Catecheses of St Cyril 003 | 20-12-1982

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This is a fundamental element when we receive one of the Mysteries of God. And in the fifth paragraph of the Procathechesis he continues: “Suppose someone comes for some other reason or pretext. A husband, for example, may wish to please his wife and come for that reason; and the same may be said in reverse of women. Often a servant may wish to please his master, or a friend his friend. I accept the bait of the hook and welcome you, though you have come with a wrong intention, in the good hope that you will be saved. You do not know where you are going, nor what kind of net is drawing you in. You have entered the nets of the Church. Let yourself be caught alive; do not flee. For Jesus is hooking you, not to put you to death, but to put you to death and then make you alive. You must die and rise again. For you have heard the Apostle say: ‘Dead to sin, but alive to righteousness.’ Die to your sins and live in righteousness. From this very day, live.” This is a beautiful passage, and you will see that, more or less, we shall all find ourselves in it. He says, “I accept you even though you do not have a good intention, because there are things that may stir your intention and turn it toward the good.”

Now that you have found yourself here, at least see to it afterward that you acquire a good intention. What are the things that may help you? He says that you may come here under some other pretext. Your wife, for example, might ask you to become a catechumen. In our own day we would put it this way: when your wife asks you, my brother, to go to Church, or asks you to go to Holy Confession, what happens then? Or the reverse may happen, he says. Listen to his words: “Suppose a husband,” as is quite possible, “wishing to please his wife”—when his wife has asked him—“comes for that reason.”

“And the same may be said in reverse of women.” Wives too may be urged by their husbands. Then he says that a servant may appeal to his master, or a friend to his friend, saying, “Do me this favor: come to Church. Please, do me this favor and go to Holy Confession.” Today I am no longer speaking about Baptism. In those days the issue was Baptism; today it is the spiritual life that follows. Of course, there is no good intention here at first, but a kind of compulsion, a certain pressure. Yet Saint Cyril says, “I accept this.” Indeed, men sometimes come to Holy Confession here at the brotherhood, and I ask:

“Why did you come? Were you not properly prepared?” He replies, “My wife told me to come. My wife pressured me. I did not really want to come.” If we judged matters with the utmost strictness, we would say, “I will not receive you. You must wait until the desire for Holy Confession arises within you,” and so on. But we do not say that. Saint Cyril says, “I accept this.” I accept it because a beginning has been made, even if under a little pressure—a beginning from which something may come. This person may have a prejudice. A husband sent here by his wife, for example, may be prejudiced. Perhaps once a beginning is made, that prejudice will disappear. What prejudice? That the spiritual father is harsh.

He may even imagine—if you will permit me to say it—that the spiritual father will bite him. Some people really feel that way: that the spiritual father will bite them, that he is cruel and will take up a stick and beat them. My dear friends, there is no such thing. What is it, then? It is plainly a prejudice. So when this person goes to the spiritual father and sees that he is not what he had imagined, his disposition changes. And without question, a good beginning has been made. Of course, I do not mean that there are no people who were urged to begin but, unfortunately, never went beyond that initial urging. They did not push themselves any farther. Others pushed them, but that cannot continue forever. They themselves did nothing further to help themselves, and for them this is certainly a

misfortune. But we are also speaking of those who need the first push, whether they realize it or not, and someone is found to give them that little push. They resemble the paralytic whom four friends picked up and carried to Christ, opening the roof and lowering him through it. What did Christ say? Whenever He healed someone, He would ask whether that person had faith. Here, however, He does not turn to the paralytic. He turns to the four friends who brought him and says that these men had faith. He praises the faith of the four, not that of the paralytic.

Which means that...

Thank you.

This person may not yet have anything good within him. Never mind. He will make a beginning; he will take the first step, and, as I have explained, that is very important. At this point Saint Cyril says beautifully: “You do not know where you are going, nor what kind of net is drawing you in.” You may not know where you are going or even what net is catching you. “You have already entered the nets of the Church. Let yourself be caught alive.”

Let yourself be caught. “Do not flee.” How beautiful! They are very short phrases, only a word or so, with verbs and marked pauses that show how vivid Saint Cyril’s speech is. Let yourself be caught. “Let yourself be caught alive. Do not flee. For Jesus is hooking you.” Jesus is hooking you. Ah, those words, “Jesus is hooking you”! You know that the Lord spoke about nets and fishing. He told the parable of the dragnet cast into the sea of this world—the net of the preaching of the Gospel. And then...

the net is drawn in, so that we may see what kind of fish have been caught. “To what shall I liken,” says the Lord, “the Kingdom of Heaven?” To what shall I compare the Kingdom of Heaven? To a dragnet. You see, the Greek verb for “to catch in a net” has acquired another meaning today. Literally it means to fish, because a dragnet is a fishing net.

It later acquired its metaphorical sense. The verb literally means “to fish.” At this very moment, as you sit here, what do you think is happening? This net of the Church is being cast. Some people here have come today for the first time, perhaps others for the tenth. Yet in many respects, what are we doing at this moment but casting the net of the Church? It is the net of the Gospel, cast in order to catch people. But who is doing the fishing? The Lord spoke to the Apostle Peter and the other disciples, and especially to the Apostle Peter, whose boat He had used. The Lord had asked to use it so that He might speak from the boat to the crowds on the shore. When the Apostle Peter told Him that he was a sinful man and asked the Lord to leave his boat, fearing that God might punish him for his sins, the Lord said to him, “Do not be afraid. From now on you will catch men alive.” From this point onward, you will fish for people. You will not change your occupation; only the object of your occupation

will be different. They will not be irrational fish, but rational ones—human beings themselves. In truth, then, we are not the ones who cast the net. Nor does the Apostle Peter cast it. Christ casts the net. Certainly, He told Peter, “From now on you will become a fisher of men.” But the hook belongs to Christ, my dear friends—to Christ. How beautiful is that brief phrase, “For Jesus is hooking you”! Jesus is hooking you. This hook of Jesus, my dear friends, this hook of Christ, is the heart being seized by the Word of God. The heart is transformed; it changes and undergoes within itself

marvelous things. This is nothing other than the divine transformation that Jesus Christ Himself works in the heart—a holy transformation, a holy catching indeed. Yet the figures, images, and words used here are not altogether pleasant. No one would feel very comfortable thinking that he was being fished for. Whatever the subject, if we said, “So-and-so caught me like a fish,” or spoke of nets and fish, none of these expressions would sound very flattering. Indeed, we even use the word “fish” to tell someone that he is foolish. “You are a fish,” we say—that is, “You are a fool.”

You let other people catch you. To remove this objection, Saint Cyril continues: “Not to put you to death, but to put you to death and then make you alive.” Christ is not fishing for you in order to kill you, as a fish is killed when the net is pulled from the water. Rather, after putting you to death, He will make you alive. To what will He put you to death, my brother? To your sins. He will help you put your sins to death, so that you become dead to them and to the passions. My brother, if you are someone who loves wine, would you not wish to stop loving it? If you are someone who loves sensual pleasures, would you not wish to stop desiring them?

Would you want that? Without question, yes. Since you would want it, then let yourself be caught by the hook of Christ. It will not put you to death. It will put only the passions to death. It will make you alive, giving you a new life, and you will be truly happy. For you must die. “You must die and rise again.” You must die to the passions and rise again. After all, have you not heard what the Apostle says? “Dead to sin, but alive to righteousness.” Dead to sin and alive to virtue. “Die, then, to your sins”: die to your sins and live in virtue. “From this very day, live.” Here is the remarkable thing.

Am I to be caught? Yes. Today, as you are caught, learn from this very day how to live. “From today—from this very day—live.” Once, the following words were written on a man’s grave. He himself had left instructions that they be inscribed upon his tomb:

“Seventy-six years. But the years I truly lived were only six, for during seventy of them I was dead, and only in the last six did I live.” He had left instructions for this to be written on his grave. What did he mean? He meant that for seventy years he had not known Christ. He was dead. Only in the final six years of his life did he come to know Christ. We often hear similar testimonies from people who say, “Now I am truly living, from the time my eyes were opened and I saw the light of Christ.” If any brother has not yet understood this, I pray that the Lord will indeed hook him and that from this moment onward he will live—living the life of Christ. The sixth paragraph says: “See what great dignity Jesus bestows upon you. You were called a catechumen, one who heard the teaching only from outside. You heard of hope without knowing it; you heard of the Mysteries without understanding them; you heard the Scriptures without knowing their depth. No longer does the teaching merely sound around you; now it sounds within you.”

“For you now have the indwelling Spirit, who makes your understanding divine. When you hear what has been written concerning the Mysteries, then you will understand what you did not know. And do not imagine that what you are receiving is a small thing. Though you are a wretched human being, you receive a title belonging to God. Hear Paul say, ‘God is faithful.’ Hear also another passage of Scripture saying, ‘God is faithful and righteous.’ Foreseeing that human beings would receive a title belonging to God, the Psalmist spoke in the person of God: ‘I said, you are gods, and all of you are sons of the Most High.’ But take care that, although your title is ‘faithful,’ your intention is not that of an unbeliever.”

“You have entered the contest; complete the course. You will not have another opportunity like this. If a wedding day lay before you, would you not set everything else aside and occupy yourself with preparing the feast? And now, when you are about to consecrate your soul to the heavenly Bridegroom, will you not abstain from bodily things so that you may receive spiritual things?” Look—see: “See what great dignity Jesus bestows upon you.” See how much dignity Jesus gives you. Does Jesus bestow dignity? Yes. When the infinite God bends down to look upon me, does that not give me dignity? You know that a grievance borne by very many people, if not by everyone, is that others sometimes do not value them. My dear friends, it is a very great sin to deny a person his worth—to despise him throughout his whole life and never pay any attention to him. Do you know how deep a grievance this creates within the soul?

Think about this: could it be happening in our own home, where a husband never shows his wife that she has value? Listen, I hear this complaint. I hear a wife say, “My husband has never once thanked me. He has never said, ‘You cooked the meal well.’ My spouse has never told me, ‘You too have worth in this home.’ Never.” Pay attention to this. It is tragic when such things exist within our own homes. Out in society at large, of course, these things happen: people are pushed aside by others in their own profession.

We have our work, and yet our own colleagues push us aside, regard us with suspicion, slander and accuse us, and try by every possible means to get ahead of us, and so on. What exists in society is not noble striving together, but rivalry—a rivalry in which each person seeks to devour the other. Consequently, there is contempt; people do not recognize one another’s worth. That is what happens outside, in the jungle we call human society. But should that jungle exist within our homes as well? That is dreadful. And so a great many people, whether in society at large or in their own homes,

live with this sense of being belittled, of never having been noticed.

And this can happen even within the Church, my dear friends. If it did not, Saint James, the Brother of the Lord, would not have written that when a man wearing gold rings enters—a rich man adorned with golden rings—you say to him, “You sit here in this fine, prominent place.” But when a poor man enters, you tell him, “You sit over there, beneath the footstool, down on the step.” To use our choir stalls as an example, you tell him to sit down there on the step of the stall, while the other man is given the finest seat. Why? Because this man is poor.

So it is profoundly important when a believer comes to understand that Christ bestows worth upon him. It is profoundly important. Do you realize just how important it is?

Even when we try to address this within human societies, there will always be people who are belittled in life. And what can continual, long-standing humiliation produce within a society? What else but social revolution? What do you think these social revolutions are? They happen because people are belittled in every possible way, these conditions persist for years, and eventually people rise up against society as a whole and start a revolution. What do you think the revolutions of recent times—the revolutions of the last two centuries, for example—have been?

The pressure built until it became unbearable, and then people turned against others because they felt belittled and wronged. If this did not exist within human society, there would be no revolutions. But is it possible for us to have perfect societies? No. Then what must we do? We must now apply these truths personally, to each individual. You may tell me, “Father, you are looking for a needle in a haystack. Nothing can be accomplished this way.” But I would tell you that I am not looking for a needle in a haystack. Applying these truths to each individual person is of fundamental importance. We will never be able to make the masses of humanity into what they ought to be.

It is always a matter of persons. And when a person, however much others may belittle him, knows very well that he is not belittled by the incarnate Son of God, feelings of hatred toward society will never arise in that person’s soul. Never. For he knows that God Himself has already stooped down and taken notice of him. That is why Saint Cyril says these famous words: “See what great dignity Jesus bestows upon you.” Look, he says; look at the worth Jesus bestows upon you. Here we find the eternal element

in Christ’s teaching: He attends to persons. If you wish, we could call this pastoral care directed personally to each individual. We are not to see people as a mass, but as persons. “You were called a catechumen, one hearing the teaching from outside.” You were called a catechumen, but you heard things only from the outside—fragments here and there of the essential truths you should have learned. That is what it means to hear from all around: you catch one fragment here and another there. “Hearing of hope, yet not knowing it.” You heard of the hope of eternal life, but you did not truly know it.

“Hearing of the Mysteries, yet not understanding them.” You heard about the Mysteries, but you did not understand them. You heard about the Scriptures, such as the New Testament and the Old Testament, but you did not know their depth—“not knowing the depth.” “No longer does the teaching merely sound around you; now it resounds within you.” This is a beautiful little phrase, a lovely one.

This is the key: “No longer does the teaching merely sound around you; now it resounds within you.” In other words, you will no longer be someone who merely hears things from the outside; the teaching will enter and resound within you. You will no longer learn fragments from whatever you happen to overhear people saying. You will sit down and learn everything properly, because the Holy Spirit dwells within you and makes your soul truly godly.

May this Spirit of God come and dwell within you.

To show you that Christ truly takes notice of you and has bestowed great worth upon you, listen: when you hear these things written about the Mysteries, you will understand what you did not know before. And do not imagine that what you are receiving is a small thing. In truth, you are a wretched, sinful human being, and now you receive the name of God: “You receive an appellation belonging to God.” Now you receive the name of God. Shall I explain it even more clearly? Listen to what Paul says in this passage and that one—I need not repeat them. And would you like to hear something else, from that well-known Psalm?

The Psalm says, “I said, you are gods, and all of you sons of the Most High.” Do you see, then, what a great blessing you receive from Christ? He makes you, neither more nor less, a god by grace. “I said, you are gods.” As we have said, you receive an appellation, a name belonging to God. Before we continue, I would like us to consider this in the following way. When someone first begins, he knows neither the depth of these things, nor the Mysteries, nor Holy Scripture. But if he shows even a basic measure of patient endurance, he succeeds in this: he gradually enters more deeply

into the Mysteries of God. This requires a great deal of patient endurance. Do not imagine otherwise. To become wealthy, a person must save one drachma at a time. To become educated, he must go to school every day. And to enter into the spirit of the Word of God, he must learn as a disciple with great patient endurance. Each time, he will hear something new or study something new. Little by little, little by little, one day he will find himself possessing great riches, a vast treasure. But only in this way can he truly become rich in the Lord: by gathering his treasure with great patient endurance. But take care!

“Do not bear the name of a believer while your intention remains that of an unbeliever.” Take care that, on the one hand, you do not bear the name of a believer—being called a god by grace and a son of God—while, on the other hand, your intention is that of an unbeliever. My dear friends, have you considered that this may often happen to us? We could put it, with a slight change, like this: we are called Christians, but the way we live is anything but the life and conduct of a Christian; it is the conduct of an unbeliever. This should move us to examine ourselves. Is our conduct that of an unbeliever? The Apostle Paul once went so far as to write to the Corinthians

that a sin so grave was reported among them that it was not even heard of among the Gentiles. It was the sin of incest. Such a thing was inconceivable even among the Gentiles—that is, among idolaters—yet you who are believers are doing it. Or consider what God says elsewhere in the Old Testament: “Because of you, My name is blasphemed among the Gentiles.” Because of you, My name is blasphemed by those outside, by idolaters and unbelievers, because your faith and your life do not agree.

Let us pay close attention to this, my dear friends. I think these coming days will give us an opportunity to demonstrate it. Take care: these days will reveal it. Which days? The days we are passing through now. Do you know how many opportunities for worldly living will arise? Then it will become clear whether we are consistent in our spiritual life or not. If today you listen to the Word of God, but tomorrow you sit at the green felt card table playing cards, how can the two be reconciled? Can they be reconciled? My brethren, take care. I beg you earnestly, and I pray that the words I am about to say will resound within your ears—not merely sound around them, but resound within them: I listen to the Word of God.

I will not go and play cards, even if I used to play this year, nor will I go to sinful entertainments. I beg you; I implore you. If we truly want consistency, that consistency is not merely for the sake of those outside, so that we may present them with a good image. First and foremost, it is for our own sake, so that our faith—or, better, our name—and our life may agree. You will know the story about Alexander the Great. It was once reported to him that a Greek soldier had shown cowardice in battle. Alexander asked him, “What is your name?” And the soldier replied:

“Alexander.” His name was Alexander—the same as Alexander the Great. Alexander the Great said to him, “Take care: either change your conduct or change your name. I am brave; you cannot bear my name and be a coward.” Christ will say the same: either change your conduct or change your name. You will no longer be called a Christian. You cannot call yourself a Christian—sometimes even saying it emphatically and boasting of it—when your faith and your life, your name and your life, do not agree. The seventh paragraph says: “It is not possible to receive the washing twice or three times and say, ‘I failed the first time, but I will succeed the second.’ For if you fail that one time,”

“Then the matter cannot be remedied. For there is one Lord, one faith, and one Baptism. Only certain heretics are baptized again, because their first baptism was not truly Baptism.”

Is it possible, he asks, to be baptized two or three times? Suppose you were to say, “Well, I failed after my first Baptism; I will succeed after the second or third.” You cannot do that, because Baptism is one and is not repeated. If you fail, then you have failed; you are a Christian who has fallen short. Of course, Saint Cyril does not intend this as an absolute statement, because a little later, specifically in his First Catechesis, he will speak about metanoia—repentance—and repentance unquestionably repairs what has been damaged after Baptism. Repentance is described as a second Baptism.

It is a Mystery of God’s love for mankind, because I do not know who could keep the Mystery of Baptism spotless and preserve the baptismal garment white. That is why our baptismal garments are made white again through the tears of metanoia—repentance.

God forgives us because He loves mankind. But would it not be good for us, as far as we can, to keep our Baptism pure? I may have to repent because I fell into fornication, but would it not have been better never to have fallen into fornication at all? Would it not have been better never to have reached the point of blaspheming sacred things, especially?

And there are other, other, other grave sins as well; I am mentioning only the gravest examples.

That would be best. And there is something else. Yes, I may be forgiven, but will the inclination that has formed within me simply leave? Let me give you a simple example. Those who have acquired the habit of blaspheming may eventually repent and are unquestionably forgiven. Yet at some moment, when they find themselves in difficulty, a blasphemy may burst out again before they even realize it. Why? Because of the habit they have acquired. A beginning was made in something evil. Should this ever be allowed to happen? Is it not better that it never happen at all? We cannot say, then, “It does not matter; we have the Mystery of repentance.” No, my dear ones. But let me return, at least, to this passage.

Saint Cyril’s absolute statement here is that there is one Baptism. You cannot say, “I failed the first time, so I will return for a second and a third Baptism.” He takes this from the Apostle Paul, who says in Ephesians, chapter four, verse five: “There is one Lord, one faith, one Baptism.” That is the theological argument. But Saint Cyril is a catechist. He is not merely giving a theological analysis; he is concerned with practical life and with firmly establishing the true faith in his catechumens. That is why he makes digressions. He himself says, as we shall see a little later, if not today, that we say many things and repeat them.

We do this because we want these truths to become firmly established within you. He is teaching a lesson, not delivering rhetoric; he is teaching. And a teacher repeats things and makes digressions in order to strengthen and firmly establish a point. So here he says something that he might perhaps have left unsaid, because he also wants to give his catechumens some necessary knowledge. There is, of course, a kind of rebaptism: that which is performed for heretics. Quite simply, when people have been baptized by heretics, those heretical baptisms are invalid. That is why he expresses it this way. He tells the catechumens this for their instruction. Indeed, my dear ones, if someone was baptized by Jehovah’s Witnesses, the Church will unquestionably baptize him; you should know that. Those people are heretics. When such a person comes into our Church, he will be baptized.

And so forth. But since we have reached this point, allow me to add something, because we too are not here to deliver rhetoric but to teach. What happens if someone was baptized, later became a Jehovah’s Witness, and then returns? Must he be baptized again because he denied the faith? No. Baptism is not repeated. Then is it enough for him simply to repent? No. Something else must also be done, in addition to repentance and Holy Confession: he must be chrismated again. The Mystery of Chrismation can be repeated, but only very rarely. This very rare exception applies specifically to the case of heresy. That is, if a person...

...has fallen into grave sins—sins of the flesh, many murders if you like, or whatever else you may name—the Mystery of Chrismation is not repeated. The Mystery of Holy Confession is sufficient. But if someone falls into heresy and then returns, in addition to repentance he must be chrismated again. As I told you, this is a rare case, and it is done only then. What does this mean? When we were baptized, together with Baptism we received Chrismation—that is, the material bearer of the gifts of the Holy Spirit. Through heresy, however, the Holy Spirit is driven away, and the gifts of the Holy Spirit are no longer present. If I appear to possess certain gifts, they may often be demonic.

Yes, demonic. Is it possible for me to possess demonic gifts? Of course. Can I possess intelligence that is demonic? Of course. Can I possess a piety or devotion that is demonic? Of course. Such qualities may outwardly appear to be gifts of the Holy Spirit, while in reality they are demonic. I may possess zeal that is not a gift of the Holy Spirit but a gift of the demon. Yes, indeed. Look at the heretics; look at the Jehovah’s Witnesses. Have you seen how much zeal they have? Do you see how they speak? Have you noticed that they do not become angry? If you insult them, they will not insult you in return; if you drive them away, they will not curse you.

If you...

...say whatever you like to them, they will persist in their zeal. They will return again and again to your door to achieve what they desire. And you may say, “What virtue these people have! Just look at their virtue!” My dear ones, that is not a virtue of the Holy Spirit. It is demonic zeal, a demonic “virtue”—and I would place the word “virtue” in quotation marks. Yes, the devil can make use of what appears to be virtue in order to achieve what he wants. Certainly he can. When I became a heretic, I lost the capacity for the virtues. Therefore, I must be chrismated again and receive Chrismation once more—the material bearer—so that I may regain the gifts of the Holy Spirit. This alone, then, is repeated.

Eighth paragraph: “God asks nothing else from us except a good disposition. Do not say, ‘How will my sins be blotted out?’ I require only willingness and faith. What could be simpler than this? But if your lips say, ‘I am willing,’ while your heart does not, remember that He who judges knows the heart. Beginning today, turn away from every evil deed. Let your tongue speak no indecent words; let your gaze commit no sin, nor wander toward useless things.”

God asks nothing else from you except a good disposition. Do not say, “How will my sins be blotted out?” Here I would like to pause for a moment. Indeed, because we have more or less lived within the life of the Church...

...and have grown up in this way, we take many things in the life of the Church for granted. But they are not always self-evident to someone entering the Church for the first time, as was the case with the catechumens then, who entered the Church as adults. Such a person could therefore ask, “Is it possible for my sins to be forgiven?”

Of course, people say this even today. Their minds cannot grasp or contain the thought that their sins can be forgiven. They doubt the Mystery of Holy Confession and say, “Is it really possible for a priest to do this? Who is the priest? He too is only a man. Will my sins be forgiven through the priest?” Or, if they have been influenced by Protestant ideas, they say that we can confess our sins before an icon or in the forest. Some are romantics, you know, and say that we should tell our sins to the forest. We will shout them out there, where no one can hear us. Only the trees will hear our sins, and then we shall be cleansed. My dear ones, this is certainly not self-evident. It requires deep faith to believe that your sins are forgiven. On what is this faith based?

It is based on two things, as Saint Cyril says: “I require only willingness and faith. What could be simpler than this?” Two things: you must desire to be saved, and you must believe that you can be saved—that your sins can be forgiven. Let me dwell for a moment on this matter of believing. Do you believe that Christ is God? If you believe it, my brother, then Christ declared that the representatives He appoints through ordination have authority to forgive sins. He said it. Therefore, if you believe in Christ, you can say with confidence, “I believe that my sins too are forgiven.”

Can you imagine the torment suffered by someone who does not believe that his sins are forgiven? It is a terrible thing, truly terrible. Such a person will never find peace in his soul—never. Nor will he ever possess the fruit of peace, which is joy. Never. Why? Because he did not believe that his sins are forgiven. We must believe this. It is a matter of faith. Believe that sins are forgiven. “But is that possible?” Christ said it. Christ said it. So what remains? Two things, as Saint Cyril says and as I too shall repeat. You must believe that Christ said it and that He alone has the power to forgive sins; and you need only desire to lay down your sins, and they will be forgiven.

Psychiatrists and psychologists—and there is a difference between a psychiatrist and a psychologist: a psychologist is not a physician, while a psychiatrist is—if psychologists and psychiatrists had a way to convince their patients that their guilt had been blotted out, they would cure people’s illnesses. Or even as a preventive measure, if they saw that guilt might cause problems for a client, and if they had the power to blot out that guilt, then the client would not enter into illness.

But neither psychiatrists nor psychologists have this ability, simply because sin has a metaphysical dimension, not a physical one. Unless we wanted to deceive someone by saying, “I want you to believe that you bear no guilt,” no matter how much we told him this, he would never be convinced if what we said were not connected with a metaphysical reality—with God. He will be convinced only when we connect what we tell him with God, and when he believes that God has said that his guilt is wiped away through confession. Only then can he find peace. And as you know, the source...

As you know, the source of neurosis and every psychosis is always guilt. All psychiatry and psychology revolve around a single center—the center called guilt. This guilt is erased only through confession, that is, through faith that it can be taken away. From the moment a person believes this, he is no longer so easily in danger of becoming ill with neuroses and psychoses. This is of tremendous importance. Therefore, no matter how many people psychiatry and psychology may have won over at the present time...

Psychiatry and psychology may have won over crowds of people, so that ten may go to a psychiatrist while only one goes to Confession, but this privilege belongs to the Church alone. And it is a tragedy that ten may go to a psychiatrist while only one goes to Confession. It is a tragedy. I have given you this brief analysis so that you may understand what lies at the heart of every neuropsychological disorder. It is what we call—and I repeat it once more—guilt.

If your lips say, “I want this,” but your heart does not, take heed: the One who judges you knows the heart. I would like to pause here again for a moment. My beloved, when...

When the lips say, “Yes, I want this,” but the heart does not, it is not merely a matter of simple inconsistency. I told you earlier that we Christians must be consistent. It is something deeper, and I would like you to pay close attention to it. For if I prove inconsistent before God, before myself, or before other people,

Of course, this has consequences, and it is unquestionably not good; but the matter goes deeper. What lies beneath it is this: a conflict arises between “I want to” and “I do not want to.” My lips say “yes,” but my heart says “no.” A conflict arises within my own self, resulting in what psychology also calls inner conflict. You know that such conflicts are the source of many evils and many illnesses, when the life I am living inwardly is different from what I may say or do outwardly.

A person has peace and health—especially spiritual and emotional health—only when what is within and what appears outwardly are one and the same. Then there is no inner conflict. Please pay very close attention to this matter of inner conflicts. A true Christian should never live in such conflict. What, we might ask, is the main driving force behind these conflicts? The conscience. For example, when I do one thing while my conscience tells me to do another, and I persist in it—when, in other words, my actions contradict my conscience—then, if this continues for a long time, it will create problems within my soul. And these problems, these consequences, take many different forms. Thank you.

And this becomes noticeable to those around me. You see people—and what can I say? I have often observed people whom you might think have something against you. But they do not have anything against you; they are at odds with themselves. We often wonder, “What is wrong with this person? A little while ago he said good morning to me, and now he will not. A little while ago he smiled at me, and now he does not. What happened? What is troubling him? Did I do something to him?” No, he has nothing against you. He is a victim of his own inner conflicts. This is especially so when a person has sins that he would very much like to conceal, yet does not want to correct—particularly when his conscience tells him that these sins are very serious. Take homosexuality, for example. I tell you sincerely, I have very often seen people in this situation suffering from terrible inner conflicts—terrible inner conflicts.

They find themselves in a situation that they love, while at the same time wishing it did not exist. Yet they still love that situation, and so they live in inner conflict, with their behavior changing from one moment to the next. One moment you see them speaking kindly to you; the next, they speak harshly and turn their back on you. You say, “What has happened to this person? What is wrong with them?” And there are countless other examples, countless other examples. This changing behavior is nothing more than the result of these inner conflicts. Saint Cyril puts it very beautifully: “Do not say with your lips, ‘I want it,’ while saying in your heart, ‘I do not want it.’” Here, however, I must clarify that I am not speaking about cases of spiritual struggle.

For our own self is sluggish when it comes to doing good. When I truly believe that I must become a better person—when I believe it, pay attention, truly believe it—but I am weak and fall, then I have no inner conflict. Pay close attention to this point; it is very important. When my will is divided, I experience inner conflict. But when my will is not divided, when I wholeheartedly believe in what I desire, yet I am weak and fall, then I have no inner conflict. This, after all, is precisely what the spiritual struggle consists in. What struggle? I am someone who truly believes in what I desire. I desire it wholeheartedly, one hundred percent, but I am weak and fall, and I struggle continually to rise again.

There is spiritual health within me. No conflict at all, no conflict at all. Then I can say, “I am on the right path.” But here, my dear friends, we shall stop, because the hour has grown late. And speaking from this Monday lecture series, since all of you also attend the Sunday talks, I would like to wish you a good spiritual struggle. Indeed, with the new year, let us set a milestone—or rather, make a new beginning—in our spiritual struggles, and pursue them with consistency. The Lord who became man will help us. This is why He became man: to help us in this struggle. I wish this for you with all my heart.

May the Lord who became man help us in our struggle to attain His Kingdom. I wish you a blessed feast.

Θεμελιώδες στοιχείο όταν δεχόμεθα ένα μυστήριο του Θεού. Και συνεχίζει και λέγει στην πέμπτη παράγραφο της Προκατηχήσεως το εξής: «Εξ υποθέσεως και προφάσει άλλη ελθών, εξ υποθέσεως γαρ και ανήρ βουλόμενος γυναικί χαρίζεσθαι και διά τούτο προσελθείν· αντιστρέφεται επί γυναικών το όμοιον ο λόγος, και δούλος πολλάκις δεσπότη, και φίλος φίλω αρέσαι θελήσας. Δέχομαι το δέλεαρ του αγκίστρου και καταδέχομαί σε, κακή προαιρέσει μεν ελθόντα, ελπίδι δε αγαθή σωθησόμενον. Λίθος ουκ οίδε πού έρχεται, ουδέ ποία σε σαγήνη λαμβάνει· γεγονάς έσω δικτύων εκκλησιαστικών· ζωγρήθητι, μη φύγεις· αγκιστρεύει γαρ σε Ιησούς, ουχ ίνα θανατώσει, αλλ’ ίνα θανατώσας ζωοποιήσει. Δει γαρ σε αποθανείν και αναστήναι. Ήκουσας γαρ του Αποστόλου λέγοντος· νεκροί μεν τη αμαρτία, ζώντες δε τη δικαιοσύνη. Απόθανε τοις αμαρτήμασι και ζήσον τη δικαιοσύνη· από του σήμερον ζήσον». Είναι ένα πολύ ωραίο σημείο αυτό, το οποίον θα δείτε ότι, λίγο πολύ, στο σημείο τούτο θα βρούμε τον εαυτό μας. Δέχομαι, λέγει, όταν δεν έχεις μεν αγαθή προαίρεση, αλλά υπάρχουν στοιχεία που θα σε βοηθήσουν να παρακινηθεί η όχι αγαθή σου προαίρεση.

Βρεθείς σε αυτό το χώρο, τουλάχιστον εκ των υστέρων φρόντισε να έχεις αγαθή προαίρεση. Ποια είναι αυτά τα στοιχεία; Σου επιτρέπεται, λέγει, όταν έλθεις εδώ με κάποια άλλη πρόφαση, όπως επί παραδείγματι θα μπορούσε η γυναίκα σου να σε παρακαλέσει να γίνεις κατηχούμενος. Σήμερα θα το λέγαμε στην εποχή μας ως εξής: Όταν σε παρακαλεί, αδελφέ μου, η γυναίκα σου να πας στην εκκλησία ή σε παρακαλεί η γυναίκα σου να εξομολογηθείς, τότε τι γίνεται; Ή αντιστρόφως, λέει. Ακούστε πώς το λέει: «Εξ υποθέσεως γαρ και ανήρ», επιτρέπεται, «βουλόμενος γυναικί χαρίζεσθαι», όταν η γυναίκα παρακαλέσει, «και διά τούτο προσελθείν», και γι’ αυτό να προσέλθει κανείς.

«Αντιστρέφεται και επί γυναικών το όμοιον ο λόγος». Και οι γυναίκες δύνανται να παρακληθούν από τον σύζυγο. Και λέει τα παρακάτω: Μπορεί ο δούλος να παρακαλέσει τον κύριό του. Μπορεί ο φίλος να παρακαλέσει τον φίλο του, λέγοντας: «Κάνε μου τη χάρη, έλα στην εκκλησία. Κάνε μου τη χάρη, σε παρακαλώ, πήγαινε να εξομολογηθείς». Μιλάω σήμερα όχι πια για το βάπτισμα, διότι τότε ήταν το βάπτισμα μεν, σήμερα όμως είναι η μετέπειτα πνευματική ζωή. Εδώ βέβαια δεν υπάρχει αγαθή προαίρεση, αλλά ένα είδος εξαναγκασμού, ένα είδος βίας, και λέγει ο Άγιος Κύριλλος: «Το δέχομαι αυτό». Πραγματικά έρχονται κάποτε άνθρωποι σε μία ατέλεια να εξομολογηθούν, άνδρες, και ερωτώ:

«Γιατί ήρθες, ας πούμε; Δεν ετοιμάστηκες καλά;» Λέει: «Η γυναίκα μου μού το είπε. Η γυναίκα μου με πίεσε. Εγώ δεν ήθελα και πάρα πολύ». Αν έπρεπε να κρίνουμε τα πράγματα αυστηρότατα, θα λέγαμε ότι δεν σε δέχομαι και θα πρέπει κάποτε να έρθει σε σένα ο πόθος να εξομολογηθείς και λοιπά. Δεν το λέμε αυτό. Λέει ο Άγιος Κύριλλος: «Το δέχομαι αυτό». Αυτό το δέχομαι, διότι κάναμε μια αρχή, έστω και με λίγο ζόρι. Μια αρχή ότι κάτι μπορεί να γίνει. Μπορεί αυτός ο άνθρωπος να έχει μια προκατάληψη. Ας πούμε ένας άνδρας στέλνεται από τη γυναίκα του εδώ, να έχει μια προκατάληψη. Ίσως, με το να γίνει μια αρχή, αυτή η προκατάληψη να φύγει. Τι προκατάληψη; Ότι ο πνευματικός είναι αυστηρός.

Ο πνευματικός, επιτρέψτε μου να το πω, επιτρέψτε μου, ότι θα τον δαγκώσει ο πνευματικός. Αυτό το αίσθημα έχουνε μερικοί, ότι θα τους δαγκώσει ο πνευματικός, ότι είναι κακός ο πνευματικός, διότι θα πάρει κάποιο ξύλο να τους δείρει. Αγαπητοί μου, τέτοια πράγματα δεν υπάρχουν. Τι είναι; Βέβαια, μια προκατάληψη είναι. Όταν λοιπόν αυτός ο άνθρωπος πάει στον πνευματικό και δει ότι δεν είναι εκείνο το οποίο πίστευε, τότε αλλάζει η διάθεσή του. Και βεβαίως γίνεται μια καλή αρχή, αναμφισβήτητα. Δεν θέλω βέβαια να πω ότι δεν υπάρχουν και άνθρωποι οι οποίοι παρακινήθησαν, αλλά έμειναν δυστυχώς μόνο εις την παρακίνηση και τίποτε άλλο. Μόνοι τους δεν έσπρωξαν παρακάτω τον εαυτό τους. Άλλοι μεν τους έσπρωξαν, αλλά δεν μπορεί αυτό να γίνεται επ’ άπειρον. Αυτοί οι ίδιοι δεν βοήθησαν παρακάτω τον εαυτό τους και αυτό είναι οπωσδήποτε ένα γι’ αυτούς

δυστύχημα. Αλλά λέμε και εκείνους οι οποίοι ζητούν την πρώτη ώθηση, είτε το καταλαβαίνουν αυτό είτε δεν το καταλαβαίνουν, και κάποιος βρίσκεται να τους ωθήσει λίγο. Μοιάζουν σαν και εκείνον τον παραλυτικό που τον σήκωσαν τέσσερις φίλοι και τον πήγανε στον Χριστό, αφού χάλασαν τη σκεπή και τον κατέβασαν κάτω. Ο Χριστός τι είπε; Όταν πάντοτε θεράπευε έναν άνθρωπο, τον ερωτούσε αν έχει πίστη. Εδώ δεν στρέφεται προς τον παραλυτικό, αλλά στρέφεται προς τους τέσσερις φίλους του που τον έφεραν και είπε ότι είχαν πίστη οι άνθρωποι αυτοί. Επαινεί την πίστη των τεσσάρων, όχι του παραλύτου.

Που σημαίνει ότι...

Ευχαριστώ.

Αυτός ο άνθρωπος δεν έχει ίσως μέσα του αγαθά πράγματα ακόμα. Δεν πειράζει, θα κάνει αρχή, θα κάνει ξεκίνημα, και αυτό έχει, όπως σας εξήγησα, πολύ σημασία. Αλλά επάνω σε αυτό το σημείο λέει ο Άγιος Κύριλλος πολύ ωραία: «Λίθος ουκ οίδε πού έρχεται, ουδέ ποία σε σαγήνη λαμβάνει». Μπορεί να μην ξέρεις πού πηγαίνεις, ούτε ακόμη ποιο δίχτυ σε πιάνει. «Γέγονας έσω δικτύων εκκλησιαστικών», ήδη έχεις βρεθεί μέσα στα εκκλησιαστικά δίχτυα. «Ζωγρήθητι».

Άφησε τον εαυτό σου να ψαρευτεί. «Μη φύγεις». Τι ωραίο! Μάλιστα, πολύ μικρές φρασούλες από μια λέξη, με ρήματα βεβαίως, έχει άνω τελείες, που δείχνει πόσο είναι ζωντανός ο λόγος του Αγίου Κυρίλλου. Άφησε τον εαυτό σου να ψαρευτείς. «Ζωγρήθητι. Μη φύγεις. Αγκιστρεύει γαρ σε Ιησούς». Γιατί σε αγκιστρεύει ο Ιησούς. Α, αυτό το «αγκιστρεύει ο Ιησούς»! Ξέρετε ότι ο Κύριος μίλησε για δίκτυα και για ψάρεμα. Είπε την παραβολή της σαγήνης που ρίπτεται στη θάλασσα του κόσμου τούτου, το δίκτυ του κηρύγματος του Ευαγγελίου. Και μετά...

το δίχτυ, να δούμε τι ψάρια πιάσαμε. «Τινί ομοιώσω», λέγει ο Κύριος, «την Βασιλεία των Ουρανών;» Με τι πράγμα να παρομοιάσω τη Βασιλεία των Ουρανών; Με μία σαγήνη. Είδατε, το ρήμα «σαγηνεύω» έχει πάρει άλλη σημασία σήμερα. Κατά λέξη θα πει ψαρεύω, επειδή σαγήνη θα πει δίχτυ.

Μεταφορικά πήρε την έννοια αυτή. «Σαγηνεύω» θα πει ψαρεύω. Αυτή τη στιγμή εδώ εσείς, όπως είσαστε, τι νομίζετε ότι γίνεται; Ρίπτεται αυτό το δίκτυο της Εκκλησίας. Υπάρχουν εδώ άνθρωποι που έρχονται σήμερα για πρώτη φορά ή ίσως για δεκάτη φορά. Πλην όμως ακόμη δεν Σε πολλά πράγματα και αυτή τη στιγμή κάνουμε τίποτα άλλο παρά να ρίχνουμε το δίκτυ της Εκκλησίας. Και είναι το δίκτυ του Ευαγγελίου, με σκοπό να ψαρέψουμε. Ποιος όμως είναι εκείνος που ψαρεύει; Ο Κύριος είπε στον Απόστολο Πέτρο και στους άλλους μαθητάς, στον Απόστολο Πέτρο ειδικά, που είχε χρησιμοποιήσει το πλοιάριό του, όταν του ζήτησε να το χρησιμοποιήσει ο Κύριος για να ομιλήσει στα πλήθη από το πλοιάριο στην παραλία, και όταν του είπε ο Απόστολος Πέτρος ότι είναι αμαρτωλός άνθρωπος και να φύγει ο Κύριος από το πλοιάριό του, μην τον τιμωρήσει ο Θεός για τις αμαρτίες του, του είπε ο Κύριος: «Μη φοβάσαι. Από του νυν ανθρώπους έση ζωγρών». Από εδώ και μπρος ανθρώπους θα ψαρέψεις. Δεν θα αλλάξεις επάγγελμα, αλλά απλώς το αντικείμενο του επαγγέλματός σου

είναι διαφορετικό. Δεν θα είναι άλογα ψάρια, αλλά θα είναι έλλογα ψάρια. Θα είναι αυτοί οι ίδιοι οι άνθρωποι. Το δίκτυ λοιπόν, ουσιαστικά, δεν το ρίχνουμε εμείς. Δεν το ρίχνει ο Απόστολος Πέτρος. Ο Χριστός το ρίχνει το δίκτυ. Βέβαια, του είπε: «Από εδώ και μπρος θα γίνεις ψαράς ανθρώπων». Αλλά το άγκιστρον ανήκει στον Χριστό, αγαπητοί μου, στον Χριστό. Αυτή η φρασούλα, «αγκιστρεύει γαρ σε Ιησούς», τι ωραία που είναι! Διότι σε αγκιστρεύει ο Ιησούς. Αυτό το άγκιστρον του Ιησού, αγαπητοί μου, του Χριστού, είναι όταν συλλαμβάνεται η καρδιά από τον Λόγο του Θεού. Αλλοιώνεται η καρδιά, αλλάζει η καρδιά, υφίσταται μέσα της

πράγματα καταπληκτικά. Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αλλοίωση του Θεού που κάνει στην καρδιά ο Ιησούς Χριστός ο ίδιος. Αγία αλλοίωση, άγιο αγκίστρεμα. Πραγματικά. Αλλά επειδή χρησιμοποιήθηκαν εδώ σχήματα, εικόνες, λέξεις που οπωσδήποτε δεν είναι και πολύ ευχάριστες, κανείς δεν θα αισθανότανε πολύ καλά να αισθάνεται ότι τον ψαρεύουν. Για οποιοδήποτε θέμα, να λέγαμε ότι με ψάρεψε ο τάδε ή ο τάδε, ή ακόμη δίχτυ ή ψάρι, αυτές όλες οι λέξεις δεν χτυπούν όμορφα. Και μάλιστα χρησιμοποιούμε τη λέξη αυτή για να δηλώσουμε στον άλλο ότι είναι κουτός άνθρωπος. «Ψάρι είσαι», του λέμε, δηλαδή κουτός άνθρωπος είσαι.

στον εαυτό σου να σε ψαρέψουνε οι άλλοι. Για να αναιρεθεί αυτό, λέει στη συνέχεια ο Άγιος Κύριλλος: «Ουχ ίνα θανατώσει, αλλ’ ίνα θανατώσας ζωοποιήσει». Και δεν σε ψαρεύει ο Χριστός για να σε θανατώσει, όπως γίνεται η θανάτωση στο ψάρι, τραβώντας το δίκτυ έξω, αλλά για να σε ζωοποιήσει, αφού σε θανατώσει. Σε τι θα σε θανατώσει, αδελφέ μου; Στις αμαρτίες σου. Θα σε βοηθήσει να νεκρώσεις τις αμαρτίες σου, να γίνεις νεκρός ως προς αυτές, ως προς τα πάθη. Δεν θα ήθελες, αδελφέ μου, όταν είσαι άνθρωπος που αγαπάς το κρασί, να μην το αγαπάς πια; Άνθρωπος που αγαπάς τις ηδονές, να μην τις θέλεις πια;

Το ήθελες; Αναμφισβήτητα, ναι. Αφού λοιπόν θα το ήθελες, τότε άφησε τον εαυτό σου να σε ψαρέψει το αγκίστρι του Χριστού. Δεν θα σε θανατώσει. Θα θανατώσει τα πάθη μόνο. Εσένα θα σε ζωοποιήσει. Θα σου δώσει καινούρια ζωή και θα είσαι αληθινά ευτυχισμένος. Διότι πρέπει να πεθάνεις. «Δει γαρ σε αποθανείν και αναστήναι». Πρέπει να πεθάνεις ως προς τα πάθη και να αναστηθείς. Εξάλλου, δεν άκουσες τι λέγει ο Απόστολος; «Νεκροί μεν τη αμαρτία, ζώντες δε τη δικαιοσύνη». Νεκροί ως προς την αμαρτία, ζωντανοί ως προς την αρετή. «Απόθανε λοιπόν τοις αμαρτήμασι», να πεθάνεις λοιπόν ως προς τα αμαρτήματα και να ζήσεις ως προς την αρετή. «Από του σήμερον ζήσον». Εδώ είναι το περίεργο.

Θα ψαρευτώ; Ναι. Σήμερα που ψαρεύεσαι, από σήμερα μάθε να ζεις. «Από σήμερον, από του σήμερον ζήσον». Κάποτε στον τάφο ενός ανθρώπου είχανε γράψει το εξής. Την παραγγελία την άφησε ο ίδιος, να το γράψουν πάνω στον τάφο:

«76 χρόνια. Αλλά τα πραγματικά χρόνια που έζησα ήτανε μόνον 6, γιατί τα 70 ήμουνα νεκρός και στα 6 μόνο έζησα». Αυτό είχε αφήσει παραγγελία να του γράψουν στον τάφο επάνω. Και τι εννοούσε ο άνθρωπος αυτός; Εννοούσε τούτο: ότι 70 χρόνια δεν εγνώριζε τον Χριστό. Ήταν νεκρός. Έτσι είχε τη στιγμή που γνώρισε τον Χριστό, τα τελευταία έξι χρόνια της ζωής του. Έτσι έχουμε πολλές φορές ομολογίες ανθρώπων που λέγουν ότι τώρα ζω τη ζωή μου, από τον καιρό που άνοιξαν τα μάτια μου και είδα το φως του Χριστού. Εύχομαι, αν κανείς αδελφός ακόμη δεν το έχει καταλάβει, εύχομαι πράγματι να τον αγκιστρέψει ο Κύριος και να ζήσει από τώρα και μπρος, να ζήσει τη ζωή του Χριστού. Έκτη παράγραφος: «Βλέπε πηλίκην σοι αξίαν ο Ιησούς χαρίζεται. Κατηχούμενος ελέγου, έξωθεν περιηχούμενος. Ακούων ελπίδα και μη ειδώς, ακούων μυστήρια και μη νοών, ακούων Γραφάς και μη ειδώς το βάθος. Ουκέτι περιηχεί, αλλ’ ενηχεί.

Γαρ ένοικον Πνεύμα λοιπόν έχεις· θείον την διάνοιά σου εργάζεται. Όταν ακούσεις τα περί των μυστηρίων γεγραμμένα, τότε νοήσεις α μη ήδεις. Και μη νομίσεις ότι μικρόν πράγμα λαμβάνεις· άνθρωπος ων οικτρός, Θεού λαμβάνεις προσηγορίαν. Άκουε Παύλου λέγοντος· πιστός ο Θεός. Άκουε άλλης Γραφής λεγούσης· Θεός πιστός και δίκαιος. Τούτο προβλέπων ο ψαλμωδός έλεγε εκ προσώπου του Θεού, επειδή μέλλουσιν άνθρωποι Θεού προσηγορίαν λαμβάνειν· εγώ είπα, θεοί εστέ και υιοί Υψίστου πάντες. Αλλά βλέπε μη πιστού μεν η προσηγορία, απίστου δε η προαίρεσις.

Ήλθες εις αγώνα, κάμε τον δρόμον. Άλλον καιρόν τοιούτον ουκ έχεις. Εις η γάμων ημέρα προέκειτο, ουκ αν κατεφρόνησας πάντων και περί την ετοιμασίαν της εστιάσεως ησχολού; Μέλλων δε την ψυχήν καθοσιούν τω επουρανίω Νυμφίω, ουκ αργήσεις σωματικών, ίνα λάβεις πνευματικά;» Κοίταξε, βλέπε, «βλέπε πηλίκην σοι αξίαν ο Ιησούς χαρίζεται». Κοίταξε πόση αξία σου χαρίζει ο Ιησούς. Χαρίζει ο Ιησούς αξίαν; Ναι. Όταν σκύβει να με κοιτάξει εμένα ο άπειρος Θεός, δεν έχω αξία; Ξέρετε ότι ένα παράπονο των πάρα πολλών ανθρώπων, αν όχι όλων των ανθρώπων, είναι ότι κάποτε οι άνθρωποι δεν τους δίνουν αξία. Ξέρετε ότι είναι πάρα πολύ μεγάλο αμάρτημα, αγαπητοί μου, να μη δίδομε αξία σε έναν άνθρωπο. Μια ζωή να τον περιφρονούμε, να μην του δίνουμε ποτέ σημασία. Ξέρετε πόσο παράπονο γεννιέται μέσα στην ψυχή.

Αυτό... Σκεφτείτε το, μήπως κάποτε υπάρχει μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, να μη δώσει ο σύζυγος ποτέ αξία στη γυναίκα του. Ακούστε, το ακούω παράπονο αυτό, ακούστε, σας το λέγω, να λέγει η γυναίκα: «Δεν μου είπε ο σύζυγός μου ποτέ ένα ευχαριστώ. Ποτέ δεν μου είπε “το φαΐ το έκανες καλό”. Ποτέ δεν μου είπε η γυναίκα μου, ο άνδρας μου, ποτέ δεν μου είπε ότι έχεις μια αξία, βρε αδελφέ, και εσύ μέσα στο σπίτι. Δεν μου το είπε ποτέ». Προσέξτε αυτό το σημείο. Είναι τραγικό να υπάρχουν αυτές οι καταστάσεις μέσα στο σπίτι μας. Και μέσα στο σπίτι μας. Γιατί έξω, στην ευρεία κοινωνία, υπάρχουν αυτές οι καταστάσεις. Υπάρχει ο παραγκωνισμός των ομοτέχνων μας.

Έχουμε μια εργασία, οι ίδιοι οι ομότεχνοί μας να μας παραγκωνίζουν, να μας υποβλέπουν, να μας συκοφαντούν, να μας κατηγορούν, να θέλουν να μας υποσκελίσουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο και λοιπά. Υπάρχει αυτός ο όχι συναγωνισμός, αλλά ένας ανταγωνισμός μέσα στην κοινωνία. Ένας ανταγωνισμός, ποιος να φάει τον άλλον. Και συνεπώς υπάρχει μια περιφρόνηση, δεν δίνει ο ένας αξία στον άλλον. Αυτό έξω, στη ζούγκλα που λέγεται κοινωνία ανθρώπων. Αυτή η ζούγκλα να υπάρχει και μέσα στο σπίτι μας; Φοβερό. Έτσι πάρα πολλοί άνθρωποι, είτε από την κοινωνία έξω, την ευρεία κοινωνία, είτε από το σπίτι τους,

έχουν αυτήν την υποτίμηση, ότι ποτέ δεν τους πρόσεξαν.

Και μέσα σε αυτό το χώρο της Εκκλησίας, αγαπητοί μου. Αν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα έγραφε ο Άγιος Ιάκωβος, αδελφόθεος, ότι όταν μπει έχων χρυσοδακτύλιον ανήρ, άνθρωπος που είναι πλούσιος και φοράει χρυσά δαχτυλίδια, να του πείτε: «Κάτσε εσύ σε αυτή την ωραία εδώ θέση, την εμφανή». Και όταν μπει ένας πτωχός άνθρωπος, να του πείτε: «Κάτσε εσύ εκεί, στο υποπόδιο των ποδών, εκεί στο σκαλοπάτι». Όπως είναι τώρα τα στασίδια, παράδειγμα, να καθίσεις κάτω εκεί στο σκαλοπάτι του στασιδιού. Ο άλλος να είναι στην καλή του τη θέση. Γιατί; Επειδή είναι πτωχός.

Λοιπόν... Λοιπόν, πολύ μεγάλη σημασία έχει, όταν κάποτε ο πιστός αντιληφθεί ότι ο Χριστός του δίνει αξία. Πολύ μεγάλη σημασία έχει. Ξέρετε πόσο μεγάλη σημασία έχει;

Και αν το κάνουμε μέσα στις ανθρώπινες κοινωνίες, πάντοτε θα υπάρχει η υποτίμηση στη ζωή. Τι μπορεί να μαγειρέψει μια συνεχιζομένη, χρονίζουσα υποτίμηση μέσα σε μια κοινωνία; Τι άλλο παρά μια κοινωνική επανάσταση. Τι νομίζετε, τι νομίζετε, τι νομίζετε ότι είναι οι κοινωνικές επαναστάσεις που υπάρχουν; Γιατί υποτιμώνται άνθρωποι καθ' οιονδήποτε τρόπο, καθ' οιονδήποτε τρόπο, και χρονίζουν αυτές οι καταστάσεις και κάποτε οι άνθρωποι ξεσηκώνονται εναντίον του κοινωνικού συνόλου, κάνουν μια επανάσταση. Οι επαναστάσεις των τελευταίων καιρών που γίνονται, ας πούμε τους τελευταίους δύο αιώνες, τι νομίζετε ότι είναι;

Φούσκωσε το πράγμα, έφτασε στο απροχώρητο και οι άνθρωποι πια στρέφονται εναντίον των άλλων, γιατί αισθάνονται ότι υποτιμώνται και αδικούνται. Όταν μέσα σε μία κοινωνία ανθρώπων δεν υπάρχει αυτό, τότε δεν θα υπάρχουν και επαναστάσεις. Είναι δυνατόν όμως να έχουμε τέλειες κοινωνίες; Όχι. Τότε τι θα πρέπει να κάνουμε; Θα πρέπει να κάνουμε κάτι που είναι εξατομικευμένο πια. Αν μου πείτε, μπορεί να μου το πείτε, «Πάτερ, ψύλλους στ' άχυρα γυρεύετε. Με τον τρόπο αυτό δεν γίνεται τίποτα», θα σας έλεγα ότι δεν γυρεύω ψύλλους στ' άχυρα. Θα σας έλεγα ότι είναι θεμελιώδους σημασίας η εξατομίκευση αυτών των θέσεων. Ποτέ δεν θα μπορέσουμε τις μάζες των ανθρώπων να τις κάνουμε αυτό που πρέπει να γίνουν.

Πάντοτε τα πρόσωπα. Και όταν ένα πρόσωπο, όσο κι αν υποτιμάται από τους ανθρώπους, γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν υποτιμάται από αυτόν τον ενανθρωπίσαντα Υιό του Θεού, τότε ουδέποτε στην ψυχή αυτού του προσώπου θα δημιουργηθούν αισθήματα μίσους εναντίον της κοινωνίας. Ουδέποτε. Όταν ξέρει ότι έχει σκύψει ήδη ο ίδιος ο Θεός και προσέχει αυτόν τον άνθρωπο. Έτσι λέγει εδώ το περίφημο αυτό: «Βλέπε πηλίκην σοι αξίαν ο Ιησούς χαρίζεται». Κοίταξε, λέγει, κοίταξε τι αξία σου χαρίζει ο Ιησούς. Εκεί είναι και το αιώνιο στοιχείο

διδασκαλίας του Χριστού, ότι προσέχει τα πρόσωπα. Είναι, αν το θέλετε και έτσι να το πούμε, η εξατομικευμένη πια ποιμαντική. Όχι να δούμε τους ανθρώπους σαν μάζα, αλλά σαν πρόσωπα. «Κατηχούμενος ελέγου, έξωθεν περιηχούμενος». Ονομαζόσουνα ότι ήσουν κατηχούμενος και άκουγες απ' έξω, μέσ' άκρες, από κύρια τα οποία θα έπρεπε να είχες μάθει. Αυτό θα πει περιηχούμενος: ακούω γύρω γύρω, μιαν άκρη από εδώ, μιαν άκρη από εκεί. «Ακούων ελπίδα και μη ειδώς». Άκουγες για την ελπίδα της αιωνίου ζωής, αλλά δεν την εγνώριζες.

«Μυστήρια και μη νοών». Άκουγες για μυστήρια, αλλά δεν κατανοούσες. Άκουγες για Γραφές, όπως είναι η Καινή και η Παλαιά Διαθήκη, αλλά δεν εγνώριζες το βάθος, «μη ειδώς το βάθος». «Ουκέτι περιηχεί, αλλ' ενηχεί». Τώρα όμως, είναι μια ωραία φρασούλα αυτή, όμορφη.

Κέντρος. «Ουκέτι περιηχεί, αλλ' ενηχεί». Δηλαδή δεν θα είσαι πια περιηχούμενος, αλλά θα είσαι ενηχούμενος. Δεν θα μαθαίνεις μέσ' άκρες, απ' ό,τι θα πάρει το αυτί σου να λένε οι άνθρωποι, αλλά θα καθίσεις να τα μάθεις όλα σωστά, γιατί έχεις ένοικο αυτό το Άγιο Πνεύμα που κάνει την ψυχή σου πραγματικά θεία.

Να κατοικήσει αυτό το Πνεύμα του Θεού.

Για να σου πω ότι πραγματικά σε προσέχει ο Χριστός και ότι σου χάρισε μεγάλη αξία, άκουσέ το. Όταν ακούσεις αυτά τα μυστήρια, τότε θα καταλάβεις εκείνα που δεν εγνώριζες. Και μην νομίσεις ότι είναι μικρό πράγμα αυτό που παίρνεις, γιατί εσύ στην πραγματικότητα είσαι άνθρωπος οικτρός, αμαρτωλός. Και τώρα παίρνεις όνομα Θεού. «Θεού λαμβάνεις προσηγορίαν». Τώρα παίρνεις όνομα Θεού. Και θες να σου το πω καλύτερα; Άκουσε τι λέει ο Παύλος, το και το, να μην τα επαναλαμβάνω. Θες ακόμα κάτι άλλο που λέγει ο γνωστός εκείνος ο Ψαλμός;

Ψαλμός: «Εγώ είπα, θεοί εστε και υιοί Υψίστου πάντες». Είδες λοιπόν, είδες λοιπόν ποια ευεργεσία παίρνεις από τον Χριστό; Σε κάνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, σε κάνει ένα θεό. «Εγώ είπα, είσαστε θεοί». Παίρνεις, είπαμε, προσηγορία, ονομασία Θεού. Αυτό, πριν προχωρήσουμε λίγο πιο κάτω, θα ήθελα να το δούμε ως εξής. Πράγματι, όταν κανείς ξεκινάει, ούτε το βάθος των πραγμάτων γνωρίζει, ούτε τα μυστήρια, ούτε την Αγία Γραφή. Όταν έχει όμως μια στοιχειώδη υπομονή, τότε πετυχαίνει τούτο. Πετυχαίνει να εμβαθύνει

στα μυστήρια του Θεού, σιγά σιγά. Θέλει πάρα πολύ υπομονή στο σημείο αυτό. Μην νομίσετε, για να γίνει κανείς πλούσιος πρέπει να μαζεύει δραχμή δραχμή. Για να μάθει γράμματα πρέπει να πηγαίνει κάθε μέρα στο σχολείο. Και για να μπει στο πνεύμα του Λόγου του Θεού πρέπει να μαθητεύει με πολλή υπομονή. Κάθε φορά θα ακούει κάτι καινούριο ή θα μελετάει κάτι καινούριο. Σιγά σιγά, σιγά σιγά, και κάποια μέρα θα βρεθεί κάτοχος πολλού πλούτου, κάτοχος πολλού θησαυρού. Αλλά μόνο έτσι θα μπορέσει πραγματικά να γίνει πλούσιος εν Κυρίω, όταν πράγματι έτσι συλλέγει τον θησαυρό του με πολλή υπομονή. Αλλά πρόσεξε όμως!

«Πιστού μεν η προσηγορία, απίστου δε η προαίρεσις». Πρόσεξε όμως, όχι από την άλλη μεριά να έχεις την ονομασία πιστού, ότι είσαι θεός, ότι είσαι Υιός του Θεού, και από την άλλη μεριά η προαίρεσή σου να είναι προαίρεση απίστου. Πράγματι, το έχετε σκεφτεί αυτό, αγαπητοί μου, ότι πολλές φορές μπορεί να μας συμβαίνει; Δηλαδή θα το λέγαμε, κάπως τροποποιημένο, ως εξής: λεγόμεθα χριστιανοί, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ζούμε κάθε άλλο παρά είναι τρόπος και συμπεριφορά χριστιανού, αλλά απίστου. Αυτό πρέπει να μας κάνει να έχουμε έλεγχο. Μήπως η διαγωγή μας είναι διαγωγή απίστου; Έφτασε κάποτε να γράψει ο Απόστολος Παύλος στους Κορινθίους

ότι ακούεται ανάμεσά τους τόσο βαρύ αμάρτημα, που ούτε εν τοις έθνεσι ηδύνατο, αυτό λέει, να ακουστεί. Δηλαδή, αμάρτημα ήταν, ένα αμάρτημα αιμομιξίας. Δεν μπορούσε να κατανοηθεί ούτε από εθνικούς, από ειδωλολάτρες δηλαδή. Και το κάνετε εσείς οι πιστοί. Ή εκείνο το άλλο που λέγει ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη: «Δι' υμάς βλασφημείται το όνομά μου εν τοις έθνεσι». Εξαιτίας σας βλασφημείται το όνομά μου εις τους έξω, εις τους ειδωλολάτρες, εις τους απίστους, διότι δεν υπάρχει αυτή η συνέπεια πίστεως και ζωής.

Αυτό ας το προσέξουμε, το σημείο αυτό, αγαπητοί μου. Νομίζω οι ημέρες αυτές θα μας δώσουν την ευκαιρία να το δείξουμε. Προσέξτε, οι ημέρες θα το δείξουν αυτό. Ποιες ημέρες; Αυτές τις ημέρες που περνάμε τώρα. Ξέρετε πόσες ευκαιρίες θα δοθούν κοσμικής ζωής και εδώ θα φανεί τώρα εάν έχουμε συνέπεια πνευματικής ζωής ή όχι. Εάν σήμερα ακούτε λόγο Θεού και αύριο είσαστε προ της πράσινης τραπέζης, της τσόχας, παίζοντας χαρτιά, πώς αυτό μπορεί να συμβιβαστεί; Συμβιβάζεται; Αδελφοί μου, προσέξατε, θερμά θα σας παρακαλέσω, και εύχομαι ο λόγος που θα πω να ενηχεί στα αυτιά σας, όχι να περιηχεί, αλλά να ενηχεί στα αυτιά σας. Εγώ ακούω λόγο Θεού.

Δεν θα πάω να παίξω χαρτιά, αν έπαιζα φέτος, ούτε θα πάω σε αμαρτωλές διασκεδάσεις. Σας παρακαλώ, σας ικετεύω. Αν θέλετε πραγματικά να έχουμε μία συνέπεια, και η συνέπεια δεν είναι διά τους έξω μόνο, να τους δώσουμε μία καλή εικόνα, προπαντός και κυρίως είναι για μας τους ιδίους να έχουμε μία συνέπεια πίστεως, ή καλύτερα ονόματος και ζωής. Θα γνωρίζετε εκείνο το περιστατικό κάποτε με τον Μέγαν Αλέξανδρο. Του είχε καταγγελθεί ότι ένας στρατιώτης Έλληνας είχε δείξει δειλία σε μία μάχη. Και του λέει: «Πώς σε λένε;» Και λέει αυτός:

«Αλέξανδρο». Αλέξανδρος. Είχε το ίδιο όνομα με τον Αλέξανδρο. Του λέγει ο Μέγας Αλέξανδρος: «Πρόσεξε καλά, ή θα αλλάξεις διαγωγή ή θα αλλάξεις όνομα. Διότι εγώ είμαι γενναίος, δεν μπορεί εσύ να είσαι δειλός». Αυτό λοιπόν θα λέγει και ο Χριστός: ή θα αλλάξεις διαγωγή ή θα αλλάξεις όνομα. Δεν θα λέγεσαι χριστιανός. Δεν μπορείς να λέγεσαι ότι είσαι χριστιανός και μάλιστα κάποτε να το λες με επίταση αυτό το πράγμα και να καυχιέσαι, όταν από την άλλη μεριά δεν υπάρχει η συνέπεια πίστεως και ζωής ή ονόματος και ζωής. Εβδόμη παράγραφος: «Ουκ έστι δις και τρις λαβείν το λουτρόν, επειπείν· άπαξ αποτυχών, δεύτερον κατορθώ. Εάν δε το άπαξ αποτύχεις,

αδιόρθωτον το πράγμα. Εις γαρ Κύριος και μία πίστις και εν βάπτισμα. Μόνον γαρ αιρετικοί τινες αναβαπτίζονται, επειδή το πρώτερον ουκ ην βάπτισμα».

Είναι δυνατόν, λέγει, να βαπτιστείς δύο και τρεις φορές; Εάν υποτεθεί ότι θα έλεγες, ε, απέτυχα εις το πρώτο βάπτισμα, θα επιτύχω το δεύτερο βάπτισμα ή το τρίτο βάπτισμα. Δεν δύνασαι να το κάνεις αυτό, διότι το βάπτισμα είναι ένα και δεν επαναλαμβάνεται. Και αν αποτύχεις, ήδη απέτυχες, είσαι αποτυχημένος χριστιανός. Βέβαια, εδώ δεν θέλει ο Άγιος Κύριλλος να μείνει σε μία απόλυτη γραμμή, διότι λίγο στην παρακάτω κατήχηση, συγκεκριμένα στην πρώτη κατήχηση, θα μιλήσει περί μετανοίας και η μετάνοια αναμφισβήτητα διορθώνει το βάπτισμα. Η μετάνοια χαρακτηρίζεται σαν το δεύτερο βάπτισμα.

Είναι φιλάνθρωπο μυστήριο, διότι δεν ξέρω ποιος θα μπορούσε να κρατήσει λευκό το μυστήριο του βαπτίσματος, τον χιτώνα του μυστηρίου του βαπτίσματος. Γι' αυτό υπάρχει αυτή η αναλεύκανση των βαπτισματικών ιματίων μας με τα δάκρυα της μετανοίας.

Μας συγχωρεί ο Θεός γιατί είναι φιλάνθρωπος, αλλά δεν θα ήταν καλό, όσο μπορούμε, να κρατάμε το βάπτισμά μας καθαρό; Πρέπει δηλαδή να μετανοήσω γιατί έπεσα στην πορνεία. Δεν θα ήταν καλύτερο να μην πέσω ποτέ στην πορνεία; Δεν θα ήταν καλύτερο ποτέ να μην φτάσω να βλασφημήσω τα θεία, ιδίως;

Και άλλα, άλλα, άλλα χοντρικά πράγματα, να μείνω στα πολύ χοντρικά.

Θα ήταν το καλύτερον. Ύστερα κάτι άλλο. Καλά, μπορεί να συγχωρεθώ, αλλά η ροπή η οποία μου δημιουργήθηκε θα με αφήσει; Ας σας πω ένα πρόχειρο παράδειγμα. Εκείνοι οι οποίοι συνήθισαν να βλασφημούν μετανοούν κάποτε, συγχωρούνται αναμφισβήτητα, αλλά σε κάποια δεδομένη στιγμή, όταν βρεθούν σε δύσκολη θέση, χωρίς να το καταλάβουν, ξεπετιέται πάλι μία βλασφημία. Γιατί αυτό; Από την κεκτημένη συνήθεια. Διότι έγινε μια αρχή σε κάτι κακό. Πρέπει λοιπόν να γίνει αυτό; Δεν είναι καλύτερο να μην γίνει ποτέ; Δεν μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι δεν πειράζει, έχουμε το μυστήριο της μετανοίας. Όχι, αγαπητοί μου. Αλλά ας γυρίσω έστω στο σχήμα αυτό.

Το... απόλυτο του Αγίου Κυρίλλου, που λέγει ένα είναι το βάπτισμα. Δεν μπορείς να πεις ότι απέτυχα στο πρώτο και γυρίζω να κάνω δεύτερο και τρίτο. Και επειδή, και μάλιστα παρμένο από τον Απόστολο Παύλο, όταν λέγει προς Εφεσίους, τέταρτο κεφάλαιο, πέμπτο χωρίο: «Εις είναι ο Κύριος, μία είναι η πίστις, εν το βάπτισμα». Είναι το θεολογικό επιχείρημα. Επειδή όμως είναι ο κατηχητής, ο οποίος δεν κάνει απλώς μία θεολογική ανάλυση, αλλά ενδιαφέρεται για την πρακτική ζωή και τη θεμελίωση της ορθής πίστεως στους κατηχουμένους του, γι' αυτό κάνει παρεκβάσεις. Ο ίδιος το λέγει, θα το δούμε λίγο πιο κάτω, αν όχι σήμερα, ότι λέμε πολλά και τα επαναλαμβάνουμε.

Τούτο γιατί θέλουμε να εδραιωθούν αυτά μέσα σας. Ο άνθρωπος κάνει μάθημα, δεν κάνει ρητορείες, κάνει μάθημα. Και ο δάσκαλος που κάνει μάθημα λέει και ξαναλέει, κάνει παρεκβάσεις για να στερεώσει κάτι, να εδραιώσει κάτι. Λοιπόν, εδώ θα πει κάτι το οποίο θα μπορούσε ίσως να μην το είχε πει. Αλλά θέλει όμως να δώσει και μερικές γνώσεις στους κατηχουμένους. Βεβαίως υπάρχει μια αναβάπτιση. Είναι εκείνη που γίνεται στους αιρετικούς. Γιατί απλούστατα, όταν αυτοί οι άνθρωποι βαφτίστηκαν από αιρετικούς, αυτά τα βαπτίσματα τα αιρετικά είναι άκυρα. Το λέει γι' αυτό έτσι. Για χάρη γνώσεως το λέει στους κατηχουμένους. Πράγματι, αγαπητοί μου, αν κανείς βαφτίστηκε από Χιλιαστάς, αναμφισβήτητα θα τον βαπτίσει η Εκκλησία, να το γνωρίζετε. Είναι αιρετικοί οι άνθρωποι. Όταν προσέλθει στην Εκκλησία μας, θα βαφτιστεί.

Ούτω καθεξής. Αλλά μια που βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο τώρα, επιτρέψτε μου και εγώ, γιατί κι εμείς εδώ δεν θέλουμε να κάνουμε ρητορείες αλλά μάθημα, θα σας έλεγα: κι αν κάποιος βαπτίστηκε και έγινε Χιλιαστής και ξαναγυρίζει πίσω, τι θα γίνει; Θα πρέπει να ξαναβαπτιστεί, αφού αρνήθηκε την πίστη; Όχι. Το βάπτισμα δεν επαναλαμβάνεται. Τότε είναι αρκετό να μετανοήσει; Όχι. Πρέπει κάτι άλλο να γίνει ακόμα, εκτός από τη μετάνοια και την εξομολόγηση: να επαναχριστεί. Το μυστήριον του χρίσματος επαναλαμβάνεται, αλλά πολύ σπανίως. Και αυτό το πολύ σπανίως αναφέρεται σε αυτήν ειδικώς την περίπτωση της αιρέσεως. Αν δηλαδή κάποιος άνθρωπος

Έχει πέσει σε βαριά αμαρτήματα, σαρκικά αμαρτήματα, φόνους πολλούς, αν θέλετε, ό,τι θέλετε πείτε. Δεν επαναλαμβάνεται το μυστήριο του χρίσματος, είναι αρκετό το μυστήριο της εξομολογήσεως. Εάν πέσει όμως σε αίρεση και επανέλθει, τότε εκτός από τη μετάνοια πρέπει να επαναχριστεί. Σας είπα, είναι σπάνια η περίπτωση, αλλά μόνο τότε. Τι σημαίνει αυτό; Μαζί με το βάπτισμα, όταν βαπτιζόμεθα, πήραμε το χρίσμα, ήτοι τον υλικό φορέα των δωρεών του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, με την αίρεση το Πνεύμα το Άγιο φυγαδεύεται και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος δεν υπάρχουν πια. Αν έχω κάποια χαρίσματα, πολλές φορές είναι δαιμονικά.

Αυτό, είναι δαιμονικά. Είναι δυνατόν να έχω χαρίσματα δαιμονικά; Βεβαίως. Μπορεί να έχω εξυπνάδα και να είναι δαιμονική; Βεβαίως. Να έχω ευσέβεια και να είναι δαιμονική, δηλαδή ευλάβεια, και να είναι δαιμονική; Βεβαίως. Να έχουν ίσως το σχήμα, το απέξω, ότι είναι δήθεν του Αγίου Πνεύματος δώρα, ενώ είναι δαιμονικά. Μπορεί να έχω ζήλο και να μην είναι δώρο του Αγίου Πνεύματος, είναι δώρο του δαίμονος. Ναι, ναι. Πάρετε τους αιρετικούς, πάρετε τους χιλιαστάς. Είδατε τι ζήλο έχουνε; Τους βλέπετε πώς μιλούν; Είδατε ότι δεν θυμώνουν; Αν τους βρίσετε, δεν θα σας βρίσουν· αν τους διώξετε, δεν θα σας καταραστούν.

Εάν τους

πείτε ό,τι θέλετε, θα επιμείνουν στον ζήλο τους και θα επανέλθουν και θα επανέλθουν στην πόρτα σας, για να επιτύχουν εκείνο που θέλουν. Και θα πείτε: «Τι αρετή έχουν αυτοί οι άνθρωποι! Κοίταξε να δεις τι αρετή που έχουν!». Δεν είναι αρετή του Αγίου Πνεύματος αυτή, αγαπητοί μου. Είναι δαιμονικός ζήλος, δαιμονική αρετή, οπότε τη λέξη «αρετή» θα την έβαζα εντός εισαγωγικών. Λοιπόν, ναι, ο διάβολος δύναται να μετέλθει αρετή για να επιτύχει εκείνο που θέλει. Βέβαια, βέβαια. Λοιπόν, έχω χάσει τη δυνατότητα των αρετών, την έχασα όταν έγινα αιρετικός. Πρέπει, συνεπώς, να επαναχριστώ, να πάρω ξανά το χρίσμα, δηλαδή τον υλικό φορέα, για να επανακτήσω τα δώρα του Αγίου Πνεύματος. Μόνο, λοιπόν, αυτό επαναλαμβάνεται.

Ογδόη παράγραφος. Ουδέν γαρ άλλο παρ’ ημών ζητεί ο Θεός, ει μη προαίρεσιν αγαθήν. Μη λέγε: «Πώς μου εξαλείφονται οι αμαρτίες;». Εγώ συλλέγω το θέλειν, το πιστεύειν. Τι τούτου συντομότερον; Εάν δε τα μεν χείλη σου λέγει το θέλειν, η δε καρδία μη λέγει, καρδιογνώστης ο κρίνων. Άρχισον από της σήμερον, από παντός φαύλου πράγματος. Μη σου λαλησάτω η γλώσσα άσεμνα ρήματα, μη σου το βλέμμα αμαρτανέτω, μηδέ ρεμβέσθω επί τα μη χρήσιμα.

Άλλο δεν ζητάει ο Θεός από σένα, παρά μόνο μια αγαθή προαίρεση. Μην λες: «Πώς θα εξαλειφθούν οι αμαρτίες μου;». Εδώ θα ήθελα λίγο να μείνω. Πράγματι, πράγματι, επειδή εμείς λίγο πολύ ζούμε μέσα στο κλίμα της Εκκλησίας,

έτσι έχουμε μεγαλώσει, θεωρούμε πάρα πολλά πράγματα από τη ζωή της Εκκλησίας αυτονόητα. Αλλά δεν είναι πάντοτε αυτονόητα για έναν άνθρωπο ο οποίος για πρώτη φορά μπαίνει στον χώρο της Εκκλησίας, όπως ήσαν τότε οι κατηχούμενοι που ως μεγάλοι πια μπαίναν μέσα στην Εκκλησία. Έτσι μπορούσε κανείς να θέσει το ερώτημα: «Είναι δυνατόν να συγχωρηθούν οι αμαρτίες μου;»

Βέβαια, και σήμερα το λέγουν αυτό άνθρωποι. Δεν μπορεί να σηκώσει, να χωρέσει το μυαλό τους ότι μπορούν να συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους και αμφισβητούν το μυστήριο της εξομολογήσεως και λέγουν: «Είναι δυνατόν ποτέ ο ιερεύς; Ποιος είναι ο ιερεύς; Και αυτός άνθρωπος είναι. Διά του ιερέως θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες μου;». Ή, αν έχουν δεχθεί επιδράσεις προτεσταντικές, ότι μπορούμε να λέμε τις αμαρτίες μας στην εικόνα ή στο δάσος. Μερικοί, λέει, είναι και ρομαντικοί, ξέρετε, και λένε ότι πρέπει να πούμε τις αμαρτίες μας εις το δάσος. Εκεί θα τις φωνάξουμε, να μην τις ακούει κανένας. Θα τις ακούνε τα δέντρα μόνο, τις αμαρτίες μας, και τότε καθαριζόμαστε. Αγαπητοί μου, βεβαίως δεν είναι αυτονόητο αυτό. Είναι θέμα μιας βαθιάς πίστεως, να το πιστέψεις ότι οι αμαρτίες σου συγχωρούνται. Πού στηρίζεται αυτό;

Στηρίζεται πάνω σε δύο πράγματα, όπως λέγει ο Άγιος Κύριλλος: «Εγώ συλλέγω το θέλειν, το πιστεύειν. Τι τούτου συντομότερον;». Δύο πράγματα: το να θέλεις να σωθείς και το να πιστέψεις ότι μπορείς να σωθείς, ότι μπορούν να συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου. Να μείνω λίγο πάνω σε αυτό το «πιστεύειν». Πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι Θεός; Αν το πιστεύεις, αδελφέ μου, τότε ο Χριστός είπε ότι, βάζοντας διά της χειροτονίας τους αντιπροσώπους του, να συγχωρούνται οι αμαρτίες. Εκείνος το είπε. Αν, λοιπόν, πιστεύεις στον Χριστό, τότε με ασφάλεια θα πεις: «Πιστεύω ότι συγχωρούνται και οι αμαρτίες μου».

Μπορείτε να φανταστείτε τι βάσανο είναι για έναν άνθρωπο όταν δεν πιστεύει ότι οι αμαρτίες του συγχωρούνται; Είναι φοβερό πράγμα αυτό, φοβερό. Ουδέποτε ο άνθρωπος αυτός θα αποκτήσει ειρήνη μέσα στην ψυχή του. Ουδέποτε. Ούτε τον καρπό της ειρήνης, που είναι η χαρά. Ουδέποτε. Γιατί δεν πίστεψε ότι συγχωρούνται οι αμαρτίες του. Πρέπει να το πιστέψουμε αυτό. Είναι θέμα πίστεως. Πίστευε ότι οι αμαρτίες συγχωρούνται. Μα είναι δυνατόν; Μα το είπε ο Χριστός. Το είπε ο Χριστός. Λοιπόν, τι μένουν; Δύο πράγματα, να πω και εγώ, όπως λέει ο Άγιος Κύριλλος. Θα πιστέψεις ότι ο Χριστός το είπε και είναι ο μόνος ο οποίος δύναται να συγχωρεί αμαρτίες, και δεν έχεις παρά να θέλεις να αποθέσεις τις αμαρτίες σου και εκείνες θα συγχωρεθούν.

Οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι —υπάρχει διαφορά μεταξύ ψυχιάτρου και ψυχολόγου: ο ψυχολόγος δεν είναι γιατρός, ο ψυχίατρος είναι γιατρός— εάν ο ψυχολόγος και ο ψυχίατρος είχαν τον τρόπο να πείσουν τους ασθενείς των ότι η ενοχή των εξαλείφεται, τότε θα εθεράπευαν τις αρρώστιες των ανθρώπων. Ή ακόμη, προληπτικά, αν έβλεπαν ότι η ενοχή θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στον πελάτη, τότε, προληπτικά, αν είχαν τη δυνατότητα να εξαλείφουν την ενοχή, ο πελάτης των δεν θα έμπαινε στον χώρο της αρρώστιας.

Σαγλίδ Γλίτωνε, αλλά δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα ούτε οι ψυχίατροι ούτε οι ψυχολόγοι. Απλούστατα γιατί η αμαρτία έχει μεταφυσική διάσταση, δεν έχει φυσική διάσταση. Εάν δε θα θέλαμε να κοροϊδέψουμε τον άνθρωπο, να του πούμε: «Θέλω να με πιστέψεις ότι δεν έχεις ενοχή», όσα να του πούμε, εφόσον αυτό που θα του πούμε δεν συνδέεται με ένα μεταφυσικό στοιχείο, με τον Θεό, δεν θα πειστεί ποτέ, ούτε ποτέ θα πειστεί. Θα πειστεί μόνο όταν αυτό που του λέμε το συνδέσουμε με τον Θεό και όταν αυτός ο άνθρωπος πιστέψει ότι ο Θεός το είπε, ότι η ενοχή σου εξαλείφεται με την εξομολόγηση. Τότε μόνο μπορεί να ησυχάσει. Όπως τα ξέρετε δε, ότι η πηγή

νευρώσεως και κάθε ψυχώσεως είναι πάντοτε η ενοχή. Όλη η ψυχιατρική και η ψυχολογία στρέφεται περί ένα κέντρο, περί το κέντρο που λέγεται ενοχή. Αυτό το κέντρο μόνο με την εξομολόγηση εξαλείφεται, δηλαδή με την πίστη ότι δύναται αυτή η ενοχή να φύγει. Και από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα το πιστέψει, τότε δεν κινδυνεύει εύκολα να αρρωστήσει από νευρώσεις και ψυχώσεις. Έχει τεραστία σημασία αυτό. Όσο, λοιπόν, αυτή τη στιγμή και αν έχει κερδίσει η ψυχιατρική και η ψυχολογία

πλήθη των ανθρώπων και μπορούν να πηγαίνουν δέκα σε ψυχίατρο και ένας για εξομολόγηση, το προνόμιο το κατέχει μόνη η Εκκλησία. Και είναι δυστύχημα, γιατί μπορούν να πηγαίνουν δέκα σε ψυχίατρο και ένας μόνο για εξομολόγηση. Είναι δυστύχημα. Εγώ σας έκανα αυτή τη σύντομη ανάλυση. Θα καταλάβετε ποιο είναι το κέντρο κάθε διαταραχής νευροψυχικής. Είναι αυτό που λέμε, το ξαναλέω μία φορά, ενοχή.

Εάν τα χείλη σου λένε το «θέλω», η καρδιά σου όμως δεν το λέγει αυτό, πρόσεξε: Εκείνος που σε κρίνει είναι καρδιογνώστης. Εδώ θα ήθελα πάλι λίγο να μείνω. Αγαπητοί μου, όταν

τα χείλη λένε το «ναι, το θέλω», η δε καρδία μη λέγει, δεν είναι μόνο ένα θέμα μιας απλής ασυνεπίας, που σας είχα πει προηγουμένως ότι πρέπει να έχουμε μια συνέπεια εμείς οι χριστιανοί. Είναι κάτι βαθύτερο. Και αυτό το βαθύτερο θα ήθελα να το προσέξετε. Γιατί το να εμφανιστώ ασυνεπής ενώπιον του Θεού, ενώπιον του εαυτού μου ή ενώπιον των ανθρώπων,

βέβαια έχει κάποιες επιπτώσεις, δεν είναι και καλό αναμφισβήτητα, αλλά είναι βαθύτερο. Και το βαθύτερο είναι το εξής: Δημιουργείται μία σύγκρουση μεταξύ του «θέλω» και του «δεν θέλω». Δηλαδή, τα χείλη μου λένε «ναι», η καρδιά μου λέγει «όχι». Δημιουργείται μία σύγκρουση μέσα στον ίδιο τον εαυτό μου, με αποτέλεσμα να έχω αυτό που λέγει και η ψυχολογία: συγκρούσεις. Ξέρετε ότι αυτές οι συγκρούσεις είναι πηγή πολλών κακών και πολλών ασθενειών, όταν μέσα μου ζω κάτι διαφορετικό εγώ μέσα μου από εκείνο το οποίο μπορεί να λέγω ή να πράττω εξωτερικά.

Ο άνθρωπος μόνο τότε έχει ειρήνη και έχει υγεία, ψυχική κυρίως, όταν το μέσα και το έξω είναι το ίδιο. Δεν υπάρχει σύγκρουση. Προσέξτε, παρακαλώ, πάρα πολύ το θέμα των συγκρούσεων. Ο αληθινός χριστιανός δεν πρέπει να έχει ποτέ συγκρούσεις. Ποιο είναι το κύριο, θα λέγαμε, το κύριο ελατήριο των συγκρούσεων; Η συνείδηση. Όταν, επί παραδείγματι, ενεργώ άλφα και η συνείδησή μου μού υπαγορεύει βήτα και επιμένω σ’ αυτό, να έρχεται δηλαδή μία μου ενέργεια σε αντίθεση με τη συνείδησή μου, τότε αυτό, εάν χρονίσει, θα μου δημιουργήσει προβλήματα μέσα στην ψυχή μου. Και τα προβλήματα αυτά, δηλαδή οι επιπτώσεις, παίρνουν ποικίλες μορφές. Ευχαριστώ.

Γίνομαι και αντιληπτός εις το περιβάλλον μου. Άνθρωποι που τους βλέπετε, τι να πω, εγώ πολλές φορές παρατηρώ ανθρώπους και νομίζετε ότι μπορεί να τα έχουνε βάλει μαζί σας. Δεν τα έχουνε βάλει μαζί σας, τα έχουνε με τον εαυτό τους. Πολλές φορές αναρωτιόμαστε: «Τι έχει αυτός ο άνθρωπος; Προηγουμένως μου είπε καλημέρα και τώρα δεν μου λέει. Προηγουμένως μου γελούσε και τώρα δεν γελάει. Τι έπαθε; Τι έχει; Του έκανα τίποτα;». Όχι, δεν έχει τίποτα μαζί σας. Είναι θύμα των συγκρούσεών του. Ιδίως όταν έχουμε αμαρτήματα τα οποία θα ήθελε ο άνθρωπος επιμελώς να τα κρύψει, αλλά δεν θέλει να τα διορθώσει. Ιδίως όταν η συνείδησή του τού λέει ότι αυτά τα αμαρτήματα είναι πάρα πολύ σοβαρά. Πάρτε το παράδειγμα της ομοφυλοφιλίας. Ειλικρινά σας το λέγω, έχω δει πάρα πολλές φορές στο σημείο αυτό ανθρώπους να έχουν φοβερές συγκρούσεις, φοβερές συγκρούσεις.

Βλέπουν μια κατάσταση την οποία αγαπούν και, από την άλλη μεριά, να μην ήθελαν να υπάρχει, και να αγαπούν όμως την κατάσταση αυτή, και ζουν συγκρούσεις και έχουν μια μεταβαλλόμενη από στιγμή σε στιγμή συμπεριφορά. Από στιγμή σε στιγμή, εκεί που τον βλέπεις να σου μιλάει καλά, μετά δεν σου μιλάει καλά, σου γυρίζει την πλάτη. Λες: «Τι έπαθε αυτός ο άνθρωπος; Τι έχει αυτός ο άνθρωπος;». Και ένα σωρό άλλες περιπτώσεις, ένα σωρό άλλες περιπτώσεις. Έτσι, αυτή η ποικίλη συμπεριφορά δεν είναι παρά αποτέλεσμα αυτών των συγκρούσεων. Είναι όπως το λέγει πολύ ωραία ο Άγιος Κύριλλος: «Όχι με τα χείλη να λες “το θέλω” και με την καρδιά σου να λες “δεν θέλω”». Εδώ όμως θα πρέπει να κάνω μια διασάφηση, ότι δεν είναι οι περιπτώσεις του αγώνος.

Διότι ο εαυτός μας παρουσιάζει μία νωθρότητα στο να κάνει το αγαθό. Όταν πιστέψω ότι πρέπει να γίνω καλύτερος, το πιστέψω αυτό —προσέξτε με—, το πιστέψω, αλλά είμαι αδύναμος και πέφτω, τότε δεν έχω συγκρούσεις. Προσέξτε αυτό το σημείο, είναι πολύ σπουδαίο. Όταν έχω διχασμένη θέληση, έχω συγκρούσεις. Όταν δεν έχω διχασμένη θέληση, αλλά πιστεύω εξ ολοκλήρου αυτό που θέλω, αλλά είμαι αδύναμος και πέφτω, τότε δεν έχω συγκρούσεις. Αυτό συνιστά εξάλλου και τον αγώνα. Ποιον αγώνα; Ότι είμαι ο άνθρωπος που πίστεψα τι θέλω. Το θέλω εξ ολοκλήρου, εκατό τοις εκατό, αλλά είμαι αδύνατος και πέφτω και αγωνίζομαι συνεχώς να σηκώνομαι.

Έχω μέσα μου ψυχική υγεία. Ουδεμία σύγκρουση, ουδεμία σύγκρουση. Τότε μπορώ να λέγω: «Είμαι στον δρόμο τον σωστό». Αλλά εδώ, αγαπητοί μου, θα σταματήσουμε, γιατί πέρασε και η ώρα. Και από την πλευρά, από τη θέση αυτή της Δευτέρας, του κύκλου της Δευτέρας, επειδή είσαστε πάλι όλοι οι ακροατές της Κυριακής, των θεμάτων της Κυριακής, θα ήθελα να σας πω να έχουμε καλόν αγώνα. Μάλιστα, με την καινούργια χρονιά να βάλουμε έτσι ένα ορόσημο μιας καινούργιας, ένα ξεκίνημα μάλλον καινούργιων αγώνων με συνέπεια, αγώνες με συνέπεια. Ο Ενανθρωπήσας Κύριος θα μας βοηθήσει. Γι’ αυτό έγινε άνθρωπος, για να μας βοηθήσει στον αγώνα αυτόν. Το εύχομαι με όλη μου την καρδιά.

Να μας βοηθήσει ο Κύριος που ενανθρώπησε στον αγώνα για την κατάκτηση της Βασιλείας της δικής Του. Εύχομαι καλές γιορτές.