Catecheses of St Cyril 008 | 14-02-1983

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This prefatory note was included, and recently the Apostoliki Diakonia published a translation of the five Mystagogical Catecheses. The editor of that edition includes this prefatory note, just as the translator, a hieromonk who lived two hundred years ago, included it, taking it from the ancient text found here. What is this prefatory note? Does it have any significance? Indeed, it has very great significance. It says that if you wished to lend someone the manuscript in your hands, or to make a copy of your manuscript, you must take care: you are to give the copy or the original only to someone preparing for illumination or to one of the faithful, never to a catechumen or an unbeliever, a non-Christian. Take care, it says, for you will give an account to the Lord: “Before the Lord you shall give an account.” And if you make a copy, “copy these things as before the Lord.” Write what you are writing as though the Lord stood before you. Why? Because it is the very same teaching. This was certainly not written by Saint Cyril. It is in another hand and was written by someone else, perhaps by one of the copyists of that period, or perhaps somewhat later. In any case, it reflects the spirit of that age, because—

you will remember that in the Procatechesis Saint Cyril repeatedly warned: take care that no one here is merely pretending to be a Christian, claiming that he wishes to receive instruction and be baptized. For the Church never handed on the content of her faith unless she was certain to whom she was entrusting it. We have already examined this, but let us say a few words about it again. Someone may say that this teaching cannot withstand exposure to the uninitiated. But the question is not whether the teaching itself can withstand it. The teaching itself certainly can. It is those who receive it—the people to whom it is given—who cannot bear it. It is like a powerful searchlight—

which, being a light, can cast its beam wherever we direct it. The issue is not the searchlight, but the eyes of those who face it. Will they be able to bear it, or will its overwhelming brightness blind them? This is why the Church has always been careful: first, so that no harm might come to those who could one day become believers; and second, so that the faith might not be brought into contempt by people who do not understand it. My dear ones, consider what I was telling you earlier in answer to a question: that the Gospel is cruciform, shaped by the Cross. Do you think this could be said among a worldly group of people? They may, of course, be baptized—yes, certainly, since today nearly everyone is baptized. But do you believe they would be able to hear this teaching?

Deep down, they believe that the Gospel is simply a book meant to make them polite and moral people—moral, of course, according to the standards worldly people choose for themselves. Beyond that, they understand nothing; forgive the expression, but they understand nothing. So if you speak to them about the cruciform character of the Gospel, they will tell you that you are misinterpreting it, that you are an extremist, that you promote monastic excesses, medievalism, antiquated notions, and much else besides. They cannot bear to see the truth; indeed, when you present what is genuine and correct, they even jeer at it. We need not look far. What did that woman speaking in Larissa say on television about Baptism? “A masquerade.” Was that not what she said? Why?

Because the Mystery stood before her eyes, but she did not understand it. To someone who does not understand, the divine things we do seem amusing or ridiculous. This is why very great care is needed. That care is not needed because the faith itself could suffer any harm, even if it were mocked and ridiculed. It is needed because those people would harm themselves, and their punishment would become greater. Out of providential concern that they not be punished more severely, we protect them from ridiculing things that must never be ridiculed. How did Christ express this? We must not cast pearls before swine or give holy things to dogs. He compares unbelievers and the uninitiated to swine and dogs.

Of course, He does not demean the image of God in any human being. The descriptions “dog” and “swine” refer to their lack of understanding. In other words, the manner and conduct of such people are like those of dogs and swine. Heavenly things can never be entrusted to people like this, only to be trampled underfoot. This is why the Lord says, “Do not give what is holy to the dogs, nor cast your pearls before swine.” He also means this: when the swine goes to taste the pearls you have thrown before it, it will take them for acorns.

It will try them and discover that they are not acorns, because acorns can be eaten, whereas pearls cannot. It will then think that you have deceived it by throwing down, not what its heart and appetite desire, but things that cannot be eaten. It will become enraged and trample what you cast before it; then, the Lord says, it will turn against you and knock you down. The Lord said this because when people fail to understand something, they mock it, and afterward they despise those who spoke of the lofty things they themselves could not comprehend.

From this prefatory note, with God’s help, we come to the first catechesis. Ah, I also wanted to tell you that these instructions still apply today, though certainly not with the same strictness. After all, this book has been printed and is in circulation; anyone can buy it. In this recent edition prepared by the Apostoliki Diakonia, the author of the prefatory note goes further: he binds by an oath anyone who might ever prepare a work based on these catecheses. He binds that person by an oath and tells him, “You too must write this warning.” And so they included it. But now that these books are sold in bookstores—

and anyone can buy them, you understand that the warning has lost some of its original meaning. Yet it has not lost it entirely. The book may indeed be sold in bookstores, but if at some point we are speaking with an unbeliever, we certainly will not disclose to him the more inward, profound, and mystical matters of our spiritual life or the content of our faith. There we will take the proper precautions. The word of the Lord therefore remains valid in every age. We now come to the heading of the first catechesis: “The First Catechesis for Those Preparing for Illumination, delivered in Jerusalem, an introduction for those approaching Baptism.”

“A reading from Isaiah: ‘Wash yourselves; make yourselves clean; remove the evils from your souls before My eyes,’ and so forth.” Thus, this is the first catechesis concerning those preparing for illumination, as the candidates ready for Baptism were called. These words were delivered “in Jerusalem.” We are given an outline of the catechesis: it is an introduction to Baptism, and its foundation is a passage from Isaiah that refers precisely to Baptism: “Wash yourselves; make yourselves clean; remove the evils from your souls,” and so forth. In other words: be baptized and come to metanoia, to repentance.

The central themes of the first and second catecheses concern Baptism, the value of Baptism, and metanoia, or repentance. We now enter the first paragraph. Saint Cyril begins in a solemn and somewhat daring way with this address to those preparing for illumination: “Disciples of the New Covenant and partakers of the Mysteries of Christ—now by calling, and in a little while also by grace—make for yourselves a new heart and a new spirit, that you may become a cause of rejoicing among the heavenly hosts.”

He calls those preparing for illumination disciples of the New Covenant, disciples of a new spirit. You are, he says, the people who will possess the new spirit and the new heart. What a magnificent thing! Everything new, everything made new. You will also become partakers of the Mysteries of Christ. Let us say a few words about what Saint Cyril tells us here. “Disciples of the New Covenant,” disciples of grace. What is the difference between being a disciple of the New Covenant and being a disciple of the Old Covenant? It is as great as the difference between the two Covenants—

and as great as the difference between their disciples and their ways of discipleship. My dear ones, just think of it! Are we disciples of the New Covenant, even though we were baptized long ago? Saint Cyril is speaking here to candidates for Baptism. I would tell you that we are not. How do we judge this? We remain Old Testament people in our manner and conduct. We remain attached to certain elements of the Law, the old Law, in which grace was absent and there was considerable narrowness of heart. Yet here we become disciples of the old Law—and if only we were at least faithful disciples of that Law! We do not even reach the level of the old Law. The old Law said, “An eye for an eye and a tooth for a tooth.” And what do we do? We say, “We will take the other person to court.” We do not seek to wrong him, but neither are we willing to be wronged. He harmed us, so he must suffer the same in return—exactly the same. But here, my dear ones, we are acting in the spirit of the Old Covenant. Do you know what Saint Paul the Apostle says in the sixth chapter—yes, the sixth chapter—of his First Epistle to the Corinthians? Read it and see. You will be astonished, truly astonished. I am sure that we have not read it.

He says there that it had been reported to him that the Christians of Corinth had disputes among themselves. To settle their disagreements over various matters—fields, money, financial affairs, and so forth—they ran to the courts. And whose courts? Those of the Gentiles, the idolaters. Saint Paul the Apostle learned of this and said, “Are you not ashamed? When disputes arise among you, you Christians run to pagan judges to settle them?” There he speaks those famous words: “Do you not know that the saints will judge the world?” Elsewhere, not in the passage I have just mentioned, he says that the believer judges all things and is judged by no one. He judges all things but is judged by nothing, because he stands above them all. Thus he says that the saints will judge the world. Elsewhere the Apostle says, “We shall judge angels.” We, the saints, shall judge angels. Which angels? The fallen angels, the demons. And now you, the saints who will judge the world, go to be judged by pagan judges? Who has ever heard of such a thing? Then he says something else as well: Brothers, is it acceptable for one of you to wrong another?

Do you not know that the unrighteous will not inherit the Kingdom of God? And there is something more: do you not know that it is better to suffer injustice than to commit it? This truth is a diamond. That is why I told you that I am certain we have either never read this passage or never paid attention to it. Is it not better to be wronged than to wrong someone else? But you not only refuse to prefer being wronged; you prefer to do wrong. And you prefer to wrong not merely other people, but even your brothers in Christ. These words of Saint Paul the Apostle are a most severe rebuke, my dear ones. You see, then, the Christians of Corinth to whom this epistle is addressed—

with this fault of theirs—were they disciples of the New Covenant or, as I almost said, of the Old Covenant? If only they had been disciples of the Old Covenant! They did not even reach that level. And so, my dear ones, I tell you this: sadly, we do not live in the spirit of the New Covenant; we are not disciples of the New Covenant. Many among us, though regarded as good Christians, live in the spirit of the Old Covenant. The rest do not even live in the spirit of the Old Covenant. Is this not a shame? We wrong ourselves. Here, then, Saint Cyril calls his catechumens, those preparing for illumination, disciples of the New Covenant. Let us pay attention to this. Let us take it to heart and ask ourselves how far we are able, day by day, to become disciples of the New Covenant—and partakers of the Mysteries of Christ.

He says that from this time onward, though you have not yet been baptized, you will be partakers of the Mysteries of Christ. What are the Mysteries of Christ? They are many. I will mention only one—just one. It is what we were discussing earlier during the questions: becoming a participant in the sufferings of Christ. This is expressed in the Apostle’s famous saying: “In my flesh I fill up what is lacking in the sufferings of Christ, for the sake of His body, which is the Church.” What do you say? Had the Apostle entered deeply into this Mystery of Christ—both theologically and practically, through lived experience? Without question. He had entered deeply into it; he knew it by experience.

And what did this experience bring him? Blessedness and happiness. To help you understand, I will take an outward example. When Christ was going to Golgotha—I said that this is an outward example—He was carrying His Cross. Yet He was unable to continue bearing it. At that time it was customary for every condemned man to carry his own cross. So they found a man coming in from the countryside, a certain Simon, who was from Cyrene in North Africa. The text then says something particular. It is found in the Gospel according to Saint Mark the Evangelist, and it is not by chance that it was written in that Gospel—but let me say no more about that.

Um…

It says that they compelled him to carry the Cross of Christ. Notice: “they compelled him” means that this was done against his will. It does not say that they entrusted the task to him, so that he might agree to carry the cross of a condemned man, either for payment or simply out of compassion, and nothing more. They compelled him. Perhaps the main reason Simon was unwilling—and why they had to force him—was this: he wanted to eat the Passover. In the same way, the Jews did not enter the Praetorium, “lest they should be defiled, but that they might eat the Passover.” This poor man may have thought, “Am I now to carry the cross of a condemned man? I will be defiled; I will be unclean—ritually unclean.”

“Will I be able to eat the Passover meal?” Perhaps this is what troubled Simon of Cyrene. You asked why Mark records his name there. He records it because Simon evidently later became a Christian; otherwise, he would not have mentioned him by name. And not only that: he then mentions two men, Alexander and Rufus. They were the sons of this man Simon, which means that they too became Christians. They were Cyrenians, inhabitants of Cyrene in North Africa, and Mark wrote his Gospel for the Christians of North Africa.

That is also why Saint Mark is the patron of Alexandria and of the See of Alexandria. This is why he mentions those names there—I have already explained it to you. He mentions Rufus and Alexander, who must themselves have become apostles, and also the name of their father, Simon. So they became Christians. Now tell me: although Simon was pressed into service against his will, do you suppose that later, when he was among gatherings of Christians—or if he himself became a missionary—he would have spoken about how he carried the Cross of Christ? You may be certain that he did. We too tell such stories with a sense of honor and are deeply gratified when we can say that we had some connection, however slight, with a very important person.

Saint Athanasius the Great says that he poured water over the hands of Saint Anthony the Great so that he could wash them. And how does he write about it? With pride and joy: he had known Saint Anthony! Simon likewise would have said, “My friends, my beloved, do you know that I carried the Cross of Christ?” He would have said it with pride and joy. Yet what he carried was the outward cross—a wooden cross, we might say. How much greater it is to bear the inward cross, to share in the sufferings of Christ. Even so, Simon truly participated in the Cross of Christ, because he bore its weight. In this way, my beloved, he entered into the mystery of the Cross of Christ, and he had joy—very great joy.

And Saint Paul, as I told you, had this experience in the depths of his own life: when he says that he shares in the sufferings of Christ, he has joy. So when someone enters into the Mysteries—when he becomes an initiate, for that is what it means to enter into the Mysteries, to become one who knows them through experience—he then sees the world differently, entirely differently from everyone else, and he is filled with joy and blessedness. This, after all, is the purpose of the mystical life: to lead the soul into other worlds, higher and more exalted, where it lives in blessedness. “For now by calling, but in a little while also by grace.” You are partakers of the Mysteries of Christ and disciples of the New Covenant—now, he says, by virtue of your calling.

And in a little while, what will be added? Grace. Therefore, “make for yourselves a new heart and a new spirit.” For this reason, form within yourselves a new heart and a new spirit.

The new heart and the new spirit are the marks of a disciple of the New Covenant. There is a gentleman present here—and never mind, for what I say is to his honor—though what I am about to say also applies to many of you, and I must tell you this. He sees, of course, that he was sinful, and that is how he ought to see himself. I did not say this to him when he was speaking to me recently, but I will say it publicly now. He has acquired a new heart and a new spirit, because he now sees everything in a new way and feels in a new way.

This is what we mean when we say that his heart has undergone a transformation. His heart has truly been transformed. In very many of you, my beloved, this transformation has begun. Be assured that you would not be coming here if it had not begun. I will not say in every one of you, but certainly in very many. It may not yet be very evident, though in some it clearly is. This is of immense importance. And if you ask me what the marks of a true Christian are, they are these: a new heart and a new spirit. His heart beats in a different way, and his spirit sees, feels, and understands in a new way. This is the mind and disposition that are in Christ.

There is a verse from the Psalms, from Psalm 50: “And renew a right spirit within me.” Place a new and upright spirit within my deepest being. When these inner depths are renewed—even what we call the subconscious—then, you understand, we have the marks of the new man, the renewed human person. Sadly, this is not very widespread. Few people possess it—few, very few. That is why we say, “This person has been born anew.” This is the regenerated human person. I would like to appeal to your love. This is the purpose for which we listen to the Word of God. And I believe in the power of the Word of God more than in anything else.

I believe in it very deeply. If I did not believe, I would not serve the Word of God. I tell you this truly. I firmly believe that the Word of God is fearsome in its power. It pierces openings in the heart. It brings the heart to katanyxis, to compunction. It wounds the heart deeply. It lays the heart waste so that it may make it new. Because I believe in this power of the Word of God, I tell you to listen to the Word of God, but also to allow your heart to be wounded by His word.

So, my beloved, I earnestly appeal to your love to keep this in mind: allow your heart to be touched by the Word of God and allow it to be transformed, so that all of us may acquire a new spirit and a new heart. Do you know how a transformed person appears in everyday life, out in the world? Even people living in sin can discern it. They see it and say, “Something has happened to this person.” That “something” which has happened, and which they cannot explain, is precisely what we have been explaining and discussing all this time. And all this, Saint Cyril says, is “a cause of gladness; become such for the heavenly hosts.”

Become a cause and an occasion of joy for the heavenly powers. Let the angels rejoice; let the Saints rejoice. See what a communion of joy we have here. And he explains why: “For if, according to the Gospel, there is joy over one sinner who repents, how much more will the salvation of so many souls move the heavenly hosts to gladness?” If, as the Gospel says, there is such great joy among the angels of God over one sinner who repents, how much greater will the joy be over so many?

How much more when an entire gathering of people becomes a cause of joy and gladness for the heavenly hosts! Do you know how greatly the angels rejoice, my beloved, when the faithful live the spiritual life? And likewise, how they grieve when they see people turning against God and living a life of sin. Thus we truly become a cause of joy for the heavenly powers. “Having set out upon a good and noble path…”

“Run the course of piety with reverence. For behold, the Only-Begotten Son of God stands ready to accomplish our redemption, saying: ‘Come to Me, all you who labor and are heavy laden, and I will give you rest.’ You who are clothed in the grievous garment of transgressions and bound tightly by the chains of your own sins, hear the prophetic voice saying: ‘Wash yourselves; make yourselves clean; remove the evils from your souls before My eyes.’” You who are clothed in the grievous garment of transgressions…

You are clothed in the grievous, dreadful, burdensome, and ugly garment of your transgressions, “and bound tightly by the chains of your own sins.” By chains. Do you know what this word means? It means bonds made of ropes. “Having cast them into Tartarus in chains of darkness.” Let us test ourselves a little: where is this written in the New Testament? “In chains”—the dative plural—“having cast them into Tartarus in chains of darkness.” Let us see how well we read Holy Scripture. Well? Anyone? No one? It is in the Epistle of Jude, and it refers to the demons.

There, “having cast them into Tartarus in chains of darkness” means binding them with ropes, with a network of cords or chains. In other words, it makes them prisoners. Therefore, “bound tightly by the chains of your own sins” means bound and constricted by ropes—that is, by the bonds of your own sins. Listen to the prophetic voice saying: wash yourselves, become clean, cast away your sins, remove your sins. “Remove”—from the verb “to take away.” “Remove your evils”: take the evils away from your souls, “from before My eyes.” God says this through Isaiah, in the first chapter, verse 16.

Here he describes transgressions as a garment worn by a person, and sins as ropes that bind him tightly. Shall we examine this? I believe that anyone who has experienced sin even a little has understood what a terrible thing sin is. I tell you this truly, both from my own experience and from what I have perceived in people whom I see held captive by sin. Sins truly resemble a garment. What do you think? This garment of sins shapes a person’s appearance, making him seem exactly as that garment would present him. And that sins are bonds which tighten around a person, bind him, and prevent him from being free scarcely needs to be said. How wretched people are when they bind themselves with the passions! You see them, and they cannot break free. What a pity! One cannot help but feel deep compassion for them. We see many such people around us. Sometimes they ask for our help, yet the distance between us and them is terrifyingly great. It is something like—do not take this literally; it is only a figure of speech—what Abraham says in the parable of the Rich Man and Lazarus: “Between us and you a great chasm has been fixed.” There is a great chasm. What a thing!

My brother, my beloved, you see another person suffering, held captive by his sins, and you want to help him. You need only begin to loosen his bonds. Tell him, “You can be saved. You can be set free. Do you know what you can do? Look: repent, make your confession, and God will take all these things away from you. You will no longer have sins or bonds tightening around you.” Pay attention to the words “bound tightly.” This may be a particularly expressive phrase: sin creates anxiety within you. What is anxiety? It is a constriction of the soul, and it also manifests itself physically. People often say, “What is happening here? Something is closing in on me; I cannot breathe. I have a knot here in the front of my chest.” All this is the familiar, extremely common condition of anxiety. What is closing in on you, and why? Sins and problems. And having “problems” means that you do not trust in Divine Providence. Therefore, this too is sin, and so on. Why do I tell you all this? I want to help you. Look, I am near you, right beside you, and I want to help. Do you know what the great chasm is? It is when you feel that, whatever you say, this person understands nothing. That is the great chasm. You see him suffering, and you can no longer help him. Is this not a tragedy?

I do not know whether you have seen this around you. It is a tragedy. It is like seeing a drug addict and telling him that using drugs is destroying him, yet he does not understand you. I have told you the following example on other occasions, but it has just come to mind again, and it is very revealing. Many, many years ago, there was a soldier at the 404 Military Hospital who was addicted to drugs. He was a very tall man who had been smoking hashish since the age of fourteen; he told me so himself. He had attempted to cut his wrists, as drug addicts often do. The difference was that, as you know, they do not cut the veins on the inner side of the wrist. They are afraid for their lives. They cut the outer side of their arms, where the veins are not exposed.

It is a kind of outlet for their despair. When they have nothing to smoke, they cut the outside of the arm—not the inner side where the veins are, but the outside—making crisscross cuts with a razor, like the diamond pattern on baklava. They cut first in one direction and then in the other, making that pattern. If you see such crisscross cuts on a person’s arms, he is a drug addict.

Well, they “saved” this man, in quotation marks, because his wound was not fatal. In any case, while he was being treated in the hospital, I found an opportunity to help him by speaking to him. There was nothing I did not say. “You are a young man, a strong and fully grown man. If you keep taking drugs, how will you work and make your way through life? What kind of family will you have? How will you raise children?” I spoke and spoke and spoke. I talked to him for an hour.

He was looking at me and listening to me. When I finished, he said, “What are you talking about, Father? Hashish is wonderful.” Tell me, I ask you: was there not an enormous gulf between him and me? A gulf. You want to help this person, but you cannot, and a terrible feeling comes over you.

You cannot help this person. How many young people do we have to whom we say, “My child, do not do this”? They do not understand you. “It is leading you to destruction.” They do not understand you.

My dear ones, I tell you: it is a privilege from God if you have even a little conscience, a little awareness, so that you are able to understand something.

When someone tells us something and we have even enough awareness to grasp what he is saying, that is a privilege. There are people who understand nothing at all. So, you have heard, he says, the prophetic voice of Isaiah: “Wash yourselves; make yourselves clean.” Now, in the Old Testament, of course, Baptism did not yet exist. There were sacrifices. But “wash yourselves” is truly prophetic. We see a foretaste of Baptism proper in the baptism of John, which was a baptism of repentance, not a baptism for the remission of sins. It was a baptism of repentance. John’s baptism opened the way for the Baptism of Christ.

John’s baptism is compared with the Baptism of Christ. The first, John’s, is a baptism of repentance; the other, Christ’s, is a Baptism for the remission of sins. The meaning and the difference are very great. Make yourselves clean. Remove your wicked deeds from your souls, from before My eyes. These are the things God says. If only we knew what privileges God gives us, and if only we could make full use of them, “so that an angelic choir may cry aloud to you,” so that a choir of angels may sing out: “Blessed are they whose transgressions are forgiven and whose sins are covered.” This is from Psalm 31.

Blessed are those whose transgressions have been forgiven and whose sins have been covered over. “You who have only just kindled the lamps of faith, keep them unextinguished in your hands.” You who have “only just kindled” them—“to kindle” means to light, and “only just” means recently—you have recently lit the lamps of faith. Keep them unextinguished in your hands. Keep them burning, that is. You know that during the Mystery of Baptism we light candles.

When we went to receive Holy Communion, we would carry candles, or at least people lit candles in earlier times. We preserve this custom today with a child whom we have had baptized. When the child goes to receive Holy Communion, someone carries the baptismal candle that was used at the child’s Baptism. You see, there are certain things which, if you ask how they came to exist, turn out to be remnants of ancient customs. It is like finding architectural fragments while excavating the ground and trying, from those fragments, to determine what the building was and what its layout and design were. In the same way, from the many remnants that still exist today—and must continue to exist—we gain a picture of earlier times.

They must remain, because these remnants should prompt a kind of archaeological investigation. We must go back and examine what once existed, digging into it and learning about it. That is what we are doing here. Do you know what we are doing here? We are holding an archaeologist’s spade, digging into the past, and unearthing the things we have forgotten. They have passed out of our historical memory, and we are bringing them back and interpreting them. So, the candle held by the person who had been baptized—today it is held by the sponsor, the godparent—was a symbol of keeping the flame of faith alive. That is why, in the Mystery of Baptism,

we held a candle. The candle—the light itself, that is—has many meanings, you know. One of them is this: it is lit in honor of the image of God in the human person. At funerals, besides everyone holding candles, we also place a candle by the head of the departed, behind the head in the coffin. We place it at the head of the departed. Sometimes we may place two, one at the head and one at the feet—two candles. You can see this in some icons of the Dormition of the Theotokos, and also in icons of the dormition of Saints, such as Saint John Chrysostom and Saint Ephraim, who are also depicted in their dormition.

It does not appear in every icon. Yet the candle I am speaking of is there. If my memory does not fail me, there is a candle in the icon of the Dormition painted by Theophanes the Cretan at Stavronikita Monastery. My dear ones, it is lit in honor of the image of God in the human person.

You will say to me, “What image of God?” I am expecting your objection. The soul has departed, and all we have now is the remains. This is how we speak in our language: “We will carry out the remains.” That is what the word means, though today we no longer stop to think about it. “Remains” means that which has remained behind.

This is the language of Holy Scripture. The word does not simply mean the dead body, does it? Words change their meanings over time, as you know. “Remains” means the remnant, what has been left behind. Left behind in relation to what? In relation to the soul. For the whole human person is both body and soul. The soul has departed, and the remnant of human existence has remained. What is that remnant? The bodily remains, the body. But why, then, do we light a candle beside the departed, since the soul has gone and the image of God has gone with it? Who told you that? The image of God is not found only in the soul; it is also in the body. This is because God became man, and we are in the image of Jesus Christ, since Jesus Christ is man and is the God-Man. And so, you see,

we light the candle in honor of that image. You may ask, “Could the presence of a candle beside the departed really lead me to discover this theological truth?” This is why I told you that we must preserve all these remnants with reverence, just as we handle archaeological objects found in the ground with the greatest care and place them in museum display cases. They have a great deal to teach us: they teach us about our exalted origin and about what the human person truly is. They also help us recover what has been lost over time. Here, then, Saint Cyril says that the candles symbolize faith, and he tells the candidates to keep them burning. In other words, take care that the light of faith is never extinguished within your soul. What connection is there between holding a candle and keeping the light of faith in my soul from going out? One is a candle made of wax; the other is a spiritual reality. But who told you that an outward form is unimportant? Where are those who say we have no need of outward forms? Forms lead us to the inner reality. Therefore, we cannot cast them aside. Where does the sin lie? It lies in stopping at the outward form. If I remain only with the form, that is sinful.

But if I begin with the outward form, then it is unquestionably important, because it helps me find the inner reality. When someone gives me almonds, they come from the almond tree with their shells. I will throw the shells away rather than eat them, but they carry and protect the fruit within. I break them open, take the fruit, and discard the shell. Was the shell useful to me? Yes, because it held the fruit. Is the outward form useful to me? Yes, because it preserves the inner reality for me. Therefore, my dear ones, we cannot cast aside these forms. People ask, “What do we need this for? What do we need that for?” Even for the sake of historical memory, we should preserve them as remnants, even if only as museum pieces. But why merely as museum pieces?

We have said that we should study these remnants in order to recover everything they contain. Thus, the candle I hold must remind me that, although the candle itself will later be extinguished and melt away, as a symbol and outward form it reminds me that I must keep the flame of faith unextinguished within my soul. “May He who then opened Paradise to the thief through faith, here on this Most Holy Golgotha, grant you to sing the strains of the bridal hymn.” How beautiful this is! “May He”—who is He? Christ: He who opened Paradise to the thief through faith, here on this Most Holy Golgotha.

May He grant you to sing this bridal hymn, this wedding song. Look closely at this passage. I want to dwell on something that touches the heart. It is very beautiful: “then, here on this Most Holy Golgotha, He opened Paradise.” Today we give these catechetical lectures in another part of the world. Anywhere outside Jerusalem, we would simply say “on Golgotha,” as indeed we do. We would never use this demonstrative word, “this”—“on this Golgotha.” Why? Do you know where these catechetical lectures were delivered? Inside the Church of the Resurrection, which Saint Helen built in the year 330.

If my memory does not fail me, Saint Helen built the Church of the Resurrection in 330, enclosing within it both Golgotha and the place of the Resurrection—that is, the Tomb. In one of the catechetical lectures, perhaps the fifteenth or sixteenth, I do not remember exactly, Saint Cyril speaks about the Antichrist. There he says—and these are what we call internal witnesses, from which we can learn many things—“In which temple will the Antichrist dwell? In this one where we now are, here in the Church of the Resurrection? May it never be! Rather, he will dwell in the temple that he himself will build, presenting himself as a spiritual descendant of Solomon and therefore of David,” and so forth. Where, then, were these catechetical lectures given? In the Church of the Resurrection. When he says,

“this Golgotha,” my dear ones, he was pointing to it: “on this Golgotha.” It was only a few yards away from the catechumens. I leave you to experience this in your own hearts. How vivid it is when the catechist says to you, “Christ spoke to the thief on this Golgotha, only a few yards away, beneath that very roof—on this Golgotha.” What feelings do those who visit the Holy Land experience? And if catechetical lectures are also given there that bring those ancient events to life, how deeply must they strike the strings of the heart! So, He who opened Paradise to the thief through faith alone—and this happened here, on this very Golgotha—

“may He grant you to sing the strains of this bridal hymn,” the wedding song. Here we see the very point that puzzled us earlier. On the one hand, Saint Cyril speaks of Golgotha and faith; on the other, he speaks of the bridal hymn. The bridal hymn is the Resurrection; it is resurrectional in character. These two realities, the Cross and the Resurrection, truly constitute

the heart and core of the spiritual life and of Orthodox spirituality. This is an exceedingly important point. We shall stop here, having completed the first paragraph, so that we do not begin the second now that our time is over. Let us conclude by recapitulating this: Saint Cyril is addressing those preparing for illumination, the candidates for Baptism. He reminds them that they must leave their sins behind—and later he will state plainly that they must go to confession; that they must receive the washing of regeneration, which is Baptism, in which their sins will be forgiven; and that throughout their lives they must keep the lamp of faith unextinguished, so that they may truly become disciples of the New Covenant and partakers of the Mysteries of Christ.

My dear friends, as I close, let me say this: it is a wonderful thing to be a Christian—but a Christian in truth. When a person comes into contact with the reality of the Christian faith and lives it, then being a Christian in truth is the most wonderful thing of all.

Ετοποθετήθη αυτό το προσλόγιον και έγινε τελευταία από την Αποστολική Διακονία μία απόδοση των πέντε κατηχήσεων των Μυσταγωγικών και βάζει εκεί ο επιμελητής της εκδόσεως αυτό το προσλόγιο, όπως το βάζει ο μεταφραστής, ο ιερομόναχος πριν από 200 χρόνια, το οποίο παίρνει από εδώ που είναι στο αρχαίο κείμενο. Τι είναι αυτό το προσλόγιο; Έχει κάποια σημασία, μάλιστα πολύ σημασία, ότι αυτά τα οποία έχεις στα χέρια σου, εάν θα ήθελες να δανείσεις το χειρόγραφο ή να κάνεις αντίγραφον του χειρογράφου σου, πρόσεξε, θα το δώσεις το αντίγραφο το πρωτότυπο, μόνον σε φωτιζόμενον ή σε πιστόν, ποτέ σε κατηχούμενον ή σε άπιστον άνθρωπο, μη χριστιανόν. Πρόσεξε, λέγει, θα δώσεις λόγον εις τον Κύριον, ἐπὶ Κυρίῳ λόγον δώσεις, και αν ποιείς αντίγραφον, εάν κάνεις αντίγραφο, ὡς ἐπὶ Κυρίου ταῦτα πρόγραφον. Σαν να έχεις μπροστά σου τον Κύριο όταν γράφεις αυτά που γράφεις. Γιατί; Διότι είναι ο ίδιος λόγος. Ασφαλώς αυτό δεν το έχει γράψει ο Άγιος Κύριλος, αυτό είναι άλλο χέρι, από άλλον γραμμένο, ίσως από τους αντιγραφείς της εποχής εκείνης, ίσως και λίγο μεταγενέστερο. Πάντως απηχεί το πνεύμα της εποχής, διότι

θυμόσαστε εις την προκατήχηση, κατ' επανάληψιν και κατ' επανάληψιν, ο Άγιος Κύριλος έλεγε ότι προσέξτε μη κάποιος εδώ υποκρίνεται τον χριστιανόν, ότι θέλει να κατηχηθεί και να βαπτιστεί. Διότι ουδέποτε η Εκκλησία παρέδιδε το περιεχόμενο της πίστεώς της, εάν δεν ήταν βεβαία σε ποιους παραδίδει. Το είχαμε αναλύσει αυτό, αλλά πάλι θα πούμε δύο λόγια. Και δεν αντέχει το περιεχόμενο εις τους αμυήτους. Το θέμα δεν είναι αν αντέχει το περιεχόμενο ή όχι. Το περιεχόμενο καθ' εαυτό αντέχει. Αλλά οι φορείς, οι άνθρωποι που θα το δεχθούν, δεν αντέχουν. Όπως ένας μεγάλος προβολέας

αυτός, σαν φως, έχει να ρίψει το φως του όπου και τον στρέψουμε. Το θέμα δεν είναι στον προβολέα, αλλά στα μάτια εκείνων που θα αντιμετωπίσουν τον προβολέα. Θα αντέξουν ή θα πάθουν τύφλωση από το υπερβολικό φως; Γι' αυτό λοιπόν η Εκκλησία πάντοτε ήτο προσεκτική, με σκοπό, με σκοπό να μην πάθουν κακό εκείνοι που κάποτε μπορούσαν να γίνουν πιστοί. Αλλά και κάτι ακόμα: για να μην διασύρεται η πίστη από ανθρώπους που δεν κατανοούσαν. Αγαπητοί μου, αυτά που σας έλεγα προηγουμένως, σαν απορία, ότι το Ευαγγέλιο είναι σταυρικό. Τι λέτε, αυτό θα μπορούσε να ειπωθεί σε ένα κοσμικό κύκλο ανθρώπων; Βαπτισμένων βεβαίως, ναι ασφαλώς, γιατί σήμερα όλοι βαπτιζόμεθα. Πιστεύετε ότι θα μπορούσαν να ακούσουν αυτό το θέμα;

Μέσα τους πιστεύουν ότι το Ευαγγέλιο είναι ένα βιβλίο που έρχεται να τους κάνει απλώς ευγενείς και ηθικούς, στα μέτρα που θέλουν οι κοσμικοί άνθρωποι εννοείται, ανθρώπους. Παραπάνω δεν σκαμπάζουν τίποτα, με συγχωρείτε για τη λέξη, δεν σκαμπάζουν τίποτα. Εάν λοιπόν τους πείτε για το σταυρικό στοιχείο του Ευαγγελίου, θα σας πουν ότι παρερμηνεύετε το Ευαγγέλιο, ότι έχετε ακρότητες, ότι έχετε καλογερισμούς, μεσαιωνισμούς, σκουριασμένες αντιλήψεις και άλλα πολλά. Δεν αντέχουν να το δουν και μάλιστα καγχάζουν, παρακαλώ, όταν τους παρουσιάσεις το γνήσιο και το σωστό. Μην πάτε μακριά, η ομιλήτρια στη Λάρισα τι είχε πει στην τηλεόραση για το βάπτισμα; Μασκαραλίκι. Αυτό δεν είχε πει; Γιατί

μπροστά στα μάτια της είχε το μυστήριο, το οποίο δεν κατανοούσε. Εκείνος που δεν κατανοεί, λοιπόν, του φαίνεται και αστείο ή γελοίο εκείνο το θείο, ό,τι πράττομε. Γι' αυτόν τον λόγο θέλει πάρα πολύ προσοχή και η προσοχή δεν είναι γιατί τίποτα έχει να πάθει η πίστη, έστω κι αν διακωμωδηθεί, κωμωδηθεί. Αλλά, αλλά θα πάθουν κακό εκείνοι οι άνθρωποι και η τιμωρία τους θα είναι μεγαλύτερη. Για πρόνοια να μην τιμωρηθούν περισσότερο, τους προστατεύομε να μην διακωμωδήσουν εκείνα τα οποία δεν είναι δυνατόν ποτέ να διακωμωδούνται. Πώς το είπε ο Χριστός αυτό; Να μην ρίχνουμε τα μαργαριτάρια στους χοίρους και τα Άγια στους σκύλους. Παρομοιάζει τους απίστους, τους αμυήτους, με χοίρους και σκύλους.

Βεβαίως δεν υποτιμά την εικόνα του Θεού στον κάθε άνθρωπο, αλλά ο χαρακτηρισμός «σκύλος» και «χοίρος» αναφέρεται στο θέμα της κατανοήσεως. Δηλαδή, ο τρόπος, η συμπεριφορά των ανθρώπων αυτών είναι σκυλώδης και χοιρώδης. Και σε τέτοιους ανθρώπους δεν είναι δυνατόν ποτέ να παραδώσει κανείς ουράνια πράγματα και να τα καταπατήσουν. Γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος λέγει «μη ρίπτετε τα Άγια τοις κυσί, μηδέ τους μαργαρίτας εις τους χοίρους» και λέει και το εξής: Διότι όταν ο χοίρος θα πάει να δοκιμάσει τα μαργαριτάρια, τα οποία του τα ρίξατε, αυτός θα τα εκλάβει ότι είναι βαλανίδια.

Θα πάει να δοκιμάσει και θα δει ότι δεν είναι βαλανίδια, γιατί τα βαλανίδια τρώγονται, αλλά τα μαργαριτάρια δεν τρώγονται, και τότε θα αντιληφθεί ότι τον εξαπατήσατε τον χοίρον με το να του ρίξετε όχι εκείνα που επιθυμεί η καρδιά του και η όρεξή του, αλλά πράγματα που δεν τρώγονται. Θα θυμώσει, θα καταπατήσει εκείνα που του ρίξατε και τότε, λέγει, θα στραφεί εναντίον σας να σας ρίξει χάμω. Είπε κάτι, γιατί ο Κύριος είναι εκείνο που οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν, κοροϊδεύουν και κατόπιν υποτιμούν εκείνους οι οποίοι είπαν εκείνα τα υψηλά, τα οποία αυτοί δεν κατανοούσαν.

Από αυτό το προσλόγιο ερχόμεθα, συν Θεώ, στην πρώτη κατήχηση. Α, ήθελα να σας πω ότι σήμερα βέβαια αυτά ισχύουν, παρότι βέβαια όχι με τόση ακρίβεια, γιατί θα λέγαμε ότι το βιβλίο αυτό είναι τυπωμένο και κυκλοφορεί, μπορεί να το αγοράσει οποιοσδήποτε. Και όταν στην καινούργια αυτή εργασία, που έγινε τελευταία από την Αποστολική Διακονία, επειδή εκεί ο γράψας το προσλόγιο κάνει μία προέκταση και δεσμεύει με όρκον εκείνον ο οποίος ποτέ θα έκανε εργασία πάνω στις κατηχήσεις, τον δεσμεύει με όρκον και του λέει: «Θα το γράψεις και εσύ αυτό». Αυτό. Έτσι το έγραψαν, αλλά αυτή τη στιγμή που τα βιβλία αυτά πωλούνται στα βιβλιοπωλεία

μπορεί να τα αγοράσει ο οιοσδήποτε, καταλαβαίνετε ότι αυτό έχει χάσει την έννοιά του. Όχι όμως τελείως, διότι ναι μεν μπορεί να πωλείται αυτό στα βιβλιοπωλεία, αλλά όταν σε μια δεδομένη στιγμή έχουμε μια συζήτηση με έναν άνθρωπο ο οποίος είναι άπιστος, βεβαίως δεν θα του πούμε πράγματα της πνευματικής μας ζωής ή του περιεχομένου της πίστεώς μας, ενδότερα και βαθύτερα και μυστηριωδέστερα. Εκεί θα λάβουμε τα μέτρα μας. Συνεπώς, ο λόγος του Κυρίου ούτως ή άλλως ισχύει. Και ερχόμεθα τώρα στην επικεφαλίδα της πρώτης κατηχήσεως. Κατήχησις πρώτη φωτιζομένων, εν Ιεροσολύμοις, εισαγωγική των τω βαπτίσματι προσερχομένων.

Ανάγνωσις εκ του Ησαΐου: «Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε, αφέλετε τας πονηρίας από των ψυχών υμών, απέναντι των οφθαλμών μου» και τα εξής. Ώστε, κατήχησις πρώτη που αφορά τους φωτιζομένους, εκείνοι οι οποίοι ελέγοντο οι έτοιμοι προς βάπτισμα. Αυτά ελέχθησαν στα Ιεροσόλυμα, εν Ιεροσολύμοις, ότι έχουμε ένα σχέδιο της κατηχήσεως, ότι είναι εισαγωγική στο βάπτισμα και ότι η βάση της κατηχήσεως είναι ένα χωρίον του Ησαΐου που αναφέρεται ακριβώς στο βάπτισμα. Κατά το «λούσασθε, καθαροί γίνεσθε, αφέλετε τας πονηρίας από των ψυχών υμών» κτλ. Δηλαδή, βαπτιστείτε, μετανοήσετε.

Κεντρικά σημεία της πρώτης κατηχήσεως και της δευτέρας είναι τα περί του βαπτίσματος, της αξίας του βαπτίσματος και της μετανοίας. Και εισερχόμεθα στην πρώτη παράγραφο. Αρχίζει με έναν πανηγυρικόν τρόπον και λίγο τολμηρόν ο Άγιος Κύριλος, με την προσφώνηση που κάνει εις τους φωτιζομένους. «Καινής διαθήκης μαθηταί και Χριστού μυστηρίων κοινωνοί, νυν μεν τη κλήσει, μετ' ολίγον δε και τη χάριτι, καρδίαν καινήν ποιήσατε και πνεύμα καινόν, ίνα ευφροσύνης υπόθεσις γένησθε τοις ουρανίοις».

Αποκαλεί τους φωτιζομένους μαθητάς Καινής Διαθήκης, μαθητάς καινούριου πνεύματος. Είσαστε, λέγει, και είσαστε, λέγει, οι άνθρωποι που θα έχετε το καινούριο πνεύμα και την καινούρια καρδία. Τι σπουδαίο αυτό! Όλα καινούρια, όλα καινούρια. Θα γίνετε ακόμη κοινωνοί των μυστηρίων του Χριστού. Δύο λόγια να δούμε σε αυτά τα οποία λέγει ο Άγιος Κύριλος. Μαθηταί Καινής Διαθήκης, μαθηταί της Χάριτος. Τι διαφορά του να είσαι μαθητής της Καινής Διαθήκης από το να είσαι μαθητής της Παλαιάς Διαθήκης; Όση η διαφορά των δύο Διαθηκών

και η διαφορά των μαθητών και της μαθητείας. Αγαπητοί μου, πω πω, τι λέτε, είμεθα μαθηταί Καινής Διαθήκης, παρότι εμείς είμεθα προ πολλού βαπτισμένοι; Ενώ αποτείνεται εδώ προς υποψηφίους να βαπτιστούν. Εγώ θα σας πω ότι δεν είμεθα. Από πού το κρίνομε; Μένομε, ο τρόπος και η συμπεριφορά μας είναι παλαιοδιαθηκική. Μένομε σε μερικά στοιχεία του νόμου, του παλαιού νόμου, από τον οποίον παλαιόν νόμον έλειπε η χάρις και υπήρχε μία στενότης, στενότης καρδίας αρκετή. Αλλά εμείς εδώ γινόμαστε μαθηταί του παλαιού νόμου και να γινόμαστε και μαθηταί του παλαιού νόμου σωστοί. Ούτε του παλαιού νόμου. Λέμε, έλεγε ο παλαιός νόμος «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος». Και εμείς τι κάνουμε; Λέμε: «Θα πάμε στο δικαστήριο τον άλλον». Δεν ζητούμε να τον αδικήσουμε, αλλά δεν θέλουμε να αδικηθούμε. Μας έκανε κακό, θα υποστεί τα ίσα. Ίσα. Μα εδώ, αγαπητοί μου, κινούμεθα με το πνεύμα της Παλαιάς Διαθήκης. Ξέρετε τι λέει ο Απόστολος Παύλος στο έκτον κεφάλαιο, έκτον κεφάλαιο, της πρώτης προς Κορινθίους επιστολής του; Διαβάσατέ το αυτό να δείτε. Θα μείνετε έκπληκτοι, θα μείνετε έκπληκτοι. Είμαι σίγουρος, δεν το έχουμε διαβάσει.

Λέει εκεί: Του είχε αναφερθεί ότι οι χριστιανοί της Κορίνθου μεταξύ των είχαν αντιδικίες και, για να λύσουν τις αντιδικίες των επί διαφόρων θεμάτων, χωραφιών, χρημάτων, υποθέσεων οικονομικών κλπ., και για να λύσουν τις διαφορές τους, τρέχανε στα δικαστήρια. Ποια δικαστήρια; Των εθνικών, των ειδωλολατρών. Το έμαθε ο Απόστολος Παύλος αυτό και λέει: «Δεν ντρέπεστε; Τρέχετε, όταν έχετε διαφορές, τρέχετε στους ειδωλολάτρας δικαστάς, εσείς οι χριστιανοί, να βρείτε τις διαφορές σας;» Λέει εκεί τον περίφημο λόγο: «Δεν γνωρίζετε ότι οι Άγιοι κρινούσι τον κόσμον;» Αυτοί δε υπ' ουδενός ανακρίνονται. Το λέει σε άλλο σημείο, όχι στο σημείο, στην περικοπή που σας ανέφερα, ότι ο πιστός τα πάντα ανακρίνει, υπ' ουδενός ανακρίνεται. Τα πάντα κρίνει, από τίποτα δεν κρίνεται, γιατί είναι ανώτερος πάντων. Λέγει, λοιπόν, οι Άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο. Αλλού λέγει ο Απόστολος: «Κρινούμεν αγγέλους». Εμείς οι Άγιοι θα κρίνουμε τους αγγέλους. Τους ποιους αγγέλους; Τους πεπτωκότες, τους δαίμονες. Και τώρα εσείς, οι Άγιοι που θα κρίνετε τον κόσμο, πηγαίνετε να σας κρίνουν οι ειδωλολάτρες δικασταί; Πού ακούστηκε αυτό; Κι ύστερα κάτι άλλο λέει, κάτι άλλο: Επιτρέπεται, αδελφοί, ο ένας να αδικεί τον άλλον;

Γνωρίζετε ότι οι άδικοι Βασιλεία Θεού δεν θα κληρονομήσουν. Και κάτι άλλο: Δεν γνωρίζετε ότι είναι προτιμότερο να αδικηθείς παρά να αδικήσεις; Αυτός ο αδάμας, γι' αυτό σας είπα, δεν έχουμε διαβάσει αυτή την περικοπή, είμαι σίγουρος, ή δεν την έχουμε προσέξει. Δεν είναι προτιμότερο να αδικηθείς παρά να αδικήσεις; Αλλά εσείς όχι μόνο δεν προτιμάτε να αδικηθείτε, αλλά προτιμάτε να αδικείτε. Και όχι μόνο προτιμάτε να αδικείτε ανθρώπους, αλλά προτιμάτε να αδικείτε και αδελφούς εν Χριστώ. Ελεγκτικότατα τα λόγια αυτά, αγαπητοί μου, του Αποστόλου Παύλου. Βλέπετε, λοιπόν, οι χριστιανοί της Κορίνθου, προς τους οποίους αποτείνεται αυτή η επιστολή,

αυτό το ψεγάδι, ήσαν μαθηταί Καινής Διαθήκης ή, τι είπα, Παλαιάς Διαθήκης; Μακάρι να ήσαν Παλαιάς Διαθήκης, ούτε καν Παλαιάς Διαθήκης. Ε, λοιπόν, αγαπητοί μου, σας λέω τούτο: Δυστυχώς δεν ζούμε στο πνεύμα της Καινής Διαθήκης, δεν είμεθα μαθηταί της Καινής Διαθήκης. Πολλοί από εμάς, καλοί χριστιανοί, είναι στο πνεύμα της Παλαιάς Διαθήκης. Οι υπόλοιποι ούτε καν στο πνεύμα της Παλαιάς Διαθήκης. Δεν είναι κρίμα; Αδικούμε τον εαυτό μας. Λοιπόν, εδώ μας αποκαλεί, τους κατηχουμένους του, τους φωτιζομένους, ο Άγιος Κύριλος μαθητάς Καινής Διαθήκης. Ας το προσέξουμε αυτό. Ας το προσέξουμε και ας λέμε στον εαυτό μας κατά πόσο μπορούμε να γινόμεθα καθημερινά μαθηταί Καινής Διαθήκης. Κοινωνοί μυστηρίων Χριστού.

Λέγει, τώρα θα είσαστε εφ' εξής, παρότι ακόμη δεν βαπτιστήκατε, κοινωνοί των μυστηρίων του Χριστού. Ποια είναι τα μυστήρια του Χριστού; Είναι πολλά. Ένα, ένα θα σας πω μόνο, μόνο ένα. Είναι αυτό που λέγαμε προηγουμένως την ώρα των αποριών: το να γίνεις μέτοχος των παθημάτων του Χριστού. Εκείνου του περίφημου λόγου του Αποστόλου: «Ανταναπληρώ τα υστερήματα των παθημάτων του Χριστού εν τη σαρκί μου, υπέρ του σώματος αυτού, ο εστίν η Εκκλησία». Τι λέτε; Ο Απόστολος είχε βαθύνει θεολογικά και πρακτικά, βιωματικά, εις αυτό το μυστήριο του Χριστού; Αναμφισβήτητα. Είχε βαθύνει, είχε πείραν.

Αυτή η πείρα τι του προσεπόριζε; Τη μακαριότητα, την ευτυχία. Για να το καταλάβετε αυτό, θα πάρω ένα εξωτερικό στοιχείο. Όταν ο Χριστός πήγαινε, είπα εξωτερικό στοιχείο, όταν ο Χριστός πήγαινε στον Γολγοθά, κρατούσε τον Σταυρό Του. Επειδή όμως δεν ήταν δυνατόν να τον σηκώσει — ήτανε τότε συνήθεια, τον σταυρόν ο κατάδικος να τον σηκώνει μόνος του, για τον κάθε κατάδικο αυτό — τότε βρήκαν κάποιον που ερχόταν από την επαρχίαν, κάποιον Σίμωνα που ήταν από την Κυρήνη η καταγωγή του, από τη Βόρειο Αφρική. Και λέγει εκεί το εξής, είναι στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο και δεν είναι τυχαίο ότι είναι γραμμένο στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, αλλά ας μην πω περισσότερα.

Εεε...

Λέει, τον αγγάρευσαν να σηκώσει τον Σταυρό του Χριστού. Κοιτάξτε, τον αγγάρευσαν σημαίνει ότι παρά τη θέλησή του έγινε αυτό. Δεν λέγει του ανέθεσαν, ώστε εκείνος να πει επί χρήμασι ή απλώς από φιλανθρωπία προς έναν κατάδικον να σηκώσει τον Σταυρό του και τίποτα άλλο. Τον αγγάρευσαν. Βέβαια, ίσως βασικός λόγος του ότι δεν ήθελε ο Σίμων, με το ζόρι τον βάλανε δηλαδή, ήταν ίσως τούτος: για να φάγει το Πάσχα, όπως και οι Εβραίοι δεν μπήκαν μέσα στο πραιτώριον, ίνα μη μιανθώσι και φάγωσι το Πάσχα. Και ο ταλαίπωρος αυτός θα έλεγε: «Τώρα εγώ να κρατήσω τον σταυρόν ενός καταδίκου; Θα είμαι μεμιασμένος, θα είμαι βρώμικος, νομικά βρώμικος».

Θα φάγω το πασχαλινό τραπέζι; Ίσως εκεί να στεναχωρήθηκε ο Σίμων ο Κυρηναίος. Ερωτήσατε γιατί γράφει το όνομά του εκεί ο Μάρκος. Γράφει το όνομά του γιατί αυτός προφανώς έγινε μετά χριστιανός. Αλλιώτικα δεν θα έγραφε το όνομά του. Και όχι μόνο αυτό, αλλά όταν αναφέρεται μετά σε δύο άνδρες, Αλέξανδρον και Ρούφον, είναι τα παιδιά αυτού του ανθρώπου που είχαν πατέρα τον Σίμωνα, που σημαίνει αυτοί έγιναν χριστιανοί. Και επειδή, σαν Κυρηναίοι, δηλαδή κάτοικοι της Βορείου Κυρήνης, της Βορείου Αφρικής, και επειδή το Ευαγγέλιο ο Μάρκος το έγραψε για λογαριασμό των χριστιανών της Βορείου Αφρικής,

γι' αυτό και ο Άγιος Μάρκος είναι ο προστάτης Αλεξανδρείας, του θρόνου της Αλεξανδρείας. Γι' αυτό αναφέρει τα ονόματα αυτά εκεί μέσα, να σας το είπα κιόλας. Γι' αυτό αναφέρει τον Ρούφον, τον Αλέξανδρο, οι οποίοι πρέπει να έγιναν Απόστολοι αυτοί, και το όνομα του πατέρα τους, του Σίμωνος. Άρα έγιναν χριστιανοί. Πέστε μου, σας παρακαλώ, ενώ αγγάρευσαν τον Σίμωνα με ταύτα, μετά ταύτα ο Σίμων, όταν θα ήταν στις συντροφιές των χριστιανών ή αν έγινε και αυτός ιεραπόστολος, μήπως θα ανέφερε το περιστατικό ότι σήκωσε τον Σταυρό του Χριστού; Να είστε σίγουροι, ασφαλώς ναι. Όπως και εμείς διηγούμεθα και μάλιστα φιλοτιμούμεθα και κολακευόμεθα, όταν λέμε ότι μπορέσαμε να έχουμε μετοχή, έστω και πολύ λίγο,

με ένα πολύ σπουδαίο πρόσωπο. Λέγει ο Μέγας Αθανάσιος ότι έχυνε νερό, λέγει, στα χέρια του Αγίου Αντωνίου να πλυθεί. Και πώς το γράφει αυτό; Με καμάρι. Είχε θύμη ο Άγιος Αντώνιος. Έτσι λοιπόν και ο Σίμων θα έλεγε: «Ξέρετε, κύριοι, ξέρετε, αγαπητοί μου, εσήκωσα τον Σταυρό του Χριστού». Με καμάρι θα το έλεγε. Κι όμως εσήκωσε τον εξωτερικό σταυρό, δηλαδή θα λέγαμε ένα ξύλινο σταυρό, πόσο μάλλον τον εσωτερικό σταυρό, δηλαδή αυτό το πάθημα του Χριστού. Παρά ταύτα, κοίταξε, εκείνο, μια μετοχή στον Σταυρό του Χριστού, γιατί σήκωσε ένα βάρος. Έτσι, αγαπητοί μου, είχε μπει μέσα στο μυστήριο του Σταυρού του Χριστού και είχε χαρά, είχε πολύ χαρά.

Και ο Παύλος, σας είπα, βιωματικά, όταν λέγει μετέχει των παθημάτων του Χριστού, έχει χαρά. Έτσι εκείνος που μπαίνει μέσα στα μυστήρια, γίνεται δηλαδή μύστης, αυτό θα πει μπαίνω στα μυστήρια, γίνομαι μύστης, βιωματικός μύστης, τότε βλέπει τον κόσμο αλλιώτικα, εντελώς αλλιώτικα, όσο δεν βλέπουν οι άλλοι άνθρωποι, και είναι έμπλεος χαράς και ευτυχίας. Εξάλλου, αυτός είναι ο σκοπός και του μυστικισμού, να οδηγήσει την ψυχή σε άλλους κόσμους, ανωτέρους, υψηλούς, που να ζει μέσα σε μία μακαριότητα. «Νυν μεν τη κλήσει, μετ' ολίγον δε και τη χάριτι». Είσαστε μυστηρίων κοινωνοί Χριστού και Καινής Διαθήκης μαθηταί. Τώρα λέγει ως προς την κλήση.

Μετ' ολίγον, ποιος προστιθέμενος; Γι' αυτό, «ποιήσατε εαυτοίς καρδίαν καινήν και πνεύμα καινόν». Γι' αυτόν τον λόγο καταστήσατε στον εαυτό σας καινούργια καρδιά και καινούργιο πνεύμα.

Η καινούργια καρδιά και το καινούργιο πνεύμα είναι τα σημάδια του μαθητού της Καινής Διαθήκης. Είναι κάποιος κύριος που είναι παρών, δεν πειράζει, προς τιμήν του είναι αυτό, αυτό που θα πω όμως είναι για πολλούς από εσάς, πρέπει να σας το πω αυτό. Βλέπει βέβαια τον εαυτό του ότι ήταν αμαρτωλός και έτσι πρέπει να βλέπει. Δεν του το είπα, τελευταία κάτι μου έλεγε, δεν του το είπα, αλλά το λέω τώρα δημοσίως. Έχει αποκτήσει καρδίαν καινούργια και πνεύμα καινούργιο, γιατί βλέπει με καινούριο τρόπο όλα τα πράγματα και αισθάνεται με έναν καινούριο τρόπο.

Δηλαδή, αυτό που λέμε ότι έχει υποστεί η καρδιά του αλλοίωση. Έχει υποστεί αλλοίωση η καρδιά του. Σε πάρα πολλούς από εσάς, αγαπητοί μου, έχει αρχίσει αυτή η αλλοίωση. Να είστε σίγουροι, δεν θα ερχόσαστε εδώ εάν δεν είχε αρχίσει αυτή η αλλοίωση. Για να μην πω σε όλους σας, σε πάρα πολλούς. Δεν είναι ίσως πάρα πολύ έκδηλη, αλλά σε μερικούς είναι έκδηλη. Αυτό έχει πάρα πολύ σημασία. Και αν με ρωτήσετε ποια είναι τα σημάδια του αληθινού χριστιανού, είναι αυτά: η καινούργια καρδιά και το καινούργιο πνεύμα. Να κτυπάει η καρδιά του κατά άλλον τρόπον και το πνεύμα του να βλέπει και να αισθάνεται και να αντιλαμβάνεται με καινούργιο τρόπο. Είναι δηλαδή η εν Χριστώ νοοτροπία.

Ένας ψαλμικός στίχος, είναι του πεντηκοστού ψαλμού: «Και πνεύμα ευθές εγκαίνισον εν τοις εγκάτοις μου». Καινούργιο πνεύμα, ίσιο, βάλε μέσα στα έγκατά μου. Όταν αυτά τα έγκατα ανακαινιστούν, δηλαδή ακόμα και αυτό το υποσυνείδητο, αυτά τα έγκατα, αυτά ανακαινιστούν, καταλαβαίνετε, εκεί έχουμε τα σημάδια του καινούργιου ανθρώπου, του νέου ανθρώπου. Δυστυχώς δεν είναι αυτό διαδεδομένο πολύ. Λίγοι άνθρωποι το έχουν, λίγοι, πολύ λίγοι. Γι' αυτό λέμε: αυτός ο άνθρωπος είναι αναγεννημένος, αναγεννημένος. Αυτός είναι ο αναγεννημένος άνθρωπος. Θα ήθελα να κάνω μια έκκληση στην αγάπη σας. Ο σκοπός που ακούμε τον Λόγο του Θεού αυτός είναι, στον οποίο Λόγο του Θεού πιστεύω όσο σε τίποτε άλλο, στη δύναμή Του.

Πιστεύω πάρα πολύ. Αν δεν πίστευα, δεν θα υπηρετούσα τον Λόγο του Θεού. Σας το λέγω αλήθεια. Πιστεύω πολύ ότι είναι φοβερός ο Λόγος του Θεού. Ανοίγει τρύπες μες στην καρδιά. Κατανύσσει την καρδία. Την καταπληγώνει την καρδιά. Τη ρημάζει την καρδιά, για να την κάνει καινούργια. Επειδή πιστεύω στη δύναμη του Λόγου του Θεού, σ' αυτή τη δύναμη, γι' αυτό σας λέγω να ακούτε Λόγο Θεού, αλλά και να αφήνετε την καρδιά σας να πληγώνεται από τον λόγο τον δικό Του.

Λοιπόν, αγαπητοί μου, θα παρακαλούσα πάρα πολύ την αγάπη σας να το έχετε στο νου σας αυτό το πράγμα: να αφήνετε να επηρεάζεται η καρδιά σας από τον Λόγο του Θεού και να αλλοιώνεται η καρδιά σας, για να αποκτήσουμε όλοι καινούργιο πνεύμα, καινούργια καρδιά. Ξέρετε δε πώς φαίνεται ο αλλοιωμένος άνθρωπος έξω στη ζωή, έξω στον κόσμο; Ακόμα και οι άνθρωποι της αμαρτίας το διακρίνουν αυτό. Το βλέπουν αυτό. Και λέγουν ότι σε αυτόν τον άνθρωπο κάτι έχει γίνει. Αυτό το κάτι που έχει γίνει, που αυτοί δεν μπορούν να το ερμηνεύσουν, είναι αυτό που τόση ώρα ερμηνεύουμε και μιλάμε. Και όλα αυτά, λέγει ο Άγιος Κύριλος, είναι «ευφροσύνης υπόθεσις· γένησθε τοις ουρανίοις».

Να γίνετε αντικείμενον, υπόθεση, αντικείμενο χαράς των ουρανίων δυνάμεων. Να χαρούν οι άγγελοι, να χαρούν οι Άγιοι. Κοιτάξτε εδώ μια κοινωνία χαράς. Και αιτιολογεί: «Ει γαρ επί ενί αμαρτωλώ μετανοούντι χαρά γίνεται κατά το Ευαγγέλιον, πόσω μάλλον η τοσούτων σωτηρία ψυχών κινήσει προς ευφροσύνην τους ουρανίους;» Εάν, λέγει το Ευαγγέλιον, για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται τόση χαρά στους αγγέλους του Θεού, πόσο περισσότερο;

Ή γαρ ολόκληρο σύνολο ανθρώπων. Γίνει υπόθεση χαράς και ευφροσύνης στους ουρανίους. Ξέρετε πόσο χαίρουν οι άγγελοι, αγαπητοί μου, όταν οι πιστοί ζουν την πνευματική ζωή; Όπως και λυπούνται όταν βλέπουν τους ανθρώπους να στρέφονται εναντίον του Θεού και να ζουν μια ζωή αμαρτίας. Έτσι πράγματι γινόμεθα υπόθεση χαράς στις ουράνιες δυνάμεις. «Αγαθής οδού και καλής εφαψάμενοι».

«Της ευσεβείας ευλαβώς δράμετε δρόμον. Ιδού γαρ εις την ημετέραν απολύτρωσιν ετοιμότατος πάρεστιν ο Μονογενής Υιός του Θεού, λέγων· Δεύτε προς με πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, καγώ αναπαύσω υμάς. Οι το χαλεπόν των πταισμάτων ημφιεσμένοι και σειραίς των οικείων αμαρτιών εσφιγμένοι, της προφητικής φωνής ακούσατε λεγούσης· Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε, αφέλετε τας πονηρίας υμών από των ψυχών υμών απέναντι των οφθαλμών μου». Οι το χαλεπόν

πταισμάτων ημφιεσμένοι. Το χαλεπόν, το φοβερόν, το δύσκολον, το άσχημο, των πταισμάτων ντυμένοι. Και σειραίς των οικείων αμαρτιών εσφιγμένοι. Και με σειραίς. Ξέρετε τι θα πει σειρά; Ε, σειρά θα πει δεσμοί σχοινιών. «Σειραίς ζόφου ταρταρώσας». Να κάνουμε και καμία άσκηση: πού είναι αυτό γραμμένο στην Καινή Διαθήκη; «Σειραίς», δοτική πληθυντικού, «σειραίς ζόφου ταρταρώσας». Για να δω τώρα κατά πόσο διαβάζουμε την Αγία Γραφή. Ορίστε, ορίστε, ορίστε. Κανείς; Είναι στην επιστολή του Ιούδα και αναφέρεται εις τους δαίμονες.

Εκεί το «σειραίς ζόφου ταρταρώσας» θα πει με σχοινιά, με σύστημα σχοινιών, αλυσίδων κτλ. Καθιστά δηλαδή δεσμίους. Συνεπώς, και «σειραίς των οικείων αμαρτιών εσφιγμένοι», σφιγμένοι, σφιγμένοι με σχοινιά, δεσμά δηλαδή των δικών σας αμαρτιών. Της προφητικής φωνής ακούστε που λέγει: λουστείτε, καθαροί γίνετε, αφήστε τις αμαρτίες σας, αφαιρέσατε τις αμαρτίες σας. «Αφέλατε», του «αφαιρώ». «Αφέλατε τας πονηρίας υμών», αφαιρέσατε τις πονηρίες σας από τις ψυχές σας, «απέναντι των οφθαλμών μου». Λέγει ο Θεός, τον Ησαΐαν, στο πρώτο κεφάλαιο, στίχος 16.

Αποκαλεί εδώ τα πταίσματα ένα ένδυμα που γίνεται στον άνθρωπο και τις αμαρτίες, σκοινιά που σφίγγουν τον άνθρωπο. Να το αναλύσουμε; Πιστεύω ότι όσοι έχουν ζήσει έστω και λίγο την αμαρτία θα αντελήφθησαν πόσο φοβερό πράγμα είναι η αμαρτία. Σας το λέγω αλήθεια. Και από προσωπική μου εμπειρία, αλλά και από την αντίληψη που έχω από τους ανθρώπους που τους βλέπω δεσμίους της αμαρτίας. Μοιάζουν οι αμαρτίες με ένα πράγματι ένδυμα. Τι λέτε; Κάνει αυτό το ένδυμα των αμαρτιών και παρουσιάζεται όπως ακριβώς θα τον παρουσίαζε αυτό το ένδυμα. Ότι αποτελούν δε οι αμαρτίες δεσμά που σφίγγουν τον άνθρωπο, τον δεσμεύουν και δεν τον αφήνουν να είναι ελευθερωμένος, μόλις και ανάγκη να το πούμε. Πόσο ταλαίπωροι είναι οι άνθρωποι όταν δένουν με πάθη τον εαυτόν τους. Και τους βλέπετε, δεν μπορούν να απαλλαγούν. Τι κρίμα! Να τους λυπάται πραγματικά κανείς. Τέτοιους ανθρώπους βλέπουμε πολλούς γύρω μας. Κάποτε μας ζητούν τη βοήθειά μας. Η απόσταση που βρισκόμαστε από αυτούς είναι τόσο τρομακτικά μεγάλη. Εκείνο που περίπου, περίπου, μην το πάρετε τοις μετρητοίς, σχήμα λόγου έστω, θα έλεγε ο Αβραάμ στην παραβολή του Πλουσίου και του Λαζάρου, ότι «χάσμα μέγα εστήρικται μεταξύ ημών και υμών». Μέγα χάσμα υπάρχει. Τι!

Αδελφέ μου, αγαπητοί μου, βλέπεις τον άλλον άνθρωπο να υποφέρει, να είναι δέσμιος των αμαρτημάτων του. Θέλεις να τον βοηθήσεις. Δεν έχεις παρά να αρχίσεις να λύνεις τα δεσμά του. Να του πεις: «Μπορείς να σωθείς. Μπορείς να απαλλαγείς. Ξέρεις τι μπορείς να κάνεις; Να, κοίταξε, να μετανοήσεις, να εξομολογηθείς, και όλα αυτά θα σου τα αφαιρέσει ο Θεός. Δεν θα έχεις πια αμαρτίες ούτε δεσμά να σε σφίγγουν». Προσέξτε αυτό το «εσφιγμένοι». Ίσως είναι μια πολύ χαρακτηριστική λέξη αυτή: να σου δημιουργεί η αμαρτία άγχος. Τι είναι το άγχος; Σφίξιμο της ψυχής, που εκδηλώνεται το άγχος με σωματικό «Τι είναι εδώ πέρα;» λέει. «Με κλείνει, δεν μπορώ να πάρω αναπνοή», πολλές φορές λένε οι άνθρωποι. «Έναν κόμπο έχω εδώ στο στήθος μου μπροστά». Αυτά όλα είναι το γνωστό, το γνωστότατο και κοινότατο άγχος. Τι σε κλείνει; Γιατί; Οι αμαρτίες, τα προβλήματα. Προβλήματα θα πει δεν έχεις πίστη στην πρόνοια του Θεού. Συνεπώς, αμαρτία είναι και αυτό, και λοιπά και λοιπά. Γιατί όλα αυτά; Θέλω να σε βοηθήσω. Κοίταξε, είμαι κοντά σου, δίπλα σου είμαι, θέλω να σε βοηθήσω. Το μέγα χάσμα ξέρετε ποιο είναι; Όταν αισθάνεσαι ότι ό,τι να πεις, ο άνθρωπος αυτός δεν καταλαβαίνει τίποτε. Εδώ είναι το μέγα χάσμα. Και τον βλέπεις και υποφέρει και δεν μπορείς πλέον να τον βοηθήσεις. Δεν είναι αυτό ένα δυστύχημα!

Δεν ξέρω αυτό αν το έχετε δει γύρω σας. Είναι ένα δυστύχημα. Είναι σαν να βλέπετε έναν ναρκομανή και του λέτε ότι η χρήση των ναρκωτικών τον καταστρέφει, αλλά αυτός δεν σας καταλαβαίνει. Και άλλες φορές σας έχω πει αυτό το παράδειγμα που θα σας πω, αλλά μου ήρθε τώρα στο μυαλό και είναι πολύ ενδεικτικό. Προ πολλών, πολλών ετών υπήρχε ένας στρατιώτης στο 404 Νοσοκομείο, ναρκομανής. Ένας πανύψηλος άνδρας, ο οποίος εκάπνιζε τσιγάρο χασίσι από 14 ετών. Μου το είπε ο ίδιος. Και είχε αποπειραθεί να κόψει τα χέρια του, όπως συνήθως γίνεται με τους ναρκομανείς. Μόνο με τη διαφορά ότι, ξέρετε, δεν κόβουν από το μέσα μέρος τις φλέβες. Φοβούνται τη ζωή τους. Κόβουν από το απέξω μέρος τα χέρια, εκεί που δεν υπάρχουν οι φλέβες.

Είναι αυτό μια διέξοδος, μια απελπισία τους. Δεν έχουν να καπνίσουν και κόβουν από το απ' έξω μέρος, απ' έξω, από τον βραχίονα, όχι από μέσα που είναι οι φλέβες, απ' έξω, και κόβουν κατά μπακλαβωτόν τρόπο με ένα ξυράφι. Κόβουν έτσι και μετά έτσι, μπακλαβωτά. Άμα δει κανείς στα χέρια ενός ανθρώπου τέτοια μπακλαβωτά κοψίματα, είναι ναρκομανής.

Λοιπόν... Λοιπόν, αυτόν βέβαια τον έσωσαν, εντός εισαγωγικών, γιατί το κόψιμο που είχε δεν ήταν θανατηφόρο. Τέλος πάντων, ενώ νοσηλεύεται στο νοσοκομείο, βρήκα την ευκαιρία να τον βοηθήσω, λέγοντάς του μερικά πράγματα. Και τι δεν του είπα. Είσαι νέος άνθρωπος, είσαι ολόκληρος άνδρας. Αν πίνεις ναρκωτικά, πώς θα δουλέψεις στη ζωή σου; Τι οικογένεια θα κάνεις; Τι παιδιά θα κάνεις; Του είπα, του είπα, του είπα. Μια ώρα μιλούσα.

Με έβλεπε και με άκουγε. Και όταν τελείωσα, μου λέγει: «Τι λες, παππούλη μου; Είναι ωραίο το χασίσι». Πέστε μου, σας ερωτώ. Ήτο ένα χάσμα τεράστιο μεταξύ μου και εκείνου. Χάσμα. Και να θες τώρα αυτόν τον άνθρωπο να τον βοηθήσεις και να μην μπορείς. Και να σε πιάνει κάτι μέσα σου άσχημο.

Δεν μπορείς αυτόν τον άνθρωπο να τον βοηθήσεις. Πόσους νέους έχουμε που τους λέμε: «Βρε παιδάκι μου, μην το κάνεις αυτό». Δεν σε καταλαβαίνει. «Σε οδηγεί στην καταστροφή». Δεν σε καταλαβαίνει.

Αγαπητοί μου, σας το λέω, είναι προνόμιο από τον Θεό αν έχετε λίγη συνείδηση, λίγη συναίσθηση, ότι μπορείτε να καταλαβαίνετε κάτι.

Όταν ο άλλος μάς λέγει κάτι και έχουμε μία μικρή συναίσθηση, αυτό που μας λέει είναι προνόμιο. Όταν υπάρχουν άνθρωποι που δεν καταλαβαίνουν τίποτα. Έτσι, ακούσατε, λέγει, την προφητική φωνή του Ησαΐου: «Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε». Και εις μεν την Παλαιά Διαθήκη, βεβαίως, δεν υπήρχε το βάπτισμα. Υπήρχαν οι θυσίες. Αλλά το «λούσασθε» πράγματι προφητικόν. Το βλέπουμε σαν μια πρόγευση του κυρίως βαπτίσματος, στο βάπτισμα του Ιωάννου, που ήταν βάπτισμα μετανοίας, όχι βάπτισμα αφέσεως αμαρτιών. Βάπτισμα μετανοίας. Άνοιγε τον δρόμο το βάπτισμα του Ιωάννου στο βάπτισμα του Χριστού.

Συγκρίνεται το βάπτισμα του Ιωάννου με το βάπτισμα του Χριστού. Το ένα είναι βάπτισμα μετανοίας, του Ιωάννου, και το άλλο, του Χριστού, είναι βάπτισμα αφέσεως αμαρτιών. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία και διαφορά. Γίνετε καθαροί. Αφαιρέσετε τις πονηριές σας από τις ψυχές σας, απέναντι από τα μάτια μου. Αυτά τα πράγματα λέγει ο Θεός. Αν ξέραμε τι προνόμια μας δίδει ο Θεός, αν μπορούσαμε όλα αυτά να τα αξιοποιήσουμε, «ίνα αγγελικώς υμίν επιφωνήση χορός», για να επιφωνήσει, να επιψάλει αγγελικός χορός, αγγελική χορωδία: «Μακάριοι ων αφέθησαν αι ανομίαι και ων επεκαλύφθησαν αι αμαρτίαι». Είναι από τον 31ο Ψαλμό.

Ευτυχισμένοι εκείνοι που αφέθηκαν οι ανομίες τους και επεκαλύφθησαν, σκεπάστηκαν οι αμαρτίες τους. «Υμείς τας της πίστεως λαμπάδας εξάψαντες αρτίως, ασβέστους εν χερσί διατηρήσατε ταύτας». Εκείνοι, εσείς, οι οποίοι έχετε «αρτίως εξάψαντες» — «εξάπτω», δηλαδή ανάβω, «αρτίως», πρόσφατα — πρόσφατα έχετε ανάψει τις λαμπάδες της πίστεως. Αυτές στα χέρια σας διατηρήσατέ τις άσβεστες. Άσβεστες, δηλαδή. Ξέρετε ότι όταν έχουμε το μυστήριο του βαπτίσματος, ανάβουμε κεριά.

Πάμε να κοινωνήσουμε, να βγούμε, κεριά, ή άναβαν κεριά παλιότερα. Αυτό το διατηρούμε, ξέρετε, σήμερα στο παιδί που θα πάμε να βαφτίσουμε. Θα πάμε να κοινωνήσουμε, τη λαμπάδα που είχαμε όταν βαφτίστηκε την κρατάει κάποιος, όταν το παιδάκι αυτό πάει να κοινωνήσει. Βλέπετε, είναι μερικά πράγματα που, αν τα ρωτήσετε πώς υπάρχουν, είναι απομεινάρια παλαιών καταστάσεων. Όπως όταν βρίσκουμε αρχιτεκτονικά μέλη, σκάβοντας το έδαφος, και προσπαθούμε από τα μέλη αυτά τα αρχιτεκτονικά να βγάλουμε τι ήταν αυτό το κτίσμα και τι διάγραμμα είχε, τι σχέδιο είχε. Έτσι, από αυτά τα πάμπολλα λείψανα που σήμερα υπάρχουν και πρέπει να μένουν, έχουμε εικόνα παλαιών καταστάσεων.

Πρέπει να μένουν, διότι πρέπει να γίνονται αφορμοί τα λείψανα αυτά για μια αρχαιολογική έρευνα. Δηλαδή να γυρίζουμε πίσω και να ερευνούμε εκείνα τα οποία ήδη ήσαν κάποτε και που πρέπει τώρα να τα σκαλίζουμε, να τα μαθαίνουμε. Αυτό που κάνουμε εμείς εδώ. Ξέρετε τι κάνουμε εδώ; Κρατούμε μια αρχαιολογική σκαπάνη και σκάβουμε το παρελθόν και ξεθάβουμε εκείνα που έχουμε ξεχάσει. Έχουν φύγει πια από την ιστορική μας μνήμη και τα ξαναγυρίζουμε πίσω και τα ερμηνεύουμε. Λοιπόν, αυτή η λαμπάδα που κρατάει ο βαπτισμένος — τώρα την κρατάει ο ανάδοχος, ο νονός — ήτανε σύμβολον της διατηρήσεως της φλόγας της πίστεως. Γι' αυτό και στο μυστήριο του βαπτίσματος

κρατούσαμε λαμπάδα. Η λαμπάδα, κρατάμε λαμπάδα, η λαμπάδα, ξέρετε, έχει πολλές σημασίες, το φως δηλαδή αυτό. Μια από τις σημασίες είναι και αυτή: είναι προς τιμήν της εικόνας του Θεού που είναι στον άνθρωπο. Στις κηδείες, στον νεκρό δηλαδή, έξω από το ότι κρατάνε όλοι κεριά, αλλά κερί βάζουμε στο κεφάλι, δηλαδή πίσω από το κεφάλι, στο φέρετρο. Από το μέρος της κεφαλής βάζουμε εις τον νεκρόν. Κάποτε μπορούμε να βάλουμε και δύο. Ένα στο κεφάλι και ένα στα πόδια. Δύο λαμπάδες. Και σε μερικές εικόνες της Κοιμήσεως της Θεοτόκου θα το δείτε αυτό, ή και στην κοίμηση Αγίων, όπως του Αγίου Χρυσοστόμου, του Αγίου Εφραίμ, που τους εικονίζουμε και με την κοίμησή τους.

Όχι σε όλες τις αγιογραφίες. Υπάρχει όμως και η λαμπάδα που σας λέγω τώρα. Αν δεν με απατά η μνήμη, στην εικόνα της Κοιμήσεως του Θεοφάνους του Κρητός, στην Μονή Σταυρονικήτα, υπάρχει μια λαμπάδα. Είναι, αγαπητοί μου, προς τιμήν της εικόνος του Θεού εν τω ανθρώπω.

Θα μου πείτε: «Ποια εικόνα του Θεού;» Περιμένω την ένστασή σας. Τη στιγμή που η ψυχή έφυγε και πια έχουμε το λείψανο — έτσι τα λέμε, «θα σηκώσουμε το λείψανο», το λέμε στη γλώσσα μας — θα πει λείψανο. Δεν πάει το μυαλό μας σήμερα τι θα πει λείψανο. Λείψανο θα πει αυτό που έχει μείνει.

Αγία Γραφή. Αυτό θα πει, δεν σημαίνει το σώμα του νεκρού, έτσι; Τώρα, ξέρετε, οι λέξεις αλλάζουν τα νοήματά τους. Λείψανο θα πει απομεινάρι, αυτό που έμεινε. Σε σχέση με τι; Σε σχέση με την ψυχή. Διότι ο ολόκληρος ο άνθρωπος είναι και σώμα και ψυχή. Έφυγε η ψυχή, έμεινε το απομεινάρι της ανθρωπίνης υπάρξεως. Ποιο είναι το απομεινάρι αυτό; Το λείψανον, το σώμα. Μα τώρα γιατί να ανάβουμε το κερί στον νεκρόν, τη στιγμή που η ψυχή έφυγε και η εικόνα του Θεού έφυγε; Ποιος σας το είπε; Η εικόνα του Θεού δεν είναι μόνο στην ψυχή, είναι και στο σώμα. Και τούτο γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος και είμεθα εικόνα του Ιησού Χριστού, αφού ο Ιησούς Χριστός είναι άνθρωπος, είναι Θεάνθρωπος. Ώστε λοιπόν, βλέπετε,

την εικόνα, ανάβουμε το κερί. Θα μου πείτε: θα μπορούσε αυτή η ύπαρξη και η παρουσία του κεριού στο νεκρό να με οδηγήσει στο να ανακαλύψω αυτή τη θεολογική θέση; Γι' αυτό σας είπα ότι αυτά όλα τα απομεινάρια θα τα φυλάγουμε μετ' ευλαβείας, όπως όταν βρίσκουμε στο έδαφος αρχαιολογικά πράγματα και τα βάζουμε με τη μεγίστη προσοχή στις προθήκες ενός μουσείου. Έχουν πάρα πολλά πράγματα αυτά να μας διδάξουν και να μας διδάξουν την υψηλή μας καταγωγή, ποιος είναι ο άνθρωπος. Και εκείνα που μέσα στο χρόνο χάνονται, να τα ξαναβρίσκουμε πάλι. Ώστε λοιπόν εδώ οι λαμπάδες είναι το σύμβολο της πίστεως, εν προκειμένω, που λέγει εις αυτούς να κρατήσουν, το λέγει ο Άγιος Κύριλος, να κρατήσουν άσβεστες. Δηλαδή, φροντίστε μη σβήσει ποτέ το φως της πίστεως μέσα από την ψυχή σας. Τι σχέση έχει το να κρατάω μια λαμπάδα με το να μη σβήσει το φως της πίστεως της ψυχής μου; Το ένα είναι μια λαμπάδα φτιαγμένη από κερί και το άλλο είναι μια υπόθεση πνευματική. Και ποιος σας είπε ότι ο τύπος δεν είναι σπουδαίο στοιχείο; Πού είναι εκείνοι που λένε ότι οι τύποι δεν μας χρειάζονται; Μα οι τύποι οδηγούν στην ουσία. Άρα δεν μπορούμε να πετάξουμε τους τύπους. Πού είναι το εφάμαρτον; Στο να μένω στον τύπο. Εάν μείνω στον τύπο, είναι εφάμαρτον.

Εάν όμως ξεκινήσω από τον τύπο, τότε αναμφισβήτητα ο τύπος είναι σπουδαίος για να βρω την ουσία. Όταν μου δίνουν αμύγδαλα, μου τα δίνουν από την αμυγδαλιά με τα τσόφλια. Αλλά τα τσόφλια αυτά θα τα πετάξω, δεν θα τα φάω, αλλά είναι φορείς του καρπού από μέσα. Θα τα σπάσω, θα πάρω τον καρπό, θα πετάξω το τσόφλι. Μου ήταν χρήσιμο το τσόφλι; Ναι, γιατί κρατούσε τον καρπό. Μου είναι χρήσιμος ο τύπος; Ναι, γιατί μου κρατάει την ουσία. Δεν μπορούμε λοιπόν, αγαπητοί μου, να πετάμε τους τύπους. «Και τι μας χρειάζεται αυτό και τι μας χρειάζεται εκείνο;» Και για λόγους ακόμα ιστορικής μνήμης θα πρέπει να τα διατηρούμε ως λείψανα, έστω μουσειακά. Αλλά γιατί μουσειακά;

Είπαμε ότι θα κάνουμε μελέτη επάνω σε αυτά τα λείψανα για να βρίσκουμε όλα αυτά τα στοιχεία. Ώστε λοιπόν το κερί που κρατώ πρέπει να μου θυμίζει ότι πρέπει —γιατί το κερί θα το σβήσω μετά, θα λιώσει— σύμβολο όμως, τύπος, μου θυμίζει ότι πρέπει να έχω άσβεστη τη φλόγα της πίστεως μέσα στην ψυχή μου. «Είη ο τω ληστή τότε τον παράδεισον εν τω Παναγίω τούτω Γολγοθά δια την πίστιν ανοίξας, των νυμφικών υμίν άσαι παράσχοι μελών». Τι ωραίο αυτό! Είη ο, είναι ο. Ποιος ο; Ο Χριστός. Που εις τω ληστή τότε τον παράδεισον, εν τω Παναγίω τούτω Γολγοθά, δια της πίστεως αφού άνοιξε.

Νυμφικό, ήρθε το νυμφικό αυτό να παράσχει σε εσάς, να ψάλετε αυτό το νυμφικό τραγούδι. Να ψάλετε αυτό το νυμφικό τραγούδι. Κοιτάξτε εδώ αυτό το σημείο. Θα μείνω σε κάτι που είναι συναισθηματικό. Είναι πολύ ωραίο. «Τότε τον Παράδεισον εν τω Παναγίω τούτω Γολγοθά». Εμείς σήμερα κάνουμε τις κατηχήσεις σε έναν άλλο τόπο της γης. Επίσης, εκτός από τα Ιεροσόλυμα, θα λέγαμε απλώς «τω Γολγοθά», όπως και το λέμε. Ποτέ δεν θα βάζαμε αυτή τη δεικτική αντωνυμία, «τούτω», εις αυτόν δηλαδή το Γολγοθά. Γιατί; Πού γίνονταν οι κατηχήσεις, ξέρετε; Μέσα εις το ναό της Αναστάσεως, που έκτισε η Αγία Ελένη το 330.

Δεν με απατάει η μνήμη, το 330 έκτισε η Αγία Ελένη το Ναό της Αναστάσεως, ο οποίος συμπεριέλαβε τον Γολγοθά και τον τόπο της Αναστάσεως, το μνημείο δηλαδή. Όταν λοιπόν γίνονται οι κατηχήσεις, κάπου, δεν ξέρω, δέκατη πέμπτη, δέκατη έκτη, κάπου έχει κατήχηση, δεν θυμάμαι, που μιλάει για τον Αντίχριστο, λέει εκεί —είναι οι λεγόμενες εσωτερικές μαρτυρίες αυτές, που μπορούμε να μάθουμε πολλά πράγματα— «Σε ποιο ναό θα κατοικήσει ο Αντίχριστος; Σε αυτόν εδώ που είμαστε, εδώ, της Αναστάσεως; Μη γένοιτο», λέει, «αλλά αυτόν που θα χτίσει ο ίδιος και θα φανεί ότι είναι πνευματικός απόγονος Σολομώντος, συνεπώς του Δαβίδ», κλπ., κλπ. Λοιπόν, πού έγιναν οι κατηχήσεις; Στο ναό της Αναστάσεως. Όταν λέγει

«αυτόν τον Γολγοθά», αγαπητοί μου, τον έδειχνε. «Εις αυτόν τον Γολγοθά». Ήταν λίγα μέτρα πιο πέρα από τους κατηχουμένους. Σας αφήνω να το ζήσετε με την καρδιά σας αυτό. Είναι τόσο ζεστό το να σου λέγει ο κατηχητής: «Ο Χριστός που είπε στον ληστή, σε αυτόν τον Γολγοθά, λίγα μέτρα πιο πέρα, κάτω από τέτοια κεραμίδια, σε αυτόν τον Γολγοθά». Εκείνοι που πάνε στους Αγίους Τόπους τι συναισθήματα έχουν; Αν λοιπόν γίνονται και ανάλογες κατηχήσεις που ζωντανεύουν αυτά τα παλιά γεγονότα, πόσο αυτά πρέπει μέσα στην καρδιά να πλήττουν τις χορδές της. Λοιπόν, εκείνος ο οποίος μόνο με την πίστη άνοιξε στον ληστή τον Παράδεισο —και αυτά έγιναν σε αυτόν εδώ τον Γολγοθά—

«παράσχοι», μόνο μικρό γιώτα, ήθελε να παρέχει, να παράσχει σε εσάς να ψάλετε το νυμφικό αυτό τραγούδι, το τραγούδι του γάμου δηλαδή, το νυμφικό. «Υμίν άσαι παράσχοι μελών». Έτσι βλέπει κανένας εδώ πέρα αυτό το στοιχείο που λέγαμε την ώρα της απορίας. Από τη μια μιλεί για τον Γολγοθά, για την πίστη, και από την άλλη το τραγούδι το νυμφικό. Το νυμφικό τραγούδι είναι η Ανάσταση, το αναστάσιμο στοιχείο. Είναι αυτά τα δύο στοιχεία, ο Σταυρός και η Ανάσταση, που αποτελούν πράγματι

την καρδία και τον πυρήνα της πνευματικής, της πνευματικότητος. Είναι δηλαδή ένα πάρα πολύ σπουδαίο στοιχείο. Εδώ θα σταματήσουμε, τελειώνοντας την πρώτη παράγραφο, για να μην αρχίσουμε τη δεύτερη παράγραφο, επειδή η ώρα τελείωσε, μένοντας σε τούτο τώρα, ανακεφαλαιώνοντας ότι εδώ ο Άγιος Κύριλος, αποτεινόμενος εις τους φωτιζομένους, στους υποψηφίους να βαπτιστούν, τους θυμίζει ότι πρέπει να αφήσουν τις αμαρτίες τους —πιο κάτω θα πει καθαρά να εξομολογηθούν—, ότι πρέπει να δεχθούν το λουτρόν της αναγεννήσεως, που είναι το βάπτισμα και στο οποίο θα συγχωρηθούν οι αμαρτίες τους, και ότι πρέπει να έχουν άσβεστη τη λαμπάδα της πίστεως σε όλη τους τη ζωή, για να γίνουν πραγματικά μαθητές Καινής Διαθήκης και κοινωνοί μυστηρίων Χριστού.

Αγαπητοί μου, κλείνοντας σας λέγω τούτο: είναι υπέροχο πράγμα να είναι κανείς χριστιανός, αλλά όντως χριστιανός. Όταν εγγίσει τη χριστιανική πραγματικότητα και τη βιώσει, είναι το υπεροχότερο πράγμα να είναι όντως χριστιανός.