξω, άρχισε να βρέχει και βρεχότανε φυσικά. Χτυπάει την πόρτα. «Γριά, άνοιξέ μου, βρέχει». «Φύγε, παλιόγερε, από δω, δεν σ' ανοίγω». «Γριά, άνοιξέ μου, βρέχει». «Φύγε, έτσι είπα, φύγε». «Γριά, κοίταξε, μόνο το χέρι μου θα βάλω μέσα». «Κοίταξε», του λέγει, «μόνο το χέρι σου θα βάλεις». Άρχισε να τον λυπάται. Ανοίγει λίγο την πόρτα, λίγο, και βάζει ο γέρος το χέρι του μόνο. «Γριά, να βάλω και το άλλο μου το χέρι;» «Όχι».

«Βρέχεται, δεν με λυπάσαι, να βάλω και το άλλο μου το χέρι;» «Ε, άντε, αλλά κοίταξε, μόνο το άλλο σου χέρι. Τίποτα, μόνο τα δύο σου χέρια». «Γριά», σε λίγο, «να βάλω τώρα το πόδι μου;» «Α, πολλά ζητάς». «Γριά, δεν με λυπάσαι που βρέχομαι;» «Άντε, αλλά μόνο το ένα σου πόδι». Μόλις έβαλε και το άλλο του πόδι, τσουπ, μέσα πετάχτηκε ξανά πάλι ο γέρος. Άντε να τον βγάλεις. Λοιπόν, είδατε το κακό πώς έγινε; Πώς ξαναμπήκε ο γέρος μέσα και θα έκανε παρακάτω τη ζωή της γριάς αβίωτη. Προοδευτικά, ακούστε τη μέθοδο αυτή, προοδευτικά και ανύποπτα. Θα το ξαναπώ άλλη μια φορά: προοδευτικά και ανύποπτα. Τι πάμε πρώτα; Τα τρία πρώτα κεφάλαια της Γενέσεως θα λέμε μύθος.

Δηλαδή ο Αδάμ και η Εύα είναι μύθος. Μετά λέμε, τι είναι η ιστορία; Τα λένε δε και οι θεολόγοι αυτά ενίοτε. Μετά λέμε ότι η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι κακούργα ιστορία. Θυμάστε ένας κληρικός στην Αθήνα τι έλεγε εκεί; Και ότι είναι, λέγει, ανήθικος ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, ότι έχει πρόστυχες λέξεις, έχει πορνικές, προάγει πορνείαν, λέγει, η Αγία Γραφή και ειδικότερα η Παλαιά Διαθήκη. Ύστερα, ένας κακός Θεός που βάζει, λέγει, τον λαό του να σφάζει τους γύρω λαούς και λοιπά. Ποια πράγματα είναι αυτά; Θα διδάξουμε στα παιδιά μας τέτοια πράγματα;

Τέτοια ανάλυση μπορεί να κάνει ένας τέτοιος θεολόγος και αυτός θα είναι διδάκτωρ μας, δόκτωρ, σπουδάσας εις το εξωτερικό, εις τα Αμερικά. Λοιπόν, στη συνέχεια... Στη συνέχεια πετάμε αυτό, πετάμε την ίδια, βγάζουμε την Παλαιά Διαθήκη. Δεν χρειάζεται στο σχολείο η Παλαιά Διαθήκη. Μετά θα αρχίσουμε να προσβάλλουμε την Καινή Διαθήκη. Μετά τούτο, κύμα, θα τα πετάξουμε όλα. Είναι, να το θυμόσαστε, η μέθοδος του γέρου με τη γριά, όταν το κακό έρχεται προοδευτικά. Αδελφοί μου, δεν τα βλέπετε αυτά; Και δεν είναι μόνο στο θέμα αυτό.

Κρυφό σχολειό. Εδώ πάμε να ξαναφτιάξουμε πάλι κρυφό σχολειό. Πάμε να ξαναφτιάξουμε πάλι κρυφό σχολειό, για να αποδεικνύουμε την ύπαρξή του. Και μας λέγουν ότι είναι μύθος το κρυφό σχολειό. Αρχίσαμε, λοιπόν, από τον μύθο του κρυφού σχολείου. Αρχίσαμε από την ταξική ερμηνεία της Επαναστάσεως του 1821 και πάει λέγοντας. Αδελφοί μου, δεν τα βλέπετε αυτά; Δεν βλέπετε τι γίνεται; Να θυμόσαστε τον μύθο της γριάς με τον γέρο. Ένα ένα ξηλώνονται, ένα ένα ξηλώνονται.

Εκείνα που ακόμα δεν τα ξηλώσαμε, τα υπερασπιζόμαστε, έως ότου έρθει και εκείνων η σειρά να τα ξηλώσουμε, να τα ξηλώσουμε, να τα ξηλώσουμε. Λοιπόν, αφύπνιση. Δαιμονική μέθοδος, δαιμονική μέθοδος. Να μας φυλάξει ο Θεός, να μας φυλάξει. Αυτά τα πήρα τώρα εξ αφορμής που λέγει: «Είδες; Βλέπεις Παλαιάς Διαθήκης προς Καινήν συμφωνίαν;» Διότι και στην εποχή του Αγίου Κυρίλου, πολύ πιο κάτω το λέει, σε μια πολύ προχωρημένη κατήχησή του, έχει μια περισσότερη ανάλυση, αναφέρεται στο θέμα αυτό. Έπασχαν την εποχή εκείνη. Εθεωρούσαν τον Θεό της Παλαιάς Διαθήκης κακόν και τον Θεό της Καινής Διαθήκης αγαθόν και εισήγαγον δυαρχίαν.

Έτσι αναγκάζεται σε κάθε του βήμα ο Άγιος Κύριλος να απολογείται για όσα έχει υπόψη του από εκείνα που κυκλοφορούσαν στην εποχή του. Και εγώ, από εκείνα που έχω υπόψη μου που κυκλοφορούν στην εποχή μας, σταματάω και σας κάνω και εγώ τις αναλύσεις, για να διαφωτιζόμαστε και να καταλαβαίνουμε την πραγματικότητα. «Οὕτως ὁ διάβολος ἐκπεσὼν συναπέστησε πολλούς». Ώστε, λοιπόν, μόνος του έπεσε και, πέφτοντας, συμπαρέσυρε πολλούς. Αυτό είναι τώρα. Είναι οι γνωστοί μας δαίμονες. Ένας είναι ο διάβολος, πολλοί είναι οι δαίμονες. Δηλαδή, τελικά, άγνωστο πώς διεμείφθη αυτό εις τον ουρανόν. Άγνωστο. Είναι μια πτυχή άγνωστη, δεν την ξέρουμε, αλλά παρέσυρε ένα πλήθος αγγέλων.

Όλοι αυτοί, ακολουθούντες τον Εωσφόρον, έγιναν δαίμονες. «Οὗτος ἐμβάλλει τὰς ἐπιθυμίας τοῖς πειθομένοις· ἐκ τούτου μοιχεῖαι, πορνεῖαι καὶ πᾶν εἶδος κακῶν». Αυτός υποβάλλει στους ανθρώπους την αμαρτία, τη μοιχεία, την πορνεία κτλ., κλπ. Και σε ποιους εμβάλλει την επιθυμία; Σε ποιους; Σε εκείνους που πείθονται. Θα μπορούσαμε να πούμε εδώ πάλι, που το έχω ξαναπεί άλλη φορά, ένας κατηγορούμενος στο δικαστήριο μπορεί να ισχυριστεί ότι ο διάβολος τον έβαλε να κάνει αυτό. Είναι ένα επιχείρημα που πολλές φορές ακούγεται, σίγουρα ακούγεται αυτό. «Κύριε Πρόεδρε, ο διάβολος με έβαλε και το έκανα». Δεν είναι επιχείρημα, διότι...

Δεν θα μπορούσε να σου κάνει τίποτε ο διάβολος, εάν εσύ δεν επείθεσο στις υποβολές του διαβόλου. Είσαι υπεύθυνος, αγαπητέ. Εκατό τοις εκατό είσαι υπεύθυνος, όπως και υπεύθυνος ήτανε και ο Αδάμ. Γι' αυτό και πράγματι λέει πιο κάτω, για τον διάβολο: «Διὰ τούτου ὁ προπάτωρ ἡμῶν Ἀδὰμ ἐκ Παραδείσου ἐξωλίσθη». Ήκουσε τον διάβολον ο Αδάμ, παρέβη την εντολή του Θεού, αλλά όμως είναι πέρα για πέρα ο Αδάμ υπεύθυνος. «Καὶ ἀντὶ Παραδείσου αὐτομάτους θαυμασίους φέροντος καρπούς, τὴν ἀκανθοφόρον ἀντικατηλλάξατο γῆν». Και έτσι, αντί του Παραδείσου που μόνος του, αυτομάτως, έφερε, χωρίς να κοπιάζει ο Αδάμ, τους θαυμασίους του καρπούς...

Αντήλλαξε αυτόν τον θαυμάσιον Παράδεισον με την ακανθοφόρον γη, με τη γη που είναι γεμάτη αγκάθια. Δηλαδή αντήλλαξε τον κόπο, τον μόχθο και προπαντός τη ζωή με τον θάνατο. Αυτά, αγαπητοί μου, σε σχέση με τον Σατανά. Αλλά θα ήθελα να σας έλεγα, τελειώνοντας, να μην πάμε σε πιο κάτω παράγραφο...

Ο διάβολος είναι μία πραγματικότητα. Βέβαια, πρέπει να σας πω ότι ανάμεσα στις μεθόδους που χρησιμοποιεί ο διάβολος είναι και η εξής, την οποία βεβαίως χρησιμοποιούν οι στρατιωτικοί και είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Είναι: εάν δεν έχω δύναμη να αντιμετωπίσω τον εχθρόν μου, τότε κάνω τεχνητή εικόνα μεγάλης δυνάμεως.

Να σας θυμίσω ένα περιστατικό. Σας θυμίζω τον Γεδεών που έσπασε εκείνα τα σταμνιά, έβαλε στις ουρές των αλεπούδων φωτιά και οι Φιλισταίοι νόμισαν ότι και εκεί στρατός έρχεται, ενώ δεν ήταν. Ήταν δηλαδή μια ψευδής εικόνα. Στην Παλαιά Διαθήκη έχουμε πάρα πολλές τέτοιες ψευδείς εικόνες. Είναι μια στρατηγική. Την χρησιμοποιεί και ο Θεός, μάλιστα, σε μια περίπτωση του Ελισσαίου. Αλλά, αλλά, έχουμε και την αντίθετη περίπτωση. Όταν έχουμε πολύ στρατό, τον κρύπτουμε για να αιφνιδιάσουμε τον εχθρόν. Είναι η μέθοδος να κρυφτεί, να κρυφτούμε για να αιφνιδιάσουμε. Λοιπόν, κι έτσι ο εχθρός να πει «Α!», να υποτιμήσει τη δύναμή μας, να έρθει με λίγες δυνάμεις και τότε να αντιμετωπίσει πολλή δύναμη. Τι κάνει ο διάβολος τώρα;

Κρύβεται. Ποια είναι η καλύτερη μέθοδος κρυψίματος; Υποβάλλει στους ανθρώπους ότι δεν υπάρχει. Και έτσι πάρα πολλοί άνθρωποι λέγουν: «Δεν υπάρχει ο διάβολος». Ταλαίπωροι, σας πολεμάει από την κρυψώνα του, από την αφάνειά του. Σας έχει κατακυριεύσει.