Τρία «Εάν»

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Since we are on the eve of the feast of Christmas, I would ask you to allow me to speak this evening, and in the next talk as well, about something related to it, so that I might help some soul make this year's Christmas more profitable.

For you know that habit—that steamroller of habit—leads us to think that a feast is simply a pleasant gathering, with a little better food and a little better wine, and that these things are what make up the feast. But this is a mistake. I would like to remind you that these feasts are entirely spiritual and not material at all.

We, however, have turned these feasts into something material. That is why I say I would like to remind you, so that if possible we may pay attention this Christmas. For God does bear with us, and He waits for us.

The proof is that He has helped us reach the end of the year. And perhaps He will allow us to pass into the new year as well,

...year, but the question now is how we will reach the new year and how we will enter it. That is what I want to speak about. The preparations I see—and which you also see, unless things are different where you live—are not spiritual preparations. Rather, they are material ones. For most people, the preparations are material. There is noise in the shops, and there is agitation.

for material things, so that when a person manages to acquire them, to use them, to enjoy them, he thinks Christmas will be good, will be blessed, that it will have accomplished its purpose.

If we take seriously the one and only reason Christ came into the world, and yet that very reason for which Christ came into the world is not put into practice, then the outcome follows naturally and the answers are plain: Christmas did not accomplish anything for that person.

So this evening I would like to speak neither about prophecies, nor about icons, nor about symbols, nor about the events connected with Christmas, the place, and all the other things that make up the feast, but simply about the reason Christ came into the world.

Why did Christ come into the world? It comes out of His preaching, both the preaching of His Forerunner and His own.

His Forerunner, sent by our Lord, said: "Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand." And He Himself, when in His turn He came out into public life, said the same thing, adding of course a few more words: "Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand, and believe in the Gospel."

That is what is written in the first chapter of Mark — that these were the words of our Christ when He came out into His public ministry. So this repentance is the thing that ought to occupy a person. Saint Arsenios, a saint of real weight both in holiness and in years, ninety-four years old, would always say in his prayer: "Lord, grant me more time, that I may make a beginning of repentance." Because, you see, repentance is not a once-for-all thing; it is daily.

With every fall, repentance is needed; with every fall, a resurrection is needed.

There must be a resurrection, a return. Therefore, even if I have repented of certain things and confessed them, I still have to deal with the sins of the present moment. I must always be on the alert, ready for battle. I must keep my eyes on the goal and always remain standing. Whenever I fall, I must rise again—immediately. In a fraction of a second, I may depart from this world.

And even though I have repented of so many other things, I can be unrepentant about the sins of the present moment, and in a great many cases it happens that we have not even repented properly of the old ones and put them in order. Because, as we were saying once when we gave a whole series of talks specifically on repentance, six talks, there we said that there are people who have repented and never confessed.

And there are people who have confessed and never repented. Few are those, a small percentage, who have both repented and confessed. These are the ones who are struggling, the ones who have both repented and confessed.

For some, of course, repented either because they cut off the sin, or because the sin left them, because they can no longer commit it on account of age, on account of disability, on account of weakness, on account of illness, and they never confessed. And others confess every Holy Week, every Christmas Eve and so on, but as soon as the feast is over they go back and do the same things again.

Consequently both the one group and the other have fallen away from the truth, as the Holy Fathers say. Consequently the Christian, the sensible Christian, the one who fears God, who reveres Him, who takes his immortal soul into account and reckons with it, is obliged to be like that woman, like that lady, that housekeeper who sits there with her feather duster and her dust cloth and is always cleaning her furniture, so that it stays fresh and clean and you can see your own reflection in it.

Unlike others, who have left everything sitting there, and you can write your name in the dust on top.

So Christ came into the world, as we ought to acknowledge and as is right, for the sins of the world. He came for no other reason. He came to destroy the works of Satan. He did not come to hold feasts, He did not come to bring presents, He did not come to make honey cookies, He did not come to bring Christmas trees, He did not come to bring cotton wool for the windowpanes.

These things are victories of the devil over us. Their whole purpose is to lead us astray and draw us away from the true purpose.

The birth of Christ equals the redemption of man. If that does not happen, if that is not achieved, then do whatever you like. Prepare as much as you like, make your Christmas as successful as you like, know this: you did not keep Christmas at all.

And if this were happening only among people who have no relationship with Christ at all, or who discuss Jesus in some abstract, philosophical way and have fashioned a Christ of their own, a distorted one, then it would be one thing, it could pass.

But this also happens with some of the so-called Christians, who compromise with everything. With the flesh, with the bed, with self-interest, with deceit, with the world, with fashion, with everything.

How are these people going to manage to get through? That is the serious question. The others don't want to; they only want to go so far. They don't want to go any further. They don't want to have all that much to do with Christ. What I am telling you is true, because they accept us up to a point, and they accept Christ too, but they don't want more, at least not for now; they don't want it, they keep their distance, so they can enjoy themselves, supposedly. They are under the impression that they are enjoying life.

I remember once a relative of mine who wanted to find a husband. She had given me the job of finding one, of finding her a husband, but he shouldn't be like me.

You understand: she didn't mean in looks, that wasn't what she was saying. He shouldn't be like me. Find me one, but not like me. That is how it was. That is how you see the thing. And there are many people like that, who think that way and who live their lives that way.

And they did the very same thing last Christmas, and the Christmas before that, and the one before that, and for many years now they have been doing the same. And death will come upon them and find them with their affairs unsettled, their souls not put in order, because they were not willing to make the decisive cut, and they were not willing to make the turn of a hundred and eighty degrees.

They simply turn their eyes a little in that direction, while in everything else they live the life of the world, the way Satan wants it and the way he directs it, this dance master. And Satan is a great dance master.

He stands there with a rod, making almost the whole world dance to his tune, each according to his measure—from the Patriarch down to the lowliest monk, and from the President of the Republic or the King down to the lowliest subject. He has a share in everyone.

There are few who do not pay Satan his cut. The rest of us do pay him. But Christ does not add years to our life so that we can go on paying tribute to the devil.

The purpose is that we withdraw from him completely and live entirely the way He wants. So one basic matter, one basic condition that ought to govern a person's mind these days, is this: why did Christ come into the world? He came because of the sin of the world.

So the question is this: has a person first handed over their sins, so as to go out and meet Jesus, or not? There are some who have handed them over; some have handed over a few, others have handed over more, and others have handed over none at all.

Others don't even concern themselves with the matter of their sins, and all these people are getting ready to celebrate Christmas. If it were possible for someone to follow spiritually the telegrams, the letters, the cards, and in general the greetings that will be exchanged in these days, among unbelievers and among believers, among the lukewarm and among the indifferent, he would shudder.

You would find it, you really would. All of these people are moved by one and the same Person, about whom they do not want to learn anything more.

They only agree to take whatever comes out of Christmas, out of the feast, out of the Person. It is only the Person they do not want. They don't want much discussion about Him, they don't want to learn His teaching, they don't want to learn why He came into the world and what He asks of a person.

So this is a sad thing, the man of the twentieth century. Christ is the Author of Life. He came into the world to give life, He came to redeem man from death. "Since therefore the children have partaken of flesh and blood, He Himself likewise shared in the same, that through death He might destroy him who had the power of death, that is, the devil."

He came to abolish death. Sin is death, it is a severing, it is a dividing wall, it is a screen between God and man, between life and man. And when there is that screen in between, when there is sin, even one sin, then a person is a living corpse.

He already stinks. Spiritually he can even see the worms that are already there in his soul and in his body, and even so he does not want Christ, who came to free him from this scene.

There was something that used to be told, and it is this: in a certain place that lent itself to robbery, the robbers would lie in wait, and the first man who came by was seized, and they would beat him, either with clubs or with a knife, and leave him in such a state, half dead, that he would suffer without dying.

The second man who passed by was also seized, but he was killed. Then they would take the dead man and the man who was still alive, though half-dead, join them together, and bind them with a rope—the living man to the dead man, face to face.

His nose against the other's nose, his hands against the other's hands, his body against the other's body, and there he was, bound to a dead man.

Imagine that man. He has now begun to decompose, the foul smell has begun, the stench has begun, and he is tied there and cannot get away.

The body began to turn to dust, worms and all the rest. He would suffer all of it, everything. Picture that scene, that image. Now suppose we take this and carry it over into the spiritual realm. Imagine a man comes along, pulls out a knife, cuts those ropes, and frees this man from the corpse.

What should that man be called, and when should he rejoice? I mean the man who set the other one free. Tell me. If it were you, how would you treat the man who had freed you from that corpse, from that condition? You would carry him around in your arms, you would go to his house, you would visit him whenever you could, sometimes with a bouquet of flowers, sometimes with sweets, you would talk about him, you would have his picture, his photograph, hanging on your wall, and you would speak about him and so on. Isn't that so? Well, that man is Christ. Christ, who came and cut the bonds that tied us to death and to corruption.

And Christ is not accepted today. He is the one who came to free us, the half-dead. Have you ever read the parable of the Good Samaritan seriously? That is exactly the picture. And yet, people accept everything that flows out from Christ,

that relate to his bodily life; but he does not accept what is spiritual. How far will this go? Man is ungrateful. Does he go to Christ’s Church? He does not even want to have His icon. He wants nothing from Him, and he blasphemes both Him and His Mother—everything. That is what man is like. But he is not dealing with a mere man, and that is why he deceives himself. For if he were dealing with a man, he would already have encountered righteous judgment. That man would seek revenge here and now in this world, and he would face it every day. But God delays, shows great forbearance, and waits—not for the sinner’s death, but for his return. “I do not desire the death of the sinner,” He says, “but that he should return and live.” And yet, I repeat, there are people even at this very moment who do not appreciate this great act of love that Christ performed by coming into the world. And what does Christ now ask of man? To give Him

to give Him anything of value. He asks them for their sins, their mistakes, their falls, their weaknesses. He asks them to hand these over, and in his pride a person will not hand them over. And he even pretends not to know, pretends not to understand, says, "I had no idea," and so on.

A woman asked me this evening; she says to me, "And adultery — should I confess that too?" "No," I said, "hold on to it. Put the adultery in a flowerpot; don't confess it." Yes — at the sermon I was giving a little earlier, a lady came up to me at the end and asked me whether she has to confess adultery as well.

Ah, the twentieth century. God puts up with us. How God puts up with us I do not know. He is not a man. If He were a man, I could understand something. He is God. But for how much longer? Everything, as you know, has an end. Patient endurance has its limits.

The most basic question of these days is whether we have settled the matter of our sins. Then it will have been worth it that Christ came into the world. He will feel it was worth it that He was humiliated and took the form of a servant.

It will have been worth it, and He will forget everything, even the hardness of a world that would not give Him a bed to be born in, that would not give Him a shed to be born in. Christ will forget all of it, if His purpose is fulfilled.

And His purpose is to take away the sins of the world, to gather up the sins of the world. He does not come to gather gold, He does not come to gather candles, He does not come to gather oil, He does not come to gather the other things, the offerings and the votive gifts that in many ways do show our faith. No, He comes to gather our sins. And many of us here tonight have sins, and we will not hand them over. We guard them jealously.

For what? What will they buy you in exchange? And when they have died, what excuse will there be? God allows us to live all these years in this world for one purpose only: to settle this matter of our sins. And instead, a person busies himself, and Satan carries him off to some other area where he thinks he can please God.

Off he goes to the prisons to give something there, and tomorrow to give to the hungry, to lay on a meal at the House of Serenity, to clothe an orphan, to help a widow in need.

He considers this a great thing. But God does not consider it great if it comes from someone who has not put his own affairs in order—who has not dealt with his own sins. “Do not try to slip away from Me,” Christ says. “You do not please Me merely by setting the whole world right.”

"I am able to feed the world Myself. I did not call you to be the generous benefactor. Sit down here. It is you I want, and your sins. Here, where I am calling you, tell Me what you have to answer, what you have to say for yourself. What about procreation? What about the people you have wronged?"

"What about your belly? What about your worldliness? These are the things I want you to tell Me. Leave the good works aside for now. Do not let Satan deceive you. It is filth in My sight, an abomination in My sight. I do not accept that kind of good work."

"What have you done about the matter of your sins? Tell Me right here." Because it is only over one sinner who repents that there is joy in heaven. It says nowhere else that there is joy in heaven—not if you distribute all your possessions to feed others or give yourself to be burned, do whatever you like.

If you do not hand over your sins and settle the matter of your sins — in detail, in detail, not in broad strokes, not left as rough concrete, but in detail. Would you ever move into a house that is still rough concrete? Months have to pass before the house is finished down to the details so that you can move in.

Are you and I going to put Christ wherever we please? You are mistaken, my dear friend. You will put your own matters in order, even if it means you will feel pain — as though you were stripping off your own skin, peeling your skin away.

Because we have sins, deeds of such a kind that, if we are to put them right and settle them, we will feel our own skin being torn off.

Our skin. We should prefer to have our skin and our fingernails torn off here rather than lose our soul there. Many people try to protect themselves and make compromises; they seek out spiritual fathers who accommodate them and cover these things up for them. Be careful of this. Both you and those spiritual fathers will find yourselves entangled. Ignorance is one thing; knowingly doing something, when you understand, is another. The two are not the same. Nevertheless, I repeat, we shall examine this more clearly.

In these days we will see them by the thousands, crowds of people, pouring through every church door, above all in the cities but in the villages too.

An anonymous crowd, not knowing how to stand in church, not knowing when they are communing or from whom they are communing or why they are communing or what is being said. Someone comes in with a bread ring in his hand, with a copy of the Acropolis newspaper in his pocket, perhaps even with his hands behind his back, goes up to receive Holy Communion at one door and walks out the other.

And this man is called an Orthodox Christian. And this man believes he has his affairs in order. I had a letter today from London. And he writes to me that ever since I was a small child I have received Holy Communion twice a year. My grandmother told me so, back then.

He does not confess, of course. But he receives Holy Communion twice a year. His grandmother told him so back then, forty-five years ago, while she was still alive. And this man is an Orthodox Christian. Take note of it. Because these days are given to us, I repeat, for no other reason.

Not for studies, not for engagements, not for weddings, not for having children, not for anything at all. They are given for settling the matter of our sins. And after that, everything else that can be fitted into this time.

All of that is blessed, it is good work, and God wants it. Yes, there is what we call business; yes, there is what we call progress in one's studies.

It may take the form of other kinds of learning, of arts, sciences, inventions, weddings, engagements, or journeys. But first the foundation must be there. If the foundation is missing, none of these other things has any connection with God. It has nothing to do with God. So first of all, take care of the foundation. If we believe that Christ came into the world because of our sins, then give Him your sins.

And because these days lend themselves to it — let me explain: when I say they lend themselves, I mean they are suitable. They create a climate for us and for others as well. In these days we can more easily speak to people about Holy Confession.

We can say something to them about our faith. We can speak to them about Holy Unction if they are ill, about receiving of the Holy Gifts, about something. The Resurrection, and likewise the days of Pascha, and likewise the days of the fifteenth of August, are days that by their very nature give us the opening and help us.

And this is what we should do. Christ is waiting for it. He will not send an angel. He will not send an archangel. He will not come Himself. Through us, through us — we are the ones who, with His help, will play this role.

We are to help people who are ready. The harvest is plentiful, but the laborers are few. We have an obligation to offer ourselves. Those who cannot do it another way can do it with a book. They can do it with a printed leaflet, they can do it with their prayer.

They can do it with a recorded cassette, they can do it with I do not know what, so long as they speak about Christ. These are the days when the Orthodox Church must carry out a general mobilization. These days are not only for theologians.

They are not for the clergy alone. They are not only for Christians who are, I do not know, educated or uneducated. Everyone can offer something, and everyone is called to offer something. Money, knowledge, prayer, this or that — something we must offer.

The situation is not good at all. Everything is in danger, and everything depends on us. Pray that Christ sends out laborers into His vineyard. He will not send out even one laborer unless we ask Him for it. He has said it plainly.

Pray to the Lord of the vineyard, of the vineyard. Did you ever ask Me, and I did not give? No one asked. And so those who go out, go out on their own, and that is exactly why they fail. Christ did not send them out; an association sent them out, some circle sent them out, they sent themselves out. It is self-appointed, not called by God, and that is why most of them have no success.

But when the flock prays, and God gives according to the heart of the flock, He will give the ones who fit, He will give the right ones, He will give the ones who are needed, men who can truly help and can bring the world to new birth.

I do not know how you think about this. Examine it, give it some thought. Because Satan is a craftsman. He steals our present from us and promises us the future. Tomorrow is not ours. I was saying somewhere where I was speaking that a doctor once went to see a merchant who was ill, very gravely ill, a friend of his.

But this doctor was also a believer. And many times he had spoken to the man about putting his affairs in order. He was not in order. And the man kept saying to him, I have time, and so on. Yes, doctor, fine, and all the rest of it.

Now the man fell ill again, and once more he sent for the doctor. The doctor came and spoke to him again about his soul. But the man repeated the same old refrain: “When I get well, I’ll put my spiritual affairs in order.” The doctor wrote out a prescription, left it on the bedside table, and departed. After the doctor had gone, the man reached for the prescription and saw that it said neither when he was to begin the medicine nor how much he was to take.

"Call him back," he says. So he shouted after the doctor: "Come back! Doctor," he says, "you've written me out a medicine here, but you didn't write when I should take it or how I should take it." "You'll take it," the doctor tells him, "in a month." "What? In a month? I'm running a fever of forty degrees today," he says, "and you're telling me to take it a month from now?" "Yes, it will work." "Then should I take it," he says, "in twenty days?" "No," he tells him. "Can I take it sooner? Can't I take it today?" "I know what I'm doing. When it came to your soul, you said, 'Later.' When it comes to your body, you say, 'Now.' I'm not really talking to you about a prescription." Then he understood what this was all about. And he says to him: "Doctor, tell me when to take it — and send me a spiritual father, so I can make my confession." Do you understand?

Do you understand? Do you know how many of us are like this? A great many. Satan, then, who is experienced, steals the present from us, as I said, and promises us the future. If something happens to the body, every telephone will start ringing, every ambulance will be called, and every first-aid service will be mobilized. But if something happens to the soul, we say, “Leave the soul for later.” We fail to realize that we have a soul, and we fail to realize that it needs the same care.

And as Basil the Great says, if you do not want to render what is due, what is greater, then render at least what is equal. If you do not want to give to the soul, which is better than the body, what it truly deserves, the larger share, then give it at least the same care you give to your body. But we do not do even that.

And at the same time we call ourselves advanced people, people who have arrived, when we cannot even discern our own soul and its need, and we do not know the role Christ came into the world to play. So these days, I repeat, lend themselves to it, and let us ask ourselves what we too are willing to offer: our sins.

Let no one be left unconfessed, let no one be left with sins. Sins. He received the first prickings there, in the leftover straw of that manger, back in that corner. In the leftovers of that straw — you know that the animals eat the hay and with their nostrils push the thorns in it off to the edges.

Well, those first pricks Christ felt from the time He was a small child, when He came into the world; and man goes on pricking Him to this very day, because every baptised person who sins, as Paul says in Hebrews 6:6, crucifies Christ again — crucifies Christ again — and especially when he commits mortal sins.

I don't know how you yourselves are preparing to meet Christmas: whether you are preparing only materially, still carrying the whole load of your sins.

If you are thinking of carrying that same burden on your back into 1979, you are making a grave mistake—a mistake to your own detriment. The Lord loves mankind, has compassion on each person, and waits for him. Yet it is in the person’s own interest to put things right, because he does not know when he will depart from this world. It is best for him to settle this matter as soon as possible. So I advise you...

The watchword of these days is this: since Christ came for the sin of the world, a person must hand over his sins, and that is the best gift he has to give. Let him stop giving gifts to everyone outside and first make a gift to Christ.

Because the person who does not offer Christ his sins as a gift — whatever other gift he may give, it is not blessed. The next day it will end up with the junk dealer or with the rubbish collector, since you know very well where our gifts end up.

Another title Christ bears as He comes into the world is the one that says He is our peace — our peace. Christ is our peace. Does anyone realise that? Among people, peace is symbolised by an olive branch.

It is also symbolised by a dove. And if you go to America you will see peace there as a great statue and so on. Elsewhere you will see it as liberty and so forth. It is none of these things. Peace has two faces: one that looks upward and one that looks to the person beside you.

Our Church puts it beautifully. «In peace let us pray to the Lord», and «For the peace from above, let us pray to the Lord». One peace with our fellow human beings, and one peace with God — both of these a person is called to attain before departing this world.

And precisely because he does not know when he will leave this world, he must always be at peace both with his fellow man and with God. And yet, very often, both of these forms of peace are missing.

Some people say, “I may not even say good morning to my neighbor, but I am right with God.” They are liars—with a capital L. For John, the beloved disciple, exposes them as liars. He says, “If you do not love your neighbor, whom you can see, how can you claim to love God, whom you cannot see?” Your neighbor is the one who will step in if something happens to you.

It is your fellow man who will help you, who will close your eyes when you die, who will give you a glass of water if you are choking, who will put out the fire if you are burning. If you will not even say good morning to the fellow man you can see, if you do not love him, how can you love the God you cannot see?

Such a person is a liar. These two forms of peace are indispensable. Christ came and was crucified between heaven and earth. He was not crucified in heaven, nor on the earth. He came and was crucified between heaven and earth.

For the warring camps, if we may put it that way, were man against God. Not God against man; man against God. God never becomes anyone's enemy, says Saint John Chrysostom. It was man who turned his back and set up his own pride.

He did as he pleased, and to this day he still does as he pleases. So God stepped into the situation and became man, in order to make peace between man and God.

Many people today lack this peace, yet they are preparing to celebrate Christmas. They have arranged trips, planned festive meals, and made all sorts of other plans; indeed, many of them will even receive Holy Communion.

And yet there are lawsuits upon lawsuits, and a plain 'good morning' is not even said, and a thousand and one other things which you know as well as I do — things that happen even between brothers and sisters, even among relatives, among neighbours, even among clergy, and on and on; because the devil takes his cut out of every situation, out of every kind of person, from the highest rank down to the lowest.

This peace must be attained, if Christ is indeed our peace—peace among our fellow human beings and peace with God. There can be no Christmas without peace, for the angels proclaimed, “Peace on earth.” God was pleased that peace should come upon the earth; but if I do not receive this peace, then I have no right to celebrate Christmas, nor even to enjoy all the material blessings that flow from Christmas.

Just as those antichrists, those atheists who reject Christ and refuse to acknowledge Him, ought not to stretch out their hand and take the Christmas bonus. They should not take those gifts and the rest of it. The One we believe in is the One who provides them.

It is inconsistent; such people will be judged by their own words. 'Out of thine own mouth will I judge thee, thou wicked servant.' Where did you get that Christmas bonus? Who gave it to you? Your mother-in-law? Who was it? It was I; I was crucified.

I was consumed. I came into the world and gave; I opened the prisons; I gave the gifts. It is I—and yet you take everything from Me and reject Me. This act alone, this very gesture, is enough to keep them in torment if they do not repent. The same thing happens in this case as well. A person goes and hears, “Glory to God in the highest, and on earth peace, goodwill among men,” yet he has no peace, no love, and shows no forgiveness. He recites the Lord’s Prayer and says a thousand other things besides. An elder was once asked how a person can tell.

Can a person not tell whether a society is really moving forward? It is said: when you see the steps of the Church worn down from all the treading, worn hollow from the people going in and out, and when you see the courtyards of the law courts overgrown with grass — then all is well. But right now exactly the opposite is happening.

The steps of the law courts are worn down from the traffic in and out — worn down by Orthodox Christians who even fast from oil. And the courtyards of the churches are overgrown with grass, because nobody sets foot in them.

At the same time, we say that we are advanced and that we have made progress. But this is regression, not progress. For a person to advance materially while going backward spiritually is no achievement, because material progress does not last.

It passes, it is lost, nothing remains. In a few days, if you go to the grave, you will find only stench and decay. Real life is beyond the grave — if you believe that something remains, and if you take the care you ought to take.

There are, then, many people—I repeat—who have no peace. Though they are not at peace within themselves, they prepare for Christmas, acknowledge the feast, and wish others a merry Christmas, many happy returns, and all the usual greetings. Yet they themselves have no peace; they have not received peace. For a person to give peace, he must first possess peace. When the priest comes out and says, “Peace be unto you,” “Peace be to all,” “My peace I give unto you,” and so forth, or, “For the peace from above,” and so forth...

It is the peace of Christ. The priest does not speak it on his own authority or pull it out of his own pocket. It is Christ’s peace, and Christ gives this peace to His people and distributes it among them. This peace that the clergyman invokes—the peace of Christ—is a peace that each person must receive.

"Peace be unto all," he says, and we answer, "And with thy spirit" — and with your spirit. Some people say, "And with the Holy Spirit." People know neither what "Peace be unto you" means, nor what the answer means. He is praying peace upon us, peace for our soul, and we in turn pray that this same peace may be with his spirit and with his own soul.

We say, "the Holy Spirit" — as though he has the Holy Spirit, and as though the Holy Spirit had something other than peace. These are our own additions, and they lose the essence, they lose the content. But we do not understand what is being said to us, and we are not there at all. And when he comes out to say, "Peace be unto you" — what it means for the priest, for the bishop, to raise his hand and pray peace upon us, and for us to be examined within ourselves.

The peace that was achieved between man and God was achieved with blood. So if you lose a few pennies, if you lose a stremma of farmland — an acre, or a hundred square metres of land — is that really such a serious matter, if peace is achieved?

But do we even want peace? Out of sheer stubbornness: I'll drag him all the way to the Supreme Court. I'll drag him to the Supreme Court — but you are the one who will be put out. Because when you put the other man in his place, as we say, very often you yourself step out of your own place — and so do I.

And when we try to preserve our dignity, as some people put it, we lose the dignity that befits a Christian. And true dignity is lost when Christian dignity is lost. There are many things a person must be careful about.

And especially in these days, when the slogans are at their most glittering.

Slogans. Days like these are not ordinary days. No one can simply pass them by with a kilo of bananas and a balloon in hand.

Thank you.

It will go to the little grandchild as a gift. But that is not how it is. Christ was crucified—He was crucified for the sins of the world and for the peace of the world: peace among people, and peace between the world and God. And when this is not achieved, then we have counted His blood as something common, and it does not unite us.

We are not concerned about the blood that was shed — and that blood will be paid for; a just recompense is waiting; one day it will call for justice for that blood. If the blood of Abel cried out and called for justice, will the blood of Jesus be wasted? It is not wasted. Let us not be deluded, let us not fool ourselves; it is not wasted.

In due time it will demand an account from every single person. And every person will be called to give that account. So again, within the setting we find ourselves in — since Christ came for our sins, since Christ is our peace — let us make good use of this as well.

Let us play a part ourselves. Let us be at peace, as Paul says, with all people. No prayer is heard by God as long as there is bitterness inside and peace is missing. It has to go, whatever it takes.

"But I say good morning to him and he doesn't answer me." The world hasn't come to an end. Say it to him again the next time you meet him. Don't wait for him to hand back the good morning you gave him. You, like a rich man, will give him another good morning.

“Good morning.” And when you meet again, say “Good morning” once more—and again and again—even if he never returns your greeting. For your part, you have done what is right. Put the rest of your affairs in order, and then go to receive Holy Communion. For do not forget: very often we ourselves are the reason why the other person feels this way toward us. Let us not judge the matter according to our own excuses, or according to what our dear wife, our dear husband, or the neighbor tells us: “You are not at fault at all,” and so on. God knows whether I am at fault or not. God knows.

God knows why his heart has hardened and he will not give me his forgiveness. And God knows why I am being put through these exercises now. If our file were brought down and opened, we would put our head not just down, but between our knees for shame, and we would run away from the presence of Christ.

Yes, we ourselves are very often the reason those people cannot say good morning to us. And there are certain cases where we are in the right. Then you will carry your cross. It does not keep you back from Holy Communion.

But you must still say good morning, even if it costs you. And if the person is far away, you must write or send word. He should always hear that you speak well of him. Never speak ill of him. If you want your wound to be unbound and healed, the key is not in Christ’s hands.

This key is in a person's own hands. A person has to release in order to be released. If he does not release the other man, he himself is not released. It is a hearing in return for a hearing, as the Fathers say — what you give out is what comes back to you. Pay attention to these small details I am giving you, because all of this is, how shall we put it, the sort of thing that piles up in us: the tiny specks, the little filings in the eye, the splinter in the eye.

Many times something small gets into our eye and we writhe with the pain. And there is no way anyone can get it out. And often they cannot even see what it is that is in there. And yet we weep, we ache, we suffer.

In the same way there are specks inside the soul that we cannot make out. And what is needed is humility, prayer, metanoia — repentance — Holy Confession, and supplication to Christ to rid us of them and to help us.

And prayer is something that prepares the ground ahead of us, toward the person we want to approach. It bombards him. Do you want to take a hilltop? Do you want to take a fortress? Do you want to win over a hard man? Bombard him first with your prayer.

Bombard him first with your prayer. And then watch how you will take him. Christ will go on ahead, and then it will be a success. So take care: whether you yourselves have with someone not peace but the opposite, or whether you can play the part of a peacemaker in these days, play it — even if you have to pay something out of your own pocket in order to bring two people to peace.

It is a great thing to bring peace between a husband and wife, between brothers, between business partners, between neighbours, whoever they may be. Put yourself in the middle as a bridge, just as Christ put Himself there in order to lift us back up to Heaven.

The Panagia, the Most Holy Theotokos, put her own self in the middle to bring God down to us. God, Christ, put Himself in the middle to lift us up on high. And we, for our part, should put ourselves in the middle so that people may be at peace with their fellow human beings.

It is a great thing, and these are the days on which we offer it. There is a third event of these days that is connected with all this, and that we ought to pay attention to, and it is this: that Christ, as I told you, is not only our peace, and not only the forgiveness of sins — He is also our life.

I am the life, I am the way, I am the light.

The Light is our life. The life-giving side of the Lord, His life-giving tomb, His life-giving Cross—all these are our life. How is this life, this Life in itself, God Himself, imparted to man, to the creature? How is it imparted? Through divine communication, through divine communion. “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him. He who eats My flesh and drinks My blood has eternal life.” Therefore, His Body and His Blood are eternal life; He Himself is Life. And this life is given to man, to man who is dead; it raises him from the dead, or sustains him in life. “The servant of God, [Name], receives the Body and Blood of our Lord Jesus Christ unto forgiveness.”

For the forgiveness of sins and life eternal; for the forgiveness of sins and life eternal. So it is also eternal life. O God, save Thy people and bless Thine inheritance. Holy Communion makes us heirs of the Kingdom of Heaven.

So Holy Communion in these days is not there just so we can say 'many years' to one another. It is not a sweet treat, nor the 'little gold tooth' that mothers talk about, making fun of Christ in front of their children right at the Holy Chalice. It is not a little honey and it is not a little wine.

It is Jesus Christ crucified. It is Christ, my child, Christ. The child knows nothing of honey or of wine. It is Satan who wants to make a mockery of the Mystery and to drag the Mystery down from the place where it belongs.

So it is our life as well, and this life has its good effects; it has its benefits one hundred percent, if there is the corresponding preparation. The corresponding preparation of the forgiveness of sins, of making peace with other people — that is exactly what it is for, so that a person may come into contact with the life; and the life has good effects upon the one who approaches to receive.

Holy Communion is essential — not only at Christmas, not only for the sake of the feast-day greetings, but, if possible, every single day. It is the food of the soul, it is the life of the soul, it is the life of the human person. If you read the prayer of thanksgiving after Holy Communion — that thanksgiving prayer at the end — there you see the good effects that flow out from Holy Communion.

And yet many people, even on the one or two occasions in the year when they go at Pascha or at Christmas, go unprepared; and so not even then do they enjoy, or make use of, or receive what flows out of Holy Communion.

"So that they may be, for those who partake, for the remission of sins, for the watchfulness — the sober vigilance, the nepsis — of the soul, for the forgiveness of offences." Twenty-three good things a person receives when he communes, as Saint Basil the Great says, and I have written about this in that little book, "The Antidote to So-Called Death."

So do not prepare yourselves, do not build up a head of steam to receive Communion just so that you can then stop and let the air out afterwards. No — instead, keep up the struggle, feeding your soul, holding on to the very same conditions that you set in place for that first Communion.

Many people look at the whole event from a distance, they look at the Mystery from a distance; they do not take Christ seriously enough. And yet He is the only life there is. The justice of God gives way at one point only, and that point is the blood of Christ.

The blood of Christ is what makes the justice of God relent.

If a person is not set right through the blood of the Lamb, he will not escape the destroying sword. Let me take you to the twelfth chapter of Exodus. There God commanded Moses that the Hebrews in Egypt should slaughter the lamb, gather the blood in a basin, and with hyssop strike the doorposts of their houses with that blood.

Because on that night an angel would pass through to strike down every firstborn, from man to beast. Wherever there was no blood on the doors, the angel would not enter. And that is exactly what happened. The angel passed through, struck down all the firstborn, and every Egyptian household had a funeral, whether beast or man — but not the households of the Hebrews.

And what was that safety due to? To the blood they had on the door. And if the blood of that lamb guarded the life of the Egyptians’ firstborn, why should the blood of Jesus Christ not guard our own life?

Why not? Tell me. But a person does not know what the blood of Christ is: that the Lamb of God was sacrificed so that we might live, that Christ was sacrificed in order to give life to us, and that when a person turns his back on the Holy Chalice and leaves without receiving the body and blood of Christ, he is walking away and leaving life behind. He has never thought it through, he has never had a conversation with the antidoron, the blessed bread — why it is called antidoron and what part it plays in his whole religious life. The antidoron will tell him: I am not the gift, my good man. The gift is something else. I am only the antidoron, what is given in place of the gift.

What is the gift? The gift is inside the Holy Chalice. Eating from me, says the antidoron, is a blessing — the blessing of the Lord and His mercy. But if you eat from That, it is salvation, for the forgiveness of sins and life everlasting. And yet people will do anything to get a piece of the antidoron, while they have no wish to receive the Gift itself. They walk away with an easy conscience, thinking they have done their churchgoing, that their soul has been put in order — so that it will stop speaking to them about so many things.

For these things, the antidoron—the blessed bread distributed after the Divine Liturgy—is enough for her. Yet how greatly the antidoron will bear witness against him and condemn him one day, because the antidoron does not save; it merely sanctifies. To sanctify is one thing, and to save is another. To sanctify means to cleanse, but salvation is something else. It is the blood of Christ that cleanses us from every sin. Joy, then, to these people—not those who merely received Holy Communion once, but those who receive continually, those who take care.

Let people take care to keep their souls clean. And these days above all are the sort of days when people will come all the way up to Holy Communion. So let them take care to arrive cleansed of their sins, let them take care to arrive at peace with people, and to come into contact with life — so that they may have life and not be afraid of death.

Let me tell you one more thing, and then I will finish.

They say that in Caesar's court, among the other things that moved about there, there was also a beautiful little deer. But this little deer was in danger: some malicious eye and some malicious arrow might kill it.

What could be done? What could be done? It was beautiful, it was lovely, it wandered about there, so what could be done? And what did they do for it? They took hold of this little deer and they hung a small placard here, in front of it. And it said, in fine and beautiful letters: take care, I belong to Caesar. In other words, do not touch me, I belong to the king.

And that was enough, that the sign hung here in front and said that it belonged to Caesar, so that they would not kill it, so that they would not put it to death. We belong to Caesar. We have that same sign, not of this Caesar here below, but of that other Caesar.

As we said, if we truly belong there, we must not be afraid. But the matter of preparation is serious, so that we may truly belong. For we say that we do, but we do not, my beloved. And because I believe that for many years we have not, we must cease to remain as we are. This year, we must truly become what we claim to be. And this is my prayer for you: that this year we may truly become so. Amen.

Λόγω ότι βρισκόμεθα στις παραμονές των εορτών των Χριστουγέννων, θα ήθελα να μου επιτρέψετε να μιλούσα απόψε και την άλλη ομιλία κάτι σχετικό, που θα μπορούσα να βοηθήσω καμιά ψυχή ώστε τα Χριστούγεννα τα φετινά να είναι περισσότερο ωφέλιμα.

Γιατί ξέρετε ότι η συνήθεια, αυτός ο οδοστρωτήρ της συνήθειας, απλώς μια εορτή, απλώς μια καλή συντροφιά, λίγο καλύτερο φαγητό και λίγο καλύτερο κρασί, ότι αυτά συνθέτουν τας εορτάς, είναι λάθος. Και θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι οι εορτές αυτές είναι όλως πνευματικές και καθόλου υλικές.

Εμείς όμως έχουμε τροποποιήσει σε υλικές τις εορτές αυτές. Γι' αυτό λέγω, θα ήθελα να υπενθυμίσω, αν είναι δυνατόν να προσέξουμε τα φετινά Χριστούγεννα. Διότι ο Θεός μας ανέχεται βέβαια και μας περιμένει.

Απόδειξη είναι ότι μας βοήθησε να φτάσουμε και στο τέλος του έτους. Και ίσως επιτρέψει να περάσουμε και στον καινούριο χρόνο,

...χρόνο, αλλά τώρα το θέμα είναι το πώς θα φτάσουμε και το πώς θα περάσουμε στον καινούριο χρόνο. Αυτό θέλω. Οι ετοιμασίες που βλέπω και εγώ, όπως βλέπετε και εσείς, αν δεν συμβαίνει σε εσάς τους ιδίους, δεν είναι ετοιμασίες πνευματικές. Είναι ετοιμασίες υλικές, μάλλον. Στους περισσότερους ανθρώπους είναι ετοιμασίες υλικές. Θόρυβος υπάρχει, εκνευρισμός υπάρχει στην αγορά.

για πράγματα υλικά, ότι όταν κανείς κατορθώσει αυτά να τα αποκτήσει, να τα χρησιμοποιήσει, να τα απολαύσει, ότι τα Χριστούγεννα θα είναι καλά, θα είναι ευλογημένα, θα έχουν πλέον επιτύχει της αποστολής.

Αν ληφθεί σοβαρώς υπόψη η μοναδική αιτία του ερχομού του Χριστού εις τον κόσμο και δεν εφαρμοστεί αυτή η αιτία για την οποία ήρθε ο Χριστός εις τον κόσμο, είναι φυσικό το αποτέλεσμα και οι απαντήσεις φυσικές, ότι τα Χριστούγεννα δεν επέτυχαν για τον άνθρωπον αυτόν.

Θα ήθελα λοιπόν να μην μιλήσω απόψε ούτε για προφητείες, ούτε για εικόνες, ούτε για σύμβολα, ούτε για περιστατικά που έχουν σχέση με τα Χριστούγεννα, με την τοποθεσία, με τόσα άλλα πράγματα που συνθέτουν την εορτήν, αλλά να μιλήσω απλώς για τον λόγο που ήρθε ο Χριστός εις τον κόσμο.

Γιατί ήρθε ο Χριστός εις τον κόσμο; Βγαίνει από το κήρυγμά Του, τόσον του Προδρόμου Του όσον και του ίδιου.

Ο Πρόδρομός Του, αποσταλείς από τον Κύριό μας, είπε: «Μετανοείτε, ήγγικεν γαρ η βασιλεία των ουρανών». Αυτός δε ο ίδιος, όταν με τη σειρά του εξήλθε στο Δημόσιο Βίο, είπε και αυτός το ίδιο, συμπληρώνοντας βέβαια δύο λέξεις: «Μετανοείτε, ήγγικεν γαρ η βασιλεία των ουρανών, και πιστεύσετε εις το Ευαγγέλιο».

Έτσι γράφει στο πρώτο κεφάλαιο του Μάρκου, ότι αυτά ήσαν τα λόγια του Χριστού μας όταν εξήλθε στο Δημόσιο Βίο. Αυτή λοιπόν η μετάνοια είναι εκείνη η οποία πρέπει να απασχολεί τον άνθρωπο. Ο Άγιος Αρσένιος, ένας σοβαρός Άγιος και σε αγιότητα και σε ηλικία 94 ετών, έλεγε πάντοτε στην προσευχή του: «Κύριε, πρόσθες μοι χρόνον, ίνα βάλω αρχήν μετανοίας». Γιατί ξέρετε, η μετάνοια δεν είναι εφάπαξ, είναι καθημερινή.

Σε κάθε πτώση χρειάζεται μετάνοια, σε κάθε πτώση χρειάζεται Ανάσταση.

Ανάστασης. Χρειάζεται επιστροφή. Κατά συνέπεια, κι αν μετενόησα για ορισμένα και τα εξομολογήθηκα, τα ορισμένα, τα τρέχοντα, έχω να κάνω με τα τρέχοντα. Πάντοτε πρέπει να είμαι εφ’ όπλου λόγχη. Θα πρέπει να προσέχω να είμαι επί σκοπόν και να είμαι πάντοτε όρθιος. Στην πτώση να έχω ανάσταση. Αμέσως. Σε κλάσμα δευτερολέπτου υπάρχει εκδοχή να φύγω του κόσμου τούτου.

και παρότι είμαι μετανοημένος για τόσα άλλα, να είμαι στα τρέχοντα αμετανόητος, που σε ένα μεγάλο ποσοστό συμβαίνει να μην είμαστε ούτε στα παλαιά μετανοημένοι σωστά και τακτοποιημένοι. Διότι, όπως λέγαμε κάποτε που μιλούσαμε μια σειρά συγκεκριμένα περί μετανοίας, που κάναμε έξι ομιλίες, εκεί είπαμε ότι υπάρχουν μετανοημένοι και ουδέποτε εξομολογημένοι.

Υπάρχουν και εξομολογημένοι και ουδέποτε μετανοημένοι. Είναι λίγοι εκείνοι, ένα μικρό ποσοστό, που είναι και μετανοημένοι και εξομολογημένοι. Αυτοί είναι οι αγωνιζόμενοι, οι μετανοημένοι και εξομολογημένοι.

Διότι άλλοι βέβαια μετενόησαν, είτε διότι έκοψαν την αμαρτία, είτε διότι τους άφησε η αμαρτία, δεν μπορούν πλέον να την πράξουν λόγω ηλικίας, λόγω αναπηρίας, λόγω αδυναμίας, λόγω ασθενείας, και δεν εξομολογήθησαν. Ή άλλοι εξομολογούνται κάθε Μεγάλη Εβδομάδα, κάθε παραμονή Χριστουγέννων κ.λπ., αλλά μόλις περάσει η εορτή ξανακάνουν τα ίδια.

Κατά συνέπεια και οι μεν και οι δε της αληθείας απεσφάλησαν, όπως λένε οι Άγιοι Πατέρες. Κατά συνέπεια ο χριστιανός, ο μυαλωμένος χριστιανός, αυτός που φοβάται τον Θεό, που σέβεται, που λογαριάζει και υπολογίζει την αθάνατο ψυχή του, είναι υποχρεωμένος να κάθεται σαν τη γυναίκα, σαν την κυρία εκείνη, την οικοκυρά εκείνη, που κάθεται με το πούπουλο και με το ξεσκονόπανο και καθαρίζει τα έπιπλά της πάντοτε, και είναι φρέσκα και είναι καθαρά και είναι μέσα τους, δηλαδή, κατοπτρίζεσαι.

Εν αντιθέσει με άλλες, οι οποίες τα έχουν αφήσει εκεί και γράφεις το όνομά σου επάνω από τη σκόνη.

Ήρθε λοιπόν ο Χριστός εις τον κόσμο, όπως θέλουμε να παραδεχθούμε και όπως είναι σωστό, για τις αμαρτίες του κόσμου. Δεν ήρθε για κανέναν άλλο λόγο. Ήρθε να λύσει τα έργα του σατανά. Δεν ήρθε να κάνει εορτές, δεν ήρθε να φέρει δώρα, δεν ήρθε να κάνει μελομακάρονα, δεν ήρθε να φέρει δέντρα, δεν ήρθε να φέρει μπαμπάκια στα τζάμια.

Αυτά είναι νίκες του διαβόλου εναντίον μας. Όλα αυτά σκοπόν έχουν να μας παρασύρουν και να μας απομακρύνουν από τον κυρίως σκοπόν.

Χριστού γέννησις ίσον ανθρώπου λύτρωσις. Αυτό δεν γίνεται, αυτό δεν επιτυγχάνεται, ό,τι θέλεις κάνε. Όσο θέλεις φτιάξε, όσο θέλεις να είναι επιτυχημένα τα Χριστούγεννά σου, γνώριζε ότι Χριστούγεννα δεν έκανες.

Και αυτό αν συνέβαινε στους ανθρώπους οι οποίοι δεν έχουν καμιά σχέση με το Χριστό ή πλατωνικώς περί του Ιησού συζητούν και έχουν φτιάξει κάποιο Χριστό δικό τους παραμορφωμένον, Κάτι πήγαινε και ερχότανε.

Αλλά αυτό συμβαίνει και σε ορισμένους εκ των λεγομένων χριστιανών, οι οποίοι συμβιβάζονται με τα πάντα. Με τη σάρκα, με το κρεβάτι, με το συμφέρον, με την απάτη, με τον κόσμο, με τη μόδα, με τα πάντα.

Αυτοί πώς θα τα καταφέρουν να περάσουν; Αυτό είναι το θέμα το σοβαρό. Οι άλλοι δεν θέλουν, μέχρι εκεί θέλουν. Δεν θέλουν πιο πολύ να προχωρήσουν. Δεν θέλουν και τόσα πολλά να έχουν με το Χριστό. Είναι αλήθεια αυτό που σας λέγω, γιατί μας παραδέχονται από ένα μέρος και τον Χριστό τον παραδέχονται, αλλά δεν θέλουνε, έστω για την ώρα, δεν θέλουνε, μένουνε μακριά, να απολαύσουν δήθεν, έχουν τη γνώμη ότι απολαμβάνουν.

Θυμούμαι κάποτε κάποια συγγένισσά μου που ήθελε να βρει γαμπρό, μου είχε αναθέσει εμένα να βρω, να βρω ένα γαμπρό, αλλά να μην είναι σαν και εμένα.

Καταλάβατε, όχι στην ομορφάδα, δεν έλεγε αυτό, να μην είναι σαν και εμένα, να μου βρει ένα, να μην είναι σαν και εμένα. Έτσι ήτανε, έτσι το βλέπετε το πράγμα, έτσι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι έτσι σκέπτονται και έτσι πολιτεύονται.

Και κάμανε και πέρσι Χριστούγεννα έτσι, και πρόπερσι και αντιπρόπερσι και πολλά χρόνια κάνουν έτσι, και θα τους βρει ο θάνατος και θα είναι ατακτοποίητοι, διότι δεν ήθελαν να κάνουν την τομή και δεν ήθελαν να κάνουν στροφή 180 μοίρες.

Απλώς γυρίζουν το μάτι τους και προς τα εκεί λίγο, εφόσον ζούνε κατά πάντα τη ζωή του κόσμου, όπως τη θέλει ο Σατανάς και όπως την υποδεικνύει αυτός ο χοροδιδάσκαλος. Και ο Σατανάς είναι μεγάλος χοροδιδάσκαλος.

Έχει μια βέργα εκεί πέρα και χορεύει, κατά αναλογία, σχεδόν όλο τον κόσμο, από Πατριάρχη μέχρι τελευταίο καλόγερο και από Πρόεδρο της Δημοκρατίας, από Βασιλιά μέχρι τελευταίον υπήκοο· σε όλους έχει ποσοστά αυτός.

Είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι δεν του δίδουν ποσοστά του Σατανά. Οι υπόλοιποι εμείς του δίδουμε ποσοστά. Ο Χριστός όμως δεν μας προσθέτει τον χρόνο για να εξακολουθήσουμε να πληρώνουμε φόρο στο διάβολο.

Σκοπός είναι να αποσυρθούμε τελείως από αυτόν και να ζήσουμε τελείως όπως Αυτός θέλει. Ένα βασικό θέμα λοιπόν, μια βασική προϋπόθεση που πρέπει να πρυτανεύει αυτές τις μέρες στο νου του ανθρώπου είναι γιατί ήρθε ο Χριστός στον κόσμο, ήρθε δια της αμαρτίας του κόσμου.

Ερωτάται, λοιπόν: ο άνθρωπος έδωσε τις αμαρτίες του καταρχάς, για να πάει εις συνάντησιν του Ιησού, ή δεν τις έδωσε; Είναι μερικοί που τις έδωσαν, μερικοί έδωσαν ολίγες, άλλοι έδωσαν περισσότερες, άλλοι δεν έδωσαν καθόλου.

Άλλοι δεν απασχολούνται καν με το θέμα των αμαρτιών των, και όλος αυτός ο κόσμος ετοιμάζεται να κάνει Χριστούγεννα. Αν ήταν δυνατόν πνευματικώς να παρακολουθήσει άνθρωπος τα τηλεγραφήματα, τις επιστολές, τις κάρτες και γενικά τις ευχές που θα διασταυρωθούν κατ' αυτάς, μεταξύ απίστων και μεταξύ πιστών, μεταξύ χλιαρών και μεταξύ αδιαφόρων, θα έφριττε.

Θα έβρετε, θα έβρετε. Όλους αυτούς τους συγκινεί ένα και το αυτό πρόσωπο, του οποίου δεν θέλουν να μάθουν περισσότερα.

Δέχονται μόνο να πάρουν ό,τι απορρέει από τα Χριστούγεννα, από την εορτή, από το πρόσωπο. Μόνο το πρόσωπο δεν θέλουνε. Με αυτό δεν θέλουνε πολλές συζητήσεις, δεν θέλουν να μάθουν τη διδασκαλία του, δεν θέλουν να μάθουν γιατί ήρθε στον κόσμο και τι ζητάει από τον άνθρωπο.

Είναι λυπηρό λοιπόν αυτό το πράγμα, ο άνθρωπος του 20ου αιώνος ο άνθρωπος. Ο Χριστός είναι ο Αρχηγός της Ζωής, ήρθε εις τον κόσμο να δώσει ζωή, ήρθε να λυτρώσει τον άνθρωπο από τον θάνατο· επεί ουν τα παιδία κεκοινώνηκεν σαρκός και αίματος, και αυτός παραπλησίως μετέσχεν των αυτών, ίνα δια του θανάτου καταργήση τον το κράτος έχοντα του θανάτου, τουτ' έστιν τον διάβολον.

Ήρθε να καταργήσει τον θάνατο. Η αμαρτία είναι θάνατος, είναι αποκοπή, είναι μεσότοιχο, είναι παραβάν μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου, μεταξύ της ζωής και του ανθρώπου. Και όταν είναι παραβάν στη μέση είναι αμαρτία, έστω και μία, ο άνθρωπος είναι ζωντανός νεκρός.

Βρωμάει από τώρα. Νοερώς μπορεί να δει και τα σκουλήκια, τα οποία υπάρχουν και στην ψυχή του και στο σώμα του από τώρα, και εν τούτοις δεν τον θέλει τον Χριστόν, που ήρθε να τον απαλλάξει από αυτή τη σκηνή.

Είχα κάτι που ελέγετο και είναι το εξής, ότι σε ένα μέρος το οποίο προσφέρετο για ληστείες, οι ληστές καραδοκούσαν και ο πρώτος που περνούσε συλλαμβάνετο και τον κτυπούσαν, είτε με ξύλα, είτε με μάχαιρα, σε τέτοια κατάσταση που τον άφηναν ημιθανή, να υποφέρει χωρίς να πεθαίνει.

Ο δεύτερος που περνούσε, συλλαμβάνετο και αυτός, αλλά αυτός εφονεύετο. Και έπαιρναν τώρα τον νεκρόν και τον ζωντανό νεκρόν. Και τους ένωναν και τους δύο και τους έδεναν με ένα σχοινί, τον ζωντανόν με τον νεκρόν, στο πρόσωπο του νεκρού το πρόσωπό του.

Η μύτη του στη μύτη του, τα χέρια του στα χέρια του, το σώμα του στο σώμα του και τον είχε ενωμένον εκεί με έναν νεκρόν.

Φανταστείτε αυτόν τον άνθρωπον. Αυτός άρχισε τώρα να αποσυντίθεται, άρχισε η δυσοσμία, άρχισε η βρώμα, δεμένος εκεί να μην μπορεί να φύγει,

άρχισε το σώμα να γίνεται χώμα, σκουλίκια κλπ. Θα τα υποφέρει όλα και τα τι αυτά. Φανταστείτε αυτή τη σκηνή, αυτή την εικόνα. Αν παραδεχτούμε τώρα αυτό, το μεταφέρουμε σε ένα χώρο πνευματικό. Ότι να σου, ένας άνθρωπος έρχεται και βγάζει μια σουγιά και κόβει αυτά τα σκοινιά και απαλλάσσει αυτόν τον άνθρωπο από αυτό το πτώμα.

Πώς θα έπρεπε να λέγεται αυτός και ποια στιγμή θα έπρεπε να χαίρεται; Αυτός έναντι του ανθρώπου εκείνου, τον οποίο τον απάλλαξε. Πείτε μου. Εσείς, αν είσαστε, πώς θα τον έχετε αυτόν τον άνθρωπο ο οποίος σας απάλλαξε από αυτό το πτώμα, από αυτή την κατάσταση; Ε, όλο στα χέρια θα τον κρατούσατε, δυνατόν, στο σπίτι του θα πηγαίνατε, επισκέψεως ό,τι αν δυνατόν, κάποια ανθοδέσμη, κάποτε με γλυκά, θα συζητούσατε για εκείνον, θα είχατε αναρτημένη την εικόνα του, τη φωτογραφία του, και θα μιλούσατε για αυτόν και λοιπά. Έτσι δεν είναι; Αυτός είναι ο Χριστός, ο Χριστός ο οποίος ήρθε και έκοψε τα δεσμά ημών από τον θάνατον, από την φθορά.

Και ο Χριστός δεν είναι δεκτός σήμερα. Αυτός ήρθε να απαλλάξει εμάς, τους ημιθανείς. Έχετε ποτέ σας διαβάσει στα σοβαρά την παραβολή του καλού Σαμαρείτου; Ε! Αυτή είναι η εικόνα. Και εν τούτοις ο άνθρωπος τα πάντα δέχεται από τον Χριστό που απορρέουν,

που έχουν σχέση με τη σάρκα του, ότι το πνευματικό δεν το δέχεται. Μέχρι πού θα πάει αυτή η δουλειά; Είναι αγνώμων. Στην εκκλησία του πάει; Ούτε την εικόνα του θέλει να έχει, τίποτα δεν θέλει από αυτόν, και τον βλασφημεί, και αυτόν και τη μητέρα του και τα πάντα. Τόσο είναι ο άνθρωπος. Αλλά δεν έχει να κάνει με άνθρωπον, γι' αυτό ξεγελιέται, γιατί αν είχε να κάνει με άνθρωπον, θα είχε αντικρίσει και αντιμετωπίσει τη δικαιοκρισία. Θα ζητούσε εκδίκηση αυτός τώρα στον κόσμο τούτο και θα το αντιμετώπιζε καθημερινώς. Όσον ο Θεός αναβάλλει και μακροθυμεί και περιμένει τον θάνατο, την επιστροφή του αμαρτωλού. «Ου θελήσω θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού», λέγει, «έως του επιστρέψαι και ζην αυτόν». Και εν τούτοις, επαναλαμβάνω, υπάρχουν άνθρωποι σε αυτή τη στιγμή που δεν εκτιμούν αυτή τη μεγάλη χειρονομία που έκαμε ο Χριστός ερχόμενος στον κόσμο. Και τι ζητάει πλέον από τον άνθρωπο ο Χριστός; Να του δώσει

να του δώσει τίποτα που αξίζει. Του ζητάει τις αμαρτίες του, τα λάθη του, τις πτώσεις του, τις αδυναμίες του να του δώσει, και ο άνθρωπος εν τω εγωισμώ του δεν τις δίδει. Και κάνει ακόμη ότι δεν ξέρει ο άνθρωπος, ότι δεν τα καταλαβαίνει, ότι δεν γνώριζα εγώ κλπ.

Με ρώτησε μία απόψε, μου λέγει: «Και τη μοιχεία, λέει, να την εξομολογηθώ;» «Όχι», λέω, «κράτησέ την, να την βάλεις στη γλάστρα τη μοιχεία, μην την εξομολογείσαι». Ναι, στο κήρυγμα που μιλούσα γρηγορότερα, παρουσιάστηκε κυρία στο τέλος και με ρώτησε αν πρέπει και τη μοιχεία να την εξομολογηθεί.

Ε, των 20ών αιώνα. Μας ανέχεται ο Θεός. Πώς μας ανέχεται ο Θεός δεν ξέρω. Δεν είναι άνθρωπος. Αν ήταν άνθρωπος, μπορούσα κάτι να καταλάβω. Είναι Θεός. Αλλά μέχρι πότε όμως; Όλα έχουν, όπως ξέρετε, τέρμα. Υπομονή, ξεχυλίζουν.

Το βασικότερο θέμα αυτών των ημερών είναι εάν είμαστε τακτοποιημένοι με τις αμαρτίες μας. Χαλάλι θα είναι που ήρθε ο Χριστός στον κόσμο. Χαλάλι θα το αισθανθεί που ξεφτελίστηκε και έλαβε δούλου μορφή.

Χαλάλι όλα θα τα ξεχάσει και τη σκληρότητα του κόσμου που δεν του δώσαν ένα κρεβάτι να γεννηθεί, που δεν του δώσαν ένα υπόστεγο να γεννηθεί. Όλα θα τα ξεχάσει ο Χριστός εάν πραγματοποιηθεί ο σκοπός του.

Και ο σκοπός του είναι να πάρει τις αμαρτίες του κόσμου, να μαζέψει τις αμαρτίες του κόσμου. Δεν έρχεται να μαζέψει το χρυσάφι, δεν έρχεται να μαζέψει τα κεριά, δεν έρχεται να μαζέψει το λάδι, δεν έρχεται να μαζέψει τα άλλα, τα αφιερώματα και τα αναθήματα που εν πολλοίς δείχνουν την πίστη μας, όμως έρχεται να μαζέψει τις αμαρτίες μας, και πολλοί εξ ημών έχουν αμαρτίες εδώ απόψε και δεν τις δίδουν, τις φυλάττουν ζηλοτύπως.

Τι προς τι, σε ξαργυρώσουν με τι, πέθαναν, ποια δικαιολογία θα βρεθεί; Πόσον τόσα χρόνια επιτρέπει ο Θεός να ζήσουμε στον κόσμο τον τούτον για να τακτοποιήσουμε μόνον αυτό το θέμα των αμαρτιών. Και φροντίζει ο άνθρωπος και μεταφέρεται δια του σατανά σε ένα άλλο μέρος να ευχαριστήσει τον Θεό.

Να πάει στις φυλακές να δώσει, να δώσει αύριο στους πεινασμένους, να κάνει ένα τραπέζι στο Σπίτι Γαλήνης, να ντύσει ένα ορφανό, να βοηθήσει μία άπορη χήρα.

Αυτό το θεωρεί ως μεγάλο πράγμα. Ο Θεός δεν το θεωρεί μεγάλο πράγμα εάν αυτό προέρχεται από άνθρωπον ο οποίος δεν έχει τακτοποιήσει το θέμα των ατομικών του υποθέσεων, των αμαρτιών του. Μη μου ξεφεύγεις, λέει ο Χριστός, δεν με ευχαριστείς εμένα να φτιάξεις όλο τον κόσμο.

Εγώ είμαι ικανός να τον θρέψω τον κόσμο, δεν σε κάλεσα εσένα κουβαρντά. Κάτσε εδώ κάτω, σένα θέλω, τις αμαρτίες σου. Εδώ που σε καλώ πες μου τι έχεις να απαντήσεις, τι έχεις να κάνεις. Τι έχεις να κάνεις με την παιδοποιία, τι έχεις να κάνεις με αυτά που έχεις αδικήσει.

Τι έχεις να κάνεις με την κοιλιά σου, τι έχεις να κάνεις με τον κόσμο. Αυτά θέλω να μου πεις. Ας την αγαθοεργία την άλλη. Μη σε γελά ο σατανάς. Είναι σίχαμα μπροστά μου, βδέλυγμα μπροστά μου. Δεν τη δέχομαι αυτή την αγαθοεργία.

Με το θέμα των αμαρτιών σου τι έχεις κάνει; Πες μου εδώ. Γιατί μόνον επί ενί αμαρτωλώ μετανοούντι γίνεται χαρά στον ουρανό. Δεν λέει πουθενά αλλού, ψώμισε τα υπάρχοντά σου, δώσε τον εαυτό σου να καυθείς, ό,τι θέλεις κάνε.

Τις αμαρτίες σου δεν δώσεις και δεν τακτοποιηθείς με το θέμα των αμαρτιών σου, στις λεπτομέρειες, στις λεπτομέρειες, όχι χοντρά-χοντρά, όχι γκρο μπετόν, στις λεπτομέρειες. Μπαίνεις ποτέ μέσα σε ένα σπίτι που είναι γκρο μπετόν; Μήνες θα περάσουν για να τακτοποιηθεί το σπίτι στις λεπτομέρειές του για να μπεις μέσα.

Τον Χριστό θα τον βάλουμε όπου θέλουμε εσύ και εγώ; Είσαι λανθασμένος αγαπητέ μου. Θα τακτοποιήσεις τα θέματά σου, έστω κι αν πρόκειται να αισθανθείς πόνο, βγάζοντας το δέρμα σου, ξεκολλώντας το δέρμα σου.

Γιατί έχουμε αμαρτίες, τέτοιες πράξεις που υπάρχει εκδοχή, αν πούμε, να τις αποκαταστήσουμε και να τις τακτοποιήσουμε, να νιώσουμε να ξεκολλιέται το δέρμα μας.

Το δέρμα μας. Να προτιμήσουμε να ξεκολληθεί το δέρμα μας εδώ και τα νύχια μας, παρά να χαθεί η ψυχή μας εκεί. Πολλοί φροντίζουν και κάνουν συμβιβασμούς και πάνε και βρίσκουν πνευματικούς που τους βοηθάνε και τους τα καλύπτουνε. Προσέξετε αυτό το πράγμα. Θα βρεθείτε μπερδεμένοι κι εσείς και οι πνευματικοί. Άλλο άγνοια και άλλο εν γνώσει, που γνωρίζεις. Διαφέρει το ένα από το άλλο. Και εν τούτοις, επαναλαμβάνω, θα δούμε καλύτερα.

Θα τους δούμε κατ' αυτάς χιλιάδες, ντουνιά κόσμο, από όλες τις πόρτες των εκκλησιών, κατ' εξοχήν εις τας πόλεις αλλά και στα χωριά.

Ανώνυμο πλήθος, χωρίς να ξέρει πως στέκονται στην εκκλησία, χωρίς να ξέρει πότε κοινωνούν και από που κοινωνούν και γιατί κοινωνούν και τι λένε. Να προσέλθει με ένα κουλούρι στο χέρι, με μια Ακρόπολη στη τσέπη, ίσως και με τα χέρια πίσω, και να πάει να κοινωνήσει από τη μια πόρτα και να βγει από την άλλη.

Και αυτός λέγεται Χριστιανός Ορθόδοξος. Και αυτός πιστεύει ότι είναι τακτοποιημένος. Είχα μια επιστολή σήμερα από το Λονδίνο. Και μου γράφει ότι εγώ από μικρό παιδί κοινωνώ δυο φορές το χρόνο. Από τη γιαγιά μου, μου το έχει πει από τότε.

Δεν εξομολογούμαι βέβαια. Αλλά κοινωνεί δυο φορές το χρόνο. Το έχει πει η γιαγιά τότε, προ 45 ετών, που ζούσε η γιαγιά. Και είναι Χριστιανός Ορθόδοξος αυτός. Προσέξετε το. Γιατί προσθέτουνε, επαναλαμβάνω, οι ημέρες για κανέναν άλλο λόγο.

Ούτε για σπουδές, ούτε για αρραβώνες, ούτε για γάμους, ούτε για παιδοποιίες, ούτε για τίποτα. Για τακτοποίηση των αμαρτιών. Και έπειτα όλα τα άλλα, ότι μπορούν να γίνουν μέσα στο πλαίσιο του χρόνου αυτού.

Είναι ευλογημένο και καλοκαμωμένο και το θέλει ο Θεός. Μα επιχείρηση λέγεται, μα πρόοδος γραμματική λέγεται.

Λέγεται, μα γράμματα αλλιώτικα λέγονται, μα τέχνες λέγονται, μα επιστήμες λέγονται, μα εφευρέσεις λέγονται, μα γάμοι λέγονται, μα αρραβώνες λέγονται, μα ταξίδια λέγονται. Θα υπάρχει η βάση όμως πρώτα. Εάν δεν υπάρχει η βάση, όλα τα άλλα δεν έχουν καμιά σχέση με τον Θεό. Δεν έχει καμιά σχέση με τον Θεό. Φροντίστε λοιπόν κατ’ αρχάς. Εάν πιστεύουμε ότι ο Χριστός ήρθε για αμαρτίες στον κόσμο, να δώσετε τις αμαρτίες σας.

Λόγω δε ότι οι μέρες αυτές προσφέρονται, ερμηνεύω, προσφέρονται είναι δηλαδή κατάλληλες. Δημιουργούν ένα κλίμα για μας αυτούς αλλά και για άλλους. Μπορούμε ευκολότερα αυτές οι μέρες να τους μιλήσουμε για εξομολόγηση.

Να τους μιλήσουμε κάτι γύρω από την πίστη μας. Να τους μιλήσουμε για ένα ευχέλαιο αν είναι άρρωστοι, για μια θεία κοινωνία, για κάτι. Ανάσταση, όπως και οι ημέρες του Πάσχα, όπως οι ημέρες του 15 Αυγούστου, είναι αφ' εαυτών οι ημέρες που μας επιτρέπουν, μας βοηθάνε.

Και αυτό να το κάνουμε. Το περιμένει ο Χριστός. Δεν θα στείλει Άγγελο. Δεν θα στείλει Αρχάγγελο. Δεν θα έρθει ο ίδιος. Δι' ημών, δι' ημών, εμείς θα είμαστε εκείνοι που με τη βοήθειά του θα παίξουμε το ρόλο αυτόν.

Να βοηθήσουμε ανθρώπους οι οποίοι είναι έτοιμοι, είναι πολύς ο θερισμός αλλά οι εργάται είναι ολίγοι. Έχουμε υποχρέωση να προσφερθούμε, όσοι δεν μπορούνε, θα μπορούνε με ένα βιβλίο. Θα μπορούνε με ένα έντυπο, θα μπορούνε με την προσευχή τους.

Θα μπορούν με μια κασέτα μαγνητοφωνημένη, θα μπορούν δεν ξέρω τι, να μιλήσουν για το Χριστό. Είναι οι ημέρες που πρέπει να γίνει εκ μέρους της Ορθοδόξου Εκκλησίας πανστρατιά. Δεν είναι μόνο για τους θεολόγους οι ημέρες αυτές.

Δεν είναι για τους κληρικούς μόνο. Δεν είναι για τους χριστιανούς, ξέρω εγώ, τους μορφωμένους ή όχι. Οι πάντες μπορούν να προσφέρουν και καλούνται να προσφέρουν. Μα χρήματα, μα γνώση, μα προσευχή, μα, μα, μα, κάτι πρέπει να προσφέρουμε.

Οι καταστάσεις δεν είναι καθόλου καλές. Τα πάντα κινδυνεύουν και εξαρτώνται από μας. Προσευχηθείτε να βγάλει εργάτες στον αμπελώνα του ο Χριστός. Δεν βγάζει ούτε έναν εργάτη αν δεν τον ζητήσουμε. Το έχει πει καθαρά.

Προσευχηθείτε εις τον Κύριον του αμπελώνα, του αμπελώνα. Μου ζητήσατε και δεν έδωσα; Δεν ζήτησε κανένας. Και βγαίνουν μόνοι τους όσοι βγαίνουν, γι' αυτό και αποτυγχάνουν. Δεν τους έβγαλε ο Χριστός, τους έβγαλε το Σωματείο, τους έβγαλε κάποιος κύκλος, τους έβγαλαν αυτοί, είναι αυτοβουλή, είναι θεοκλητή, και γι' αυτό δεν έχουν επιτυχίες οι περισσότεροι.

Όταν όμως προσευχηθεί το ποίμνιο και δώσει ο Θεός κατά την καρδία του ποιμνίου, θα δώσει τους αναλόγους, θα δώσει τους σωστούς, θα δώσει εκείνους που πρέπει, να μπορούν να βοηθήσουν, να αναγεννήσουν τον κόσμο.

Δεν ξέρω πως σκέπτεστε έναντι αυτού. Εξετάστε το, μία να βάλετε. Διότι ο σατανάς είναι τεχνίτης. Μας κλέβει το παρόν και μας υπόσχεται το μέλλον. Η αύριο δεν είναι δική μας. Έλεγα κάπου που μιλούσα, ότι κάποτε πήγε ένας γιατρός σε έναν έμπορο ασθενή, πολύ βαριά, φίλο του.

Αλλά ο γιατρός ήταν και πιστός. Και του είχε μιλήσει πολλές φορές αυτός ο γιατρός Να τακτοποιεί στα θέματα του Δεν ήταν εντάξει. Και αυτός του έλεγε, έχω καιρό και λοιπά. Ναι γιατρέ, εντάξει, και τα τι αυτά.

Τώρα ξανά αρρώστησε. Να σου, ξανά τον κάλεσε. Επήγε, του μίλησε ξανά για την ψυχή του. Του είπε πάλι το τροπάριο, ότι άμα γίνω καλά θα τακτοποιήσω. Έγραψε ο γιατρός μια συνταγή. Την άφησε πάνω στο κομοδίνο και έφυγε. Όταν έφυγε ο γιατρός, είδε, άπλωσε το χέρι του και είδε ότι η συνταγή δεν έγραφε ούτε από πότε να αρχίσει το φάρμακο, ούτε πόσο να παίρνει.

«Φώναξέ του», λέει. Του φώναξε του γιατρού: «Γύρισε πίσω. Ω, γιατρέ», λέει, «εδώ έγραψες ένα φάρμακο, μα δεν έγραψες πότε να το πάρω και πώς να το παίρνω». «Θα το πάρεις», του λέει, «έπειτα από ένα μήνα». «Α, ένα μήνα; Εδώ έχω σαράντα πυρετό σήμερα», λέει, «και μου λες να το πάρω έπειτα από ένα μήνα;» «Ναι, θα έχει αποτέλεσμα». «Να το πάρω», λέει, «έπειτα από είκοσι ημέρες;» «Όχι», του λέει. «Να το πάρω γρηγορότερα; Δεν μπορώ να το πάρω σήμερα;» «Ξέρω εγώ. Για την ψυχή σου είπες ότι μετά. Για το σώμα σου τώρα λες ναι. Εγώ δεν σου λέω συνταγή». Τότε κατάλαβε περί τίνος πρόκειται. Και του λέει: «Γιατρέ, πες μου πότε να το πάρω και στείλε μου και πνευματικό να εξομολογηθώ». Καταλάβατε;

Καταλάβατε; Τέτοιοι ξέρετε πόσοι είμαστε μεταξύ μας; Πάρα πολλοί. Ο σατανάς, λοιπόν, ο οποίος είναι έμπειρος, μας κλέβει, είπα, το παρόν και μας υπόσχεται το μέλλον. Εάν κάτι συμβεί στο σώμα, όλα τα τηλέφωνα θα χτυπήσουνε, όλα τα ΕΚΑΒ θα μαζευτούνε, όλα τα πρωτοβοήθεια. Αν τύχει τίποτα στην ψυχή, άσ' την ψυχή αργότερα. Δεν διακρίνουμε ότι έχουμε ψυχή, δεν διακρίνουμε ότι αυτή έχει ανάγκη της ιδίας περιποιήσεως.

Και όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος, εάν δεν θέλεις να αποδώσεις τα δέοντα, τα κρείττονα, απόδωσε τουλάχιστον τα ίσα. Αν δεν θέλεις να δώσεις, λέγει, στην ψυχή που είναι η καλυτέρα του σώματος, αυτά που της αξίζει, το ποσοστό το μεγάλο, δώσε τουλάχιστον το ίδιο ενδιαφέρον που δίδεις στο σώμα σου. Αλλά δεν το κάνουμε.

Και ταυτόχρονα λεγόμεθα προχωρημένοι άνθρωποι, φτασμένοι άνθρωποι, πόσο δεν διακρίνουμε την ψυχή μας και την ανάγκη της και δεν γνωρίζουμε το ρόλο που ήρθε ο Χριστός να παίξει στον κόσμο. Αυτές οι μέρες, λοιπόν, επαναλαμβάνω, προσφέρονται, και ας ρωτήσουμε εκείνο που θα θελήσουμε να προσφέρουμε κι εμείς, τις αμαρτίες μας.

Κανένας ανεξομολόγητος, κανένας με αμαρτίες. Αμαρτίες εδέχθη τις πρώτες τρυπιές μέσα στα απόπαχνα εκείνης της φάτνης, εκεί πίσω. Τα απόπαχνα εκείνης, ξέρετε ότι τα ζώα τρώνε τα άχυρα και με το ρουθούνι τους σπρώχνουν στις άκρες τα αγκάθια από τα άχυρα.

Ε, αυτές τις πρώτες τρυπιές αισθάνθηκε ο Χριστός από μικρός, που ήρθε εις τον κόσμο, και συνεχίζει ο άνθρωπος μέχρι τη σήμερα να τρυπάει ότι κάθε άνθρωπος βαπτισμένος που αμαρτάνει, όπως λέγει ο Παύλος στους Εβραίους 6-6, ανασταυρώνει το Χριστό, ανασταυρώνει το Χριστό και μάλιστα όταν κάνει θανάσιμα αμαρτήματα.

Δεν ξέρω πώς εσείς ετοιμάζεστε να αντιμετωπίσετε τα Χριστούγεννα, αν ετοιμάζεστε μόνον υλικώς, με όλο το φορτίο των αμαρτιών σας.

Αν σκέπτεστε να περάσετε με την ίδια καμπούρα και το 79, κάνετε πολύ λάθος. Για τον εαυτόν σας κάνετε λάθος. Ο Κύριος έχει αγάπη προς τον άνθρωπο και τον συμπαθεί και τον περιμένει. Όμως συμφέρει τον ίδιο τον άνθρωπο, διότι δεν ξέρει πότε θα φύγει από τον κόσμο αυτόν. Συμφέρει όσο το συντομότερο να τακτοποιήσει αυτή του την υπόθεση. Εγώ λοιπόν σας συνιστώ...

Σύνθημα των ημερών αυτών, πως όταν ο Χριστός ήρθε για την αμαρτία του κόσμου, πρέπει ο άνθρωπος να δώσει τις αμαρτίες του και είναι το καλύτερο δώρο που έχει να δώσει. Ας σταματήσει τα δώρα προς τους έξω και ας κάνει δώρον προς τον Χριστό πρώτα.

Διότι ο άνθρωπος ο οποίος δεν θα κάνει δώρον προς τον Χριστό τις αμαρτίες του, οποιοδήποτε άλλο δώρο και αν κάνει δεν είναι ευλογημένο. Την άλλη μέρα θα πάει στον παλιατζή ή θα πάει στον σκουπιδιάρη, όπως ξέρετε πολύ καλά πού πάνε τα δώρα τα δικά μας.

Έναν άλλο τίτλο που έχει ο Χριστός ερχόμενος στον κόσμο είναι ο τίτλος εκείνος που λέγει ότι είναι ειρήνη ημών, ειρήνη ημών, ο Χριστός είναι ειρήνη ημών, το ξέρει ο άνθρωπος; Συμβολίζεται παρά τοις ανθρώποις η ειρήνη με κλάδον ελαίας.

Συμβολίζεται και με περιστεράν. Και αν πάει κανείς στην Αμερική θα την δει την ειρήνη και ως μεγάλο άγαλμα κλπ. Κι αλλού θα τη δει ως ελευθερία κτλ. Τίποτα από όλα αυτά. Η ειρήνη έχει δύο όψεις. Έχει μία που βλέπει επάνω και μία που βλέπει δίπλα.

Ωραία τα λέγει η Εκκλησία μας. «Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν» και «Ὑπὲρ τῆς ἄνωθεν εἰρήνης, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν». Μία ειρήνη προς τον συνάνθρωπο και μία ειρήνη προς τον Θεό καλείται να επιτύχει ο άνθρωπος πριν φύγει του κόσμου τούτου.

Και διότι δεν ξέρει πότε θα φύγει του κόσμου τούτου, πρέπει να είναι πάντοτε ειρηνευμένος και με τον συνάνθρωπο και με τον Θεό. Και εν τούτοις πολλές φορές λείπουν και οι δύο αυτές οι ειρήνες.

Λένε ορισμένοι ότι μπορεί να μη λέω καλημέρα στον συνάνθρωπο, αλλά με τον Θεό τα έχω καλά. Είναι ψευταράδες, με Ψ κεφαλαίο. Διότι ο Ιωάννης, ο αγαπημένος μαθητής, τους βγάζει ψεύτες. Α, λέει, τον Θεό που δεν βλέπεις. Όχι, αν τον συνάνθρωπό σου που βλέπεις δεν τον αγαπάς, πώς τον Θεό που δεν βλέπεις λες ότι αγαπάς; Αν τον συνάνθρωπό σου... Αν σου βγει κάτι, Αυτός θα μπει μέσα.

Αυτός θα σε βοηθήσει, αυτός θα σου κλείσει τα μάτια ή αυτός θα σου δώσει ποτήρι νερό αν πνίγεσαι ή αυτός θα σου σβήσει φωτιά αν καίγεσαι. Αν τον συνάνθρωπό σου που βλέπεις δεν του λες την καλημέρα, δεν τον αγαπάς, πώς αγαπάς το Θεό που δεν τον βλέπεις;

Είναι ψεύτης ο άνθρωπος. Αυτές οι δύο ειρήνες είναι απαραίτητες. Ο Χριστός ήρθε και εσταυρώθη μεταξύ ουρανού και γης. Δεν εσταυρώθη ούτε στον ουρανό ούτε στη γη. Ήρθε και σταυρώθη μεταξύ ουρανού και γης.

Διότι τα αντιμαχόμενα στρατόπεδα, αν επιτρέπεται η έκφραση, ήτανε ο άνθρωπος με τον Θεό. Όχι ο Θεός με τον άνθρωπο· ο άνθρωπος με τον Θεό. Ο Θεός ουδέποτε εχθραίνει, λέει ο θείος Χρυσόστομος. Ο άνθρωπος εγύρισε τα οπίσθιά του και έστησε τον εγωισμό του.

Έκαμε το δικό του και κάνει μέχρι σήμερα το δικό του. Ήρθε πάνω στην περίπτωση ο Θεός και έγινε άνθρωπος, να ειρηνεύσει τον άνθρωπο με τον Θεό.

Αυτή η ειρήνη λείπει από πολλούς σήμερα και ετοιμάζονται να κάνουν Χριστούγεννα και έχουν κανονίσει και εκδρομές και έχουν κανονίσει και τραπέζια και έχουν κανονίσει πολλά πράγματα και πολλοί, μάλιστα, θα κοινωνήσουν κιόλας.

αλλά και το δικαστήριο δικαστήριο και η καλημέρα όχι καλημέρα και χίλια δυο άλλα πράγματα, όπως ξέρετε κι εσείς, που συμβαίνουν και μεταξύ αδελφών ακόμη και μεταξύ συγγενών και μεταξύ γειτόνων και μεταξύ και κληρικών ακόμη, και και και, γιατί έχει το ποσοστό του ο διάβολος από όλες τις καταστάσεις, από όλους τους ανθρώπους, από της ανωτέρας βαθμίδος μέχρι της κατωτέρας.

Αυτή η ειρήνη, αν ο Χριστός είναι η ειρήνη ημών μεταξύ των συνανθρώπων και μεταξύ του Θεού, θα πρέπει αυτή να επιτευχθεί. Δεν εννοούνται Χριστούγεννα χωρίς να γίνει ειρήνη, διότι «επί γης ειρήνη»· ευδόκησε ο Θεός επί γης ειρήνη να έρθει, και εγώ δεν την παίρνω την ειρήνη αυτή, δεν δικαιούμαι Χριστούγεννα και δεν δικαιούμαι ακόμη όλα τα αγαθά τα υλικά τα οποία πορεύουν από τα Χριστούγεννα.

Όπως αυτοί οι αντίχριστοι, αυτοί οι άθεοι που απορρίπτουν τον Χριστό και δεν τον παραδέχονται, δεν πρέπει να πάει να βάλουν το χέρι τους να πάρουν 13ο μισθό. Αυτά τα δώρα και λοιπά δεν θα τα πάρουνε. Αυτό δεν το πιστεύουμε εμείς, ο οποίος τα χορηγεί.

Είναι ανακόλουθη, αυτοί θα κριθούν εκ των λόγων. Εκ των λόγων σου κρινώ σε, πονηρέ. Πού δεν το πήρες αυτό το 13ο μισθό; Ποιος σου τον έδωσε; Η πεθερά σου; Ποιος ήταν αυτός; Ήμουν εγώ, σταυρώθηκα.

Βρόθηκα, εγώ ήρθα στον κόσμο και έδωσα, εγώ ήνοιξα τις φυλακές, εγώ έκανα τα δώρα, εγώ είμαι, και μου παίρνεις όλα και απορρίπτεις εμένα. Και μόνον αυτό που κάνουν, η χειρονομία αυτή είναι ικανή να τους έχει ταρταρωμένους, εάν δεν μετανοήσουν. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση αυτή. Πάει και ακούει ο άνθρωπος «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία» και ειρήνη δεν έχει και αγάπη δεν έχει και συγχωρητικότητα δεν δίδει, και λέγει το Πάτερ ημών και λέγει χίλια δυο άλλα πράγματα. Ερωτήθη κάποτε ένας γέρων πώς μπορεί να καταλάβει.

Δεν καταλαβαίνει ένας άνθρωπος αν μία ανθρωπότης προχωρεί; Λέει, όταν βλέπετε τα σκαλοπάτια της Εκκλησίας και είναι πολυπατημένα, δηλαδή έχουν λιώσει από το μέσα έξω που μπαίνει ο κόσμος, και όταν δείτε τα προαύλια των δικαστηρίων και είναι χορταριασμένα, έχουν χορταριάσει. Συμβαίνει τώρα το τελείως αντίθετο όμως.

Τα σκαλοπάτια των δικαστηρίων έχουν λιώσει από το μέσα έξω, από χριστιανούς Ορθοδόξους που νηστεύουν και το λάδι. Και των εκκλησιών οι περίβολοι είναι χορταριασμένοι, διότι δεν πατιούνται από τους ανθρώπους.

Ταυτόχρονα λέμε ότι είμαστε προχωρημένοι και έχουμε προχωρήσει. Αυτή είναι οπισθοχώρηση, δεν είναι η προχωρία. Να έχει προχωρήσει ο άνθρωπος υλικά, εφόσον οπισθοχωρεί πνευματικά, δεν είναι επιτυχία αυτή, γιατί δεν έχει μονιμότητα.

Φεύγει, χάνεται, δεν μένει τίποτα. Σε λίγες μέρες αν πάει στο τάφο θα δει βρώμα και δυσωδία. Κοινοβουμένη είναι πέραν του τάφου, αν πιστεύεις ότι μένει κάτι και γίνεται το ενδιαφέρον που πρέπει.

Υπάρχουν, λοιπόν, και πολλοί άνθρωποι, επαναλαμβάνω, οι οποίοι δεν έχουν ειρήνη και ετοιμάζονται, παρότι είναι ανειρήνευτοι, και παραδέχονται Χριστούγεννα και εύχονται καλά Χριστούγεννα και χρόνια πολλά και τα συνηθισμένα. Εν τούτοις, όμως, ειρήνη δεν έχουν, δεν έλαβαν την ειρήνη. Για να δώσει ένας άνθρωπος ειρήνη, πρέπει να έχει ειρήνη. Ο ιερεύς όταν βγαίνει και λέει «Ειρήνη υμίν», «Ειρήνη πάσι», «Ειρήνην την εμήν δίδωμι υμίν» και λοιπά, «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης» και λοιπά.

Είναι η ειρήνη του Χριστού, δεν τη λέει αφ' εαυτού του, δεν τη βγάνει από τα σακούλια του. Είναι η ειρήνη του Χριστού και τη δίνει ο Χριστός αυτή την ειρήνη στους ανθρώπους και τη μοιράζει. Αυτή η ειρήνη που εύχεται ο κληρικός, η ειρήνη αυτή του Χριστού, πρέπει ο άνθρωπος να την πάρει.

Αγίοι, ειρήνη πᾶσι, και τω πνεύματί σου λέμε εμείς, και με το πνεύμα σου, ορισμένοι λένε και το Πνεύμα το Άγιο. Δεν ξέρουν οι άνθρωποι ούτε τι πάει να πει ειρήνη υμίν, ούτε τι είναι η απάντηση. Μας εύχεται ειρήνη υμίν, ειρήνη στην ψυχή μας, και του ευχόμαστε και εμείς η ειρήνη αυτή να είναι και με το πνεύμα του και με τη δικιά του ψυχή.

Εμείς το λέμε το Πνεύμα το Άγιο. Έχει Άγιο Πνεύμα και το Άγιο Πνεύμα έχει έναν άλλο από ειρήνη. Δικά μας προσθέματα αυτά, τα οποία χάνουν την ουσία, χάνουν το περιεχόμενο. Αλλά εμείς δεν καταλαβαίνουμε τι μας λέει, ούτε είμαστε εκεί χάνω. Και όταν βγαίνει να πει ειρήνη υμίν, και τι πάει να πει να σηκώσει το χέρι του ο ιερεύς, ο αρχιερεύς και να μας ευχηθεί ειρήνη και να ελεγχθούμε μέσα μας.

Η ειρήνη η οποία επετεύχθη μεταξύ ανθρώπου και Θεού, επετεύχθη με αίμα. Αν λοιπόν εσύ χάσεις πέντε δεκάρες, χάσεις ένα στρέμμα χωράφι, ξέρω εγώ ένα στρέμμα, ξέρω εκατό μέτρα οικόπεδο, είναι σοβαρό το θέμα, εάν επιτευχθεί η ειρήνη;

Αλλά εμείς τι θέλουμε την ειρήνη; Με πείσμα θα τον πάω στον Άρειο Πάγο. Θα τον πάω στον Άρειο Πάγο, αλλά θα βγεις εσύ όμως. Διότι όταν τοποθετείς τον άλλον, τον βάνεις στη θέση του όπως λέμε εμείς, βγαίνεις εσύ πολλάκις και εγώ από τη θέση μου.

Και όταν πάμε να κρατήσουμε την αξιοπρέπειά μας, όπως λένε ορισμένοι, χάνουμε τη χριστιανοπρέπειά μας. Και τότε χάνεται η αξιοπρέπεια, όταν χάνεται η χριστιανοπρέπεια. Είναι πολλά πράγματα που πρέπει ο άνθρωπος να προσέχει.

Και μάλιστα σε αυτές τις ημέρες που είναι πιο φανταχτερά τα συνθήματα.

Συνθήματα. Τέτοιες ημέρες δεν είναι πεζές ημέρες. Δεν μπορεί κανείς να τις αντιπαρέλθει με ένα κιλό μπανάνες και μια φούσκα στο χέρι.

Ευχαριστώ.

Θα πάει στο εγγονάκι δώρο. Δεν είναι έτσι. Χριστός εσταυρώθηκε και σταυρώθηκε για τις αμαρτίες του κόσμου και για την ειρήνη του κόσμου, την ειρήνη μεταξύ του κόσμου και μεταξύ του κόσμου και του Θεού. Και όταν αυτό δεν επιτευχθεί, άρα κοινόν ηγησάμενον το αίμα, δεν μας ενώνει.

Δε μας ενδιαφέρει το αίμα που εχύθη, και το αίμα αυτό θα πληρωθεί, ένδικη μισθαποδοσία θα περιμένει, κάποια μέρα θα ζητήσει εκδίκηση για αυτό το αίμα. Αν το αίμα του Άβελ φώναζε και ζητούσε εκδίκηση, το αίμα του Ιησού θα πάει χαμένο; Δεν πάει χαμένο, μην πλανώμεθα και μην ξεγελιόμαστε, δεν πηγαίνει χαμένο.

Θα ζητήσει τον δέοντα καιρό από τον κάθε άνθρωπο το λόγο. Και θα καλείται ο άνθρωπος να δώσει λόγο. Γι' αυτό πάλι μέσα στον χώρο αυτών που ευρισκόμεθα, μια ο Χριστός ήρθε για τις αμαρτίες μας, μια ο Χριστός που είναι η ειρήνη ημών, ας το εκμεταλλευτούμε κι αυτό.

Ας παίξουμε ένα ρόλο εμείς. Να ειρηνεύσουμε, όπως λέγει ο Παύλος, μετά πάντων ανθρώπων. Ουδεμία προσευχή εισακούεται από τον Θεό, εφόσον υπάρχει η πικρία μέσα και δεν είναι η ειρήνη. Πρέπει να φύγει οπωσδήποτε.

Μα του λέω καλημέρα και δεν μου λέει. Δεν χάθηκε ο κόσμος. Πες του εσύ ξανά όταν τον συναντήσεις. Μην περιμένεις να σου δώσει την καλημέρα που του έδωσες πίσω. Εσύ σαν πλούσιος θα δώσεις άλλη καλημέρα.

Καλημέρα. Και όταν ξανασυναντηθείτε, πες ξανά άλλη μια καλημέρα, και άλλη καλημέρα, και ποτέ μη σου τη δώσει. Από την πλευρά σου είσαι τακτοποιημένος. Τακτοποίησε τα υπόλοιπά σου και πήγαινε να κοινωνήσεις. Γιατί μην ξεχνάς, πολλές φορές είμαστε εμείς οι αίτιοι που αυτός διάκειται έτσι μαζί μας. Μην κρίνουμε με τα ελαφρυντικά τα δικά μας ή όπως μας λέει η γυναικούλα μας ή ο αντρούλης μας ή η γειτόνισσα, ότι εσύ δεν φταις τίποτα και λοιπά. Ο Θεός ξέρει αν φταίω ή δεν φταίω, και ο Θεός ξέρει.

Ο Θεός ξέρει γιατί σκληρύνεται η καρδία Του και δεν μου δίνει τη συγχώρηση. Και ο Θεός ξέρει γιατί εγώ έχω αυτά τα γυμνάσια τώρα. Αν πούμε να κατεβεί ο φάκελός μας κάτω, θα βάλουμε το κεφάλι μας όχι απλώς κάτω, αλλά μέσα στα σκέλια μας από ντροπή, και θα φύγουμε από μπροστά από τον Χριστό.

Ναι, εμείς οι ίδιοι είμαστε πολλές φορές η αιτία που οι άνθρωποι αυτοί δεν μπορούν να μας πούνε την καλημέρα. Είναι και ορισμένες περιπτώσεις που είμαστε εντάξει. Θα φέρεις τον σταυρό σου. Δεν σε δυσκολεύει από την θεία κοινωνία.

Εσύ όμως θα πεις την καλή μέρα, έστω και με ζημιά. Και μακριά που είναι, θα γράψεις, θα ειδοποιήσεις. Αυτός θα μάθει πάντοτε ότι εσύ μιλείς καλά για αυτό. Ποτέ δεν θα μιλάς άσχημα. Αν θέλεις να αποδεσμεύσεις την πληγή σου, και δεν είναι στα χέρια του Χριστού.

Αυτό το κλειδί είναι στα χέρια του ανθρώπου. Ο άνθρωπος θα αποδεσμεύσει για να αποδεσμευτεί. Αν δεν αποδεσμεύσει αυτός τον άλλον, δεν αποδεσμεύεται. Είναι ακοή αντί ακοής, όπως λένε οι πατέρες. Προσέξετε και αυτές τις λεπτομέρειες που σας λέγω, διότι όλα αυτά είναι, πώς τα λέμε, αυτά που μαζεύουν, τα ψήγματα, ρινίσματα στο μάτι, τη σκλήθρα στο μάτι.

Πολλές φορές μπαίνει κάτι στο μάτι μας και σφαδάζουμε από τον πόνο. Και δεν μπορούν να μας το βγάλουν με κανέναν τρόπο. Και δεν μπορούν να το ιδούνε πολλές φορές τι είναι αυτό που είναι μέσα. Και εντούτοις κλαίμε, πονάμε, υποφέρουμε.

Έτσι υπάρχουν και στην ψυχή μέσα ρανίσματα, τα οποία δεν μπορούμε να διακρίνουμε. Και χρειάζεται ταπείνωση, προσευχή, μετάνοια, εξομολόγηση, παράκληση στον Χριστό να μας απαλλάξει και να μας βοηθήσει.

Η προσευχή δε είναι κάτι που προλειαίνει το έδαφος προς τον άνθρωπο που θέλουμε να στείλουμε. Βομβαρδίζει. Θέλεις να καταλάβεις ένα ύψωμα; Θες να καταλάβεις ένα οχυρό; Θες να καταλάβεις ένα σκληρό; Βομβάρδισέ τον πρώτα με την προσευχή σου.

Βομβάρδισέ τον πρώτα με την προσευχή σου. Και τότε να ιδείς πώς θα τον καταλάβεις. Θα πάει ο Χριστός μπροστά και τότε θα είναι επιτυχία. Φροντίσετε λοιπόν, είτε εσείς αυτοί αν έχετε με κάποιον όχι ειρήνη αλλά το αντίθετο, ή αν μπορείτε να παίξετε κάποιο ρόλο ειρηνοποιού αυτές τις ημέρες, να το παίξετε, έστω και να πληρώσετε από την τσέπη σας κάτι προκειμένου να ειρηνεύσετε δύο ανθρώπους.

Είναι μεγάλο πράγμα, προκειμένου να ειρηνεύσετε ανδρόγυνα, αδελφούς, συνεταίρους, δεν ξέρω ποιους, γειτόνους κ.λ.π. Βάλτε τον εαυτό σας μέσα σαν γέφυρα, όπως έβαλε ο Χριστός το δικό Του για να μας ανεβάσει ξανά στον Ουρανό.

Η Παναγία έβαλε τον δικό Της εαυτό να κατεβάσει τον Θεό κάτω. Ο Θεός, ο Χριστός, έβαλε τον εαυτό Του να ανεβάσει εμάς επάνω. Εμείς να βάλουμε τον εαυτό μας να ειρηνεύσουν οι άνθρωποι με τους συνανθρώπους.

Είναι ένα μεγάλο πράγμα και είναι οι ημέρες αυτές οι οποίες προσφέρουμε. Ένα τρίτο γεγονός αυτών των ημερών που έχει σχέση και πρέπει να προσέξει ο άνθρωπος είναι και το εξής: Ότι ο Χριστός, όπως σας είπα, δεν είναι μόνον η ειρήνη, δεν είναι μόνον η άφεσις των αμαρτιών, αλλά είναι και η ζωή ημών.

Εγώ είμαι η ζωή, εγώ είμαι η οδός, εγώ είμαι το φως.

Το φως είναι η ζωή ημών, η ζωηφόρος πλευρά του Κυρίου, ζωηφόρος ο τάφος του, ζωηφόρος ο σταυρός του, είναι η ζωή ημών. Με τι τρόπο μεταδίδεται η ζωή, η αυτοζωή αυτή, ο Θεός, στον άνθρωπο, στο πλάσμα; Με τι τρόπο μεταδίδεται; Δια της Θείας επικοινωνίας, δια της Θείας κοινωνίας. Ο τρώγων μου τη σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει, καγώ εν αυτώ. Ο τρώγων μου τη σάρκα και πίνων μου το αίμα έχει ζωή αιώνια. Άρα το σώμα του και το αίμα του είναι η ζωή αιώνια, είναι αυτός η ζωή. Και δίδεται εις τον άνθρωπο, τον νεκρόν άνθρωπον, δίδεται η ζωή και τον ανιστά, τον άνθρωπο, ή τον διατηρεί εις την ζωή. Μεταλαμβάνει ο δούλος του Θεού τάδε το σώμα και το αίμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού εις άφεση.

εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον, άρα είναι και ζωή αιώνια. Σώσον, ο Θεός, τον λαόν σου και ευλόγησον την κληρονομίαν σου. Δημιουργεί κληρονόμους της Βασιλείας των Ουρανών η Θεία Κοινωνία.

Δεν είναι λοιπόν για χρόνια πολλά η Θεία Κοινωνία κατ' αυτάς, δεν είναι για κοκά ούτε για χρυσό δοντάκι που λένε οι μανάδες, εμπαίζοντας μπροστά στο Άγιο Ποτήριο το Χριστό στα παιδιά τους, ούτε μελάκι ούτε κρασάκι.

Είναι Ιησούς Χριστός εσταυρωμένος. Χριστός, παιδί μου, Χριστός, δεν ξέρει ούτε από μέλι ούτε από κρασί το παιδί. Αλλά ο Σατανάς είναι αυτός που θέλει να εμπαίξει το μυστήριο και να καταβιβάσει το μυστήριο από τη θέση του.

Είναι λοιπόν και η ζωή ημών, και η ζωή αυτή έχει τα αγαθά αποτελέσματά της, έχει τα ευεργετήματα 100% εάν υπάρξει η ανάλογος προετοιμασία. Η ανάλογος προετοιμασία της αφέσεως των αμαρτιών, της ειρηνεύσεως μετά των ανθρώπων, είναι αυτός ο λόγος, για να έρθει ο άνθρωπος σε επαφή με τη ζωή, και η ζωή έχει αγαθά αποτελέσματα επί του προσερχομένου ανθρώπου.

Απαραίτητη η Θεία Κοινωνία, όχι μόνο για τα Χριστούγεννα, όχι μόνο για τα χρόνια πολλά, αλλά ει δυνατόν για κάθε μέρα. Είναι η τροφή της ψυχής, είναι η ζωή της ψυχής, είναι η ζωή του ανθρώπου. Αν διαβάσει κανείς την ευχαριστία της Θείας Μεταλήψεως, αυτή την ευχαριστία στο τέλος, εκεί βλέπει τα αγαθά αποτελέσματα που απορρέουν από τη Θεία Κοινωνία.

Και εντούτοις πολλοί άνθρωποι, και αυτή τη φορά το χρόνο που πάνε το Πάσχα ή τα Χριστούγεννα, πηγαίνουν απροετοίμαστοι, και αυτή τη φορά ούτε τότε απολαμβάνουν, αξιοποιούν, παίρνουν αυτά που απορρέουν από τη Θεία Κοινωνία.

Ὥστε γενέσθαι τοῖς μεταλαμβάνουσιν εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, εἰς νῆψιν ψυχῆς, εἰς ἄφεσιν πλημμελημάτων. Εἴκοσι τρεῖς ἀρετὲς λαμβάνει ὁ ἄνθρωπος κοινωνώντας, ὅπως λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος, καὶ ἔχω γράψει στὸ βιβλιαράκι ἐκεῖνο, «Τὸ ἀντίδοτο τοῦ λεγόμενου θανάτου».

Μην ετοιμάζεστε λοιπόν, μην παίρνετε φόρα να κοινωνείστε για να σταματήσετε, για να ξεφουσκώσετε. Όχι, αλλά να συνεχίσετε τον αγώνα, τρέφοντας τη ψυχή, διατηρώντας τις ίδιες προϋποθέσεις που θα δημιουργήσετε για την πρώτη κοινωνία.

Πολλοί βλέπουν από μακριά το περιστατικό, από μακριά το μυστήριο, δεν τον πιάνουν για τόσο σοβαρό θέμα το Χριστό, και εντούτοις είναι η ζωή η μόνη. Η δικαιοσύνη του Θεού, εκεί που θα καμφθεί, είναι το αίμα του Χριστού.

Το αίμα του Χριστού είναι εκείνο το οποίο κάμπτει τη δικαιοσύνη του Θεού.

Εάν ο άνθρωπος δεν είναι τακτοποιημένος με το αίμα του αρνίου, δεν θα αποφύγει την εξολοθρευτική μάχαιρα. Σας μεταφέρω στο 12ο κεφάλαιο της Εξόδου. Εκεί που είχε δώσει εντολή ο Θεός στον Μωυσή να σφάξουνε τον αμνό, να μαζέψουνε το αίμα στη λεκάνη και να χτυπήσουνε με τον ίσωπο με το αίμα τους παραστάτας των οικιών οι Εβραίοι στην Αίγυπτο.

Διότι τη νύχτα εκείνη θα περνούσε άγγελος να φονεύσει όλα τα πρωτότοκα, από ανθρώπου μέχρι ζώου. Όπου δεν υπήρχε αίμα στις πόρτες, ο άγγελος δεν θα έμπαινε μέσα. Πράγμα το οποίο έγινε. Πέρασε ο Άγγελος, φόνευσε όλα τα πρωτότοκα και είχαν κηδεία όλοι οι Αιγύπτιοι, ή ζώο ή άνθρωπο, ή των Εβραίων.

Και πού οφείλεται αυτή η ασφάλεια; Στο αίμα που είχαν στην πόρτα. Και αν το αίμα του αρνίου εκείνου εφύλαξε την ζωή των πρωτοτόκων των Αιγυπτίων, γιατί το αίμα του Ιησού Χριστού να μην φυλάξει τη ζωή τη δικιά μας;

Γιατί; Για πέστε μου. Δεν το ξέρει όμως ο άνθρωπος τι είναι το αίμα του Χριστού. Ότι εθυσιάσθη ο αμνός του Θεού για να ζήσουμε εμείς, Ότι θυάσει ο Χριστός για να δώσει τη ζωή σε εμάς Και ότι ο άνθρωπος, όταν φεύγει και γυρίζει τα οπίσθιά του στο Άγιο Ποτήριο χωρίς να παίρνει το σώμα και το αίμα του Χριστού, αφήνει την ζωή και φεύγει. Δεν έχει φιλοσοφήσει και δεν έχει μιλήσει ποτέ με το αντίδωρο, γιατί το λένε αντίδωρο και τι ρόλο θα παίξει στην όλη ζωή του τη θρησκευτική. Θα του πει το αντίδωρο: δεν είμαι εγώ το δώρο, λεβέντη μου, είναι άλλο το δώρο, εγώ είμαι αντίδωρο.

Ποιο είναι το δώρο; Μέσα στο Άγιο Ποτήριο είναι το δώρο. Ενώ, όσο να φας από μένα, είναι μια ευλογία, ευλογία Κυρίου και έλεος. Αν από αυτό φας, είναι σωτηρία, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωή την αιώνια. Και εντούτοις ο άνθρωπος σκοτώνεται να πάρει το αντίδωρο, χωρίς να θέλει να πάρει το δώρο, με ελαφράν την συνείδηση ότι επετέλεσε εκκλησιασμό, ότι ετακτοποιήθηκε η ψυχή του, να σταματήσει να του μιλάει για πολλά πράγματα.

πράγματα, της αρκεί το αντίδωρον. Πόσο το αντίδωρον είναι μάρτυς κατηγορίας και θα τον κολάσει μια ημέρα, διότι το αντίδωρον δεν σώζει, αλλά απλώς αγιάζει. Κι άλλο αγιάζω κι άλλο σώζω. Αγιάζω, καθαρίζω, και άλλο το σώζω. Το αίμα του Χριστού, το οποίο καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας. Χαρά στους ανθρώπους αυτούς, λοιπόν· όχι αυτοί οι οποίοι απλώς κάποτε κοινώνησαν, αλλά που συνεχώς κοινωνούν, οι άνθρωποι που φροντίζουν.

Ας φροντίζουν να διατηρούν καθαρότητα στην ψυχή. Και οι μέρες αυτές κατεξοχήν είναι οι μέρες τέτοιες που θα φτάσουν οι άνθρωποι μέχρι της Θείας Κοινωνίας. Ας φροντίσουν λοιπόν να φτάσουν καθαρισμένοι από αμαρτίες, ας φροντίσουν να φτάσουν ειρηνευμένοι με τους ανθρώπους και να έρθουν σε επαφή με τη ζωή, ή να έχουν ζωή και να μην φοβούνται τον θάνατον.

Ένα σας λέγω και τελειώνω.

Λέγεται ότι στου Κέσαρος την Αυλή κάποτε, μέσα στα άλλα που κυκλοφορούσαν, κυκλοφορούσε και ένα όμορφο ελαφάκι μικρό. Όμως κινδύνευε αυτό το ελαφάκι κάποιο πονηρό μάτι και κάποιο πονηρό τόξο να το σκοτώσει, αυτό το ελάφι.

Τι να γίνει, τι να γίνει; Ήταν όμορφο, ωραίο, κυκλοφορούσε εκεί, τι να γίνει; Τι του κάμανε λοιπόν; Το πιάσανε το ελαφάκι αυτό και του κρέμασαν εδώ μπροστά μια καρτέλα. Και έγραφε ωραία και όμορφα: προσέξετε, είμαι του Κέσαρος, δηλαδή μην με πειράξετε, είμαι του Βασιλέως.

Και αυτό ήταν αρκετό, ότι εκρέμασε την ταμπέλα εδώ μπροστά και έγραφε ότι είτο του Καίσαρος, να μην το φονεύσουν, να μην το σκοτώσουν. Εμείς είμεθα του Καίσαρος, έχουμε εμείς την ταμπέλα αυτή, όχι αυτού του Καίσαρος, εκείνου του Καίσαρος.

Είπαμε, άμα είμεθα εκεί, δεν πρέπει να φοβούμεθα. Αλλά είναι σοβαρό το θέμα της προετοιμασίας, για να είμεθα πραγματικά. Γιατί λέμε ότι είμεθα, αλλά δεν είμεθα, αγαπητοί μου. Και διότι πιστεύω ότι πολλά χρόνια δεν είμεθα, πρέπει να σταματήσουμε να μην είμεθα. Και πρέπει φέτος να γίνουμε. Και σας το εύχομαι, να γίνουμε φέτος. Αμήν.