Saint Cosmas

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In these few minutes after Holy Communion, I would like to say a few words about the two great Saints whom our Church celebrates today. As you know, today the Church celebrates Saint Kosmas the Aetolian and Saint Dionysios of Zakynthos. Each of them has his own lesson to teach us. The Church sets them before us, on the one hand to honor them, and on the other so that we may learn from them and desire to imitate their lives. For, as the Holy Fathers say, to commemorate a Saint is to imitate a Saint. A person who does not imitate the Saint’s life has no right to celebrate his feast.

He cannot simply light a candle worth fifty lepta and do nothing more. Nor can he say, “The Saint made a mistake in living that way, and I want nothing to do with your kind of life.” That is a sin; it is blasphemy. In any case, Saint Kosmas, as you may know, came from a village in Evrytania called Polydendri. He went to the Holy Mountain, and specifically to the Holy Monastery of Philotheou, which is flourishing greatly today. It has many monks—more than most of the holy monasteries on the Holy Mountain—and they are among the most highly educated. More academic qualifications are found in that monastery than in any other. And since the opportunity has arisen, let me tell you this about that monastery:

Seven Saints came from it. I say this because some people look down upon monasticism as though it were something insignificant. No Saint has ever come from the ways of the world; the world has never produced a Saint. Someone once told me that John Chrysostom lived in the world. Yes, but John Chrysostom brought the monastery into the world. The holy Chrysostom had two ropes hanging from the ceiling. He placed one beneath each armpit and slept sitting upright in a chair. And when the holy Chrysostom went to the Patriarchate in Constantinople, the first circular he issued ordered that the cooks be dismissed and the Patriarchate’s costly utensils be disposed of. Do the same while living here in the world, and you will not need to go up to a monastery. But we are sinful and do not want to admit it.

We want to put everyone in his proper place. But who are we turtles trying to judge? The eagles. Of course, there are sometimes unworthy people there as well, but here in the world they certainly make up ninety-nine percent. So, as I was saying, seven monks—seven Saints, if you prefer—came from that monastery. If I am to focus on this particular Saint, I want to consider what drove him to leave the monastery. He lived during the years of Ottoman enslavement, when the Turks held us beneath their heel and the Greek people were being converted to Islam. He could not bear to sit there, knowing even a few truths, without going out to share them with the people and strengthen them.

He taught them about the faith and about the true meaning of this temporary life. He received the blessing of the Patriarch at that time, Sophronios—for the Holy Mountain is under the Patriarchate—and went forth, plowing, so to speak, through the whole of Greece. Those of you who have read the teachings of Saint Kosmas the Aetolian know this; and if you have not, I recommend that you read them. You will see how practical his mind was. Although he spoke theologically, he also spoke in a practical way. Although his teaching was sound, he reached people’s hearts with practical words and practical arguments. His words were not beneficial only then; they remain so today and will remain so forever.

The words of God do not change, and the way of salvation does not change, because Christ showed us one way of salvation, just as Satan has only one way of bringing a person to destruction. The flame that moved Saint Kosmas to go out, stand beside his brothers, and enlighten them is something that should always burn within us. We too should burn with what is called missionary zeal. We imagine that we should always remain seated in our chairs, in our stalls at church, or at home, listening while the Saints speak to us, and that we have no responsibility toward those who do not know. Someone may say, “What do I know?” Yet you probably know more than someone else. For if you have one talent,

another person may have none. If you know ten things, another may know nothing at all. You therefore bear a grave responsibility toward the person who does not know. Besides, if you keep what you know for yourself and do not share it with another, how will you benefit? You are then hiding your talent. You are obliged to multiply it. In short, all of us have a duty, and all of us will be called to account, whether we are educated or not. What did you do for Me? What did you do with the faith I gave you? What did you do with what you knew? To whom did you proclaim the Gospel? To whom did you bring the good news? To whom did you pass on that which abides unto eternity? Every kind of evil, every kind of indecency, and every kind of dishonor is spread abroad. It passes from mouth to mouth, from neighborhood to neighborhood, and from the countryside

to the city, and from the city back to the countryside. But what is good, true, honorable, moral, and necessary is not passed on. People say, “That is someone else’s work. It is the theologians’ work, the priests’ work, the Archbishops’ work. Is it my work? I am a layman; I have a family and a job,” and so on. You are gravely mistaken. We are all at fault, and we are all obliged to become missionaries, especially in our own times. If such decay exists within the individual, the family, and society, it is because Satan has stopped up both our mouths and our wallets.

It is true that many people may not have the gift even to say a few words. Yet if they live rightly, their life itself is a powerful sermon. When deeds speak, mouths may remain silent. No matter how much mouths may chatter, if a person’s life contradicts his words, those words will have no effect. Even so, as I have said, we too are obliged to proclaim the Gospel. If we know a few things, we must open our mouths, and we must also open our wallets. Knowledge has greatly increased today. Christian books and publications have multiplied. Recordings have multiplied as well—some filled with every kind of corruption, and others with Christian teaching and truth. But we behave as though we had crabs pinching us inside our pockets. We do not consider it our duty to send something useful: a good Christian book, or a sound Christian recording suited to a particular family,

to a young man, a young woman, a priest, a bishop, or a ruler. We have a duty to send it, even anonymously. We will be called to account, whether you believe it or not. We spend so much money on unnecessary gifts, useless sweets, and all kinds of waste, yet it has never crossed our minds that we have a duty to proclaim the Gospel to our neighbors. In the few years of my ministry, I have known many people who returned to the faith because of a book, perhaps even a small one, a recording, or a single word. The Word (Logos) of God has power, a power that penetrates deeply, because He is Christ Himself, and He enters the hearts of men. There was, then, a police officer—or rather, it was the police officer’s wife—who had an appointment with her gynecologist the following day to

kill her unborn child. The evening before, a junior police sergeant learned that a little book was circulating entitled “The Mortal Sin of Preventing Childbirth,” which also addressed this matter. That evening he devised a clever way to help. He went home and left the book beside his newspaper on a small table in the hall, as though he had forgotten it there. That book became the reason the child was not killed. Today he is a sixteen-year-old young man. This deed is credited to the sergeant; spiritually, that boy is now his own child, and one day he will find him standing before him. There are countless situations in which we can help. Perhaps you do not have ten talents, or five, or three, or two, or even one.

But you have your wallet. You do possess a talent, for the commandment says, “You shall love the Lord your God with all your soul, with all your mind, and with all your strength.” You shall love the Lord your God. Sadly, we do not do these things, and we will therefore be called to account. We have no right to hide Christ when we are able to bring Him to others. When a person becomes a Christian, he is like a glowing coal. He should do what a burning pinecone does. When a pinecone catches fire here, it bursts and flies a hundred yards away, starting another fire. When that one catches fire, it too bursts, flies two hundred yards away, and starts another fire. Soon there is a great blaze. I am not saying that we should start a fire to destroy the world, but that we should kindle a fire that burns sin out of the world and saves the world. For there is fire and there is fire: one fire consumes, while another heals. We have never taken this to heart. Yet today we celebrate Saint Kosmas.

Let each person read his life and see what this humble little man, this simple little monk, accomplished. See what he built, which after so many centuries still remains among us. He departed this life, but his account was not closed. The accounts of monks and Saints are never closed. We die, are buried, and are covered by the earth. But the accounts of the Saints remain open, and every person benefited through them across the centuries, until the end of the age, will be entered there. Interest upon interest is added through their sweat and their labors. For most holy people, their work and its effects—their fruitfulness and the gathering of the harvest—truly begin after their death. They are not conspicuous here. You do not see them in charitable institutions or ladies’ associations, displaying their names as benefactors and great donors, and so forth.

That is because their work concerns souls, and its fruits are always revealed beyond the grave. Take this to heart, then. Make some sacrifice. You housewives, place a little cup in a corner of your kitchen and put one drachma into it each day. At the end of every month, use whatever has accumulated to make a small gift and send it somewhere. Several of you together could establish a library in a village. Buy a tape recorder, contributing two, three, or five thousand drachmas, and give it to a village where there is no preaching and no preachers ever visit. Buy tapes—they cost only thirty-five drachmas—and send them to those people so that one, two, five, or ten may hear and receive the Gospel. They in turn will reach one, two, five, or ten others, and those will reach another one, two, five, or ten. Christians came to number in the millions, but did this not begin with the One, and then one person reaching another? We therefore have a duty, and we will be called to account before God. Some people may

bring no one to God, because they were given no talents—or because they threw them away. Others, however, may present many people before God, because they counseled and guided them in this way and became their spiritual fathers. Then the saying will be fulfilled: “The children of the desolate woman are more numerous than the children of her who has a husband.” Secondly, receive Saint Kosmas’s blessing. Ask him to enlighten you as he himself was enlightened and to pass his flame on to us, so that we too may proclaim the Gospel to the world. Many people sin and remain far from Christ because no one was there to stretch out a hand, throw them a rope, and help them come to Him. Perhaps neither we nor you will succeed in bringing them—I do not deny that. But I must do my duty from my side, and you must do yours from your side. As for Saint Dionysios, I have only one thing to say:

He left us a classic example of freedom from resentment, something rarely found among us. As you know, his brother was murdered. Fleeing from the police and the authorities, the murderer came to the monastery where the victim’s brother lived. Not knowing who the man was, Saint Dionysios received him. “Father, I have committed murder.” “Why, blessed man, did you commit murder?” “I do not know, Father. I killed a man.” “What was the name of the man you killed?” “His name was Sigouros, so-and-so.” It was the Saint’s own brother. “My child,” he said, “that was my brother.” In any case, he told him, “Come inside, so that the armed patrol does not catch you,” and he hid him. Then the patrol arrived, having come down through Chonias. “Geronta, who entered here? Who came?” “No one.” “A man came this way, and the matter concerns you too. Can you help us find him?” “I tell you, no one came. What happened?”

“It was a terrible thing: someone murdered your brother.” “May God bless him. In any case, he did not come here.” Saint Dionysios protected the murderer, helped him escape, and sent him across to Aetolia-Acarnania. Why did he do this? He did it to give the man time for metanoia, for repentance. The murder had already been committed; there was no way for him to raise his brother from the dead.

If he had punished the murderer and handed him over to the patrol to be executed the next day, what good would that have done? We celebrate Saint Dionysios, and many of us are named Dionysios or Dionysia. Yet we take nothing from his life. It was Christ who forgave through him. Saint Dionysios was Christlike. The Protomartyr Stephen was Christlike. But we are wicked. We have never desired anything except to satisfy our ego and take revenge.

The Saint’s kindness and patient endurance must also become our own. “My God, through the intercessions of Saint Dionysios, give me the strength to show such patient endurance and to forgive, so that You may forgive me and I may stand before You and receive forgiveness. How can I come and ask You to forgive me when I do not forgive others?” Do you understand? In any case, I pray that before we depart from this world, we may acquire both the missionary zeal we see in Saint Kosmas and the mercy we see in Saint Dionysios. Amen.

The most serious matter that should concern every human being is the matter

His relationship with God. If a person fails to accomplish or set right every other matter in this world, it is not so serious. He does not lose very much—indeed, I would say he loses nothing. But when a person makes no effort to set right his one and only matter with God—the matter of his sins—then that person has failed. And, to use the words of the Lord concerning Judas, it would have been better for him not to have been born. Man’s relationship with God is a matter of sin, and this story begins when there was only one human couple and God.

It is sin that separates man from God. If a person wishes to have any communion with God, both in this world and forever in the next, he must make sure that no sin stands between him and God. The first sin was committed by our forefather, our father Adam. We are not personally guilty of it, and God does not call us to account for that sin. But He does call us to account for our own sins. Many people blame Adam for the misery of humanity and imagine that, had we been there, we would not have sinned. That is a mistake. And this is precisely why Christ

frees us from ancestral sin through the simple act of Baptism, but from that point onward He holds us responsible for the rest of our own life—which, unfortunately, is worse than Adam’s. We have learned to shift the blame. “It is not my fault.” “Then whose fault is it?” “My father is to blame. My mother is to blame. The priest is to blame. The world is to blame, society is to blame, God is to blame—but I am not.” Yet we alone are to blame, and none of those others. As the divine John Chrysostom said so beautifully when writing from his exile in Cucusus of Armenia, “No one can harm John unless John harms himself.” No one, he says, can harm me

unless I harm myself. And this is true, because sin is not committed under compulsion; it is committed willingly. If someone gives me a cup of hemlock, why do I refuse to drink it? If someone pushes me toward a cliff, why do I not simply fall? I oppose him; I resist. Yet when sin is placed before me, why do I gladly commit it—not merely failing to avoid it, but even pursuing it? Therefore, I am responsible. God knew that man would fall into sin, so He condescends to human weakness and helps him. He grants him time to come to his senses and to see that the consequences of his sin and disobedience are not good

or beneficial to him, either now or for eternity, and so to repent. This is what He did with the first couple. As you have known since your school days, God did not catch them in the very act of sinning. He left them exposed to their failure for the whole day—which, for us today, we might call our whole lifetime—and toward evening He came and called them to account. They still had not come to their senses, even though they had seen the consequences: they had not become gods, but quite the opposite. Their hearts began to pound; they hid themselves and made coverings of fig leaves to conceal their nakedness from themselves and from God. They did not repent. Each shifted the blame to another: Adam to Eve, Eve to the serpent, and both of them to God. Unfortunately, this continues

to this very day. God shows patient endurance and allows each person, as far as possible, to put the affairs of this earthly life in order for himself. Many think that our time here is given so that we may expand our wealth and our power. That is a mistake. This world does not exist so that we may arrange marriages or marry, build or demolish, acquire or conquer, or indulge ourselves. This is a place of testing, a boxing ring, an arena, a field where a contest is being fought. Man struggles against the devil and against himself; and if, with God’s help, he is victorious, he returns once again to Paradise. As the hymn for that Sunday says so succinctly, “I too have found the way through metanoia, through repentance.” And man entreats God:

“Make me once more a citizen of Paradise.” Man has no business living on earth far from God. Man’s purpose is to live with God. But he turned his back on God and went away to live by himself. God did not suit him then, and God still does not suit him today, as we see with many people. And this screen called sin still stands between many people and God. If that screen remains between God and man in this world, it will certainly remain in the next as well. Here I want to draw the attention of everyone listening to these words. If someone gave us a blasting cap and told us to put it in our mouths and go to sleep, we would not sleep. We would not even put it in our mouths.

If, against all expectation, we were careless and bit down on it even slightly, it would blow our brains out. That is precisely why we do not do such a thing, and it is entirely reasonable not to do it. But sin is not merely a blasting cap that can end our temporary life. It is what ruins our eternity—our perfect relationship with God throughout eternity. There is no measure by which one could compare these two things in the example I am giving. And yet the rational person who guards himself against blasting caps, avoids ditches, and takes care not to be electrocuted—who protects himself from danger after danger—does not guard himself against sin. God did not create sin. The devil and man brought it about together.

For this reason, those who serve sin in this world will finally have these two as their companions: man and the devil. “Depart to the devil and his angels.” You did whatever he told you; he gave the directions, and you carried them out. So there you are: into the eternal fire prepared for the devil and his angels. People often accuse God of having made Hell for man. No; that is false. He did not make Hell for man. For man He made Paradise, the Kingdom of Heaven. “Come, inherit the Kingdom of My Father.” Hell is for the devil: the fire prepared for the devil and his angels. But if a person remains the devil’s partner in this world—if he wants no God in his home, his work, his money box, his bed, his table, or even his cooking pot—then he does not want Him at all.

Can God take that person by force into eternity, bring him into Paradise, and say, “You will stay here with Me”? The man would answer, “But I did not want You throughout my whole life.” How could that be possible? God is therefore obliged to send him to the one with whom he chose to cooperate in this world. I see, then, that this matter of sin is never discussed. Every evening people examine their pockets and their finances to see how things stand. One checks his money box, another his business, and so on. Another worries about how much rent he must pay or how much money he is due to receive. But no account is taken of sins. There is no balance sheet, no reckoning, no written record. Not even a small notebook is kept concerning our sins. Yet a person would do better to keep a ledger recording his sins, with additions and subtractions concerning them, than one recording his finances.

Whether a person spends only seconds in this world or much longer, that time will pass; whether he wants it to or not, it will pass. Whether he lives five hundred years or one year makes no difference. He will depart from this world, for he did not come here to live forever. He came into this world to die and, through sacrifice, to live. If the grave is the end, then everything changes. But the grave is not the end; it is the beginning of another life. Therefore, man must concern himself with eternity, not with what is temporary. Sin, then: when a person enters the Church and sees the iconostasis, let him think of sin. This was the screen. This was the sin that Adam placed between God and man. And when Christ came and was crucified outside the camp, the first miracle that occurred when Christ said, “It is finished,” was that the veil of the Temple was torn from top to bottom. The blood of Christ, the Cross of Christ, and the

sacrifice of Christ brought about man’s reconciliation with God—not God’s reconciliation with man, but man’s reconciliation with God. God is never hostile. God is never far from anyone, no matter how sinful that person may be. It is man who, through his sin, moves away from God. God runs after him to reach him. David sees this prophetically and writes, “Your mercy shall pursue me all the days of my life.” Although Christ opened the way and restored communion with God, man again places sin in the middle. Sin is poison, and you know how carefully a person guards himself against poison. Before he puts anything into his own body

or gives it to a little child, he first smells it. He tests it with his tongue. Ah, the wisdom of God! See what He has done and where He has placed the nose. “Oh, put that aside—it has gone sour!” Immediately. Why? Because it could cause poisoning and death. God has placed this sentinel and guardian here in front so that you may preserve your temporary life. Why, then, are you not equally careful to discern whether other things are poisonous—things that affect your immortal soul? Are we only a body? If we catch a case of poisoning in time, we rush to have the stomach pumped. But here the matter concerns the soul and eternity. Why do we not show the same care for the soul? Man has failed to notice that he also has a soul. To him, the soul is something negligible.

Although the body cannot exist without the soul, while the soul can exist without the body, we have cast this noble lady aside and pay no attention to her. There are two deaths: the death of the body and the death of the soul. The separation of the soul from the body is the death of the body; what remains is a corpse. The death of the soul is separation from God. If you turn off the switch at this moment, the lights will go out. They become dead because they no longer have contact with the light; they no longer have contact with life. A person must therefore always keep this in mind: even one sin is enough to cut him off from God. The question is not whether I have many sins or only a few. There is a book called The Ladder, by John Climacus.

Imagine that this ladder has thirty steps and leads up to the Cross, to Paradise, to the gate of Paradise. Some people stand thirty steps below it, others twenty-eight, twenty-seven, twenty-six, twenty-five, twenty-four, twenty-three, twenty-two, or twenty-one. One person is only a single step outside, but the gate is closed. Whether you are one step outside or thirty steps outside, you are still outside, O man. Do not deceive yourself. Do not let the evil one fool you by saying, “Look at that man who is thirty steps below.” Yes, I see him. But I also see that you are outside. That is what concerns me. My concern is not how many steps away the other person is. I must not compare another person’s evil with my own. No, that is not my task. The question is whether I can enter. Even one sin is enough to shut a person outside. What drove Adam out?

Sin. Did he commit many sins? One. What changed Satan from an angel into the devil? One sin. He did not commit fornication, murder his children in cold blood, steal, or dishonor anyone. He merely entertained a thought—merely a thought. He allowed it into his nous, his spiritual intellect, and from being an archangel, a cherub, one who beheld God face to face, he found himself in the depths of Hades. Why? “If God did not spare the angels when they sinned,” will He spare me? For what reason? When His Son took upon Himself the sins of the world, what happened on the Cross? He did not spare His own Son; why would He spare me? For what reason? Does He not give me every opportunity to set right the matter of my sins?

He gives me every opportunity. Why, then, do I misuse this patient endurance and goodness of God, which, according to Paul, leads me to metanoia, to repentance? Why does He add another day to my life? Does He need me? What need does God have of me? What need does the sun have of me? I need the sun. What need does the Sun have of me? I need the Sun. Neither the sun nor God needs me; I need Him.

If a person thought in this way, he would tremble.

And yet we do not tremble before sin. We do not understand what sin means, nor do we understand that from the moment a person falls into the hands of sin, he is a slave of Satan. It would be better to be enslaved to anyone—to the Turks, to unbelievers, or to whomever else—than to be a slave of sin. The harshest master is sin. From the moment a person enters into sin, it is as though he were traveling in darkness.

What is it? Is there a ditch ahead? Is there no one there? Is it an angel? Is it Satan? Is it nothing at all? A person’s nous, the spiritual intellect, becomes clouded. His spiritual sense of awe also grows dim, and he no longer knows what is happening to him or what he is doing. You know this from your own experience and from the people around you: once a man or woman, a young man or young woman, a married man or married woman, falls into sin, they do foolish things that not even animals or wild beasts would do. Human beings do them because sin has come between them and God. Sin has entered the picture. Sin corrodes, destroys, and poisons. A person loses his senses and no longer knows what he is doing. What does a person gain today

by acting against his own true good? Do you know what it means to set yourself against God? It is a grave matter. And yet a person does not understand. Others, as I said earlier, measure sin by whether they have many sins or only a few. It makes no difference. If you have even one, you are lost. Sin has its bait, its methods, and its persistence. The Holy Spirit, by contrast, respects the dignity of the human person. “If you are willing,” says the Holy Spirit. But Satan becomes insistent and does everything he can to draw a person into sin. I once read of a council of demons where one little demon had been absent for fifty-five years. “Where were you?” they asked him. “You never appeared before us.” “I was with a monk,” he replied, “trying to make him fall into fornication.”

“And what happened?” they asked. “Did you make him fall?” Then they celebrated, because for fifty-five years that demon had struggled to make the monk fall into fornication. We treat sin as though it were nothing. We neither take it seriously nor reckon with it; we even pursue it and try to make it our own. We sleep beside it and snore with it, like Jonah in the great fish, while outside everything is tossed by the storm and the whole world is perishing. Then we make vows, donate chandeliers, and give alms. But it is Jonah—it is sin, it is disobedience—that is shaking the whole world! Wake up, O man! Throw it into the sea. Cast it out. Entrust it to the mercy of God, to metanoia—repentance—and to confession, so that you may be saved. And yet we try to heal by some other means these outward details that reveal the soul’s misery.

It is told that God once spoke to the Prophet Samuel. But Samuel was still a small child. He did not know; he lacked discernment and could not understand that God was speaking to him. So he got up and went to Elder Eli, who was sleeping there, and said, “Elder, did you call me?” “No, my child. Go with God’s blessing; I did not call you.” The child went back to sleep, and God spoke to him again. But he still did not understand, so he returned to Elder Eli. “My child, I did not speak to you.” The child went back once more; God spoke to him again, and once more he went to Elder Eli. Then Elder Eli understood. “My child,” he said, “listen to me. If you hear the voice again, say, ‘Speak, Lord, for Your servant is listening.’” And that is indeed what happened. The third time God spoke to him, Samuel answered with those words, and God gave him a long prophecy.

We blame cancer, tuberculosis, Ecevit, the neighbor, this person or that person, the locusts, the drought—everything. None of these is to blame. Sin is to blame. God speaks, and we do not understand. You read what happened the other day, did you not? Thessaloniki was shaken, and tonight the same thing happened again. And what followed? On Monday, beneath a tent, a married woman was committing adultery with her lover. What, then, is God to do? Beneath the tent! What else is God supposed to do? Is He to take up a machine gun and begin killing us so that we might become human? It is not reasonable for a person to demand such a thing. Yet although God uses every means, He cannot change a person who refuses. Do you know what

freedom means, my beloved? In this world, the human person possesses a power that even the Holy Trinity does not violate. I blaspheme my God and do whatever I please against Him, yet God does not touch me. If I wish, I believe in Him. As a free being created by God, the human person has, at least during this present age, a freedom that the Holy Trinity will not overpower. Of course, one day the curtain will fall. Then the justice of God will take hold of us and, as the saying goes, strip us bare. But today I live under God’s long-suffering, in the acceptable year of the Lord. He waits and gives each person the opportunity for metanoia—repentance—yet man misuses this long-suffering of God.

Then a person tries another approach. His conscience cries out within him: “What you did when you were young; what you did secretly from your husband; what you did secretly from your wife; what you did in secret”—and so on. The conscience cries out. But the person looks for some other way to settle the matter. Satan will not let him go; Satan deceives him. God says that sin requires metanoia—repentance—but instead I give alms. I am speaking of repentance, confession, and acknowledgment of sin. “No,” I say, “I will donate a chandelier.” Why did the Forerunner come crying out, “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand”?

Why did Christ, when He began His public ministry, repeat the same words as the Forerunner: “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand,” adding also, “Believe in the Gospel”? He added only those few words. Did You know nothing else to tell us, Lord? What are these things You are saying to us? Are we not told to perform good works?

“I desire your works, but I also desire your metanoia—your repentance. I want you to acknowledge that you have sinned.” Why repentance, Lord? Because Adam was cast out of Paradise. Why? Because he sinned? No, gentlemen, but because he also failed to repent. God gave him every opportunity to repent, yet he did not. Therefore, he was cast out because of sin and lack of repentance. What, then, is the way back? Either sinlessness—which is impossible—or repentance, by setting matters right with God. This is the medicine, is it not? How, then, can I imagine that I will please God through other methods of my own? Why does Satan tell me, “Do not tell the priest, because it is shameful”? What is truly shameful? Is it better not to tell the priest privately, to a man far removed from the matter, and thus leave the sin standing between me and God for eternity?

What is truly to my benefit? If I have any reason at all, I think it is better to expose myself to shame in this world and escape the disgrace and public humiliation of the world to come. I remember reading about a king in Italy who had a very virtuous daughter. She wished to become a nun and gave alms for the remission of sins. But foolish parents do not understand what it means to have God as their daughter’s Bridegroom. Her parents intervened and would not allow her to become a nun. They even appealed to the bishop. The king used his influence over the bishop, and the bishop in turn tried to persuade the young woman. He told her, “You know, it is better to remain in the world than to care only for your own soul.” Thank you very much!

Sadly, these things still happen today, and woe to those responsible on the Day of Judgment! Christ comes as the Bridegroom for a young woman, and a bishop goes and says, “No, Christ must not take her.” In any case, they forced the young woman to remain at home, in the palace, but she lived there sorrowful and dejected. A young man from the palace began pursuing her. Day after day he pressed her, until at last she was overcome in the flesh. She became pregnant by him. What could she do now? Where could she hide? Where could she stand? She thought of taking her own life. Once the devil gets you into his grasp, he will lead you from one sin into another so that he may destroy you altogether. She considered suicide. But an elderly woman who lived in the palace sensed, as the saying goes, that something was wrong.

She called the young woman and asked what was troubling her. The young woman confessed to the elderly woman what had happened. “Do not do that,” the woman said. “I will help you.” She found an herb, boiled it, and gave it to her. In this way she killed the child, and the young woman was freed from the pregnancy. But she remained sorrowful, for now fornication and murder weighed upon her—two mortal sins. The sins of the soul cannot be dispelled by living in a palace or by possessing gold. Do whatever you wish; the pangs of conscience remain before the law of God. Her father saw her sorrowful and distressed. “Why are you like this, my daughter? Is it because you want to become a nun and we did not allow you

that you have fallen into such a state?” She seized upon this and said, “Yes, Father, that is the reason.” “Well, there is no need to die over it. We will arrange for you to go.” So they helped her and placed her in a monastery. She was a princess entering a monastery, yet once there, not even nuns a hundred years old lived as she did. She was grave and exceedingly serious. She never laughed, never spoke unnecessarily, never ate more than she needed, and lived a holy, angelic life. She confessed there and did everything expected, except that she did not confess those two sins. Those two transgressions she left unconfessed. She confessed the rest of her life, but not these.

By then everyone regarded her as a saint. When the time came for her to die, she confessed once more, received Holy Communion, and departed this life. A month later, she appeared in the abbess’s dream, dark—completely black—and said that she had been condemned to Hell. “My child,” said the abbess, “you were condemned? If you were condemned, where shall we go?” “I was condemned,” she replied, “because I thought I could repay my sins with almsgiving and prayers, whereas Christ has appointed metanoia—repentance—and confession for their healing. I had committed fornication and murder in my father’s house, and I never confessed them. That is why I have now been condemned here.” This is not the only such account. Sadly, many such things happen in the world, while people busy themselves with a thousand other remedies: “Send a little oil to Saint Paraskevi; let us make this donation; let us arrange that offering...”

Does God need such things? First bring Him your sins in repentance, and afterward settle those other matters, if you have the means. If you do not, nothing else is necessary. Guard yourselves from sin as much as you can. Sin executes a person in cold blood and at close range. I shall finish here. God willing, we will return to this subject again. Rejoice in the Lord.

Τα λίγα λεπτά του κοινωνικού να πω δύο λόγια γύρω από τους δυο μεγάλους αυτούς Αγίους που εορτάζει σήμερα η Εκκλησία μας. Εορτάζει, όπως ξέρετε, τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό και εορτάζει και τον Άγιο Διονύσιο της Ζακύνθου. Ο καθένας από αυτούς έχει τη δικιά του διδασκαλία. Τους προβάλλει αφενός για να τους τιμήσει, αφετέρου να διδαχτούμε εμείς και να θελήσουμε να μιμηθούμε τη ζωή τους. Διότι, όπως λένε οι Άγιοι Πατέρες, η μνήμη Αγίου είναι μίμησις Αγίου. Διότι ο άνθρωπος ο οποίος δεν μιμείται τη ζωή του Αγίου δεν έχει και το δικαίωμα να εορτάζει τον Άγιο.

Δεν μπορεί να ανάβει πενήντα λεπτά κερί και τίποτα παραπέρα. Δεν μπορεί να λέγει ότι έκαμε λάθος αυτό στη ζωή του και εγώ δεν τη θέλω τη ζωή σου. Είναι αμαρτία, είναι βλασφημία. Εν πάση περιπτώσει, ο Άγιος Κοσμάς, δεν ξέρω αν γνωρίζετε, είναι από ένα χωριό εκεί της Ευρυτανίας. Είναι από το Πολυδέντρι, όπως λέγεται. Ο άνθρωπος αυτός ευρέθη στο Άγιον Όρος και συγκεκριμένα στην Ιερά Μονή Φιλοθέου, η οποία σήμερα έχει μεγάλη ακμή. Έχει πολλούς μοναχούς, τους περισσότερους των Ιερών Μονών του Αγίου Όρους, και τους πιο μορφωμένους. Τα περισσότερα διπλώματα υπάρχουν στη Μονή αυτή. Από τη Μονή αυτή, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω,

εξήλθαν επτά Άγιοι. Και το λέγω αυτό διότι ορισμένοι τον μοναχισμό τον έχουν κάτι το παραθεωρημένο. Άγιος δεν υπάρχει κανένας από τον κόσμο. Ο κόσμος ουδέποτε έδωσε Άγιον. Και αν, όπως κάποιος μου έλεγε, ο Χρυσόστομος έζησε στον κόσμο, ναι, αλλά μετέφερε το μοναστήρι στον κόσμο ο Χρυσόστομος. Ο θείος Χρυσόστομος είχε δύο σχοινιά επάνω από την οροφή και το ένα το έβαζε στη μία μασχάλη και το άλλο στην άλλη και κοιμόταν απάνω στην καρέκλα έτσι. Και όταν πήγε ο θείος Χρυσόστομος στην Κωνσταντινούπολη, στο Πατριαρχείο, η πρώτη εγκύκλιος που έβγαλε ήταν να απολυθούν οι μάγειροι και να απολυθούν τα σκεύη του Πατριαρχείου. Κάμε το κι εσύ αυτό εδώ στον κόσμο και δεν είναι ανάγκη να πας επάνω. Αλλά είμαστε κακοί και δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε αυτό το πράγμα.

Θέλουμε να τοποθετήσουμε το καθένα με τη σειρά του. Θέλουμε να μιλήσουμε εμείς οι χελώνες για ποιους; Για τους αετούς. Αδιαφόρως αν και εκεί υπάρχουν σκάρτοι ενίοτε, αλλά εδώ οπωσδήποτε το 99%. Από το μοναστήρι λοιπόν, σας λέγω αυτό, εξήλθον επτά μοναχοί, αν θέλετε, Άγιοι. Αν θέλω να σταθώ συγκεκριμένα στην περίπτωση του Αγίου αυτού, να σταθώ στο ελατήριο που τον έβγαλε από το μοναστήρι, γιατί έζησε στα χρόνια εκείνα της σκλαβιάς, της Τουρκίας, που μας είχαν κάτω από το πέλμα οι Τούρκοι και εξισλαμίζετο ο ελληνικός λαός. Και αυτό δεν μπορούσε να το ανεχθεί αυτός, να κάθεται εκεί και να γνωρίζει πέντε πράγματα και να μην βγαίνει έξω να τα πει στον κόσμο, να τον ενθαρρύνει.

Συσχετικός το θέμα της πίστεως και με το τι πάει να πει προσωρινή ζωή και επήρε ευλογία από τον τότε Πατριάρχη Σωφρόνιο, διότι το Άγιον Όρος υπάγεται στο Πατριαρχείο, και εξήλθε και όργωσε, ούτως ειπείν, ολόκληρον την Ελλάδα. Και όσοι έχετε διαβάσει, και αν δεν έχετε διαβάσει, σας συνιστώ να διαβάσετε τις διδαχές του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Θα δείτε ότι είχε μία πρακτικότητα πνεύματος. Παρότι ομιλούσε θεολογικά, όμως μιλούσε πρακτικά. Παρότι μιλούσε ορθά, εντούτοις μιλούσε στις καρδιές των ανθρώπων με πρακτικά λόγια και με πρακτικά επιχειρήματα. Και δεν ήσαν ωφέλιμα τα λόγια του μόνο τότε· είναι και σήμερα και θα είναι και στον αιώνα.

Τα λόγια του Θεού δεν αλλάζουν και ο τρόπος σωτηρίας δεν αλλάζει, διότι ο Χριστός υπέδειξε έναν τρόπο σωτηρίας, όπως και ο Σατανάς έναν τρόπο καταστροφής έχει εις τον άνθρωπο. Αυτή λοιπόν η φλόγα, η οποία τον ώθησε να βγει, να παρασταθεί και να διαφωτίσει τα αδέρφια του, είναι κάτι το οποίο πάντοτε θα πρέπει να μας καίει. Να μας καίει, δηλαδή, η Ιεραποστολή η λεγομένη. Εμείς έχουμε τη γνώμη ότι πρέπει να καθήμεθα πάντοτε στην καρέκλα, πάντοτε στο στασίδι ή στο σπίτι μας, και να ακούμε να μας μιλούνε οι Άγιοι· ότι εμείς δεν έχουμε καμιά υποχρέωση έναντι των άλλων που δεν ξέρουν. Θα πει κανείς: «Τι ξέρω εγώ;» Πάντως, από κάποιον άλλον πιθανόν να ξέρεις περισσότερα. Διότι εάν εσύ έχεις ένα τάλαντο,

άλλος μπορεί να μην έχει κανένα. Αν εσύ ξέρεις δέκα πράγματα, ο άλλος μπορεί να μην ξέρει κανένα. Κατά συνέπεια είσαι μεγάλως υπόλογος μπροστά σε αυτόν ο οποίος δεν ξέρει. Άλλωστε, αν το φυλάξεις για λογαριασμό σου αυτό το οποίο ξέρεις εσύ και δεν το πεις και στον άλλον, τι θα ωφεληθείς; Τότε κρύπτεις το τάλαντον. Το τάλαντον είσαι υποχρεωμένος να το πολλαπλασιάσεις. Θέλω λοιπόν να πω με λίγα λόγια ότι όλοι μας είμεθα υποχρεωμένοι και θα μας ζητηθεί λόγος, είτε ξέρουμε γράμματα είτε δεν ξέρουμε. Τι έκανες για μένα; Τι έκανες για την πίστη που σου έδωσα; Τι έκανες γι’ αυτό που γνώριζες; Ποιον ευαγγέλισες; Σε ποιον μετέφερες την αγγελία την καλή; Σε ποιον μετέφερες αυτό που θα μένει στην αιωνιότητα; Και ξέρετε, πάσης φύσεως κακό, πάσης φύσεως προστυχιά, πάσης φύσεως ατιμία μεταδίδεται. Μεταδίδεται από γλώσσα σε γλώσσα, από γειτονιά σε γειτονιά, από την επαρχία

στην πόλη, από την πόλη στην επαρχία μεταδίδεται. Τα καλά, τα σωστά, τα τίμια, τα ηθικά, τα απαραίτητα δεν μεταδίδονται. Είναι άλλων δουλειά, είναι των θεολόγων δουλειά, είναι των ιερέων δουλειά, είναι των αρχιεπισκόπων δουλειά. «Δική μου δουλειά είναι; Εγώ είμαι λαϊκός, εγώ είμαι φαμελιάρης, εγώ έχω τη δουλειά μου» κλπ. Έχεις μεγάλο λάθος. Όλοι είμεθα ένοχοι και όλοι είμεθα υποχρεωμένοι να γίνουμε Ιεραπόστολοι, κατ’ εξοχήν τις σημερινές ημέρες. Εάν υπάρχει αυτή η σήψη τόσο στο άτομο όσο στην οικογένεια, τόσο στην κοινωνία, αυτό οφείλεται διότι ο σατανάς μάς το έχει φράξει: αφενός το στόμα, αφετέρου το πορτοφόλι.

Διότι είναι αλήθεια ότι πολλοί άνθρωποι πιθανόν να μην έχουν καν τάλαντο να πούνε δύο λόγια. Παρότι η ζωή τους, εάν είναι σωστή, είναι μεγάλο κήρυγμα η ζωή. Όταν τα έργα ομιλούν, τα στόματα δύνανται να σιωπούν. Διότι όσο και αν φλυαρούν τα στόματα, αν η ζωή είναι αντίθετη, δεν θα έχει κανένα αποτέλεσμα. Έχουμε όμως υποχρέωση, λέγω, να ευαγγελίσουμε κι εμείς. Να ανοίξουμε και το στόμα μας, αν ξέρουμε δύο πράγματα, και να ανοίξουμε και το πορτοφόλι μας. Σήμερα έχουν πληθυνθεί οι γνώσεις. Σήμερα έχει πληθυνθεί το βιβλίο, το χριστιανικό βιβλίο, το χριστιανικό έντυπο. Σήμερα έχει πληθυνθεί η κασέτα με πάσης φύσεως διαφθορά και με πάσης φύσεως χριστιανοπρέπεια και αληθοπρέπεια. Εμείς, λες και έχουμε κάβουρα μέσα στην τσέπη, δεν θεωρούμε υποχρέωσή μας να στείλουμε κάτι, ένα καλό βιβλίο, ένα χριστιανικό βιβλίο, μια κασέτα χριστιανική σωστή που πάει πολύ στα μέτρα σε αυτή την οικογένεια,

πάει σε αυτό το παλικάρι, που πάει σε αυτή την κόρη, που πάει σε αυτόν τον ιερέα, που πάει σε αυτόν τον αρχιερέα, που πάει σε αυτόν τον κυβερνήτη. Έχουμε υποχρέωση, έστω και ανωνύμως, να τη στείλουμε. Θα μας ζητηθεί λόγος, θέλετε. Εμείς ξοδεύουμε τόσα χρήματα, τόσα περιττά δώρα, τόσα άχρηστα γλυκά, τόση καταστροφή κάνουμε γύρω μας. Όμως ουδέποτε πέρασε από το νου μας ότι έχουμε υποχρέωση να ευαγγελίσουμε και τους διπλανούς μας. Γνωρίζω μέσα στα λίγα χρόνια αυτά της διακονίας μου πολύ κόσμο ο οποίος επέστρεψε εξαιτίας ενός βιβλίου, ίσως και μικρού, μιας κασέτας, ενός λόγου. Έχει δύναμη, διαβρωτική δύναμη ο Λόγος του Θεού, γιατί είναι Αυτός ο Χριστός και υπεισέρχεται στις καρδιές των ανθρώπων. Λοιπόν, ένας αστυνομικός — επρόκειτο μάλλον η κυρία του αστυνομικού — την άλλη μέρα είχε ραντεβού με τον γυναικολόγο της να

σκοτώσει το παιδί της. Και από βραδύς ένας μικρότερος αρχιφύλακας ήταν τότε, πληροφορήθηκε ότι κυκλοφορεί ένα βιβλιαράκι που έλεγε «Θανάσιμον το αμάρτημα της αποφυγής τεκνογονίας». Και μέσα είχε και το θέμα αυτό. Και βρήκε έναν τρόπο πανούργο το βράδυ και πήγε σπίτι και, κατά κάποιον τρόπο, άφησε μαζί με την εφημερίδα του επάνω στο κομοδίνο, στο χολ, δήθεν το ξέχασε, το βιβλίο αυτό. Και το βιβλίο αυτό έγινε αιτία το παιδί να μη σκοτωθεί. Και είναι σήμερα δεκαέξι χρονών παλικάρι. Είναι στο ενεργητικό του, είναι παιδί δικό του τώρα αυτό, θα το βρει μπροστά μίαν ημέρα. Χίλιες δυο περιπτώσεις μπορούμε να βοηθήσουμε. Δεν έχεις το τάλαντο έτσι, δεν έχεις τα πέντε, δεν έχεις τα τρία, δεν έχεις τα δύο, δεν έχεις το ένα.

Έχεις το πορτοφόλι σου. Έχεις τάλαντο, διότι η εντολή είναι: «Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου, εξ όλης της ψυχής σου, εξ όλης της διανοίας σου, εξ όλης της ισχύος σου». Αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου. Αυτά δυστυχώς δεν γίνονται. Θα μας ζητηθεί λοιπόν λόγος. Δεν έχουμε δικαίωμα να κρύβουμε τον Χριστό, εφόσον μπορούμε να τον μεταδώσουμε. Ο άνθρωπος, όταν γίνει χριστιανός, είναι ένα κάρβουνο αναμμένο. Θα πρέπει να κάνει εκείνο που κάνει η κουκουνάρα. Κουκουνάρα. Η κουκουνάρα όταν ανάψει εδώ, σκάει και πηγαίνει σε εκατό μέτρα και βάζει άλλη φωτιά. Και εκείνη, όταν πάρει τη φωτιά, θα ανασκάσει και πάει σε διακόσια μέτρα και βάζει άλλη φωτιά. Και γίνεται η πυρκαγιά. Εγώ δεν λέγω να κάνουμε πυρκαγιά να καταστρέψουμε τον κόσμο, αλλά να κάνουμε πυρκαγιά να κάψουμε τις αμαρτίες από τον κόσμο και να σώσουμε τον κόσμο. Γιατί είναι πυρκαγιά και πυρκαγιά. Είναι πυρ που καταναλίσκει και είναι και πυρ που θεραπεύει. Αυτό δεν το βάλαμε ποτέ στο νου μας. Εορτάζουμε τον Άγιο Κοσμά σήμερα.

Κανείς να διαβάσει τη ζωή του. Τι έκανε αυτό το ανθρωπάκι, τι έκανε αυτό το καλογεράκι, τι έχει φτιάξει σήμερα και έπειτα από τόσες εκατοντάδες ετών εξακολουθεί να είναι μεταξύ μας. Έφυγε. Δεν έκλεισε ο φάκελός του. Των μοναχών και των Αγίων δεν κλείνουν οι φάκελοι. Εμείς αποθνήσκομεν και θαπτόμεθα και καλυπτόμεθα. Των Αγίων οι φάκελοι μένουν ανοιχτοί και όσοι άνθρωποι ωφελούνται ανά μέσον των αιώνων, μέχρι συντελείας των αιώνων, θα καταχωρούνται. Έρχονται τόκοι και επιτόκια από τους ιδρώτες τους και από τους κόπους των. Ως επί το πλείστον των Αγίων ανθρώπων αρχίζει η δράσις και τα αποτελέσματα, η καρποφορία και η περισυλλογή μετά τον θάνατόν των. Δεν φαίνονται εδώ, δεν φαίνονται σε φιλανθρωπικά καταστήματα, δεν φαίνονται σε συλλόγους κυριών, δεν φαίνονται εδώ να δείχνονται τα ονόματά τους ως ευεργέται και ως δωρητές μεγάλοι κλπ.

Είναι διότι είναι των ψυχών και τα αποτελέσματα είναι πάντοτε μετά τον τάφο. Βάλτε το λοιπόν μέσα στο νου σας. Στερηθείτε. Βάλτε εκεί εσείς οι νοικοκυράδες στην άκρη της κουζίνας σας ένα φλιτζανάκι και ρίχνετε μια δραχμή την ημέρα μέσα. Και κάθε μήνα, όσα μαζευτούν, κάνετε ένα μικρό δώρο, στείλτε το κάπου. Μαζί πολλοί κάνετε μια βιβλιοθήκη σε ένα χωριό. Πάρετε ένα μαγνητόφωνο, αγοράστε δύο, τρεις, πέντε χιλιάδες δραχμές. Δώστε το σ’ ένα χωριό που δεν υπάρχει λόγος, που δεν πηγαίνουν εκεί πέρα οι ιεροκήρυκες. Αγοράστε ταινίες — τι έχουν, τριάντα πέντε δραχμές οι ταινίες — και στείλτε στους ανθρώπους αυτούς να ακούσουν, να ευαγγελιστεί ένας, δύο, πέντε, δέκα. Κι αυτοί θα γίνουν ένας, δύο, πέντε, δέκα. Κι αυτοί θα γίνουν ένας, δύο, πέντε, δέκα. Εκατομμύρια γεννήθηκαν οι χριστιανοί· από τον Έναν δεν ξεκίνησε; Και ο ένας με τον άλλον. Έχουμε υποχρέωση λοιπόν, θα μας ζητηθεί λόγος έναντι του Θεού, και μπορεί άλλοι

να μη φέρουν κανέναν άνθρωπο στον Θεό, διότι δεν τους έδωσε ή τα πέταξαν στον τενεκέ. Άλλοι όμως μπορούν να παρουσιάσουν πολλούς στον Θεό, διότι κατ’ αυτή την έννοια τους ενουθέτησαν και τους χειραγώγησαν και είναι πνευματικοί τους πατέρες. Και θα εφαρμόζεται εκείνο το οποίο λέγεται: «Πλείονα τα τέκνα της ερήμου μάλλον παρά της εχούσης τον άνδρα». Δεύτερα, βάλτε το λοιπόν με την ευλογία του, παρακαλέστε τον να σας φωτίσει πώς θέλετε, πώς ενήργησε αυτός, και να μεταδοθεί η φλόγα του αυτή και σε μας, να ευαγγελίσουμε τον κόσμο. Διότι πολύς κόσμος αμαρτάνει και μένει μακριά από τον Χριστό, διότι δεν βρέθηκε κανένας να του τείνει το χέρι, να του ρίξει ένα σχοινί, να τον βοηθήσει να έρθει. Μπορεί ούτε εμείς ούτε εσείς, δεν έχω καμία αντίρρηση. Όμως εγώ από την πλευρά μου να κάνω το καθήκον μου και εσύ κάνε από την πλευρά σου τη δικιά σου. Αναφορικώς με τον Άγιο Διονύσιο, ένα μόνο έχω να πω: ότι

άφησε ένα κλασικό παράδειγμα αμνησικακίας, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει σε εμάς. Ξέρετε, του σκότωσαν τον αδελφό του και, φεύγοντας ο φονιάς από προσώπου αστυνομίας, αρχών κλπ., ευρέθη στο μοναστήρι του αδελφού του. Ο αδελφός του, χωρίς να ξέρει ποιος είναι αυτός, τον εισήγαγε. «Πάτερ, έκανα φόνο». «Γιατί, ευλογημένε, έκανες φόνο;» «Δεν ξέρω, πάτερ, έκανα φόνο». «Πώς τον λένε αυτόν που σκότωσες;» «Τον λένε Σιγούρο τάδε». Ήταν ο αδελφός του. «Ρε παιδί μου», λέει, «είναι ο αδελφός μου». Εν πάση περιπτώσει. «Έλα», του λέει, «μέσα, να μη σε πιάσει το απόσπασμα». Και τον εσκέπασε. Και φτάνει το απόσπασμα, το οποίο κατέβηκε τον Χωνιά. «Γέροντα, ποιος μπήκε εδώ; Ποιος ήρθε;» «Κανένας». «Εδώ ήρθε ένας και ενδιαφέρει και σένα. Μπορείς να τον βρούμε;» «Κανένας, σας λέγω. Τι ήταν; Τι έγινε;»

«Κακή ώρα ήταν, κάποιος σκότωσε τον αδελφό σας». «Ο Θεός να τον ευλογήσει. Πάντως εδώ δεν ήρθε». Και τον εφύλαξε και τον διεπεραίωσε και πέρασε στην Αιτωλοακαρνανία. Γιατί τώρα το έκανε αυτό το πράγμα; Για να του δώσει χρόνο μετανοίας, γι’ αυτό το έκανε. Ο φόνος έγινε, δεν ήταν τρόπος να τον αναστήσει.

Αν τον τιμωρούσε και τον έστελνε, και τον έστελνε στο απόσπασμα την άλλη μέρα, έβγαινε τίποτα; Τον εορτάζουμε εμείς. Μας λένε και Διονύσηδες πολλές φορές, πολλές φορές. Μας λένε και Διονυσίες πολλές φορές. Απ’ τη ζωή του τίποτα. Χριστός ήταν αυτός ο οποίος σε συγχώρησε. Ο Άγιος Διονύσιος ήταν Χριστός. Ο Πρωτομάρτυς Στέφανος ήταν Χριστός. Εμείς είμαστε πονηροί. Δεν θελήσαμε ποτέ μας παρά μόνο να θέλουμε να ικανοποιήσουμε το εγώ μας και να εκδικηθούμε.

Η χρηστότητα, η μακροθυμία αυτή, την οποία είχε ο Άγιος, θα πρέπει να γίνει και σε εμάς. «Θεέ μου, δώσε μου και εμένα τη δύναμη, διά των πρεσβειών του Αγίου Διονυσίου, να έχω τη μακροθυμία αυτή, να συγχωρώ για να με συγχωρήσεις, να έχω πρόσωπο μπροστά σου να συγχωρηθώ. Πώς θα έρθω να με συγχωρήσεις, εφόσον εγώ δεν συγχωρώ;» Καταλάβατε; Εύχομαι, εν πάση περιπτώσει, τόσο αυτό που απορρέει από τον Άγιο Κοσμά όσο και αυτό που απορρέει από τον Άγιο Διονύσιο να γίνει και σε εμάς κτήμα πριν φύγουμε του κόσμου τούτου. Αμήν. Αγαπητοί μου εν Χριστώ ακροαταί, χαίρετε εν Κυρίω. Επέτρεψε ο αγαθός Θεός να βρεθούμε και πάλι μαζί, να μιλήσουμε λίγα λόγια που έχουν σχέση με την αθάνατη ψυχή μας.

Το σοβαρότερο θέμα που θα πρέπει να απασχολεί τον άνθρωπο είναι το θέμα

με τον Θεόν. Όλα τα άλλα θέματα, εάν δεν τα επιτύχει και δεν τα τακτοποιήσει στον κόσμο τούτον, δεν είναι και τόσο σοβαρό θέμα. Δεν χάνει πολλά πράγματα ο άνθρωπος, για να μην πω δεν χάνει τίποτα. Όταν όμως ο άνθρωπος δεν ενδιαφερθεί να τακτοποιήσει το θέμα του με τον Θεό, που είναι ένα και μοναδικό, το θέμα των αμαρτιών του, ο άνθρωπος αυτός απέτυχε. Και αν θα χρησιμοποιήσουμε το λόγιο του Κυρίου διά τον Ιούδα, καλύτερα να μην είχε γεννηθεί. Η υπόθεση του ανθρώπου μετά του Θεού είναι θέμα αμαρτίας και η υπόθεσις αρχίζει από τότε που υπήρξε ένα ζευγάρι ανθρώπων και ο Θεός.

Η αμαρτία αυτή είναι που χωρίζει τον άνθρωπο από τον Θεό και, αν ο άνθρωπος θελήσει να έχει κάποια επαφή με τον Θεό και σε αυτόν τον κόσμο και μονίμως στον άλλον, θα πρέπει να φροντίσει να μην υπάρχει αμαρτία μεταξύ αυτού και του Θεού. Την πρώτη αμαρτία την έκανε ο παππούς μας, ο πατέρας μας, ο Αδάμ. Δεν είμεθα υπαίτιοι εμείς. Δεν μας ζητάει λόγο γι’ αυτή την αμαρτία ο Θεός. Όμως μας ζητάει λόγο για τις δικές μας αμαρτίες. Γιατί πολλοί κατηγορούν τον Αδάμ ότι υπήρξε η αιτία της κακοδαιμονίας της ανθρωπότητος και ότι δήθεν, αν εμείς είμεθα εκεί, δεν θα αμαρτάναμε. Αυτό είναι λάθος. Γι’ αυτό και ακριβώς ο Χριστός

απαλλάσσει από το προπατορικό αμάρτημα δι’ ενός απλού βαπτίσματος, αλλά μας ζητάει από εκεί και κάτω ευθύνη για την υπόλοιπη ζωή τη δικιά μας, η οποία δυστυχώς είναι χειρότερη από του Αδάμου. Εμείς μάθαμε να μεταβιβάζουμε την ευθύνη. «Δεν φταίω εγώ». «Ποιος φταίει;» «Ο πατέρας μου φταίει. Η μητέρα μου φταίει. Ο παπάς φταίει. Ο κόσμος φταίει, η κοινωνία φταίει, ο Θεός φταίει, εγώ δεν φταίω». Και εφόσον μόνον εμείς φταίμε και κανένας άλλος από τους άλλους. Διότι, όπως έλεγε ωραία ο θείος Χρυσόστομος, γράφοντας από την εξορία του, από τον Κουκουσό της Αρμενίας, έγραφε σε ένα του γράμμα και έλεγε: «Ουδείς δύναται βλάψαι Ιωάννην, ει μη Ιωάννης». Κανένας δεν μπορεί, λέει, να με βλάψει,

εάν εγώ δεν βλάπτω τον εαυτό μου. Και αυτό είναι αλήθεια, διότι η αμαρτία δεν γίνεται διά της βίας, γίνεται θεληματικώς. Πώς, όταν μου δώσουν ένα ποτήρι με κώνειον, δεν το πίνω; Πώς, όταν με ωθούν σε ένα βράχο, δεν πέφτω; Αντιτάσσομαι, αντιστέκομαι. Και πώς, όταν μου παρουσιάζεται η αμαρτία, ευχαρίστως όχι μόνον την πράττω, όχι μόνον δεν φροντίζω να μην το κάνω, αλλά και το επιδιώκω; Κατά συνέπεια είμαι υπεύθυνος. Αυτό το πράγμα το ήξερε ο Θεός, ότι ο άνθρωπος θα πέφτει στην αμαρτία, και συγκαταβαίνει στην αδυναμία του ανθρώπου και τον βοηθάει. Του δίδει πίστωση χρόνου να φροντίσει, να βάλει μυαλό, να δει τα αποτελέσματα της αμαρτίας του, της παρακοής του, δεν είναι αγαθά.

του είναι συμφέροντα ούτε για τον αιώνα, και να μετανοήσει. Πράγμα το οποίο έκανε και στο πρώτο ζευγάρι. Όπως γνωρίζετε από το σχολείο ακόμη, από το θρανίο, δεν τους έπιασε επ’ αυτοφώρω αμαρτάνοντας, αλλά τους άφησε εκτεθειμένους στην αποτυχία τους ολόκληρη την ημέρα, όπως θα λέγαμε σήμερα, ολόκληρη τη ζωή τη δικιά μας, και περί το δειλινό επήγε, τους εζήτησε λόγον. Και αυτοί δεν είχαν συνετιστεί ακόμη, παρότι είδαν τα αποτελέσματα, ότι δεν έγιναν θεοί, αλλά το τελείως αντίθετο. Άρχισε η καρδιά τους να χτυπάει και κρύβησαν και έφτιαξαν τα περιζώματα, φύλλα συκής εκεί, για να κρύψουν τη γύμνια τους έναντι του εαυτού τους και του Θεού. Δεν μετενόησαν. Ο ένας μετεβίβασε την ευθύνη στον άλλον, ο Αδάμ στην Εύα, η Εύα στον όφιν και αμφότεροι εις τον Θεό. Αυτό δυστυχώς

μέχρι σήμερα. Ο Θεός μακροθυμεί, επιτρέπει στον άνθρωπο να κανονίσει μόνος του, όσο είναι δυνατόν, τα της ζωής εδώ. Πολλοί έχουν τη γνώμη ότι προσφέρεται ο χρόνος εδώ για να εξαπλώσουμε την περιουσία μας και τη δυναστεία μας. Είναι λάθος. Ούτε για να παντρέψουμε, ούτε για να παντρευτούμε, ούτε για να κτίσουμε, ούτε για να γκρεμίσουμε, ούτε για να αποκτήσουμε, ούτε για να κατακτήσουμε, ούτε για να απολαύσουμε είναι ο κόσμος τούτος. Εδώ είναι ένα πειρατήριον, εδώ είναι ένα ρινγκ, εδώ είναι ένα στάδιο, εδώ είναι ένα γήπεδο που γίνεται ένας αγών. Παλεύει ο άνθρωπος με τον διάβολο και με τον εαυτό του και, αν νικήσει τη βοηθεία του Θεού, ξανά επιστρέφει στον παράδεισο. Όπως ακριβώς επιγραμματικότατα λέγει την ημέρα της Κυριακής του: «Εύρον καγώ διά της μετανοίας την οδόν». Και παρακαλεί και τον Θεό:

«Παραδείσου πάλιν ποίησόν με πολίτην», να ξαναμεκάνεις πολίτη του παραδείσου. Ο άνθρωπος δεν έχει καμιά δουλειά να ζήσει στη γη μακριά από τον Θεό. Η δουλειά του ανθρώπου είναι να ζήσει μαζί με τον Θεό. Όμως εγύρισε τα οπίσθιά του στον Θεό και έφυγε να κάνει τη ζωή μοναχός του. Δεν του κάνει ο Θεός. Δεν του έκανε τότε και σήμερα ακόμη, όπως βλέπουμε πολλούς ανθρώπους, δεν τους κάνει ο Θεός. Και αυτό το παραβάν που λέγεται αμαρτία μένει ακόμη μεταξύ πολλών ανθρώπων και του Θεού. Και όταν μένει στον κόσμο τούτον αυτό το παραβάν μεταξύ του Θεού και των ανθρώπων, ασφαλώς θα είναι και σε εκείνον τον κόσμο. Και εδώ θέλω να επιστήσω την προσοχή σε όσους ακούνε αυτά τα λόγια. Διότι, αν κάποιος μας δώσει ένα καψύλλιον δυναμίτιδος να βάλουμε εδώ στο στόμα μας, θα μας πει να κοιμηθούμε. Δεν θα κοιμηθούμε. Ούτε καν θα το βάλουμε αυτό το καψύλλιο.

Αν παρ’ ελπίδα δεν προσέξουμε και το δαγκάσουμε λίγο, θα μας πετάξει τα μυαλά, θα μας αφήσει. Γι’ αυτό ακριβώς δεν το κάνουμε αυτό το πράγμα και είναι λογικό να μην το κάνουμε. Η αμαρτία δεν είναι απλώς καψύλλιον δυναμίτιδος που μπορεί να μας διακόψει την πρόσκαιρο ζωή. Είναι εκείνο που μας χαλάει την αιωνιότητα, την τελεία σχέση με τον Θεό στην αιωνιότητα. Δεν υπάρχει μέτρο να μετρήσει κανείς τη διαφορά του ενός από το άλλο, του επιχειρήματος που φέρνω. Και εντούτοις ο άνθρωπος ο λογικός, ο οποίος φυλάγεται από τα καψύλλια, όπως τα λέγαμε, φυλάγεται από τους τάφρους, φυλάγεται από το ρεύμα να μην κεραυνοβοληθεί, φυλάγεται, φυλάγεται, δεν φυλάγεται από την αμαρτία. Την αμαρτία δεν την έφτιαξε ο Θεός, την έφτιαξε ο διάβολος με τον άνθρωπο.

Γι’ αυτό ακριβώς οι άνθρωποι που δουλεύουν την αμαρτία στον κόσμο τούτον τελικά θα έχουν συντροφιά οι δύο αυτοί, άνθρωπος και διάβολος. «Πορεύεσθε τῷ διαβόλῳ και τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ». Εσείς επράττετε ό,τι αυτός έλεγε, αυτός καθοδηγούσε, εσείς επράττετε. Ορίστε, στο πυρ το αιώνιον, το ητοιμασμένον τῷ διαβόλῳ και τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Κατηγορούν πολύ τον Θεό ότι έχει κάνει κόλαση για τον άνθρωπο. Όχι, είναι ψέματα. Δεν έχει κάνει κόλαση για τον άνθρωπο. Για τον άνθρωπο έχει κάνει παράδεισο, Βασιλεία Ουρανών. «Δεῦτε κληρονομήσατε τὴν βασιλείαν τοῦ Πατρός μου». Η κόλαση είναι για τον διάβολο, το ητοιμασμένον τῷ διαβόλῳ και τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Αλλά όταν ο άνθρωπος μείνει συνεταίρος με τον διάβολο στον κόσμο τούτον, δεν τον θέλει τον Θεό ούτε στο σπίτι του, ούτε στη δουλειά του, ούτε στον μπεζαχτά του, ούτε στο κρεβάτι του, ούτε στο τραπέζι του, ούτε στη χήτρα του, δεν τον θέλει.

Είναι δυνατόν ο Θεός δυναμικά να τον πάρει στην αιωνιότητα, στον παράδεισο μαζί, και να του πει ότι θα καθίσει εδώ μαζί; «Μα εγώ δεν σε θέλησα σε όλη μου τη ζωή». Πώς είναι δυνατόν; Ο Θεός λοιπόν είναι υποχρεωμένος να τον στείλει με αυτόν που συνεργάζεται στον κόσμο τούτον. Βλέπω λοιπόν το θέμα αυτό της αμαρτίας δεν συζητείται. Κάθε βράδυ οι άνθρωποι κοιτάζουν την τσέπη τους, τα οικονομικά τους, τι έγινε. Ο άλλος τον μπεζαχτά του, ο άλλος τη δουλειά του και λοιπά. Ο άλλος έχει τη φροντίδα του πόσα πρέπει να πληρώσει νοίκι ή πόσα πρέπει να πάρει από εκεί και λοιπά. Θέμα αμαρτιών δεν γίνεται, ούτε ισολογισμός, ούτε λογαριασμός, ούτε χαρτί διατηρείται. Φυλλάδιο δεν υπάρχει γύρω από το θέμα των αμαρτιών και εντούτοις ο άνθρωπος θα έπρεπε προτιμότερο να έχει ένα κατάστιχο που να γράφει τις αμαρτίες του, συν και πλην γύρω από το θέμα των αμαρτιών του, παρά από το θέμα των οικονομικών του.

Και αν περάσει δευτερόλεπτα στον κόσμο τούτον, θα περάσει, είτε το θέλει είτε όχι θα περάσει. Είτε ζήσει πεντακόσια χρόνια είτε ζήσει ένα, δεν παίζει κανένα ρόλο. Θα φύγει εκ του κόσμου τούτου, δεν ήρθε άλλωστε να ζήσει στον κόσμο αυτόν. Στον κόσμο αυτόν ήρθε να πεθάνει και από τη θυσία να ζήσει. Αν βέβαια ο τάφος είναι τέρμα, τότε τα πράγματα αλλάξαν. Αλλά ο τάφος δεν είναι τέρμα, είναι αρχή μιας άλλης ζωής και, κατά συνέπεια, ο άνθρωπος θα πρέπει να ενδιαφέρεται για την αιωνιότητα και όχι για την προσωρινότητα. Αμαρτία λοιπόν. Αυτό το τέμπλο, όταν το βλέπει ο άνθρωπος που έρχεται στην εκκλησία, να σκέπτεται την αμαρτία. Αυτό ήταν το παραβάν. Αυτή ήταν η αμαρτία που έβαλε ο Αδάμ μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου. Και όταν ήρθε ο Χριστός και εσταυρώθη έξω της παρεμβολής, το πρώτο θαύμα που έγινε όταν ο Χριστός είπε «τετέλεσται», το καταπέτασμα του ναού εσκίστη από άνωθεν έως κάτω. Το αίμα του Χριστού, ο Σταυρός του Χριστού, η

θυσία του Χριστού επέφερε τη συμφιλίωση του ανθρώπου μετά του Θεού. Όχι του Θεού μετά του ανθρώπου, του ανθρώπου μετά του Θεού. Ο Θεός ουδέποτε εχθραίνει. Δεν είναι σε κανέναν άνθρωπο μακριά ο Θεός, οσοδήποτε αμαρτωλός αν είναι. Ο άνθρωπος με την αμαρτία του απομακρύνεται από τον Θεό. Ο Θεός τρέχει κοντά να τον φτάσει. «Τὸ ἔλεός σου καταδιώξει με πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου», βλέπει προφητικώς ο Δαβίδ και γράφει. Ο άνθρωπος είναι εκείνος που, παρότι ο Χριστός άνοιξε και δημιούργησε επαφή μετά του Θεού, ο άνθρωπος ξανά στήνει την αμαρτία στη μέση. Η αμαρτία είναι δηλητήριο και δεν ξέρετε πόσο προσέχει ο άνθρωπος από το δηλητήριο. Κάθε τι, προκειμένου να το βάλει μέσα του,

να το δώσει σε ένα μικρό του, το περνάει πρώτα από τη μύτη του. Το δοκιμάζει με τη γλώσσα του. Ε, σοφία του Θεού, τι έχει κάνει, πού την έχει βάλει τη μύτη. Πω, πάρ’ το στην άκρη, ξίνισε αυτό. Αμέσως. Γιατί; Γιατί θα κάμει δηλητηρίαση και θάνατο. Έχει βάλει λοιπόν εδώ μπροστά σκοπό και φύλακα για να προλάβεις την πρόσκαιρο ζωή. Γιατί για τα θέματα τα άλλα δεν προσέχεις αν είναι δηλητήριο ή όχι; Αυτό το οποίο θα κάνεις για την αθάνατο ψυχή σου; Μόνο σώμα είμεθα; Και αν προλάβουμε από μια δηλητηρίαση, θα τρέξουμε να κάνουμε μια πλύση του στομάχου να προλάβουμε. Εδώ είναι θέμα ψυχής, αιωνίου. Γιατί δεν γίνεται αυτή η φροντίς γύρω από το θέμα της ψυχής; Ο άνθρωπος δεν έχει προσέξει ότι έχει και ψυχή. Η ψυχή για τον άνθρωπο είναι κάτι το αμελητέο.

Παρότι προκύπτουν, το σώμα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς την ψυχή, παρότι η ψυχή στέκεται χωρίς το σώμα, και εντούτοις την κυρία αυτή την έχουμε παραπετάξει στην άκρη και δεν την προσέχουμε. Υπάρχουν δύο θάνατοι, ο θάνατος του σώματος και ο θάνατος της ψυχής. Χωρισμός της ψυχής εκ του σώματος, θάνατος του σώματος, λείψανο, υπόλοιπο. Θάνατος της ψυχής είναι χωρισμός από τον Θεό. Αν αυτή τη στιγμή γυρίσετε τον διακόπτη, θα κλείσουν τα φώτα. Ενεκρώθη αυτό γιατί δεν έχει επαφή με το φως, δεν έχει επαφή με τη ζωή. Αυτό λοιπόν θα πρέπει να το έχει πάντοτε ο άνθρωπος υπόψη του, ότι έστω και μία αμαρτία είναι ικανή να τον αποκόψει από τον Θεό. Δεν είναι θέμα εάν έχω πολλές αμαρτίες ή όχι. Υπάρχει μια Κλίμαξ η οποία λέγεται Κλίμαξ του Ιωάννου του Σιναΐτου.

Λοιπόν, αυτή την κλίμακα, τη σκάλα, να έχει τριάντα σκαλιά και να πηγαίνει εκεί πέρα που είναι ο Σταυρός, εκεί επάνω που είναι ο Παράδεισος, η πόρτα του Παραδείσου. Και ορισμένοι να είναι τριάντα σκαλιά κάτω, άλλοι είκοσι οκτώ, άλλοι είκοσι επτά, άλλοι είκοσι έξι, άλλοι είκοσι πέντε, άλλοι είκοσι τέσσερα, άλλοι είκοσι τρία, είκοσι δύο, είκοσι ένα. Ένας είναι ένα σκαλί απ’ έξω, η πόρτα όμως είναι κλειστή. Είτε ένα είσαι απ’ έξω είτε τριάντα είσαι απ’ έξω, είσαι απ’ έξω, άνθρωπε. Μην πλανάσαι. Μη σε γελάει ο πονηρός, θα σου δείχνει: «Δες αυτόν που είναι τριάντα σκαλιά κάτω». Ναι, αυτόν τον βλέπω. Βλέπω και εσένα ότι είσαι έξω όμως. Αυτό είναι το θέμα μου. Το θέμα μου δεν είναι πόσα σκαλιά είναι ο άλλος έξω. Και δεν πρέπει να παραλληλίζω τον κακό εν σχέσει με τον εαυτό μου. Όχι, δεν είναι η δουλειά μου αυτή. Εγώ αν μπορώ να περάσω μέσα, αυτό είναι το θέμα. Και μία αμαρτία είναι ικανή τον άνθρωπο να τον κλείσει έξω. Ποιος τον έξωσε τον Αδάμ;

Αμαρτία. Έκαμε πολλές; Μία. Ποιος τον σατανά από άγγελο τον έκανε διάβολο; Μία αμαρτία. Απλώς δεν πόρνεψε, δεν σκότωσε τα παιδιά του εν ψυχρώ, δεν έκλεψε, δεν ατίμασε. Εσκέφθη απλώς, εσκέφθη απλώς. Έβαλε εις τον νου του και από αρχάγγελος, από χερουβείμ, από ό,τι έβλεπε κατά πρόσωπο τον Θεό, ευρέθη στα τάρταρα. Ποιος; «Εἰ ὁ Θεὸς ἀγγέλων ἁμαρτησάντων οὐκ ἐφείσατο», θα λυπηθεί εμένα; Για ποιο λόγο; Όταν ο Υιός του πήρε τις αμαρτίες του κόσμου, τι έγινε στον Σταυρό; Τον Υιό του δεν εφείσθη και θα λυπηθεί εμένα; Για ποιο λόγο; Δεν μου δίδει όλο το δικαίωμα να τακτοποιήσω το θέμα των αμαρτιών μου;

Δίνει όλο το δικαίωμα. Γιατί εγώ λοιπόν κάνω κακή χρήση αυτής της μακροθυμίας και της χρηστότητας του Θεού, η οποία κατά τον Παύλον εις μετάνοια με άγει; Γιατί μου προσθέτει την ημέρα; Με έχει ανάγκη; Τι ανάγκη με έχει ο Θεός; Τι ανάγκη με έχει ο ήλιος; Εγώ έχω την ανάγκη του ήλιου. Τι ανάγκη με έχει ο Ήλιος; Εγώ έχω την ανάγκη του Ήλιου. Δεν με έχει ανάγκη ο ήλιος, δεν με έχει ανάγκη ο Θεός, εγώ τον έχω ανάγκη.

Αν το εσκέπτετο έτσι ο άνθρωπος, θα έτρεμε.

Εντούτοις όμως δεν τρέμουμε μπροστά στην αμαρτία. Δεν ξέρουμε τι πάει να πει η αμαρτία και, από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα πέσει στα χέρια της αμαρτίας, ότι είναι δούλος του σατανά. Καλύτερα να είναι δούλος, όχι σε Τούρκους, όχι σε Κάφρους, δεν ξέρω σε τι, να μην είναι δούλος της αμαρτίας. Ο σκληρότερος αγάς είναι η αμαρτία. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα μπει στην αμαρτία, σαν να ταξιδεύεις σε σκοτάδι.

Τι είναι; Τάφρος είναι; Κανένας δεν είναι; Άγγελος είναι; Σατανάς είναι; Τίποτα δεν είναι; Θολώνει ο νους του ανθρώπου. Και το πνευματικό δέος του ανθρώπου θολώνει και ο άνθρωπος δεν ξέρει τι του γίνεται, δεν ξέρει τι κάνει. Και γνωρίζετε και από πείρα ατομική και των πέριξ, από τη στιγμή που κάποια, από τη στιγμή που κάποιος, ή νεαρός ή νεαρά, ή παντρεμένη ή παντρεμένος μπήκαν στην αμαρτία, τρέλες κάνουν που δεν τις κάνουν τα ζώα, που δεν τις κάνουν τα θηρία, τα κάνουν οι άνθρωποι, γιατί μπήκε η αμαρτία στη μέση, μπήκε η αμαρτία στη μέση. Η αμαρτία είναι διαβρωτικό, είναι διαλυτικό, είναι δηλητήριο. Τρελαίνεται ο άνθρωπος, δεν γνωρίζει τι κάνει ο άνθρωπος. Γιατί σήμερα ο άνθρωπος βγαίνει

στο συμφέρον του; Ξέρεις τι θα πει να πηγαίνεις κόντρα στον Θεό; Μεγάλη υπόθεση αυτή. Και εντούτοις ο άνθρωπος δεν... Άλλοι πάλι γύρω από την αμαρτία μετράνε, όπως είπα γρηγορότερα, πολλές ή λίγες. Τίποτα. Μία εάν έχεις, είσαι χαμένος. Η αμαρτία έχει ένα δέλεαρ, έχει έναν τρόπο, έχει μια υπομονή, εν αντιθέσει με το Πνεύμα το Άγιον, το οποίον διατηρεί μια αξιοπρέπεια έναντι του ανθρώπου. «Εάν θέλεις», λέγει το Πνεύμα το Άγιον. Εφόσον ο σατανάς γίνεται φορτικός και φροντίζει τον άνθρωπο να τον βάλει στην αμαρτία. Κάποτε διάβαζα: σε ένα συνέδριο των σατανάδων ένα μικρό διαβολάκι έλειπε επί πενήντα πέντε χρόνια. «Πού ήσουν;» του λέγει. «Ποτέ δεν παρουσιάστηκες». «Ήμουν», λέει, «σε έναν καλόγερο και κοίταγα να τον βάλω σε πορνεία».

«Τι έγινε», λέει, «τον έβαλες;» Και έγινε πανήγυρις, διότι επί πενήντα πέντε χρόνια αυτός πάλευε για να τον βάλει στην πορνεία. Εμείς δεν την έχουμε τίποτα την αμαρτία, δεν την υπολογίζουμε, δεν τη λογαριάζουμε, την επιδιώκουμε να την κατακτήσουμε. Κοιμόμαστε μαζί, ροχαλίζουμε μαζί σαν τον Ιωνά στο κήτος, και έξω κλυδωνίζονται, χάνεται το σύμπαν. Κάνουμε τάματα έπειτα, δίνουμε πολυελαίους, δίνουμε ελεημοσύνες. Βρε ο Ιωνάς, βρε η αμαρτία, βρε η παρακοή, αυτή είναι που σείει το σύμπαν. Ξύπνα, άνθρωπε, πέταξέ την στη θάλασσα, βγάλ’ την έξω, δώσε στο έλεος του Θεού, δώσε στη μετάνοια, δώσε την στην εξομολόγηση για να μπορέσεις να σωθείς. Και εντούτοις κοιτάμε με κάποιον άλλον τρόπο εμείς να θεραπεύσουμε αυτές τις λεπτομέρειες που

είναι η κακοδαιμονία της ψυχής. Αναφέρεται ότι κάποτε ο Θεός μιλούσε στον Σαμουήλ τον προφήτη. Ήταν μικρό όμως το παιδί, δεν ήξερε, δεν είχε διάκριση, δεν μπορούσε να καταλάβει που του μιλούσε ο Θεός. Και σηκωνόταν και πήγαινε στον γέρο Ηλί, έναν γέροντα που ήταν εκεί και κοιμόταν μέσα, και του λέει: «Γέροντα, με ζήτησες;» «Όχι, παιδάκι μου, πήγαινε στην ευχή του Θεού, δεν σε ζήτησα». Ξαναπήγαινε το παιδί να κοιμηθεί, ξανά του μιλούσε ο Θεός, μα αυτό δεν καταλάβαινε και ξαναπήγαινε στον γέρο Ηλί. «Ρε παιδί μου, δεν σου μίλησα εγώ». Ξανά λοιπόν το παιδί, ξανά του μιλούσε ο Θεός, ξανά στον γέρο Ηλί. Τότε κατάλαβε ο γέρο Ηλί. «Παιδί μου», του λέει, «άκουσε εδώ. Άμα ξανακούσεις φωνή, να πεις: “Λάλει, Κύριε, και ο δούλος σου ακούει”». Και πραγματικά έτσι έγινε. Την τρίτη φορά που του μίλησε ξανά ο Θεός, είπε αυτά και του είπε μια σειρά, μια μεγάλη προφητεία του Σαμουήλ ο Θεός.

Εμείς, μας φταίει ο καρκίνος, φταίει η φυματίωση, φταίει ο εντζεβής, φταίει ο γείτονας, φταίει τούτο, φταίει η ακρίδα, φταίει η ανομβρία, φταίει... Δεν φταίει τίποτα, η αμαρτία φταίει. Ο Θεός ομιλεί και εμείς δεν καταλαβαίνουμε. Διαβάσατε προχθές, ε; Η Θεσσαλονίκη κουνήθηκε, απόψε πάλι τα ίδια. Και τι έγινε; Τη Δευτέρα ημέρα, κάτω από σκηνή, η κυρία με τον φίλο της εμοιχεύετο. Τι να κάνει λοιπόν αυτός ο Θεός; Κάτω από τη σκηνή. Τι άλλο να κάνει δηλαδή αυτός ο Θεός; Να πάρει το μυδράλιο και να αρχίσει να σκοτώνει για να γίνουμε άνθρωποι εμείς; Δεν είναι αυτό λογικό να το ζητάει ο άνθρωπος. Και εντούτοις, παρότι μετέρχεται τα πάντα, δεν μπορεί τον άνθρωπο, διότι δεν θέλει. Ξέρετε τι θα πει

ελευθερία, αγαπητοί μου; Ο άνθρωπος, για τον κόσμο τούτον, είναι δύναμη μεγαλύτερη της Αγίας Τριάδος. Βλασφημώ τον Θεό μου και ό,τι θέλω κάνω του Θεού και ο Θεός δεν με πειράζει. Αν θέλω τον πιστεύω. Ο άνθρωπος, ως ελεύθερον ον φτιαγμένο από τον Θεό, είναι σε δύναμη, τουλάχιστον για τον αιώνα, της Αγίας Τριάδος ανώτερος. Θα πέσει βέβαια κάποτε η αυλαία και τότε θα μας πιάσει η δικαιοσύνη του Θεού και θα μας γουλίσει, κατά το δη λεγόμενον. Σήμερα όμως είμαι στη μακροθυμία του Θεού, είμαι σε ενιαυτόν ευπρόσδεκτον, που περιμένει και δίδει ευχέρεια στον άνθρωπο της μετανοίας, και ο άνθρωπος κάνει κακή χρήση αυτής της μακροθυμίας του Θεού.

Φροντίζει κανένας πάλι... Η συνείδηση μέσα φωνάζει ότι αυτό που έχεις κάνει μικρός, αυτό που έχεις κάνει μικρή, αυτό που έχεις κάνει κρυφά από τον άντρα σου, αυτό που έχεις κάνει κρυφά από τη γυναίκα σου, αυτό που έχεις κάνει κρυφά και λοιπά. Φωνάζει η συνείδηση. Κοιτάζει ο άνθρωπος κατά κάποιον άλλον τρόπο να το κανονίσει. Δεν τον αφήνει ο σατανάς, τον ξεγελάει ο σατανάς. Εφόσον ο Θεός λέει η αμαρτία θέλει μετάνοια, εγώ κάνω ελεημοσύνη. Μετάνοια λέγω, εξομολόγηση λέγω, αναγνώριση λέγω. Όχι, θα φτιάξω πολυέλαιο. Γιατί ο Πρόδρομος ήρθε και φώναξε: «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν Οὐρανῶν».

Γιατί ο Χριστός, όταν βγήκε στον δημόσιο βίο, είπε τα ίδια που είπε ο Πρόδρομος: «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν Οὐρανῶν» και «πιστεύετε εἰς τὸ Εὐαγγέλιον». Έβαλε δυο λέξεις ακόμα. Δεν ήξερες τίποτα άλλο, Κύριε; Τι είναι αυτά που μας λες; Δεν μας λένε να κάνουμε καλά έργα;

Θέλω τα έργα σας, θέλω τη μετάνοιά σας, να αναγνωρίσετε ότι αμαρτήσατε. Γιατί, Κύριε, τη μετάνοια; Διότι ο Αδάμ εξώσθη εκ του παραδείσου. Γιατί; Γιατί αμάρτησε; Όχι, κύριοι, αλλά διότι και δεν μετενόησε. Του έδωσε όλη την ευχέρεια να μετανοήσει και δεν μετενόησε. Κατά συνέπεια η έξωση είναι αμαρτία και αμετανοησία. Η επιστροφή τι είναι; Ή αναμαρτησία, πράγμα το οποίο είναι αδύνατον, ή μετάνοια. Διά της τακτοποιήσεως. Αυτό το φάρμακο, αυτό δεν είναι; Πώς λοιπόν εγώ με δήθεν άλλους τρόπους δικούς μου θα βρω να ευχαριστήσω τον Θεό; Γιατί μου λέει ο σατανάς «μην το πεις στον παπά, γιατί είναι ντροπή». Τι θα είναι ντροπή τώρα; Να μην το πω στον παπά, κρυφά, σε έναν άνθρωπο μακριά, να φύγει από τη μέση η αμαρτία,

να μην είμαι με τον Θεό στην αιωνιότητα; Τι μου είναι συμφέρον; Αν είμαι καν λογικός, νομίζω ότι συμφέρει να θεατρίσω τον εαυτό μου στον κόσμο τούτον και να γλιτώσω τις αισχύνες και τις πομπεύσεις του κόσμου εκεί. Θυμάμαι που διάβαζα: στην Ιταλία ένας βασιλέας είχε μια κοπέλα πολύ ενάρετον, η οποία κοπέλα ήθελε να γίνει μοναχή. Έκανε ελεημοσύνες προς ύφεσιν και Όμως οι γονείς οι άμυαλοι δεν γνωρίζουν τι πάει να πει να κάνουν γαμπρό τον Θεό. Μπήκε στη μέση, μπήκανε στη μέση οι γονείς και δεν άφηναν την κοπέλα να πάει να γίνει μοναχή. Μάλιστα έφτασαν και μέχρι του αρχιερέως. Και σαν βασιλιάς επηρέασε τον αρχιερέα και επηρέασε την κοπέλα και της είπε ότι, ξέρεις, είναι καλύτερα στον κόσμο παρά να ενδιαφερθείς μόνο για τον εαυτό σου. Ευχαριστώ πολύ.

Αυτά συμβαίνουν και σήμερα, δυστυχώς, και αλλοίμονό τους εν ημέρα κρίσεως. Όταν έρχεται ο Χριστός για γαμπρός για μια κοπέλα και πηγαίνει ο αρχιερεύς να λέει: «Όχι, να μην την πάρει ο Χριστός». Εν πάση περιπτώσει, εξεβίασαν την κοπέλα και έμενε στο σπίτι η κοπέλα, έμενε στο παλάτι η κοπέλα, αλλά εν τω μεταξύ λυπημένη και θλιμμένη. Κάποιος νεαρός μέσα εκεί από το παλάτι της ρίχτηκε κατά κάποιον τρόπο. Να σου σήμερα, να σου αύριο, να σου σήμερα, να σου αύριο, μέχρι που ενικήθη σαρκικώς η κοπέλα. Έμεινε μαζί του έγκυος. Τι θα κάνει τώρα; Πού να κρυφτεί; Πού να σταθεί; Σκέφτεται να αυτοκτονήσει. Γιατί, άμα ο διάβολος σε βάλει στο χέρι, στο ένα θα σε βάλει και στο άλλο, να σε βγάλει από τη μέση. Σκέφτεται να αυτοκτονήσει. Κάποια γιαγιά που ήταν εκεί στα ανάκτορα το πήρε, κατά το δη λεγόμενον, μυρωδιά.

Την εκάλεσε και την ερώτησε τι της συμβαίνει, γιατί είναι... Και εξομολογήθη της γιαγιάς ότι αυτό και αυτό μου συμβαίνει. «Μην το κάνεις», λέει, «αυτό, εγώ θα σε βοηθήσω». Και κάποιο βοτάνι βρήκε αυτή εκεί πέρα και το έβρασε και της το έδωσε. Και το σκότωσε το παιδί. Κι έτσι απηλλάγη. Αλλά ήταν θλιμμένη, γιατί τώρα τη βαρύνουνε πορνεία και φόνος, δυο θανάσιμα αμαρτήματα. Δεν διασκεδάζονται, όχι σε παλάτι, τα αμαρτήματα της ψυχής, όχι με χρυσό. Ό,τι θέλεις κάνε, είναι οι τύψεις της συνειδήσεως έναντι του νόμου του Θεού. Θλιμμένη και στενοχωρημένη και λοιπά, την είδε ο πατέρας της. «Γιατί είσαι έτσι, κόρη μου; Μήπως θέλεις να πας να γίνεις καλογραία και

σε αφήσαμε εμείς, γι' αυτό είσαι σε αυτά τα χάλια;» Α, πιάστηκε από εκεί αυτή, λέει, «Ναι, πατέρα, αυτό είναι». «Καλά, δεν είναι να πεθάνεις, θα τα κανονίσουμε να πας». Και τη βοηθούνε τώρα και την τοποθετούνε σε ένα μοναστήρι. Βασιλοπούλα, ε, σε μοναστήρι. Αλλά εκεί που επήγε, ούτε καλογριές των 100 ετών δεν έκαναν τη ζωή που έκανε αυτή εκεί. Σοβαρά, σοβαροτάτη, δεν γέλασε ποτέ της, δεν μιλούσε παραπανίσια, δεν έφαγε παραπανίσια, έκανε μια ζωή αγία, αγγελική κλπ. Εξομολογήθη εκεί και τα τοιαύτα πλην των δύο αυτών αμαρτημάτων. Αυτά τα δύο δεν τα εξομολογήθη, τα αμαρτήματα. Εξομολογήθη την υπόλοιπον ζωή της και τα τοιαύτα και τα τοιαύτα.

Ήξεραν πλέον ότι είναι αγία. Ήρθε να αποθάνει, ξαναεξομολογήθηκε, κοινώνησε και έφυγε. Σε ένα μήνα παρουσιάζεται στον ύπνο της ηγουμένης μαύρη, κατάμαυρη, και έτσι λέγει ότι εκολάστηκε. «Εσύ, παιδί μου», λέει, «εκολάστηκες; Αν εσύ εκολάστηκες, εμείς πού θα πάμε;» «Εκολάστηκα», λέει, «γιατί ενόμισα ότι μπορώ να πληρώσω με ελεημοσύνες και με προσευχές τις αμαρτίες, εφόσον ο Χριστός τις έχει με μετάνοια και εξομολόγηση. Εγώ είχα κάνει πορνεία και φόνο στο σπίτι μου, πράγματα τα οποία δεν τα είπα. Γι' αυτό σήμερα εγώ εδώ εκολάστηκα». Δεν είναι το μοναδικό, δεν είναι το ένα. Πολλά τα οποία δυστυχώς συμβαίνουν μέσα στον κόσμο και φροντίζουν οι άνθρωποι χίλια δυο άλλα πράγματα. Στείλε λίγο λαδάκι στην Αγία Παρασκευή, κάντε να φτιάξουμε εκείνο, να φτιάξουμε τις ίδιες...

Έχει ανάγκη από αυτά τα πράγματα; Αμαρτίες θα φέρεις πρώτα και έπειτα θα τακτοποιείς και τα θέματα τα άλλα, αν έχεις. Αν δεν έχεις, δεν χρειάζεται τίποτα. Φυλαχτείτε όσο μπορείτε από την αμαρτία. Η αμαρτία εκτελεί εν ψυχρώ και εκ του συστάδην τον άνθρωπο. Τελειώνω. Θεού θέλοντος, επανέλθομεν και πάλιν. Χαίρετε εν Κυρίω.