Μακάριοι οι Πτωχοί

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

As you know, yesterday and today our Church celebrates two great saints: yesterday, Anthony the Great, and today, Athanasius the Great, together with Cyril and the others. Since today is his feast day, we shall speak of him both to honor him and for our own spiritual benefit.

To honor the saint whose feast we celebrate today, and for our own spiritual benefit.

I thought I would say something about Athanasius the Great, whom we celebrate today. It is true that most of you who regularly practice the faith will already know about him.

But, as you also know, the themes that flow from the saints, from the Lord, and from the Theotokos are inexhaustible.

the Theotokos. So let this not go unnoticed by those who may not have a library of their own, so that they too may read and study. For every person whom the Church brings before us is not presented by chance. There is no selfish purpose in it, no saying, “Look at me and what I have done.” No. We call upon that person and bring them into our midst so that we may speak with them.

Together with him, we give thanks for how he became holy, how he became great, and what he taught, so that we may be edified. He himself can rise no higher, nor can he fall any lower. It is we who stand to benefit. This is why the words of the divine John Chrysostom always apply.

The commemoration of a saint should lead us to imitate that saint. How did he do it, so that I may do the same? What does he teach us, since he attained holiness? We should not stop merely at lighting a candle, as we say, or simply observing the feast.

Why? Because we celebrate the saints, but we do not imitate them. Consequently, the benefit is nothing. For us Orthodox Christians, Athanasius the Great is a towering figure. He is called the Father of Orthodoxy, as well as a pillar of the Church and of Orthodoxy.

Therefore, one must know the foundations in order to build upon a firm foundation. As you know—and I shall speak only in broad outline—this man suffered, was tormented, and was persecuted greatly, very greatly, enduring indescribable persecutions that a human being could scarcely bear.

And he endured all this not for his own benefit, but for the right faith, having become a pillar of Orthodoxy.

For a person to be saved, two things are necessary: orthodoxy, right belief, and orthopraxy, right conduct.

If either one is missing, the journey cannot continue. If we have a cart for carrying things and remove one of its wheels, who is to blame? We are, because we removed that wheel. And yet some people believe that they may still have hope of salvation in their own way—either because they believe but do not act accordingly, or because they act but do not believe rightly.

No, both are necessary. The Lord has told us clearly: “Whoever does and teaches them shall be called great,” “He who loves Me will keep My word,” and, “If you love Me, keep My commandments.” I cannot say that I love Christ and believe in Christ while failing to do what Christ taught, what Christ proclaims, and what Christ tells us, whether in His Gospel or through His Church.

It is therefore necessary for a person to know the faith correctly; and if he is willing to read the Lives of the Saints and study their lives in general,

In their lives, he will find many things that can benefit him as well and help him rightly discern and follow the true path. According to the notes I found, Athanasius the Great was born in Alexandria in the year 295. His childhood is associated with a particular incident: while still a young boy, he once baptized another little boy who had not been baptized, performing the complete service of Baptism exactly as prescribed.

When the elderly Alexander, then Bishop of Alexandria, learned what had happened, he recognized it as a true Baptism. He performed only the Chrismation and whatever else remained, and confirmed it as Baptism.

He then appears on the scene at the university. He studied theology and philosophy—these were the two subjects he studied in Alexandria. Later, during his youth, we also find him closely associated with Anthony the Great, whose feast we celebrated yesterday.

He lived with him in the desert for a long time and learned many things from him. Thus Athanasius the Great knew Anthony from firsthand experience and wrote the Life of Anthony the Great.

They practiced ascesis together; that is, Athanasius also undertook ascetic discipline with him in the desert. In the year 318, as you know, the Arian heresy emerged and Arius appeared on the scene. It was the equivalent of today’s Jehovah’s Witness movement, since the beliefs are the same.

At that time Athanasius was a deacon, and at the First Ecumenical Council he served as an assistant to the elderly Alexander, Patriarch of Alexandria. This is why, as Socrates writes in his Ecclesiastical History, we see Athanasius presiding over the deacons.

Socrates puts it in these exact words: «Leader of the choir of the deacons.» That is, the one who presided over the whole body of deacons. He held back the onrush of Arianism. He blocked the road of Arianism, even though of course he was not very advanced in years, and so on.

Nevertheless, he possessed such spiritual insight that he was able to penetrate to the heart of things—a distinct and exceptional gift. People do not ordinarily possess it. Only a few people with an intellect like his appear over the course of history.

On April 17, in the year 328, we are told, the elder Alexander, who was then Archbishop of Alexandria, died, and Athanasius was raised to the throne. He served as hierarch for forty-six full years, sixteen of them in exile, in prison, and under ill-treatment.

He was exiled five times and was also deposed on other occasions.

He was repeatedly dragged before synods by the Arians and, as I told you, was deposed by bishops.

He was persecuted by emperors and endured, as the records tell us, indescribable hardships and privations.

The Arians, of course, were the cause of all this.

Now, the reason he came into conflict with the Arians was that the Arian movement—as you know, what today we would call the Jehovah’s Witnesses, the Bible Students, or the Millennialists—is one and the same thing. ?

They held beliefs that denied the divinity of Christ. Indeed, as you know, this was also the purpose of the First Ecumenical Council: to declare whether Christ is God or not, and to proclaim the dogma of the Holy Trinity.

And you know one of the four miracles that took place at the First Ecumenical Council: the miracle of Saint Spyridon, who demonstrated in this way how the one is three and the three are one. Saint Achillios of Larissa also worked a miracle before Arius: he caused oil to flow from a stone.

He challenged Arius: if his religion and his doctrine were true, let him command the stone, in the name of his doctrine, to bring forth oil. Arius turned the challenge back on him and said, ‘You tell it to bring forth oil.’

And Saint Achillios said, ‘In the name of the Holy Trinity,’ and the stone brought forth oil. There were two other miracles as well. Another was that of Saint Nicholas, who struck Arius and was stripped of his episcopal insignia and imprisoned. While he was in prison, the Most Holy Theotokos and our Lord visited him and gave him a Gospel book and an omophorion.

The fourth was performed by some other fellow, though I do not remember exactly who it was.

This, above all, was the cause of the struggle: that homoousios, ‘consubstantial,’ must not be changed into homoiousios, ‘of similar essence.’

In other words, a single iota must not be added: ‘consubstantial with the Father’ must not become ‘of similar essence.’

For the sake of that one iota, he endured all these persecutions, all this ill-treatment, all these privations, and all these sufferings for nearly twenty years. I call this to your attention and point it out for the sake of some among us who, all too casually, often fail to stand firm and accept discussions that set dogma aside.

I do not know whether you have noticed that, whenever you are about to speak with someone outside Orthodoxy—a Protestant, a Jehovah’s Witness, a Pentecostal, or whatever else—the first thing he will tell you is, ‘Let us speak as broad-minded people.’

‘Let us speak above and beyond dogmas. Are dogmas and such things what we are going to discuss?’ Persistently and carefully, he tries to remove dogma from the conversation. He does not want it. For us, dogma is light; it is a beacon that helps us, guiding us to sail on the right course and in safety.

He does not want it. When such people hear the word ‘dogmas,’ it is as though they receive an electric shock.

They believe that dogmas were made by human beings. Consequently, they regard them as human commandments and repeatedly call them commandments of men.

For the sake of those who have not studied and do not know how to answer on this point, I will take this opportunity to say the following.

In the Book of Acts, written by the Apostle and Evangelist Luke, chapter sixteen, verse four, we are told that the Apostles and the priests held a council and established dogmas, which they delivered to the Church—indeed, the text says ‘to the Churches’—for them to observe.

Councils did not begin with the First Ecumenical Council. Five councils held by the Apostles on such matters are mentioned in the Acts of the Apostles. A dogma, then, is a teaching that emerges after deliberation among many members of the Church.

Not from one man alone—woe to the one who stands alone. The Pope claims that he is infallible, and that is his error. His first error is believing himself to be infallible. “Where two or three are gathered together, I am there in the midst of them.” Here there were not three, but three hundred and eighteen.

And whatever the councils declared, and whatever they declare, is sealed by the Holy Spirit. Athanasius therefore struggled mightily so that this one point would not be lost.

But Arius was a crafty man, and he caused him a great deal of harm.

He stirred up governments. He stirred up emperors, kings—everyone—and he accomplished a great deal. Matters became especially fierce after the First Ecumenical Council deposed Arius. Later, Arius deceitfully reworked his position and issued a declaration claiming that he was Orthodox.

In this declaration, this supposed confession of Orthodoxy, he avoided certain expressions of his own party that would have exposed them as heretics. At the same time, he also omitted certain expressions used by us, thereby still refusing to say plainly that he was Orthodox.

Athanasius the Great saw this. He detected it within that confession. Arius avoided what he had maintained at first: that Christ was “of another essence.” He also avoided the word “creature.”

And he avoided yet another statement: “There was a time when the Son was not.” This is what they maintained and what they taught: that Christ is not without beginning, eternally together with the Father, but that Christ came into being at a certain point.

They taught that from the very beginning He was not one with the Father—the Father, the Son, and the Holy Spirit together. Here Saint Athanasius the Great had refuted Arius: if Christ once did not exist and only came into being later, and Christ is the Word (Logos), then through what word was the Word brought into being, since all things were made through the Word?

Arius also avoided using Orthodox expressions. In particular, he omitted the words “of the same essence.” He did not say them, but craftily passed over them. He also passed over the confession that “the Son is from the essence of the Father” and did not include it either.

Nor did he include the word “homoousios”—consubstantial, of one essence with the Father. He methodically avoided these three expressions. This is precisely what Athanasius the Great discovered, as I told you. He raised the alarm everywhere, and this great conflict followed.

Many of us—I do not know, perhaps even some among us here tonight—are weak in the faith. Pay close attention to this. If you fall into a sin of the flesh or some worldly sin, whatever it may be, there is still room for repentance.

But in matters of faith there is no such room for compromise. How could you presume to call into question the true faith and its dogma? And when we say “dogma,” we mean truth: something right and true, sealed by the Holy Spirit, who makes no mistakes.

We do not mean some papal spirit, whereby one pope, speaking from his chair, defines a dogma and a later pope comes along and overturns it. That is not the Holy Spirit. We mean the true Holy Spirit—the Holy Spirit, the third person of the Holy Trinity—who illumined the councils and, as you know, sealed the proceedings of them all.

Yet many of us, all too casually, often leave openings in our discussions concerning dogma.

The following incident is related in the life of Saint Paisios. I believe I have mentioned it once before, on another occasion, if I remember correctly.

One day, with his elder’s blessing, one of the monks was going down to the city to sell his handiwork. On the road he met a Jewish man, and they began traveling together. When the man saw that he was a monk, he began discussing with him the person of Jesus.

The monk knew how to use his prayer rope, but he did not know how to give a defense concerning these dogmatic questions. To put it plainly, the man cornered him in the discussion. The other man kept saying that Jesus is not God and repeating the usual claims. At last, simply to get away from him, the monk said, “Perhaps it is so; perhaps it is so.”

Then they parted. The monk went and sold his handiwork, returning to the monastery that evening, while the other man continued on his way.

But Paisios the Great had given orders that they were not to bring him in. He forbids him to appear before him. Because the monk was coming back to do just that — to come and make his prostration, the customary bow before the elder, and to give an account of what he had done, and so on.

and so on, and he went off to eat and to see to the rest of his duties. So when he found the door shut, he was troubled. "What's happened? Something has happened; I must have done something." He examined himself: he hadn't done anything. He went back over where he had been and all the rest of it. At any rate, he began to weep outside the door. The other monks saw him and felt sorry for him, and they went in and asked the elder to explain. They begged him to take him back. In any case, they pressed him for a long time, until at last he gave in and received him. When the door opened, before the monk had even stepped inside, the elder said to him: "So it might not be so? No — rather: so it might be that way too?" And how was the man to remember now what he had been talking about on the road, or anything that had happened since the morning? "Elder, I don't understand you," he says. "What were you discussing," the elder says to him, "with the Jew this morning, when you were going down?" He froze. And do you know what had happened? The Jew had asked him a second time. And his answer was counted as a denial of the faith. The Jew had asked him again. The elder could read exactly what had happened.

Saint Paisios read a special blessing of water for him and gave him a prayer to say so that he might be restored—and this only after much weeping and profound metanoia, repentance. All because of a single word.

Even if we do not say such things, we may still harbor within ourselves some doubt, whether small or great, about the divinity of Jesus; about the Resurrection; about the Ever-Virginity of the Theotokos—about how the Virgin conceived and gave birth in this manner.

"I believe — yes, I believe, but..." But. He adds a "but." He believes, but. And all of these are things that make the road to the Kingdom of Heaven harder for us. Nobody is holding a knife to our throat. We are not standing before Nero, we are not on trial. We are free. So think about it: if even today, free as we are, we deny the doctrinal side of our religion — its dogmas — whether indirectly or directly...

What would become of us if we were living in those days and were told, “Either your head or your faith”? I think that among us, at least in our own time, ninety-five percent would deny the faith and become Muslims. Faith—right faith—is a serious matter. It is not enough simply for a person to believe. If we took a group of one hundred people, we would find, first of all, that ninety percent do not believe in Christ.

And among those who believe in Christ—even if they are only ten percent—we shall find defects in their faith as well. They do not believe precisely as they ought to believe.

One person believes in God, another in some higher power, another in a supreme being, and another believes in Christ, but not that He rose from the dead. When they hear about the Resurrection, they respond as our forefathers did on the Pnyx.

“Are you speaking to us about the Resurrection now? We will hear you again some other time.” You tell me, “I have lost someone dear to me.” Was your loved one a key that was lost? Was your loved one a nail? Then why did Christ come? Why was Christ crucified? Why did Christ die? Why did Christ rise? For what purpose did all these things happen? Do you understand?

So at this point I would like us to be watchful and not go astray concerning the faith. Before long—I do not know whether we shall live to see it, though some of the younger people may—the other one will come, that fellow, the Antichrist. Then we shall be called upon to confess the faith, and we must be preparing ourselves.

Today the police protect us, and still we deny Christ. What shall we do tomorrow, when we are persecuted? We must therefore train ourselves from now on and not be deceived. And we must guide our children accordingly, so that they know what awaits them.

The matter of faith in the person of Jesus is serious—most serious: faith in the divinity of Jesus, in the Resurrection of Jesus, in the dogma of the Holy Trinity, in the Ever-Virginity of the Theotokos, in the Mysteries, in the Precious Cross, and so on.

For if a person rejects even one of these things, Satan enters through that opening and destroys him. There are many people, as you still hear even today, who reject Jesus. They reject the Holy Trinity.

You know what has happened in Athens today.

How many different kinds of belief there are!

How many so-called foreign religions have been brought in—religions embraced by our educated people and intellectuals, who seek every kind of answer apart from Jesus. They have never grasped the question of who Jesus is. They have never asked whether He is the true God.

They thought they had no need of Him and could believe in their own way. But a person who believes in his own way will not arrive at the destination or reach the end, no matter how sincere he may be, if what he believes is false.

Christ has endowed us Orthodox Christians not only with faith, but also with praxis—the active ascetic life—and with knowledge. In other words, He allows us to verify our true and right faith through the senses. For that is what people demand today as firsthand evidence: to see, to hear, to smell, to touch...

Although there are many things they do not see and yet believe, in these matters they demand such evidence. And this is precisely what happens among us. Consider, for example, what happened the other day at Theophany with the blessing of water. This occurs in no other so-called church.

This is what happens with us. A sinful priest reads the prayers over the water — and that water becomes living. And it stays alive one year, two, three, five, ten years. That is no small thing. Or a priest reads the prayers over the basil, let's say, and then with that and a little flour you make your leaven, your starter, and you make the prosphoro, the offering bread, and it grows its yeast, there is life inside it. That is no small thing.

An Orthodox priest puts on his epitrachelion, even though he may be sinful, and when he sees Satan tearing a person’s whole life to pieces, he commands him, “Get out!”—and Satan obeys. This does not happen through anyone else: not through a Roman Catholic, not through a Protestant, not through anyone.

Satan neither listens to their voice nor heeds them; he does not even take them into account. But he fears the Orthodox cassock, and he fears the Orthodox epitrachelion. We see this in actual events; these things come plainly to our attention.

Go to Saint Gerasimos and you will see this firsthand. Go to Saint Nektarios of Aegina and you will see it firsthand. For these are Saints who were granted grace against unclean spirits. Indeed, concerning Saint Nektarios of Aegina, the demon says, “Now the Bishop has come to us as well.”

“Until now,” he says, “we had the monk Gerasimos; and now the bishop has come to us as well.” The bishop is Saint Nektarios of Aegina.

My beloved, ours is the unique faith; ours is the one and only truth. We have the one true Church. No one else has these things. And our Leader is the One whose tomb is empty.

No leader of any so-called religion has an empty tomb. All these things leave us without excuse. And so does the light of the Resurrection, which He has given to this little flock on Holy Saturday, year after year for so many centuries, in defiance of the whole world.

We are without excuse.

Guard your faith as the apple of your eye. Do not yield on any point. In other matters, there is metanoia, there is Holy Confession. But if Satan enters within us and tells us that Christ is not God, or that Christ did not rise, or that He was merely some mystic, or this or that—whatever they write and whatever they say—then he does not easily come out again.

A person cannot then return to confessing Christ as God. He must have the Holy Spirit within him. The beloved disciple says, “No one can say that Jesus is Lord except by the Holy Spirit.” As for the person who hedges, who doubts and questions—be wary of him. Even if the goat-footed devil has not yet planted both feet inside him, he has planted one and entrenched it.

“Do you believe?” “I believe,” he says. “In what?” “In God.”

“You are not saved.” “I am not saved?” “No, you are not saved.” “Why am I not saved?” “Because God does not save.”

"Then who saves?" Christ saves. "All authority has been given to me in heaven and on earth." To him authority was given, "and authority to execute judgment" — that is, to be the one who judges us.

He regenerates us through Baptism. He preserves our regenerated soul through His Body and Blood. He cleanses us from the sins that have accumulated after our Baptism through the Mystery of repentance and confession. He will raise us from the dead; He will judge us; and He will present us to God the Father.

If you believe — not in some Christ or other, but in that Christ of whom the angel spoke to the Myrrh-bearing Women: "Whom do you seek? Is it Jesus you seek?" "Yes — some Jesus or other." "No, the Crucified One, the Nazarene." Not even as a joke. Not just some Jesus.

Not a Jesus fashioned by human imagination: a great man, a good man, a reformer, a socialist, or a communist, as some people say. Was Christ a communist? No. “You seek Jesus the Nazarene, who was crucified. He is risen; He is not here.”

That Jesus. It is this Jesus of whom we are speaking. This is the Jesus whom the true Church, the Orthodox Church, preserves. She belongs to this Jesus, not to some Jesus fashioned by my own imagination or by my own reasoning. For all these matters...

They are beyond reason—beyond reason. No one can grasp them, place them under a microscope, and examine them. You must lay down your pride and take up a white cane, like the one carried by the blind—a cane called faith—in order to move forward.

Do not ask how; listen to what is going to happen. Do not ask how it will happen, because where God is, there is no place for “how.” Do not ask. Our Most Holy Theotokos also asked how it would happen. The angel did not answer; he had neither been commanded to explain it, nor did he know how. But he did know what would happen: “The Holy Spirit will come upon you, and the power of the Most High will overshadow you.” How the Holy Spirit accomplishes these things, I do not know. Nor do I know the manner in which He sanctifies. I do not know how He cleanses me of my sins either. I feel that I leave the confessional better than when I entered. That I do know. But how it happened, I do not know. All these things take place in sacred mystery. “Every soul is given life by the Holy Spirit, made radiant through purification, and mystically sanctified by the Triune Unity.” A person does not know how this happens. It is better, then, to believe with simplicity of heart.

You must believe and struggle for what has been handed down to him. This holy man, then, did not struggle for land. He did not struggle for apartments or money. He did not struggle for family interests. He did not struggle for any such thing.

He struggled and suffered for Orthodoxy: so that Christ would not be blasphemed as a created being, and so that Christ would not be blasphemed as anything other than consubstantial—homoousios, of one essence with the Father. You know that the Creed has several articles. Up to the article that says, “And in the Holy Spirit,” and so forth—which the Second Ecumenical Council worked upon and completed—up to that article, I dare say, it is the work of Athanasius the Great.

Athanasius. “I believe in one God, the Father Almighty,” and all that follows—it is the work of Athanasius the Great. And even if the whole of it is not his work, he was present at the First Ecumenical Council, which composed this Creed, and eighty percent of it is his work.

These are the persons who should be held up before us as examples. Of course, those who wish to speak the truth and remind others of it will be persecuted; they will be persecuted in every possible way. Christ does not shield His own or place them in a glass case. He protects them only from sinking completely: they may suffer, but they will not be overwhelmed or swallowed up by Satan. That is how it is.

This is why we see countless things happening among the people of God. A person who is unstable and uncatechized may even be scandalized and say, “Where is God, when You allow this servant of Yours to suffer for twenty years in dry wells, amid dampness, snakes, and frogs?”

“Where is God?” Yet this is how it is. We shall discuss this more fully one day, when we speak about the temptations of the Lord: why He was tempted, how He was tempted, and what follows from that temptation.

And if Christ was tempted, who are we to think that we will not suffer and be tempted? And if the honorable Forerunner lost his head one night because of a lewd dance, who are you and I to think that we will not be tempted? And if John Chrysostom, the mouth of Christ, was exiled to Cucusus in Armenia, alone and abandoned, far from his flock and his own people—he who was the tongue of Christ—what can we expect?

Who are you, and who am I, that we should not suffer? They were all like that. Through fire and sword — and that is how they will pass into the Kingdom of Heaven. He would never have become great, and he would never have been called 'the Great,' if he had not gone through all of this.

What did Paul say to Him? «Help me. I am ill. I have a thorn in the flesh.» And the answer: «My grace is sufficient for you, for my power is made perfect in weakness.» Here you will be dragged along the ground, so that the world can see that you are not saying these things on your own. Someone else is saying them. That is the secret.

That is why we must draw strength from him. For the most part, the weapon people use is accusation. And all who have a close relationship with Christ are subjected to it. Above all, the clergy will not escape the mouth of Satan and his instruments.

Today, above all, this man, his temptations, and his persecutions bear a striking resemblance to what is happening in our own time. And yet Christians ought to know the history.

They ought to know what happened to almost all the great figures of the Church. Then they would behave very differently and would not sin in this way. For, to one degree or another, we are all accusers of the clergy—even if we say nothing, simply because we fail to speak up.

I may say, “I said nothing when I heard accusations against this person or that person, or when I read them in the newspaper.” But if I did not speak up and give another person a proper answer, Christ will hold even that against me, because He will not send angels to do it.

If I did not speak up and give another person a proper answer, Christ will hold even that against me. For He will not send angels and archangels down from above. We who are here must speak and confess the faith.

And we must be ready at every moment, as Peter says, to give a defense concerning our faith. I will tell you two incidents, so that you may understand what the devil contrives. But allow me to read them to you exactly as they appear in the text.

You know that when we speak of these things, we are not speaking from personal experience. I was not there then! I was still young; I had not even served in the army yet, you understand. These things were said and done in the fourth century, and we live sixteen hundred years later, so we have to read about them somewhere.

We must search the writings and other sources to discover what happened. So, let me read to you how Arius’s hostility toward Athanasius the Great began, and how it all developed until Arius went so far as to slander him and bring him before a court as an immoral man, a murderer, and much else besides.

Just imagine what would have happened if the newspapers Eleftherotypia and Apogevmatini had existed in those days.

What gave rise to the persecutions against him, he says, was his refusal to restore Arius to the communion of the Church — Arius, who had been deposed by the First Ecumenical Council, and who by then was hypocritically presenting himself as one who accepted the Orthodox teaching.

Athanasius discerned what was really happening: “Do not believe what he says. He is lying.” And he uncovered the very things I mentioned to you earlier—the things Arius had not included in his supposed confession. That is how it was.

So Athanasius saw right through this deception, and he categorically refused to receive Arius into communion, even though the Emperor Constantine the Great had ordered him to. Arius, though, did manage to win the Emperor over.

? So it was in those days as well.

Seeking to restore peace in the Church, Constantine the Great had been persuaded by Arius that Orthodoxy could exist even without the term homoousios—consubstantial, of one essence with the Father. He also believed that the Arians would easily come to agreement with the Orthodox if that term, homoousios, were omitted and replaced by homoiousios, meaning “of similar essence.”

After Athanasius refused to receive Arius into ecclesiastical communion, his Arian enemies began systematically organizing their campaign against him. And today, too, there is a campaign against the Church and against the clergy.

Today too there is a struggle going on, an organized campaign. Today as well. But we are a flock of silly hens, and we swallow whatever we are given. The television said it, the radio said it, the newspaper said it. You understand. And so they invented all kinds of false charges against him, charges like these: that he had imposed a church tax on the people of his province without the knowledge of the state.

That was a trumped-up charge. It was not true; it was a lie. Or they claimed that he was hostile toward the Emperor—another slander—and that he had given financial support to a certain rebel, sending him a chest of gold. He filled a chest with gold and sent it to him.

These were deliberate frame-ups.

At the same time they kept stirring up the emperor Constantine against him, constantly reminding him that Athanasius had insulted him by scorning his order to receive Arius back into communion with the Church. For Arius came with an imperial document, signed by the emperor himself, so that he could be let back into the Church.

And Athanasius the Great would not accept it. He insulted you! How can you put up with such a thing? Constantine the Great, even though he had great respect for Athanasius and admired him for his character and his courage, was in the end swayed by the constant scheming of the Arians against him.

And he ordered a Council to be convened at Caesarea in Palestine, in the year 335, to examine the list of charges against Athanasius. He gave orders for what we would call an investigation to be carried out into these matters that were being alleged.

But Athanasius, afraid of the plot his enemies were weaving against him, did not appear at that council. So Constantine moved it to Tyre in Phoenicia, and at the same time he sent word to Athanasius that if he did not come of his own accord — that is, willingly — he would be brought before the council by force. They would take him by force and bring him to the council.

Athanasius then appeared before the Synod, at which sixty Arian bishops were present.

Before this Synod, his enemies repeated their earlier accusations and added still more. Two of them were as follows.

They accused him of murdering a bishop named Arsenius, who had earlier belonged to the Melitian schism, and of then cutting off the man's right hand and using it to work magic. That is what they accused him of. Now listen to what Athanasius the Great did.

Constantine the Great then ordered an investigation, and as a result Arsenius was discovered alive. Athanasius had not killed him; Arsenius was still alive. Yet his enemies had been parading around a severed hand. They had brought someone else’s hand wrapped in paper.

So Athanasius takes him and brings him before the judge. And he says to him, "Raise your hands." And Arsenius raised both his hands. Then Athanasius says, "How many hands does a man have, Mr. Chairman?" "Two," he says. And Athanasius says, "There you are, then, the two of them. So whose is this third hand that these men are carrying around? This man here is Arsenius, the one they say I murdered." Now listen to this.

Showing both of Arsenius’s hands, Athanasius added, “Let no one seek another hand. For every human being has received two hands from the Maker of all.” Do not go looking for a third hand, he told them.

God gave him two hands, and two hands he has. So whose is the third hand that these men possess? Now listen to what happened next. They brought in a woman carrying a child, and she claimed that the child was Athanasius’s. She said that he had violated her, taken her virginity, and fathered the child she presented.

You see how far they went. Now then, listen to what it says.

She was claiming that she had been a virgin, and that Athanasius had violated her by force. Then he came forward before the council together with a friend of his, a presbyter named Timothy. So Athanasius appeared, and he had with him a friend of his, a priest they called Timothy.

They went into the courtroom. Athanasius did not say a word; it was the other man who spoke. With Athanasius keeping silent, the other man put the question to the woman: "Woman, did I ever have relations with you? Did I ever come to you?"

“When did I ever speak with you, or when did I ever come to your house?” That’s the other priest talking — not Athanasius. And she didn’t know Athanasius at all, not even by sight; she had no idea which one he was. So, thinking it was Athanasius speaking to her, with utter shamelessness she stretched out her finger, pointing at Timothy, and said: “You took my virginity from me, you stripped me of my chastity.”

“You,” she tells him. Do you understand now? In this way it was revealed that the woman had been lying at someone else’s bidding, and that the whole thing had been staged. I tell you this because we too are quick to accept and believe such things; and when so many things happen, we become scandalized and turn into accusers of priests.

And we may even blaspheme God Himself, because He tolerates this sinful priest whom I refuse to tolerate. That is why it works both ways! He says, “He who rejects you rejects Me.” In other words, whoever refuses to accept you—while I still accept you, even though you may be sinners—rejects Me in your persons. “He who rejects you rejects Me.”

“And he who rejects Me rejects Him who sent Me.” Can such a person claim to have either God or Christ? He has neither. Whoever rejects you, while I still accept you and bear with you for the present, rejects Me. Do you see, then, how greatly a person can be edified if he carefully studies the lives of these great men?

On the one hand, he can be instructed, acquire arguments in defense of his faith, and help others who may have been ensnared through ignorance. At the same time, he can guard himself. Athanasius the Great was the great scourge of the Arians, and for this reason they slandered him terribly and caused him immense suffering.

Yet with patient endurance he bore and endured every affliction. That is why he is Athanasius the Great, the Father of Orthodoxy. Our Holy Church has a beautiful hymn of magnification in his honor; I do not know whether you have ever paid attention to it.

It says — and it's a combined one, together with Saint Cyril — “Athanasius was revealed as a noetic, a spiritual coal, consuming the rotten matter of Arius.” A burning coal, he says, a noetic one. That is, Athanasius is a red-hot coal that burned up the rotten matter of Arius — of Arius.

And that is truly so. For the answers given by Athanasius the Great were not given by all the other Fathers. It is not that the others did not speak correctly and in accordance with dogma, but Athanasius, as we say, struck directly at the heart of the matter.

One blow, and down they went. Every word he spoke was poison to heresy. Arianism and the teachings of the Jehovah’s Witnesses cannot stand before Saint Athanasius the Great. And today, as you know, the Church has for many years been publishing the works of the Fathers. Indeed, even now their works continue to be published, not only in the original text but also in paraphrase, so that even those without much education can read these matters of the faith in simple language.

The Apostoliki Diakonia has published Athanasius the Great in eight volumes, volumes thirty through thirty-seven. These eight volumes contain the whole teaching and life of Athanasius the Great. In Thessaloniki as well, contemporary professors have separately published, in paraphrase, all the works, the whole life, and the entire teaching of Athanasius the Great.

So whether we go to the one edition or the other, we today can have him, Athanasius the Great. Because many people would like to learn about the matters of Orthodoxy, but they don't have the texts — even though, if they had the appetite for it, they could come to our library here, to the 151 volumes of Migne, where anyone can sit down freely, read, and take notes on whatever subject they like, drawing on the mind of this enlightened man.

For there, as you know, one can also find the index to the Patrology, which tells you where any text is located—in which volume and on which page. In this way, you can easily draw from it arguments for your own faith, become firmly grounded yourself, have your questions answered, and also gain a small store of knowledge with which to help another person or even contend with someone who challenges the faith.

Because if you are contending with one person and someone else happens to be listening, at the very least that other person will be strengthened, and they will not fall away. These things are ammunition; these things are medicine. They must not be left buried — which, unfortunately, is exactly what we Orthodox do with them. And so, for tonight too, I would like to stop here.

And by the Saint’s grace, I pray that we may be made steadfast in the faith, and that he may have mercy on us and enable us to give a defense of our faith. Amen.

Όπως ξέρετε, σήμερα η Εκκλησία μας και χθες εόρτασε δύο μεγάλους. Χθες τον Μέγα Αντώνιο και σήμερα τον Μέγα Αθανάσιο. Συν τω Κυρίλλω κλπ. Διότι συμπίπτουμε στην ημέρα αυτή της εορτής του, και τιμής ένεκεν και ωφελείας ένεκεν.

Τιμής ένεκεν για τον Άγιο τον σημερινό και ωφελείας ένεκεν για μας.

Σκέφθηκα να μιλήσω κάτι από τον σήμερον εορταζόμενον Μέγαν Αθανάσιον. Είναι αλήθεια ότι οι περισσότεροι εξ ημών που θρησκεύετε συστηματικώς θα γνωρίζετε περί του προσώπου αυτού.

Αλλά, όπως ξέρετε επίσης, είναι ανεξάντλητα τα θέματα που απορρέουν από τους Αγίους, από τον Κύριο, από τη Θεοτόκο.

Θεοτόκο. Γι' αυτό ας μην περάσει απαρατήρητο για αυτούς που τυχόν να μην έχουν βιβλιοθήκη, ώστε να μπορούν να διαβάσουν, να μελετήσουν, γιατί κάθε πρόσωπο το οποίο η Εκκλησία το φέρει επί σκηνής, δεν το φέρει τυχαίως. Δεν έχει σκοπόν εγωιστικόν, «προβάλλομαι, έκαμα»· όχι. Το επιστρατεύουμε εμείς και το φέρνουμε στη μέση να μιλήσουμε μαζί.

Ευχαριστούμε μαζί του, πως αυτός αγίασε, πως έγινε μέγας και τι είπε, ώστε να ωφεληθούμε. Να ανεβεί πιο πάνω δεν ανεβαίνει, να κατεβεί πιο κάτω δεν κατεβαίνει. Εμείς έχουμε να ωφεληθούμε. Γι' αυτό εφαρμόζεται πάντοτε εκείνο που είπε ο Θείος Χρυσόστομος.

Η μνήμη του Αγίου θα πρέπει να είναι προς μίμησιν του Αγίου. Πώς το έκανε αυτός, να το κάνω και εγώ. Τι διδάσκει; Μια και αυτός επέτυχε. Να μην στεκόμαστε μόνο σε ένα κερί, που λέμε, ή να πάρουμε απλώς την εορτή.

Γιατί; Εμείς εορτάζουμε τους Αγίους. Δεν μιμούμεθα τους Αγίους. Και κατά συνέπεια η ωφέλεια είναι μηδέν. Για εμάς τους Ορθοδόξους, ο Μέγας Αθανάσιος είναι μεγάλο πρόσωπο. Διότι λέγεται πατήρ της Ορθοδοξίας, λέγεται και στύλος της Εκκλησίας και της Ορθοδοξίας.

Κατά συνέπεια πρέπει να γνωρίζει κανείς τις βάσεις, ώστε να κτίζει κι αυτός επάνω σε στερεό θεμέλιο. Ο άνθρωπος αυτός, όπως ξέρετε, με γενικές γραμμές θα πω βέβαια στη συνέχεια, υπέφερε, βασανίστηκε, εδιώχθη πολύ, μα πολύ, με ανεκδιηγήτους έτσι διωγμούς, που είναι δύσκολο ο άνθρωπος να τους ανθέξει.

Και τούτο όχι για δικά του οφέλη, αλλά για το ορθόν της πίστεως, στύλος γεγονώς Ορθοδοξίας.

Για να σωθεί ο άνθρωπος χρειάζεται ορθοπιστία και ορθοπραξία, δύο πράγματα.

Αν ένα από τα δύο λείπει, δεν μπορεί να ταξιδεύσει. Αν έχουμε ένα καρότσι και μεταφέρουμε και βγάλουμε τον ένα τροχό, ποιος θα φταίει; Θα φταίμε εμείς που βγάλαμε τον έναν τροχό. Και εν τούτοις υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι πιστεύουν ότι μπορούν με τον τρόπο τους, είτε διότι πιστεύουν παρότι δεν πράττουν, είτε διότι πράττουν αλλά δεν πιστεύουν σωστά, ότι έχουν πιθανότητες σωτηρίας.

Όχι, χρειάζονται και τα δύο. Άλλως ο Χριστός μας το είπε σεφώς Οποιή σας και διδάξας μέγα σκληφίσετε Και ο αγαπώνε με το νόμο μου τη ρίση Εάν αγαπάτε με, τας εντολάς τας εμάς τηρήσατε. Δεν μπορώ να λέω ότι αγαπώ τον Χριστό, πιστεύω στον Χριστό, όσον δεν κάνω όμως ταυτόχρονα αυτά που είπε ο Χριστός, που κηρύττει ο Χριστός, που λέγει ο Χριστός, ή στο Ευαγγέλιό του ή στην Εκκλησία του.

Είναι λοιπόν ανάγκη ο άνθρωπος να γνωρίζει σωστά και, αν θα θελήσει να διαβάσει τους Βίους των Αγίων και γενικά τη ζωή τους,

Η ζωή τους, θα δει πολλά πράγματα που μπορούν να τον ωφελήσουν και αυτόν, να τον βοηθήσουν να ορθοτομήσει κι αυτός. Ο Μέγας Αθανάσιος παρουσιάζεται από τα σημειώματα που βρήκα γεννηθείς στην Αλεξάνδρεια το 295. Η παιδική του ζωή είναι συνδεδεμένη με ένα περιστατικό: το ότι, μικρός ων, κάποτε εβάφτισε με πλήρη ακολουθία βαπτίσματος ακριβώς, παρότι μικρός, έναν άλλον μικρόν αβάπτιστον.

Όταν το πληροφορήθη ο γέρων τότε Αλέξανδρος, Επίσκοπος Αλεξανδρείας, το επεκύρωσε ως βάπτισμα. Έκανε το χρίσμα μόνο, το υπόλοιπο, και το επεκύρωσε ως βάπτισμα.

Έπειτα παρουσιάζεται επί σκηνής στο Πανεπιστήμιο. Εσπούδασε Θεολογία και Φιλοσοφία. Αυτά τα δύο εσπούδασε στην Αλεξάνδρεια βέβαια, και αυτά. Και έπειτα παρουσιάζεται επίσης στη νεανική του ζωή να έχει στενή σχέση με τον Μέγα Αντώνιο, τον χθεσινό.

Έζησε πολύ καιρό στην έρημο μαζί του και έμαθε πολλά πράγματα από αυτόν. Γι' αυτό και ξέρει από ιδία αντίληψη και έχει γράψει τον βίο του Μεγάλου Αντωνίου ο Μέγας Αθανάσιος.

Συνασκήθη, δηλαδή έκανε κι αυτός άσκηση στην έρημο μαζί. Το 318 όπως ξέρετε εξεδηλώθη η Αριανή Έρεση παρουσιάστη ο Άριος επισκηνής Δηλαδή ο ιεχωβιτισμός ο σημερινός, γιατί είναι οι ίδιες οι αντιλήψεις.

Αυτός ήταν τότε Διάκονος και παρουσιάστηκε βοηθός του γέροντος Αλεξάνδρου, Πατριάρχου Αλεξανδρείας, στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο. Γι' αυτό τον βλέπουμε ως προϊστάμενον, όπως γράφει ο Σωκράτης στην εκκλησιαστική του ιστορία, τον βλέπουμε προϊστάμενον των Διακόνων.

Αυτός συγκεκριμένως λέγει το εξής: «Του χορού των Διακόνων ηγούμενος». Προεστώς του χορού των Διακόνων. Την ορμήν του Αρειανισμού ανέστειλε. Έφραξε την οδόν του Αρειανισμού, παρότι δεν είχε πολύ μεγάλη, βέβαια, ηλικία κλπ.

Εν τούτοις όμως είχε τέτοιο πνεύμα, που κατόρθωνε να διεισδύει μέσα, χάρισμα ξεχωριστό, ιδιαίτερο. Δεν το έχουν συνήθως οι άνθρωποι. Λίγοι παρουσιάζονται μέσα στη διάβα του χρόνου τέτοιοι άνθρωποι με τέτοιο μυαλό.

Στις 17 Απριλίου, αναφέρεται, του 328, απέθανε ο γέρων Αλέξανδρος, ο Αρχιεπίσκοπος τότε εκεί, Αλεξανδρείας, και ανεβιβάστηκε στον θρόνο ο Αθανάσιος. Αρχιεράτευσεν δε σαράντα έξι ολόκληρα χρόνια, τα δεκαέξι εξ αυτών εις εξορία, εις φυλακή, εις κακώσεις.

Εξορίστηκε πεντάκις και καθαιρέθη και άλλοτε.

Εσύρθη κατ' επανάληψη υπό των Αρειανών ενώπιον συνόδων και καθαιρέθη, όπως σας είπα, υπό επισκόπων.

Εδιώχθη υπό αυτοκρατόρων και υπέστη ανεκδιηγήτους, αναφέρουν τα χαρτιά, ταλαιπωρίας και στερήσεις.

Αφορμή βέβαια όλων αυτών ήσαν οι Αρειανοί.

Ο λόγος τώρα βέβαια που ήρθε αντιμέτωπος με τους Αρειανούς. Ή το διότι η Αριανή όπως ξέρετε, η Εχοβίτη όπως θα λέγαμε σήμερα, η Σπουδαστέ των Γραφών, η Χιλιαστέ, ένα και το αυτό είναι ?

Είχανε αντιλήψεις κατά της Θεότητας του Χριστού. Άλλωστε και η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος, όπως ξέρετε, αυτόν τον σκοπόν είχε: Να αποφανθεί εάν ο Χριστός είναι Θεός ή όχι, και το δόγμα της Αγίας Τριάδος.

Και γνωρίζετε ένα από τα τέσσερα θαύματα που έλαβαν χώραν στην πρώτη Οικουμενική Σύνοδο. είτο και του Αγίου Σπυρίδωνος, ο οποίος εδογμάτισε δια αυτού του τρόπου το 1-3 και τα 3-1. Και ο Άγιος Αχίλλιος, ο της Λαρίσης, και αυτός έκανε θαύμα ενώπιον του Αρείου· έβγαλε από πέτρα λάδι.

Και προκάλεσε τον Άριο, εάν είναι σωστή η θρησκεία του, αν είναι σωστό το δόγμα του, εν ονόματι του δόγματός του να πει στο λιθάρι να βγάλει λάδι. Και αυτός αντέστρεψε τον όρον και του λέγει: «Πες εσύ να βγάλει».

Και λέγει: «Στο όνομα της Αγίας Τριάδος», και έβγαλε λάδι η πέτρα. Υπάρχουν κι άλλα δύο ακόμη. Το άλλο είναι του Αγίου Νικολάου, ο οποίος εράπισε τον Άριο και τον απεσχημάτισαν και τον εφυλάκισαν. Και τον επεσκέφθη στη φυλακή η Παναγία μας με τον Κύριό μας και του δώσανε Ευαγγέλιον και Ωμοφόριον.

Το τέταρτο το κάνει ένας άλλος κουρδούνης, δεν θυμούμαι τι είναι ακριβώς.

Αυτή ήταν η αιτία κατ' εξοχήν: αυτό το «ομοούσιος» να μην γίνει «ομοιούσιος».

Δηλαδή να μην προστεθεί ένα γιώτα, το «ομοούσιος τω Πατρί» να μην γίνει «ομοιούσιος».

Γι' αυτό το γιώτα υπέστη όλους αυτούς τους διωγμούς, όλες αυτές τις κακώσεις, όλες αυτές τις στερήσεις, όλα αυτά τα βάσανα, περίπου 20 χρόνια. Το θέτω υπ' όψιν και το δακτυλοδεικτώ για ορισμένους από εμάς, οι οποίοι, ελαφρά τη καρδία, δεν επιμένουμε πολλές φορές και δεχόμεθα συζητήσεις εξωδογματικές.

Δεν ξέρω εάν έχετε προσέξει ότι, όταν πρόκειται να μιλήσετε με κάποιον έξω της Ορθοδοξίας, Προτεστάντη, Ιεχωβίτη, Πεντηκοστιανό, ξέρω εγώ τι, το πρώτο που θα σου πει: «Θα μιλήσουμε σαν ανώτεροι άνθρωποι.

Θα μιλήσουμε υπεράνω δογμάτων, δόγματα κ.λπ. Αυτά θα μιλήσουμε εμείς;» Το δόγμα επιμόνως και μετά προσοχής θέλει να το βγάλει από τη μέση. Δεν το θέλει. Το δόγμα για μας είναι φως, είναι φάρος που μας βοηθάει, μας οδηγεί σωστά να πλεύσουμε και με ασφάλεια.

Αυτός δεν το θέλει. Τα δόγματα, όταν τα ακούνε, παθαίνουνε ηλεκτρική εκκένωση.

Έχουν τη γνώμη ότι τα δόγματα τα έφτιαξαν άνθρωποι και, κατά συνέπεια, τα πιστεύουν ως εντάλματα ανθρώπων και τα λέγουν πάλι εντάλματα ανθρώπων.

Για αυτούς οι οποίοι δεν διαβάζουν και δεν ξέρουν να απαντήσουν στο σημείο αυτό, δράττομαι της ευκαιρίας να πω το εξής.

Στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, που συγγραφεύς είναι ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, στο δέκατο έκτο κεφάλαιο, στίχος τέσσερα, αναφέρεται ότι οι Απόστολοι και οι Πρεσβύτεροι εκάμανε σύνοδον και θέσπισαν δόγματα, τα οποία έδωσαν στην Εκκλησία, εις τας Εκκλησίας μάλιστα λέγει, για να τα τηρούν.

Σύνοδοι δεν αρχίζουν από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο. Πέντε σύνοδοι αναφέρονται μέσα στις Πράξεις των Αποστόλων, που έκαμαν οι Απόστολοι για αυτά τα θέματα. Η λέξη, λοιπόν, δόγμα, που βγαίνει κατόπιν μιας συζητήσεως με πολλούς της Εκκλησίας ανθρώπους.

Όχι με έναν· ουαί τω ενί. Ένα λέει ο Πάπας ότι είναι αλάθητος, και αυτό το λάθος του. Ότι πιστεύει ότι είναι αλάθητος, το πρώτο του λάθος. Όπου δύο ή τρεις συνηγμένοι και εγώ εν μέσω αυτών Εδώ δεν ήσαν τρεις, ήσαν τριακόσιοι δέκα οχτώ.

Και ό,τι είπαν και ό,τι λένε οι σύνοδοι είναι δια Πνεύματος Αγίου Εσφραγισμένο Πάλεψε, λοιπόν, πολύ να μην φύγει αυτό το ένα.

Δόλιος όμως ο Άριος τού έκανε μεγάλες ζημιές.

Ξεσήκωνε κυβερνήσεις. Ξεσήκωνε αυτοκράτορες. Βασιλείς, τους πάντας, και δύο και εκατόρθωνε πολλά πράγματα. Κατ’ εξοχήν αγρίεψαν τα πράγματα μετά την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, που καθαίρεσε τον Άριο. Και έπειτα ο Άριος αναμάσησε δόλια και έκανε μία δήλωση ότι δήθεν είναι Ορθόδοξος.

Και μέσα σε αυτή τη δήλωση που έκανε, την ομολογία που έκανε περί Ορθοδοξίας δήθεν, απέφυγε μερικές φράσεις δικές τους που τους ξεσκέπαζαν ότι είναι αιρετικοί. Και απέκρυψε πάλι, απέφυγε ορισμένους χαρακτηρισμούς δικούς μας, που πάλι δεν έλεγε ότι είναι Ορθόδοξος.

Και αυτά τα είδε ο Μέγας Αθανάσιος. Τα ανακάλυψε μέσα στην ομολογία αυτή. Απέφυγε εκείνο που υπεστήριζε στην αρχή, «εξ ετέρας ουσίας». «Εξ ετέρας ουσίας» είναι ότι είναι ο Χριστός. Απέφυγε τη λέξη «κτίσμα».

Και απέφυγε ακόμη ένα άλλο. Είναι ποτέ χρόνος ότε ούκ είναι ο Υιός Έτσι υπεστήριζαν και αυτοί το λένε. Ότι ο Χριστός δεν είναι άχρονος, αειδίως με τον Πατέρα. Ο Χριστός είναι από κάποιο καιρό και έπειτα.

Δεν είναι ευθύς εξ αρχής ένα με τον Πατέρα, άμα Πατήρ και Υιός και Πνεύμα Άγιον. Και εδώ τον είχε ανακαλέσει ο Άγιος Μέγας Αθανάσιος, διότι εάν ο Χριστός δεν ήτο και ήτο από κάποτε και έπειτα, και ο Χριστός είναι ο Λόγος, δια τίνος λόγου έγινε ο Λόγος, εφόσον τα πάντα έγιναν δια του Λόγου;

Επίσης, απέφυγε να βάλει εκφράσεις ορθόδοξες και απέφυγε συγκεκριμένως το εξής. «Εκ της αυτής ουσίας»· δεν το είπε αυτό, το άφησε, το αντιπαρήλθε πονηρά. «Εκ της ουσίας του Πατρός, ότι είναι ο Υιός»· το αντιπαρήλθε αυτό, δεν το έβαλε ούτε αυτό.

Και δεν έβαλε και το «ομοούσιος». Τις τρεις λέξεις αυτές τις απέφυγε μεθοδικώς. Γι' αυτό και ακριβώς το ανακάλυψε αυτό το πράγμα, όπως σας είπα, ο Μέγας Αθανάσιος. Και ξεσήκωσε το σύμπαν και έγινε η σύγκρουση αυτή η μεγάλη.

Πολλοί από εμάς, δεν ξέρω, ίσως και μεταξύ μας απόψε το βράδυ, χωλένουμε περί την πίστη. Αυτό προσέξετέ το. Το να αμαρτήσεις σαρκικά, το να αμαρτήσεις κοσμικά, δεν ξέρω τι, πώς, έχει περιθώριο.

Το θέμα όμως δεν έχει περιθώριο, διότι, για να έχεις τη δύναμη να αμφισβητήσεις το θέμα της πίστεως, της ορθής, του δόγματος... Και όταν λέμε δόγμα, λέμε αλήθεια, σωστό πράγμα, σφραγισμένο δια Πνεύματος Αγίου, που δεν κάνει λάθη.

Και όχι παπικό πνεύμα, που ό,τι, επί παραδείγματι, επί της καθέδρας ευρισκόμενος ο Α πάπας δογματίζει, έρχεται ο άλλος πάπας έπειτα και το αναιρεί. Όχι τέτοιο Πνεύμα Άγιο. Πνεύμα Άγιο, το πραγματικό, το Πνεύμα το Άγιο, το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το οποίο εφώτισε και το οποίο εσφράγισε, όπως ξέρετε, τα πρακτικά όλων των συνόδων.

Πολλοί μας, λοιπόν, ελαφρά τη καρδία, πολλές φορές αφήνουμε κενά στις συζητήσεις μας γύρω από το θέμα του δόγματος.

Αναφέρεται στον βίο του Αγίου Παϊσίου το εξής περιστατικό. Το έχω πει κάποτε άλλοτε, σε μια άλλη στιγμή, αν καλώς ενθυμούμαι.

Κατέβαινε, με την ευλογία του γέροντός του, μια μέρα ένας εκ των μοναχών να πουλήσει το εργόχειρό του στην πόλη. Στον δρόμο τον συνήντησε και συνταξιδεύανε μαζί, ένας Εβραίος. Όταν τον είδε λοιπόν καλόγερο, άρχισε να του κάνει ορισμένες συζητήσεις γύρω από το θέμα του προσώπου του Ιησού.

Καλόγερος, ήξερε να τραβάει το κομποσκοίνι του, δεν ήξερε όμως να απολογείται γύρω από τα θέματα αυτά, τα δογματικά. Θέλετε να βάλω τη λέξη, τον εστρίμωξε στη συζήτηση και λοιπά, που σε μια στιγμή, για να τον αφήσει να απαλλαγεί από αυτόν, είπε κάθε στιγμή ενώ άλλος του έλεγε ότι δεν είναι Θεός, ότι είναι Ιρθομεσία και τα συνηθισμένα, είπε σε μια στιγμή ότι μπορεί να είναι και έτσι, μπορεί να είναι και έτσι.

Και χώρισαν. Ο μεν πήγε, πούλησε το εργόχειρό του και επέστρεψε το βράδυ στο μοναστήρι, ο δε πήγε στη δουλειά του.

Ο Μέγας Παΐσιος όμως είχε δώσει εντολή να μην τον παρουσιάσουν. Του απαγορεύει να παρουσιαστεί μπροστά του. Διότι επήγαινε να γυρίσει, να πάει να βάλει μετάνοια, να δώσει αναφορά το τι έκανε κλπ.

και λοιπά, και πήγε να φάει και να κάνει τα υπόλοιπα καθήκοντα. Όταν βρήκε, λοιπόν, την πόρτα κλεισμένη, προβληματίστηκε. «Τι έγινε; Κάτι έγινε, κάτι έκανα». Εξέτασε τον εαυτό του· δεν είχε κάνει τίποτα. Πρόσεξε πού είχε πάει και όλα αυτά. Εν πάση περιπτώσει, άρχισε να κλαίει απ' έξω. Τον είδαν οι άλλοι, τον λυπήθηκαν, και μπήκαν και ζήτησαν εξηγήσεις από τον γέροντα. Και τον παρακάλεσαν να τον δεχθεί. Εν πάση περιπτώσει, τον πίεσαν για πολλή ώρα, μέχρι που ενέδωσε και τον δέχτηκε. Όταν άνοιξε η πόρτα, πριν ακόμη μπει μέσα, του είπε ο γέροντας: «Ώστε μπορεί και να μην είναι; Όχι, ώστε μπορεί να είναι και έτσι;» Αυτός πού να θυμάται τώρα τι συζητούσε στον δρόμο και τι έγινε από το πρωί. «Δεν σας καταλαβαίνω, γέροντα», λέει. «Τι συζητούσες», του λέει, «με τον Εβραίο το πρωί που πήγαινες κάτω;» Κόκαλο. Και ξέρετε τι έγινε; Ο Εβραίος τον ξαναρώτησε. Η απάντησή του θεωρήθηκε ως άρνηση της πίστεως. Τον ξαναρώτησε. Ο γέροντας διάβαζε τι είχε γίνει.

Διάβασε ειδικό αγιασμό, του έδωσε να πει για να τον αποκαταστήσει, και έπειτα από πολύ κλάμα και από μεγάλη μετάνοια. Για μια λέξη.

Εμείς, αν δεν λέμε τέτοια πράγματα, έχουμε όμως μέσα μας μια ή μικρή ή μεγάλη αμφιβολία γύρω από τη Θεότητα του Ιησού. Γύρω από την Ανάσταση, γύρω από την Αειπαρθενία, πώς η Παρθένος συνέλαβε έτσι και γέννησε.

Πιστεύω, ναι, πιστεύω, αλλά, αλλά, βάζει και ένα «αλλά». Πιστεύει, αλλά. Αλλά όλα είναι πράγματα που μας δυσκολεύουν τον δρόμο προς τη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν μας βάζει κανένας το μαχαίρι στον λαιμό, δεν είμεθα μπροστά σε Νέρωνα ούτε σε δικαστήριο. Είμεθα ελεύθεροι. Σκεφτείτε αν σήμερα αρνούμεθα είτε έμμεσα είτε άμεσα το δογματικό μέρος της θρησκείας μας.

Τι θα γινόμαστε εάν βρισκόμαστε στις ημέρες εκείνες και μας έλεγαν «ή το κεφάλι σου ή την πίστη σου»; Νομίζω εμείς, τουλάχιστον της εποχής μας, το 95% θα είμαστε αρνητές, θα τουρκεύαμε. Είναι σοβαρό το θέμα της πίστεως, της ορθής πίστεως. Δεν είναι αρκετό να πιστεύει ο άνθρωπος. Αν μπούμε σε 100 ανθρώπους μέσα, πρώτον, θα βρούμε το 90% να μην πιστεύει στον Χριστό.

Και εκείνοι που πιστεύουν στον Χριστό, το δέκα τοις εκατό, θα βρούμε ότι υπάρχουν ελαττώματα στην πίστη κι αυτών. Δεν πιστεύουν ακριβώς όπως θα έπρεπε να πιστεύουν.

Άλλος πιστεύει στον Θεό, άλλος πιστεύει σε μια ανωτέρα δύναμη, άλλος πιστεύει σ' ένα ανώτερο ον, άλλος πιστεύει στον Χριστό, αλλά όχι ότι αναστήθηκε. Όταν ακούνε περί Αναστάσεως, εφαρμόζουν αυτό που εφήρμοζαν οι παππούληδές μας στην Πνύκα.

Ανάσταση μας μιλάς τώρα; Θα ξαναταπούμε άλλοτε. Μου λες εμένα, έχασα τον άνθρωπό μου εγώ. Λες ήταν κλειδί ο άνθρωπός σου; Λες ήταν πρόκα ο άνθρωπός σου; Τότε γιατί ήρθε ο Χριστός; Γιατί εσταυρώθη ο Χριστός; Γιατί πέθανε ο Χριστός; Γιατί ανέστη ο Χριστός; Για ποιο λόγο έγιναν όλα αυτά τα πράγματα; Καταλάβατε;

Θα ήθελα λοιπόν στο σημείο αυτό να προσέξουμε εμείς και να μην πλανώμεθα περί την πίστη, διότι εάν θα έρθουμε σε λίγο, δεν ξέρω αν επιζήσουμε, ορισμένοι θα επιζήσουν, νεότεροι, που θα έρθει ο άλλος, ο μπάρμπας, ο Αντίχριστος, τότε θα βρεθούμε στην ανάγκη να ομολογήσουμε και πρέπει να προετοιμαζόμεθα.

Σήμερα μας φρουρεί η αστυνομία και πάλιν αρνούμεθα τον Χριστό. Αύριο που θα διωκόμεθα, τι θα κάνουμε; Πρέπει λοιπόν να προπονηθούμε από τώρα και μη πλανώμεθα. Και τα παιδιά μας να τα καθοδηγήσουμε κατά αναλογία, τι τα περιμένει.

Και ότι είναι σοβαρό, σοβαρότατο θέμα, το θέμα της πίστεως στο πρόσωπο του Ιησού, στη Θεότητα του Ιησού, στην Ανάσταση του Ιησού. Στο δόγμα της Αγίας Τριάδος, το Αειπάρθενο, τα Μυστήρια, ο Τίμιος Σταυρός και τα λοιπά και τα λοιπά.

Διότι, αν ο άνθρωπος σε ένα σκαρτάρει εξ αυτών, μπαίνει από εκεί ο Σατανάς και τον καταστρέφει τον άνθρωπο. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, και όπως ακούτε μέχρι και σήμερα, που τον απορρίπτουν τον Ιησού. Απορρίπτουν την Αγία Τριάδα.

Γνωρίζετε το τι έχει συμβεί σήμερα στας Αθήνας.

Πόσα είδη πίστεων υπάρχουν.

Πόσες ξένες λεγόμενες θρησκείες έχουν εισαχθεί, που πιστεύουν οι μορφωμένοι μας και οι διανοούμενοί μας, εκτός του Ιησού, σε πάσης φύσεως άλλην απόκριση. Δεν συνέλαβαν ποτέ τους το θέμα του Ιησού. Δεν τον ρώτησαν αν είναι ο πραγματικός Θεός.

Ενόμισαν ότι δεν τους χρειάζεται και μπορούν να πιστεύουν με τον τρόπο τους. Το να πιστεύει ο άνθρωπος με τον τρόπο του, δεν θα καταφτάσει, δεν θα τερματίσει, όση ειλικρίνεια και αν έχει σε αυτό που πιστεύει, εφόσον είναι λανθασμένο αυτό που πιστεύει.

Εμάς τους Ορθοδόξους, ο Χριστός μάς προίκισε όχι μόνο με πίστη, αλλά και με πράξη και με γνώση. Δηλαδή επιτρέπει να ελέγχουμε την ορθή μας πίστη, την πραγματική, δια των αισθήσεων. Διότι αυτό ζητάμε ως επιτόπιο σήμερα: να δούνε, να ακούσουνε, να οσφρανθούνε, να αγγίξουνε…

Παρότι δεν βλέπουν πολλά πράγματα, μα τα πιστεύουν. Όμως τα θέματα αυτά θέλουν αυτό. Και αυτό που συμβαίνει σε εμάς. Προχθές, παραδείγματι, των Φώτων, με τον αγιασμό. Δεν συμβαίνει σε καμία λεγομένη εκκλησία.

Αυτό που συμβαίνει σε εμάς. Ένας αμαρτωλός παπάς να διαβάζει το νερό. Και αυτό να γίνεται ζωντανό. Και να ζει ένα, δύο, τρία, πέντε, δέκα χρόνια. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Ένας παπάς να διαβάζει το βασιλικό, φερ’ ειπείν, και να κάνεις με το αλεύρι προζύμια, να κάνεις πρόσφορο, να κάνει μύκητα, ζωή μέσα· αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.

Ένας παπάς Ορθόδοξος να βάζει πετραχήλι, ας είναι αμαρτωλός, και να βλέπει τον Σατανά να γκρεμίζει το οικοδόμημα κάτω, λέει «τράβα» και ρωτά, που δεν γίνεται σε κανέναν, ούτε σε παπικό, ούτε σε προτεστάντη, ούτε σε κάτι, σε κανέναν.

Ούτε είναι φωνή, ούτε είναι ακρόαση, ούτε καν τους υπολογίζει, ούτε καν τους λογαριάζει. Το ορθόδοξο ράσο το φοβάται, το ορθόδοξο πετραχήλι το φοβάται. Εκ των πραγμάτων το βλέπουμε, υποπίπτουν στην προσοχή μας αυτά τα πράγματα.

Πηγαίνετε στον Άγιο Γεράσιμο και θα το δείτε από κοντά το θέμα. Πηγαίνετε στον Άγιο Νεκτάριο και θα το δείτε από κοντά το θέμα. Διότι είναι οι Άγιοι που τους εδώθη η χάρις κατά πνευμάτων ακαθάρτων. Μάλιστα, για τον Άγιο Νεκτάριο λέγει: «Μας ήρθε και ο Δεσπότης τώρα».

Τώρα είχαμε λέει το μοναχό, το γεράσιμο, μας ήρθε τώρα λέει και ο δεσπότης. Ο Δεσπότης είναι ο Άγιος Νεκτάριος.

Αγαπητοί μου, έχουμε τη μοναδική πίστη, έχουμε τη μίαν, τη μοναδική αλήθεια. Έχουμε τη σωστή, τη μία Εκκλησία. Αυτά δεν τα έχει κανένας άλλος. Και έχουμε Αρχηγόν, όπου το μνήμα Του είναι κενό.

Κανένας αρχηγός καμιάς θρησκείας λεγομένης δεν έχει κενό μνημείο. Όλα αυτά μας καθιστούν αναπολόγητους. Μαζί με το φως της Αναστάσεως, που δίδει στο μικρό αυτό ποίμνιο, εις πείσμα όλου του κόσμου, τόσες χιλιάδες χρόνια, κατά την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου.

Είμεθα αναπολόγητοι.

Προσέξετε ως κόρην οφθαλμού την πίστη σας. Μην ενδώσετε σε τίποτα. Στα άλλα θέματα υπάρχει μετάνοια, υπάρχει εξομολόγηση. Εάν ο Σατανάς μπει μέσα μας και πει ότι ο Χριστός δεν είναι Θεός ή ο Χριστός δεν ανέστη, ή το ένας μύστης ή το είτο είτο τι γράφουν τι λένε δεν ξαναβγαίνει.

Δεν ξαναβγαίνει για να ομολογήσει Ο άνθρωπος τον Χριστό Θεό. Πρέπει να έχει μέσα του Πνεύμα Άγιο. Ο αγαπημένος μαθητής λέγει: «Ουδείς δύναται ειπείν Κύριον τον Ιησούν, Ημί δια πνεύματος Αγίου Ο άνθρωπος που τα μασάει, που τα αμφισβητεί, που ξέρω εγώ τι, Να τον φοβάσει Αν ακόμη δεν έχει βάλει και τα δυο και από τα ποδάρια του μέσα ο κατσικοπόδαρος, το ένα το έχει βάλει και φυλάκωσε.

Πιστεύεις, πιστεύω λέει, σε τι, στο Θεό.

Δεν σώζεσαι. Δεν σώζομαι. «Ναι, δεν σώζεσαι». «Γιατί δεν σώζομαι;» «Διότι δεν σώζει ο Θεός».

«Ποιος σώζει;» Ο Χριστός σώζει. «Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς». Αὐτῷ ἐδόθη ἐξουσία, «καὶ κρίσιν ποιεῖν».

Αυτός μας αναγεννά διά του βαπτίσματος. Αυτός διατηρεί την αναγεννηθείσαν μας ψυχήν διά του σώματος και του αίματός του. Αυτός μας καθαρίζει από τας συσσωρευμένας αμαρτίας μετά το βάπτισμά μας, διά του μυστηρίου της μετανοίας και εξομολογήσεως. Αυτός θα μας αναστήσει, αυτός θα μας κρίνει, αυτός θα μας παραδώσει τω Θεώ και Πατρί.

Αν πιστεύεις, όχι σε κάποιον Χριστό, αλλά στον Χριστόν εκείνον για τον οποίο είπε ο άγγελος στις μυροφόρες: «Τίνα ζητεῖτε; Ἰησοῦν ζητεῖτε;» «Ναι, κάποιον Ιησού». «Όχι, τον Εσταυρωμένον, τον Ναζαρηνόν». Ούτε για αστείο. Όχι απλώς έναν Ιησούν.

Που τον έφτιαξε η φαντασία του ανθρώπου. Έναν ψηλόν άνθρωπο. Έναν καλόν άνθρωπο. Έναν αμορφωτή Έναν σοσιαλιστή. Έναν κομμουνιστή, όπως λένε ορισμένοι. Κομμουνιστής δηλαδή ήταν ο Χριστός; Όχι, η Ισούν ζητείται των Εσταυρωμένων των Αζαρινών Ούτε αστείοδε, εγήγερτε Δεν υπάρχει εδώ.

Αυτόν τον Ιησούν. Περί αυτού του Ιησού ο λόγος. Αυτό σώζει Η Εκκλησία, η σωστή, η Ορθόδοξος. Είναι αυτού του Ιησού. Δεν είναι κάποιου Ιησού που έφτιαξε η φαντασία η δικιά μου. Η λογική η δικιά μου. Διότι όλα τα θέματα αυτά.

Είναι υπέρ λόγον, είναι υπέρ λόγον. Δεν μπορεί να τα πιάσει κανείς, να τα βάλει μέσα και κάτω από ένα μικροσκόπιο, να τα εξετάσει. Χρειάζεται κατάθεση του εγωισμού και ένα λευκό ραβδί, όπως κρατούν οι τυφλοί, που λέγεται πίστη, για να προχωρήσεις.

Μη ρωτάς πώς· να ακούς το τι θα γίνει. Το πώς θα γίνει να μην το ρωτάς, διότι όπου Θεός, εκεί ούτε έχει θέση το πώς. Μη ρωτάς. Ρώτησε και η Παναγία μας πώς θα γίνει. Δεν απήντησε ο άγγελος· ούτε εντολή είχε ούτε ήξερε πώς. Ήξερε όμως τι θα γίνει: «Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε και δύναμις Υψίστου επισκιάσει σοι». Πώς θα τα κάνει το Πνεύμα το Άγιον δεν ξέρω. Τι είναι ο τρόπος που αγιάζει, το ίδιο δεν το ξέρω. Τι είναι ο τρόπος που καθαρίζει τις αμαρτίες μου, ούτε αυτό το ξέρω. Νιώθω ότι βγαίνω καλύτερα απ’ ό,τι μπήκα στο εξομολογητήριο. Αυτό το ξέρω. Το πώς όμως έγινε δεν το ξέρω. Όλα αυτά γίνονται ιεροκρυφίως. «Πάσα ψυχή ζωούται, Αγίω Πνεύματι καθάρσει λαμπρύνεται, τη Τριαδική Μονάδι ιεροκρυφίως». Δεν ξέρει ο άνθρωπος πώς γίνεται. Καλύτερα, λοιπόν, με απλότητα καρδιάς να πιστέψετε.

Και να πιστέψεις και να παλέψεις σε αυτά τα οποία του παρεδόθησαν. Αυτός λοιπόν ο Άγιος άνθρωπος, λέγω, δεν πάλεψε για οικόπεδα. Δεν πάλεψε για διαμερίσματα, δεν πάλεψε για χρήματα. Δεν πάλεψε για συγγένειες, δεν πάλεψε για τίποτα.

Πάλεψε και υπέφερε για την Ορθοδοξία. Να μην βλασφημηθεί ο Χριστός ότι είναι κτίσμα. Να μην βλασφημηθεί ο Χριστός ότι δεν είναι ομοούσιος τω Πατρί. Ξέρετε, το Πιστεύω έχει ορισμένα άρθρα. Μέχρι του άρθρου εκείνου που λέγει «και εις το Πνεύμα το Άγιον» κ.λπ., για το οποίο ειργάσθη η Δευτέρα Οικουμενική Σύνοδος και συνεπλήρωσε, μέχρι του άρθρου εκείνου τολμώ να πω ότι είναι εργασία του Μεγάλου Αθανασίου.

Αθανασίου. Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, και, και, και, και ότι είναι έργο του Μεγάλου Αθανασίου. Και αν δεν είναι ολόκληρο έργο του Μεγάλου Αθανασίου, που ήταν παρών στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, η οποία εσύνταξε αυτό το Πιστεύω, το 80% είναι έργο δικό του.

Σε αυτό ας προβάλλονται αυτά τα πρόσωπα. Θα διωχθούν, βέβαια, οι άνθρωποι που θα θελήσουν να πούνε το σωστό, που θα θελήσουν να υπενθυμίσουν· θα διωχτούν παντοιοτρόπως. Ο Χριστός δεν τους φυλάττει, δεν τους βάζει σε γυάλινο κλουβί τους δικούς Του, μόνον τους φυλάττει να μην καταποντιστούν, να υποφέρουν αλλά να μην καταποντιστούν, να μην καταποθούν από τον σατανά. Αυτό.

Γι' αυτό βλέπουμε μύρια πράγματα να συμβαίνουν μεταξύ των ανθρώπων του Θεού. Φτάνει μέχρι που ο άνθρωπος ο αστήρικτος, ο ακατήχητος, να σκανδαλίζεται και να λέγει: «Πού είναι ο Θεός; Όταν αφήνεις αυτόν τον άνθρωπό σου και υποφέρει 20 χρόνια μες στα ξεροπήγαδα και μες στην υγρασία και μες στα φίδια και μες στους βατράχους;

Πού είναι ο Θεός;» Έτσι είναι όμως, έτσι είναι. Αυτό θα το συζητήσουμε μια μέρα πλατύτερα, όταν μιλήσουμε για τους πειρασμούς του Κυρίου. Γιατί επειράχθη, πώς επειράχθη και τι απορρέει από τον πειρασμό.

Κι αν ο Χριστός επειράχθη, εμείς ποιοι είμεθα που δεν θα υποφέρουμε και δεν θα πειραχτούμε; Κι αν ο Τίμιος Πρόδρομος έχασε το κεφάλι του σε έναν πορνικό χορό ένα βράδυ, Εγώ κι εσύ ποιος είμαι που έθα πειραστώ Κι αν αστεί ως Χριστός όμως στόμα του Χριστού στον Κουκουσό της Αρμενίας, μόνος του, Με τρακός απειρετό, όχι με σαράντα απειρετό είναι εκεί εγκαταλελειμμένος, έξω από το ποίμνιό του, έξω από τους δικούς του, η γλώσσα του Χριστού.

Ποιος είσαι εσύ κι εγώ που δεν θα υποφέρουμε; Έτσι είναι όλοι. Διά πυρός και σιδήρου, και έτσι θα περάσουν στη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν θα γινόταν Μέγας και δεν θα λεγότανε Μέγας, εάν δεν πέρναγε από όλα αυτά.

Τι Του είπε ο Παύλος; «Βοήθα με. Άρρωστος. Σκόλοπα έχω». «Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται». Εδώ θα σύρεσαι, για να φαίνεται στον κόσμο ότι δεν τα λες εσύ αφ' εαυτού σου. Τα λέει κάποιος άλλος. Αυτό είναι το μυστικό.

Γι' αυτό πρέπει να αντλούμε δύναμη εξ αυτού. Τα όπλα, ως επί το πλείστον, των ανθρώπων είναι η κατηγορία. Και όλα τα πρόσωπα που έχουν σχέση στενή με τον Χριστό. Και κατεξοχήν ο κλήρος είναι εκείνος ο οποίος δεν πρόκειται να γλιτώσει από το στόμα του σατανά και των οργάνων του.

Σήμερα κατεξοχήν το πρόσωπο αυτό και οι πειρασμοί αυτού και οι διωγμοί αυτού βρίσκουν μια μεγάλη ομοιότητα με τα γεγονότα που συμβαίνουν σήμερα. Και παρότι οι χριστιανοί θα έπρεπε να γνωρίζουν την ιστορία.

Και το τι συνέβη μέσα σε όλα τα πρόσωπα σχεδόν της Εκκλησίας. Θα ήσανε πολύ διαφορετικοί και δεν θα αμάρταναν. Διότι λίγο πολύ όλοι είμεθα ιεροκατήγοροι. Έστω και αν δεν ομιλούμε, αλλά και εφόσον δεν αντιδρούμε.

Δεν είπα τίποτα εγώ που άκουσα, που κατηγορείται ή γράφεται στην εφημερίδα για τον Α ή τον Β, αλλά και το ότι δεν αντέδρασα και να δώσω μια απάντηση σωστή σε έναν άλλον, και αυτό θα μου το καταλογίσει ο Χριστός, διότι δεν θα στείλει αγγέλους.

Αλλά και το ότι δεν αντέδρασα και να δώσω μια απάντηση σωστή σε έναν άλλον. Και αυτό θα μου το καταλογίσει ο Χριστός. Διότι δεν θα στείλει αγγέλους και αρχαγγέλους από πάνω. Αλλά εδώ θα πρέπει εμείς να μιλήσουμε, να ομολογήσουμε.

Και να είμεθα εις πάσαν στιγμή έτοιμοι, όπως λέει ο Πέτρος. Να απολογηθούμε για τα θέματα της πίστεώς μας. Θα σας πω δύο περιστατικά. Για να καταλάβετε τι φτιάχνει ο διάβολος. Θα μου επιτρέψετε όμως να σας το διαβάσω ακριβώς στο κείμενο, πώς έχουν τα θέματα.

Διότι ξέρετε ότι λέμε, δεν τα λέμε από ιδιαίτερη εμπειρία, εγώ δεν ήμουνα εκεί τότε. Ήμουνα μικρός, δεν είχα πάει στρατιώτης ακόμα, καταλάβατε. Τα έλεγαν το 300, εμείς είμαστε 1600 πίσω, πρέπει να τα διαβάσουμε κάπου.

Να αναζητήσουμε στας συγγραφάς και λοιπά, να βρούμε τα θέματα αυτά. Λοιπόν, να σας διαβάσω πώς εξεκίνησε η έχθρα αυτή του Αρίου εναντίον του Μεγάλου Αθανασίου. Και έγιναν όλα αυτά που φτάνει στο σημείο να τον συκοφαντεί, να τον φτάνει στο δικαστήριο ως πόρνο, ως φονιά και και και και.

Φανταστείτε αν ήταν η Ελευθεροτυπία και η Απογευματινή τότε, τι θα γινότανε.

Αφορμή, λέγει, εις τας κατ’ αυτού διώξεις έδωκεν η άρνησίς του να αποκαταστήσει στην εκκλησιαστική κοινωνία τον υπό της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου καθαιρεθέντα Άριον, όστις ήδη παρουσιάζετο υποκριτικώς ως αποδεχόμενος την Ορθόδοξον διδασκαλίαν.

Αυτός διέγνωσε ότι... Μην πιστεύετε αυτά που λέγει. Αυτά που λέγει, λέει ψέματα. Και ανεκάλυψε αυτά τα οποία σας είπα γρηγορότερα, τα οποία δεν τα έβαλε μέσα. Έτσι.

Την απάτην λοιπόν ταύτην διιδών ο Αθανάσιος ηρνήθη κατηγορηματικώς να δεχθεί εις κοινωνίαν τον Άριον, παρά την διαταγήν του Αυτοκράτορος Μεγάλου Κωνσταντίνου. Και κατόρθωσε ο Άριος, όμως, να πείσει τον Αυτοκράτορα.

? Έτσι και τότε.

Ώστε, εις αποκατάστασιν της εκκλησιαστικής ειρήνης αποβλέπων, ενόμιζεν ότι είναι δυνατόν να υπάρξει Ορθοδοξία και άνευ του όρου ομοούσιος. Ο Μέγας Κωνσταντίνος, τον είχε πείσει ο Άρειος. Και ότι οι Αρειανοί ευκόλως θα συνεφώνουν με τον Ορθόδοξον, εάν παρεσιωπάτο ο όρος αυτός, το ομοούσιος, και γινότανε ομοιούσιος.

Κατόπιν της αρνήσεως αυτού να δεχτεί την εκκλησιαστική κοινωνία μετά του Αρείου, οι εχθροί του Αθανασίου, Αρειανοί, ήρχισαν να οργανώνουν συστηματικώς τον κατ’ αυτού αγώνα. Και σήμερα αγών γίνεται κατά της Εκκλησίας, κατά του κλήρου.

Και σήμερα γίνεται αγών, οργανωμένος αγών. Και σήμερα, αλλά εμείς είμαστε κουτορνίθια και κάθε τι το καταπίνουμε. Το είπε η τηλεόραση, το είπε το ραδιόφωνο, το είπε η εφημερίδα. Καταλαβαίνετε. Ούτω επενόησαν διαφόρους ψευδείς κατηγορίας κατ’ αυτού, ως εξής: ότι δηλαδή επέβαλεν εις τον λαόν της επαρχίας του εκκλησιαστικόν φόρον άνευ της γνώσεως της πολιτείας.

Καρφωτό αυτό. Δεν ήταν. Ήτανε ψέματα. Ή ότι διέκειτο δυσμενώς προς τον Αυτοκράτορα — άλλη συκοφαντία και αυτό — και ενίσχυσε χρηματικώς αποστάτην τινά, προς ον έπεμψε λάρνακα χρυσίου. Γέμισε μια λάρνακα χρυσό και του 'στειλε.

Καρφωτές αυτές.

Ενώ συγχρόνως ηρέθιζον συνεχώς τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο, υπενθυμίζοντες εις αυτόν ότι ο Αθανάσιος τον προσέβαλεν, περιφρονήσας την εντολήν του περί αποδοχής του Αρείου εις κοινωνίαν με την Εκκλησίαν. Διότι ο Άρειος πήγε με αυτοκρατορικό χαρτί και υπογραφή για να ξαναμπεί μέσα στην Εκκλησία.

Και αυτός δεν το εδέχθη, ο Μέγας Αθανάσιος. Σε προσέβαλε· πώς το καταδέχεσαι εσύ αυτό το πράγμα; Ο Μέγας Κωνσταντίνος, καίτοι εξετίμα λίαν και εθαύμαζε τον Αθανάσιον διά το ήθος και το θάρρος του, παρεσύρθη τελικώς από τας συνεχείς κατ' αυτού μηχανορραφίας των Αρειανών.

Και διέταξε την σύγκλησιν Συνόδου εν Καισαρεία της Παλαιστίνης, το 335, προς εξέτασιν του κατά του Αθανασίου κατηγορητηρίου. Έδωσε εντολή να διενεργηθούν, όπως λέμε, ανακρίσεις για αυτά τα θέματα που καταγγέλλονται.

Επειδή όμως ο Αθανάσιος, φοβηθείς την κατ’ αυτού σκευωρίαν των εχθρών του, δεν προσήλθεν εις την σύνοδον εκείνην. Ο Κωνσταντίνος μετέστησεν αυτήν εις Τύρον της Φοινίκης, ενώ συγχρόνως ειδοποίησε τον Αθανάσιον ότι, αν δεν προσήρχετο εκών, θεληματικώς δηλαδή, θα προσήρχετο βία προ της συνόδου. Θα τον παίρναν με το ζόρι και θα τον πήγαιναν σε σύνοδο.

Ο Αθανάσιος τότε προσήλθε εις την Σύνοδο, εις την οποία παρέστησαν εξήντα Αρειανοί επίσκοποι.

Ενώπιον αυτής της Συνόδου, οι εχθροί του επανέλαβαν τας παλαιοτέρας κατηγορίας, εις τας οποίας προσέθεσαν κι άλλας. και δύο εξ αυτών είναι εξής

Κατηγόρησαν αυτόν ότι, αφού εφόνευσεν επίσκοπόν τινα, ονόματι Αρσένιον, ανήκοντα πριν εις το Μελιτιανόν σχίσμα, απέκοψε την δεξιάν αυτού χείρα, την οποίαν μετεχειρίζετο διά μαγείας. Τον κατηγόρησαν. Ακούστε τι έκανε ο Μέγας Αθανάσιος.

Ο Μέγας Κωνσταντίνος, λέει, τότε διέταξε ανακρίσεις. Συνεπεία των οποίων ανεκαλύφθη ζων ο Αρσένιος. Δεν είχε σκοτωθεί από τον Αθανάσιο. Υπήρχε ο Αρσένιος. Όμως οι άλλοι κυκλοφορούσαν το χέρι του. Φέραν διπλωμένο στο χαρτί το χέρι του αλλουνού.

Τον παίρνει ο Αθανάσιος και τον φέρνει στον δικαστή. Και του λέει: «Σήκωσε τα χέρια σου». Σήκωσε τα δύο χέρια. Του λέει: «Πόσα χέρια έχουν, κύριε Πρόεδρε, οι άνθρωποι;» «Δύο», λέει. Λέει: «Ορίστε τα δύο. Αυτό το τρίτο που έχουν αυτοί τίνος είναι; Αυτός είναι ο Αρσένιος που λένε ότι σκότωσα εγώ». Ακούστε.

Ο αμφωτέρας τα σύρας δικνείων Αθανάσιος προσέθεσε. Άλλην χήραν ζητεί το μη δεις. Μη ζητάτε λέει άλλο χέρι λέει. Δύο γαρ ανθρώπων έκαστος κατά του ποιητού των όλων, εδέξα το χέρι. Μην ψάχνετε για τρίτο λέει.

Δυο, λέει, έδωσε ο Θεός, δυο έχει, λέει, αυτός. Το τρίτο που έχουν αυτοί τίνος είναι; Ακούστε παρακάτω. Με ένα παιδί στην αγκαλιά και είπε ότι το ’χει με τον Αθανάσιο. Αυτός την εξεβίασε, της πήρε την παρθενία της και παρουσιάζει και παιδί.

Οράτε μέχρι πού έφθασαν. Λοιπόν, ακούστε τι λέγει.

Η οποία έλεγε ότι, παρθένος ούσα, διεφθάρη βιαίως υπό του Αθανασίου. Τότε ούτος προσήλθε ενώπιον της συνόδου μετά τινος φίλου του, πρεσβυτέρου Τιμοθέου ονόματι. Παρουσιάστηκε ο Αθανάσιος και είχε μαζί του και ένα φίλο του παπά, που τον λέγαν Τιμόθεο.

Μπήκανε μέσα στο δικαστήριο. Ο Αθανάσιος δεν μίλησε· μίλησε ο άλλος. Σιωπῶντος τοῦ Ἀθανασίου, ηρώτησε τη γυναίκα ο άλλος: «Ἐγώ σοι, γύναι, συνέτυχόν ποτε; Εγώ ήρθα ποτέ μαζί σου;»

«Μαζί σου πότε μίλησα ή εις την σην οικίαν ήρθα εγώ ποτέ;» λέει ο παπάς ο άλλος, όχι ο Αθανάσιος. Αυτή δε ουδόλως, ούτε εξ όψεως γνωρίζουσα τον Αθανάσιον, δεν ήξερε ποιος είναι ο Αθανάσιος. Νομίζουσα ότι προς αυτήν ομιλεί ο Αθανάσιος, με περισσήν αναίδειαν έτεινε το δάχτυλο, δεικνύουσα τον Τιμόθεον και λέγουσα· «Συ μου την παρθενίαν αφήρεσας, συ με της σωφροσύνης εγύμνωσας.»

«Εσύ», του λέει. Καταλαβαίνετε τώρα, ε; Ούτως απεκαλύφθη ότι η γυνή εψεύδετο κατ’ παραγγελίαν και όλα έγιναν κατόπιν σκηνοθεσίας. Αυτό σας το λέγω, διότι κι εμείς είμεθα εύκολοι να δεχόμεθα, να πιστεύουμε, και τόσα πράγματα να γίνονται και να σκανδαλιζόμεθα και να γινόμεθα ιεροκατήγοροι.

και να βλασφημούμε μέχρι και τον Θεό, ο οποίος τον ανέχεται, τον αμαρτωλόν αυτόν ιερέα, που εγώ δεν τον ανέχομαι. Διότι γι’ αυτό πάει και πάνω κάτω, ε! «Ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς», λέει, «ἐμὲ ἀθετεῖ». Όποιος, λέει, δεν σας παραδέχεται, εφόσον εγώ σας παραδέχομαι ακόμη, έστω και αμαρτωλοί να είστε, εμένα, στο πρόσωπο το δικό μου, αθετεί. «Ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ».

Και ο δε εμε αθετων αθετει τον αποστειλαντα με. Και Θεό έχει και Χριστό έχει; Ούτε τίποτα δεν έχει. Όποιος απορρίπτει σας, εφόσον εγώ σας παραδέχομαι, σας ανέχομαι για την ώρα. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, πόσα πράγματα μπορεί να ωφεληθεί κανείς, αν θελήσει μετά προσοχής να εγκύψει στο βίο αυτών των μεγάλων ανθρώπων.

Αφενός να διδαχτεί, επιχειρήματα να έχει για την πίστη του και άλλους να διευκολύνει, αν τυχόν έχουν παγιδευτεί οι άνθρωποι εξ αγνοίας, αλλά και τον εαυτόν του να φρουρήσει. Ο Μέγας Αθανάσιος είναι ο καταπέλτης των Αρειανών, γι' αυτό τον έχουν πολύ συκοφαντήσει τον άνθρωπο και τον έχουν πολύ βασανίσει.

Όμως αυτός με καρτερία όλα τα δεινά τα υπέφερε, τα ανέχθη, και είναι ο Μέγας Αθανάσιος, είναι ο Πατήρ της Ορθοδοξίας. Η δε Αγία μας Εκκλησία έχει ένα ωραίο μεγαλυνάριο, δεν ξέρω αν το έχετε ποτέ σας προσέξει.

Λέγει, μαζί με τον Κύριλλο, είναι ενωμένο: «Ἄνθραξ Ἀθανάσιος νοητὸς ὤφθη, καταφλέγων τὴν Ἀρείου ὕλην σαθράν». Κάρβουνο, λέει, αναμμένο νοητό. Δηλαδή ο Αθανάσιος είναι ένα αναμμένο κάρβουνο που κατέφλεξε τη σαθρά ύλη του Αρείου, του Αρείου.

Κι έτσι είναι. Διότι τις απαντήσεις που έχει δώσει ο Μέγας Αθανάσιος δεν τις έχουν δώσει όλοι οι άλλοι Πατέρες. Όχι ότι οι άλλοι δεν ομίλησαν δογματικώς και σωστά, αλλά ο αυτός έριχνε, όπως τα λέγαμε, στο ψαχνό.

Μπαμ και κάτω. Κάθε του λέξη ήτο δηλητήριο. Δεν αντέχει ο αρειανισμός, ο ιεχωβιτισμός μπροστά στον Μέγα Αθανάσιο. Και σήμερα η Εκκλησία, όπως ξέρετε, από χρόνια εκδίδει τους Πατέρες. Μάλιστα, σήμερα ακόμη εκδίδονται πάλι οι Πατέρες, όχι μόνο σε κείμενο αλλά και σε παράφραση, ώστε και οι μη εξοικειωμένοι με γράμματα να μπορούν, σε απλή γλώσσα, να διαβάσουν τα θέματα αυτά της πίστεως.

Η μεν Αποστολική Διακονία έχει εκδώσει τον Μέγα Αθανάσιο σε οκτώ τόμους, από τον 30ό μέχρι τον 37ο. Οι οκτώ αυτοί τόμοι ομιλούν για ολόκληρη τη δασκαλία και τη ζωή του Μεγάλου Αθανασίου. Στη Θεσσαλονίκη έχει εκδοθεί και εκεί, ξεχωριστά από συγχρόνους καθηγητάς, σε παράφραση, όλη η εργασία, όλη η ζωή και όλη η δασκαλία του Μεγάλου Αθανασίου.

Ώστε, είτε από τη μία πλευρά είτε από την άλλη πλευρά, θα μπορούμε εμείς σήμερα να τον έχουμε, τον Μέγα Αθανάσιο, γιατί πολλοί θα ήθελαν να μάθουν θέματα της Ορθοδοξίας, μα δεν έχουν τα κείμενα, παρότι θα μπορούσαν, αν είχαν όρεξη, να πάνε στη βιβλιοθήκη μας εδώ, στους 151 τόμους του Migne, όπου μπορεί ελεύθερα να καθίσει, να διαβάσει και να κρατήσει σημειώσεις για ό,τι θέμα θέλει, από τη γνώμη του φωτισμένου αυτού ανθρώπου.

Διότι υπάρχει η κλείς, όπως ξέρετε, εκεί πέρα, της Πατρολογίας, που βρίσκεις ποιο κείμενο θέλεις, σε ποιο τόμο, σε ποια σελίδα, που εύκολα μπορείς να αντλήσεις από εκεί επιχειρήματα για τη δικιά σου πίστη, να στερεωθείς εσύ, να σου λυθούν οι απορίες, αλλά και να έχεις ένα μικρό κεφάλαιο να βοηθήσεις και έναν άλλον ή να παλέψεις και με έναν άλλον.

Διότι, αν παλεύεις με έναν και σε ακούει κάποιος άλλος, θα στηριχτεί τουλάχιστον ο άλλος και δεν πρόκειται να πέσει. Είναι πολεμοφόδια αυτά τα πράγματα, είναι ιατρικά αυτά τα πράγματα, τα οποία δεν πρέπει να μένουν θαμμένα, πράγμα που κάνουμε εμείς δυστυχώς οι Ορθόδοξοι. Θα ήθελα λοιπόν να μείνω και απόψε μέχρι εδώ.

Και με τη χάρη του Αγίου, να ευχηθώ να στερεωθούμε στην πίστη και να μας ελεήσει να μπορούμε να απολογηθούμε και για την πίστη μας. Αμήν.